{"id":1384,"date":"2014-12-03T18:13:16","date_gmt":"2014-12-03T16:13:16","guid":{"rendered":"http:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=1384"},"modified":"2014-12-03T18:13:16","modified_gmt":"2014-12-03T16:13:16","slug":"karanlik-enerji-karanlik-maddeyi-yutuyor-mu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/12\/03\/karanlik-enerji-karanlik-maddeyi-yutuyor-mu","title":{"rendered":"Karanl\u0131k enerji, karanl\u0131k maddeyi yutuyor mu?"},"content":{"rendered":"

Yeni yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma, karanl\u0131k madde ile karanl\u0131k enerjinin do\u011fas\u0131na ve bu do\u011frultuda evrenin kaderine ili\u015fkin ilgin\u00e7 bir sonu\u00e7 ortaya koydu. Galaksilerin deyim yerindeyse iskeletini olu\u015fturan karanl\u0131k maddenin, karanl\u0131k enerji taraf\u0131ndan yutulup yava\u015f\u00e7a ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131na dair ipucu yakalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015f\u0131nda bulunan Prof. David Wands\u2019a g\u00f6re: \u201cEvrenin nihai kaderi, i\u00e7inde neredeyse hi\u00e7bir \u015fey bulunmayan koca bir bo\u015fluktan ibaret olacakt\u0131r.\u201d
\nKaranl\u0131k madde, galaksi ve galaksi k\u00fcmelerinin madde kaynakl\u0131 k\u00fctle\u00e7ekimsel etkilerinden daha fazla k\u00fctle\u00e7ekimsel etkiye sahip oldu\u011funun g\u00f6zlemlenmesiyle birlikte \u201ceksik madde\u201dyi kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in ortaya at\u0131lm\u0131\u015f ve -ne olabilece\u011fine dair birka\u00e7 aday olsa da- hen\u00fcz tam olarak anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015f bir madde t\u00fcr\u00fc olarak kabul g\u00f6rmektedir. Karanl\u0131k enerjinin ise, evrenin h\u0131zlanarak geni\u015flemesinden sorumlu tutulan, Einstein\u2019\u0131n kozmolojik sabitine denk d\u00fc\u015fen bir enerji \u00e7e\u015fidi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Evrenin k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z maddeden; geri kalan b\u00fcy\u00fck y\u00fczdenin ise karanl\u0131k enerji ve karanl\u0131k maddeden olu\u015ftu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, karanl\u0131k madde ve karanl\u0131k enerjiyi a\u00e7\u0131klamak kozmoloji ve astrofizik i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemlidir.
\nKozmoloji alan\u0131, 1998\u2019de evrenin geni\u015flemesinin ivmelenerek artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlendikten sonra paradigma de\u011fi\u015fikli\u011fine gitmek zorunda kald\u0131 ve uzay-zaman boyunca uzanan sabit karanl\u0131k enerji fikri (kozmolojik sabit) Standart Kozmojik Model\u2019de yerini ald\u0131.
\nPortsmouth ve Roma \u00dcniversitelerindeki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, karanl\u0131k madde ve karanl\u0131k enerji aras\u0131ndaki enerji transferini de i\u00e7eren yeni ve daha iyi bir a\u00e7\u0131klama metodu geli\u015ftirdiklerine inan\u0131yorlar. Art\u0131k ellerinde \u00e7ok daha fazla verinin bulundu\u011funu ve bu verileri titizlikle inceleyerek farkl\u0131 karanl\u0131k enerji modellerini test ettiklerini belirten Wands, \u201c1998\u2019den beri bilimciler, evrenin geni\u015flemesini bo\u015f uzaydaki (vakum) enerji yo\u011funlu\u011funa (kozmolojik sabit) ba\u011fl\u0131yor. Ancak elde edilen veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, galaksi ve galaksi k\u00fcmelerinin geli\u015fimi beklenenden daha yava\u015f \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Standart model bu verileri a\u00e7\u0131klamakta yetersiz kal\u0131yor; biz daha iyi bir karanl\u0131k enerji modeli geli\u015ftirdi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz\u201d diyor.
\nStandart Kozmolojik Model\u2019in aksine karanl\u0131k enerji-karanl\u0131k madde etkile\u015fimini de i\u015fin i\u00e7ine katan yeni modelin ilgin\u00e7 oldu\u011funu s\u00f6yleyen Michigan \u00dcniversitesi Profes\u00f6r\u00fc Dragan Huterer, bilim camias\u0131n\u0131n bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 dikkate almas\u0131 gerekti\u011fini belirtiyor.<\/p>\n

Haz\u0131rlayan: Hakan Sert
\nY\u0131ld\u0131z \u00dcniversitesi Fizik B\u00f6l\u00fcm\u00fc Doktora \u00d6\u011frencisi<\/strong><\/p>\n

Kaynaklar:<\/strong>
\n– http:\/\/www.ipac.caltech.edu\/wfirst\/images\/darkMatterPie-590.jpg
\n– http:\/\/www.sciencedaily.com\/releases\/2014\/10\/141031082021.htm<\/p>\n

Grafik: Evrendeki karanl\u0131k madde, karanl\u0131k enerji ve madde da\u011f\u0131l\u0131m\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yeni yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma, karanl\u0131k madde ile karanl\u0131k enerjinin do\u011fas\u0131na ve bu do\u011frultuda evrenin kaderine ili\u015fkin ilgin\u00e7 bir sonu\u00e7 ortaya koydu. Galaksilerin deyim yerindeyse iskeletini olu\u015fturan karanl\u0131k maddenin, karanl\u0131k enerji taraf\u0131ndan yutulup yava\u015f\u00e7a ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131na dair ipucu yakalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015f\u0131nda bulunan Prof. David Wands\u2019a g\u00f6re: \u201cEvrenin nihai kaderi, i\u00e7inde neredeyse hi\u00e7bir \u015fey bulunmayan […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1385,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,19,26],"tags":[],"class_list":["post-1384","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-fizik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t