Texas Teknik \u00dcniversitesi\u2019nden kimyasal fizik\u00e7i Prof. Bill Poirier ve ekibi, kuantum mekani\u011fini yeniden yorumlayan bir teori geli\u015ftirdi. Teorinin \u00f6ng\u00f6r\u00fcleri sadece paralel evrenlerin (ya da d\u00fcnyalar\u0131n) varl\u0131\u011f\u0131na de\u011fil, ayn\u0131 zamanda do\u011fada g\u00f6zlemledi\u011fimiz t\u00fcm kuantum etkilerinin bu paralel evrenlerin etkile\u015fiminden kaynakland\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor.
\nTeori ilk kez 4 sene \u00f6nce yay\u0131mland\u0131, fakat Temel Fizik Toplulu\u011fu\u2019nun ilgisini hen\u00fcz \u00e7ekebildi ve Pysical Review X dergisinde yeniden yay\u0131mland\u0131.
\nPoirier\u2019in teorisine g\u00f6re, kuantum ger\u00e7ekli\u011fi tamamen dalga karakterinde (kuantum mekani\u011finde objelerin durumu olas\u0131l\u0131k bilgisini ta\u015f\u0131yan dalga fonksiyonlar\u0131 ile ifade edilir) de\u011fil, klasik mekani\u011fin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7oklu evrenlerden meydana geliyor. Bu evrenlerdeki her objenin konum ve momentum gibi fiziksel \u00f6zellikleri kesin bir \u015fekilde bilinebiliyor ve cisimler klasik mekani\u011fin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fekilde etkile\u015fiyorlar. Do\u011fadaki t\u00fcm kuantum etkileri ise birbirine kom\u015fu olan paralel evrenlerin etkile\u015fimlerinden meydana geliyor.
\nAsl\u0131nda \u00e7oklu evrenler veya \u00e7oklu d\u00fcnyalar fikri yeni say\u0131lmaz. \u0130lk kez 1957\u2019de Hugh Everett III yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 makalesinde, bug\u00fcn kuantum mekani\u011finin \u201c\u00e7oklu d\u00fcnyalar\u201d yorumu olarak bilinen fikirlerini a\u00e7\u0131klad\u0131. Poirier bu konu hakk\u0131nda \u201cEverett\u2019in teorisinde evrenler \u00e7ok iyi tan\u0131mlanmam\u0131\u015ft\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc alt\u0131nda yatan matematik, standart dalga temelli kuantum teorisiydi\u201d diyor. Poirier\u2019in \u201cEtkile\u015fim Halindeki \u00c7oklu D\u00fcnyalar\u201d teorisinde ise, evrenler ba\u015flang\u0131c\u0131ndan itibaren matematiksel olarak in\u015fa edildi.
\nPeki bu teori, ger\u00e7ekli\u011fin do\u011fas\u0131yla ilgili her \u015feyin belirlenebilir (kesin) oldu\u011funu kan\u0131tl\u0131yor mu? \u201cHen\u00fcz de\u011fil\u201d diyor Poirier. \u201cDeneysel g\u00f6zlemler, t\u00fcm teoriler i\u00e7in nihai s\u0131nay\u0131c\u0131d\u0131r. \u015eimdiye kadar \u201cetkile\u015fim halindeki \u00e7oklu d\u00fcnyalar\u201d standart kuantum teorisiyle ayn\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulundu. Bu noktada kesin olarak s\u00f6yleyebilece\u011fimiz tek \u015fey, teorinin do\u011fru olabilece\u011fidir.\u201d
\nPoirier \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda asl\u0131nda \u00e7ok daha pratik sonu\u00e7lar\u0131n pe\u015findeyken, \u00e7oklu d\u00fcnyalar fikrine beklenmedik bir \u015fekilde ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. \u201cBir g\u00fcn odamda otururken \u2018Hadi i\u00e7inde etkile\u015fim i\u00e7indeki paralel evrenlerin oldu\u011fu yeni ve \u00e7\u0131lg\u0131nca bir kuantum yorumu icat edelim\u2019 demedim. Kuantum y\u00f6r\u00fcngelerini kullanarak kullan\u0131\u015fl\u0131 bir say\u0131sal y\u00f6ntem geli\u015ftirmeye u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m s\u0131rada, dalgalara ihtiya\u00e7 duymadan her \u015feyi y\u00f6r\u00fcngelerin kendilerinden nas\u0131l elde edebilece\u011fimi anlad\u0131m.\u201d
\nPoirier Bar-Ilan \u00dcniversitesi\u2019nden matematik\u00e7i Jeremy Schiff\u2019in deste\u011fiyle yeni matematik y\u00f6ntemlerini ve kuantum yorumunu 2010 Kimyasal Fizik bildirisinde yay\u0131mlad\u0131. Akabinde 2012\u2019de Chemical Physics Dergisi\u2019nde yay\u0131mlanan makalesi, 20 bin indirme ile, dergi tarihinde en \u00e7ok indirilen makalelerden biri oldu. Bug\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fma daha da b\u00fcy\u00fck bir toplulu\u011fun ilgisini \u00fczerine \u00e7ekmi\u015f durumda. Bu konuda Pirioer \u201cDi\u011fer fizik\u00e7ilerin ve hatta felsefecilerin de bu toplulu\u011fa kat\u0131lmas\u0131ndan son derece mutluluk duyuyoruz\u201d diyor.
\n\u201cEtkile\u015fim Halindeki \u00c7oklu D\u00fcnyalar\u201d konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fcten di\u011fer bir biliminsan\u0131 da Griffith \u00dcniversitesi\u2019den fizik\u00e7i Howard Wiseman. Avustralyal\u0131 fizik\u00e7i ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 Poirier\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla birlikte yay\u0131mlanan ilk makalelerini, k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce Physical Review X dergisine sundular. Wiseman kendi yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 \u201cBilinen \u2018Paralel D\u00fcnyalar\u2019 yorumunda, evren her kuantum \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda dallanarak bir d\u00fczine evrene daha ayr\u0131lmakta. \u00d6l\u00e7\u00fcm\u00fcn verebilece\u011fi t\u00fcm olas\u0131 sonu\u00e7lar bu evrenlerde ger\u00e7eklenmektedir. Mesela baz\u0131 evrenlerde dinozorlar\u0131n yok olmas\u0131na neden olan asteroid D\u00fcnya\u2019ya \u00e7arpmadan s\u0131y\u0131r\u0131p ge\u00e7mekteyken, baz\u0131 evrenlerde Avustralya Britanya\u2019n\u0131n de\u011fil, Portekiz\u2019in kolonisi durumundad\u0131r. Fakat kritik konu di\u011fer evrenlerdeki ger\u00e7eklik; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu teoride di\u011fer evrenler bizimkine etki etmiyorlar. Bu noktada bizim \u2018Etkile\u015fim Halindeki \u00c7oklu D\u00fcnyalar\u2019 yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131z isminden de anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi \u00e7ok farkl\u0131\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131kl\u0131yor.
\nProf. Wiseman ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131na g\u00f6re;
\n– Bizim deneyimledi\u011fimiz evren inan\u0131lmaz say\u0131daki evrenlerden yaln\u0131zca biri. Baz\u0131lar\u0131 bizimkiyle neredeyse ayn\u0131 \u00f6zelliklere sahipken, \u00e7o\u011funlu\u011fu olduk\u00e7a farkl\u0131;
\n– T\u00fcm bu evrenler e\u015fit derecede ger\u00e7ek, zaman boyunca devaml\u0131 olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekte ve tan\u0131mlanm\u0131\u015f \u00f6zelliklerine uygun davranmakta;
\n– T\u00fcm kuantum etkileri birbirine kom\u015fu olan evrenler aras\u0131ndaki itme kuvvetinden kaynaklanmakta ve bu kuvvet onlar\u0131 birbirinden daha farkl\u0131 yapma e\u011filiminde.
\nWiseman\u2019\u0131n ekibinden Dr Hall\u2019a g\u00f6re bu yeni teori, di\u011fer evrenlerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 test etmek i\u00e7in ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir imk\u00e2n yarat\u0131yor. \u201cBizim yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131z\u0131n g\u00fczelli\u011fi e\u011fer sadece bir tane evren var ise, teori Newton mekani\u011fine indirgenirken, e\u011fer \u00e7ok say\u0131da evren mevcutsa kuantum mekani\u011fini sa\u011flamaya ba\u015flamas\u0131nda\u201d diyor Hall.
\nPoirier, Wiseman\u2019\u0131n makalesindeki matematiksel yenilikler hakk\u0131nda, \u201cHarika fikirler var. Sadece kavramsal olarak de\u011fil, yeni n\u00fcmerik bulu\u015flar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da bu fikirlerin v\u00fccuda gelmesi neredeyse kesin. Grubumuz Temel Fizik Toplulu\u011funa kuantum mekani\u011finin yeni bir yorumunu sundu ve onlar da gelecek vaat eden yeni bir say\u0131sal y\u00f6ntem oldu\u011fu kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 verdiler\u201d diyor.<\/p>\n
Haz\u0131rlayan: Cem Oran Kaynaklar:<\/strong> Texas Teknik \u00dcniversitesi\u2019nden kimyasal fizik\u00e7i Prof. Bill Poirier ve ekibi, kuantum mekani\u011fini yeniden yorumlayan bir teori geli\u015ftirdi. Teorinin \u00f6ng\u00f6r\u00fcleri sadece paralel evrenlerin (ya da d\u00fcnyalar\u0131n) varl\u0131\u011f\u0131na de\u011fil, ayn\u0131 zamanda do\u011fada g\u00f6zlemledi\u011fimiz t\u00fcm kuantum etkilerinin bu paralel evrenlerin etkile\u015fiminden kaynakland\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor. Teori ilk kez 4 sene \u00f6nce yay\u0131mland\u0131, fakat Temel Fizik Toplulu\u011fu\u2019nun ilgisini hen\u00fcz \u00e7ekebildi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1382,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,19,26],"tags":[],"class_list":["post-1381","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-fizik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1381","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1381"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1381\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\u0130T\u00dc Uzay M\u00fchendisli\u011fi<\/strong><\/p>\n
\n– http:\/\/www.sciencedaily.com\/releases\/2014\/11\/141112131927.htm
\n– http:\/\/phys.org\/news\/2014-10-interacting-worlds-theory-scientists-interaction.html<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"