{"id":14245,"date":"2016-12-01T12:04:41","date_gmt":"2016-12-01T09:04:41","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=14245"},"modified":"2017-12-13T12:11:52","modified_gmt":"2017-12-13T09:11:52","slug":"kadinlarin-sessizligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/12\/01\/kadinlarin-sessizligi","title":{"rendered":"Kad\u0131nlar\u0131n sessizli\u011fi"},"content":{"rendered":"

Kad\u0131nlar\u0131n sessizli\u011fi, daha \u00e7ok g\u00f6zlem yapma ve ele\u015ftirel tutum geli\u015ftirmek i\u00e7in zaman kazanma durumuna m\u0131, k\u00f6t\u00fc bir niyete mi yoksa eril d\u00fcnyaya ve eril s\u00f6ze direnmeye mi kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir? Kad\u0131nlar\u0131n dille ili\u015fkileri sorunludur; hem onlar\u0131n s\u00f6zel alanda daha iyi olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr, hem de dil, kad\u0131nlar\u0131 bask\u0131 alt\u0131na alan ara\u00e7lardan birisi olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. <\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Birey, kimli\u011finin geli\u015fim s\u00fcrecinde di\u011feri a\u00e7\u0131s\u0131ndan kendini tan\u0131mlamaya, kendisi i\u00e7in bir obje olmaya y\u00f6nlendirilmekte, bu ba\u011flamda toplum i\u00e7inde kendi imaj\u0131n\u0131, di\u011ferinin bak\u0131\u015f\u0131n\u0131n yans\u0131mas\u0131nda kurmakta ve duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini dil arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ifade etmektedir. \u0130nsan ancak dil ile toplum \u00fcyesi olmaktad\u0131r, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn kurucu ve geli\u015ftirici unsurudur dildir.<\/p>\n

Dili \u00c7almak <\/em>(Stealing the Language) adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Alice Ostriker (1); hem kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z dil, hem de dili kullanmay\u0131 \u00f6\u011frenme yolumuzun, al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f edebi dilin sistemli bir bi\u00e7imde cinsiyetle\u015ftirilmi\u015f oldu\u011funu s\u00f6yler. Kad\u0131nlar bu cinsiyetle\u015ftirilmi\u015f dilin kendilerini ne denli s\u0131n\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131ndad\u0131rlar, ancak, bu s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 g\u00f6rmezden gelir, kendilerini yeni yollar \u00fcreterek tan\u0131mlaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Dili kullanmada \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc kolektif ses\u201d (1) denilen yeni yollar yaratma \u00e7abas\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lenerek devam\u0131na gereksinim vard\u0131r Ostriker\u2019e g\u00f6re.<\/p>\n

S\u00f6z konusu kad\u0131n yazarlar oldu\u011funda, \u201cyazma\u201d i\u015flevinin farkl\u0131 bir yola girdi\u011fini, kad\u0131n yazarlar\u0131n \u201cyazma\u201d i\u015flevini, \u201cses\u201d kazanmak ya da sessizlikten \u00e7\u0131k\u0131p kendilerini ifade edebilmek i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Kad\u0131n yazarlar i\u00e7in bu, \u201c\u00f6z ya\u015fam \u00f6yk\u00fcsel bir ses\u201dtir ayn\u0131 zamanda.<\/p>\n

Bu makale ile kad\u0131n\u0131n dil ile ili\u015fkisi, bu ili\u015fkinin belirleyenleri, konunun dilbilimsel, tarihsel, sosyolojik ve toplumsal cinsiyet boyutlar\u0131 de\u011ferlendirilecek ve daha sonra eril zihniyeti temsil eden dili reddederek sessizli\u011fi bir direnme prati\u011fi olarak kullanan Keje\u2019den (E\u015fk\u0131ya<\/em> filminin kad\u0131n oyuncusu) s\u00f6z edilecektir, kad\u0131nlar\u0131n sessizli\u011finin T\u00fcrk sinemas\u0131na yans\u0131mas\u0131 \u00f6rne\u011fi olarak.<\/p>\n

\"\"Dil ve kad\u0131n<\/strong><\/p>\n

Dil ve kad\u0131n s\u00f6z konusu oldu\u011funda, akla ilk gelen isim, ku\u015fkusuz dil yap\u0131s\u0131na dair feminist bak\u0131\u015f\u0131n \u00f6nc\u00fclerinden Julia Kristeva\u2019d\u0131r. Kristeva, La R\u00e9volution du langage po\u00e9tique<\/em> adl\u0131 eserinde, semiyotik olan\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesinin geleneksel cinsiyet b\u00f6l\u00fcnmesinin zay\u0131flamas\u0131na neden olaca\u011f\u0131n\u0131 ifade eder. Ona g\u00f6re, ataerkil sistemde feminen nas\u0131l marjinal olarak tan\u0131mlan\u0131yorsa, dil i\u00e7in de semiyotik olan marjinaldir. Kristeva\u2019ya g\u00f6re \u201cdili biyolojiye y\u0131kmak -sadece anatomileri y\u00fcz\u00fcnden- kad\u0131nlar\u0131n erkeklerden farkl\u0131 yazd\u0131klar\u0131nda \u0131srar etmek, bir kez daha kad\u0131nlar\u0131 ve erkekleri erkek egemen basmakal\u0131plara uydurmak\u201d demektir; erkekler di\u015fil, kad\u0131nlar eril tarzda yazabilirler.<\/p>\n

Toplumda dilin farkl\u0131 kullan\u0131mlar\u0131na \u00f6nem veren dilbilimciler, kad\u0131nlar\u0131n dili, dilbilimsel olarak erkeklerden farkl\u0131 kulland\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrerler. Dil ve Kad\u0131nlar\u0131n Yeri <\/em>(Language and Women\u2019s Place) adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Robin Lakoff (1975), kad\u0131nlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 dilin, onlar\u0131n toplumdaki a\u015fa\u011f\u0131 konumunu yans\u0131tmakta oldu\u011funu ve onlar\u0131n bu konumda kalmalar\u0131na neden oldu\u011funu s\u00f6yler. Kad\u0131nlar\u0131n dili kullanma bi\u00e7imleri a\u015f\u0131r\u0131 kibar, dilbilgisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u015f\u0131r\u0131 do\u011fru ancak bir o kadar da ba\u011fla\u00e7larla, bo\u015f s\u0131fatlarla doludur.<\/p>\n

D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini do\u011frudan ifade etmeye \u00e7ekinirler, daha al\u00e7ak sesle konu\u015furlar, daha \u00e7ok soru sorarlar, daha \u00e7ok \u00f6z\u00fcr dilerler \/ \u00f6z\u00fcr diler gibi bir tonla konu\u015furlar. (3) Lakoff\u2019un dikkat \u00e7ekti\u011fi kad\u0131n dilinin \u00f6zelliklerinin kad\u0131nlara y\u00fcklenen toplumsal cinsiyet rolleri ile \u00f6rt\u00fc\u015fmekte oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Kulland\u0131\u011f\u0131 dil ile kad\u0131nlar\u0131n verdikleri izlenim; konular hakk\u0131nda net fikirleri olmayan, g\u00fcvensiz, kibar, s\u00fcrekli onaylanma gereksinimi hisseden, \u00e7at\u0131\u015fmaya girmekten \u00e7ekinen, s\u0131k \u00f6z\u00fcr dileyen, kendilerini dolays\u0131z ifade edemeyen ki\u015filer olduklar\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda kad\u0131nlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 dil, di\u011fer kad\u0131nlarca anla\u015f\u0131lan baz\u0131 ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 da i\u00e7erir ve bu \u201cipu\u00e7lar\u0131\u201d kad\u0131nlar aras\u0131 yorumlamay\u0131 da beraberinde getirir.<\/p>\n

Kad\u0131n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 dilin erke\u011fin kulland\u0131\u011f\u0131 dilden zay\u0131f olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ama farkl\u0131 oldu\u011funu ifade eden Jennifer Coates (1986), Kad\u0131nlar, Erkekler ve Dil <\/em>(Women, Men, and language) adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, (4) kad\u0131n dilinin eril dilden farkl\u0131 olmas\u0131n\u0131, kad\u0131nlar\u0131n dili farkl\u0131 ama\u00e7larla kullanmalar\u0131na ba\u011flar. Dil, toplumsal cinsiyetin olu\u015fturulmas\u0131nda kullan\u0131lan en \u00f6nemli ara\u00e7t\u0131r, bu nedenle cinsiyetin dil i\u00e7inde nas\u0131l yans\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131na bakmak yerine, s\u00f6ylem i\u00e7inde nas\u0131l olu\u015fturuldu\u011funa bakmak daha yerindedir.<\/p>\n

Hepimiz bir dil i\u00e7inde do\u011fup o dille kendi kimli\u011fimizi buluyoruz, dil arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile kendi bilincimize sahip oluyoruz. Dili, \u201canl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n derinliklerine sinen, bireyin ve toplulu\u011fun kal\u0131t\u0131m yoluyla edindikleri an\u0131lar g\u00f6m\u00fcs\u00fc\u201d olarak tan\u0131mlayan Hjelmslev, konu\u015fma yetisinin ise, iyi ya da k\u00f6t\u00fc oldu\u011fundan ba\u011f\u0131ms\u0131z, ki\u015fili\u011fin, ailenin ve ulusun ay\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fi oldu\u011funu s\u00f6yler. (5)<\/p>\n

Bilgin\u2019e g\u00f6re psikolojinin ve sosyolojinin \u00f6nemli teorisyenlerinden birisi olan G. H. Mead\u2019e g\u00f6re, insan\u0131n sahip oldu\u011fu sembolik ileti\u015fim kapasitesi ve e\u011filimi, evrimsel s\u00fcrecin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r; dil yetene\u011fi olmadan benlik geli\u015fimi ger\u00e7ekle\u015femez. (6)<\/p>\n

Avrupa g\u00f6steri biliminin (semiyoloji, semiyotik) kurucular\u0131ndan, b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yaz\u0131 ustas\u0131 Barthes \u201cDil hem toplumsal bir kurum hem de bir de\u011ferler dizgesidir\u2026 Birey onu tek ba\u015f\u0131na ne yaratabilir, ne de de\u011fi\u015ftirebilir. \u00d6z\u00fc bak\u0131m\u0131ndan, ortakla\u015fa bir s\u00f6zle\u015fmedir; \u00fcstelik bu toplumsal \u00fcr\u00fcn, kurallar\u0131 olan bir oyun gibi \u00f6zerktir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ancak \u00f6\u011frenildikten sonra kullan\u0131labilir…\u201d der. (7)<\/p>\n

Dilbilimci Ferdinand Saussure, dili evrimsel ve tarihsel bir s\u00fcre\u00e7 olarak kabul ederek, dil yetisini iki par\u00e7aya ay\u0131r\u0131r; \u201cdil, bireyin d\u0131\u015f\u0131nda kalan ve onun etkisi alt\u0131nda olmayan, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 toplumsal bir s\u00f6zle\u015fmeye bor\u00e7lu olan \u2026 konu\u015fma yetene\u011fini kaybeden bir ki\u015fi bile onu yitirmez. Bu ayr\u0131mda s\u00f6z, konu\u015fma edimine denk d\u00fc\u015fen bir ger\u00e7ekle\u015fmedir. Dil yetisinden s\u00f6z\u00fc \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kar\u015f\u0131m\u0131za dil \u00e7\u0131kacakt\u0131r.\u201d (8, 9) Lacan, Saussure\u2019un linguisti\u011fe dair ortaya att\u0131\u011f\u0131 dilin keyfi olu\u015fumu teorisiyle i\u015fe ba\u015flar, bilin\u00e7alt\u0131n\u0131n da dillerin olu\u015fumuna benzeyen bir \u00f6rg\u00fcyle olu\u015ftu\u011funu s\u00f6yler.<\/p>\n

Joan Swann \u201cWays of speaking\u201d adl\u0131 makalesinde (10) kad\u0131n ve dil ili\u015fkisi ile ilgili ara\u015ft\u0131rmalardan \u00f6rnekler verir ve kad\u0131nlar\u0131n konu\u015fmalar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n kad\u0131nlara dayat\u0131lan \u00e7ok daha genel toplumsal k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu, sorunun bir toplumsal cinsiyet sorunu oldu\u011fu kadar toplumsal ve ekonomik iktidar sorunu da oldu\u011funu s\u00f6yler.<\/p>\n

\"\"\u201cKad\u0131n yaz\u0131n\u0131\u201d terimini ortaya atan ki\u015fi, Cezayir as\u0131ll\u0131 bir Frans\u0131z olan Cixous\u2019dur. Lacanc\u0131 psikanalitik kuramdan etkilenen Cixous kad\u0131n dilinin ak\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na ve kural bozuculu\u011funa vurgu yapar, kamusal konu\u015fmalar yaparak \u201cs\u0131n\u0131r\u0131 a\u015fan\u201d kad\u0131nlar\u0131n deneyimledi\u011fi fiziksel eziyeti tan\u0131mlarken, yine de kad\u0131nlar\u0131 \u201csessizli\u011fin tuza\u011f\u0131n\u0131 k\u0131rmaya\u201d \u00f6zendirir ve kendilerini ifade etmek i\u00e7in kullanabilecekleri ara\u00e7lara s\u0131ms\u0131k\u0131 sar\u0131lmalar\u0131n\u0131 \u00f6\u011f\u00fctler. Lacan\u2019dan etkilenen Frans\u0131z kuramc\u0131lar, toplumsal geli\u015fmenin ana arac\u0131 olarak dile odaklan\u0131r ancak bu dil, \u201ceril\u201din tan\u0131mlamas\u0131yla olu\u015ftu\u011fu s\u00fcrece, kad\u0131nlar bu dili konu\u015ftuk\u00e7a, kendilerine yabanc\u0131la\u015facaklard\u0131r. Bu kuramc\u0131lar Lacan\u2019\u0131n imgesel (dil \u00f6ncesi d\u00f6nem) ve simgesel (dile dayal\u0131) d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131n\u0131 kullanarak, kad\u0131nlar\u0131n, temelde semboli\u011fi, s\u00fcper egoyu, yasay\u0131 d\u00fczenleyen yabanc\u0131 bir dilsel sistem i\u00e7inde, yerlerini bulmakta zorland\u0131klar\u0131n\u0131 ifade ederler.<\/p>\n

Julia Kristeva dil ediminin kazan\u0131m s\u00fcreci \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, \u00e7ocu\u011fun geli\u015fimindeki anlam verme ve dil edimini kazanma yolunda imgesel ve simgesel d\u00fczeni birbirine ba\u011fl\u0131 iki \u00f6nemli s\u00fcre\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fcr. Kad\u0131n, simgesel d\u00fczene ge\u00e7emedi\u011fi i\u00e7in, dille kendini ve cinsini ifade edemeyecektir. \u0130fadesi olmayan nesnenin kendisi de yoktur. (11)<\/p>\n

Kad\u0131nlar\u0131n konu\u015fabilece\u011fi bir dilin nas\u0131l yarat\u0131labilece\u011fi, Irigaray\u2019in \u00fczerinde durdu\u011fu bir sorundur. Irigaray\u2019a g\u00f6re edebiyat ele\u015ftirisi, cinsiyet farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ne oldu\u011fu ve bunun, okuma i\u015flemine nas\u0131l m\u00fcdahale etti\u011fi sorular\u0131n\u0131 y\u00f6neltmek ve bu ikisi aras\u0131ndaki fark\u0131 belirtmek zorundad\u0131r. (12) Irigaray kad\u0131n ve eril dil aras\u0131ndaki \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 zor ve ac\u0131l\u0131 ili\u015fkide kad\u0131n\u0131n erkekle \u00f6zde\u015fle\u015ferek kendi cinsini terk etti\u011fini s\u00f6yler. \u00d6tekiyle \u00f6zde\u015fle\u015fen kad\u0131n bu \u00f6zde\u015fle\u015fme y\u00fcz\u00fcnden kendi cinsini terk edecektir. Kad\u0131n\u0131n dil eksikli\u011finin nedeni budur. Kad\u0131nlar eril dil arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ve bu eril dilde kendi arzular\u0131n\u0131 anlam d\u00fczeyine ta\u015f\u0131yamazlar. Yasan\u0131n ne oldu\u011funu s\u00f6yleyen temsil sistemi kad\u0131n\u0131n duygular\u0131n\u0131 tahayy\u00fcl etmesine bile olanak tan\u0131maz. Kad\u0131nlar aras\u0131ndaki ve kad\u0131nlar\u0131n i\u00e7indeki a\u015fk, sevgi, arzu eril dil arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla birbirine eklemlenemeyen g\u00f6sterenler olarak kalmak durumundad\u0131r. Var olan\u0131n yaln\u0131zca bir erkek konu\u015fma ve erkekler aras\u0131 konu\u015fma olmas\u0131 kat\u0131 bir k\u00fclt\u00fcrel endogaminin (yaln\u0131z kabile- z\u00fcmre i\u00e7inde evlenmenin), yani baba-o\u011ful ve karde\u015fler aras\u0131nda sonsuza dek yinelenen benzerlikle s\u00fcre giden ensestin teminat alt\u0131na al\u0131nmas\u0131d\u0131r ayn\u0131 zamanda. Irigaray, anne-o\u011ful aras\u0131ndaki ensesti k\u00fclt\u00fcrel d\u00fczeni tehdit etti\u011fi kayg\u0131s\u0131yla yasaklayan\u0131n eril yasa oldu\u011funu s\u00f6yler. \u0130\u015fte eril evren dilini tam da baba-o\u011ful ve erkek karde\u015fler aras\u0131ndaki ensestle yeniden kurup, bunu tek olas\u0131 evrensel d\u00fczen olarak dayatt\u0131\u011f\u0131nda kendi narsizmini yasa haline getirmektedir. Bu anlamda dil erkektir. Cinsiyeti erkek olan \u00f6zne kendi buyruklar\u0131n\u0131 akl\u0131n ve d\u00fc\u015f\u00fcncenin evrensel ge\u00e7erli buyruklar\u0131 olarak kurar ve bu \u00f6zne her \u015feyi tek bir mant\u0131\u011fa indirger; Bir\u2019in, Ayn\u0131\u2019n\u0131n, Bir\u2019in Ayn\u0131\u2019s\u0131n\u0131n mant\u0131\u011f\u0131na. \u0130\u015fte kad\u0131nlar\u0131n sessizli\u011fi Bir\u2019e tabi olmadan \u00d6teki\u2019ni\/ Kad\u0131n\u2019\u0131 s\u00f6ylemenin bir yolu olabilir mi?<\/p>\n

Irigaray\u2019e g\u00f6re \u201canne\/k\u0131z, k\u0131z\/anne aras\u0131ndaki ili\u015fki toplumumuzda patlay\u0131c\u0131 bir unsurdur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ili\u015fkiyi g\u00f6zden ge\u00e7irmek ve de\u011fi\u015ftirmek ataerkil d\u00fczenin alt\u0131n\u0131 oymak demektir\u201d. Ancak kad\u0131nlar tam da bu y\u00fczden \u201ceksik etek\u201d olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131rlar; \u00e7\u00fcnk\u00fc anne-k\u0131z ili\u015fkisi ataerkil d\u00fczende temsil edilmemektedir. Irigaray modern toplumu asl\u0131nda heteroseks\u00fcel de\u011fil, homo-seks\u00fcel olmakla su\u00e7lar, yani, ona g\u00f6re var olan d\u00fczen erkeklik g\u00f6stereni (masculine signifier) alt\u0131nda bir ayn\u0131l\u0131k cinselli\u011fidir (a sexuality of the same). Bu nedenle, Irigaray, var olan \u201cheteroseks\u00fcel\u201d d\u00fczeni yeniden yap\u0131land\u0131rmay\u0131, daha do\u011frusu ger\u00e7ek anlamda heteroseks\u00fcel bir d\u00fczen in\u015fa etmeyi ama\u00e7lar. Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn annenin cinayeti \u00fczerine kurulu oldu\u011funu iddia ederek, bireyin anneye minnet duymas\u0131n\u0131 yani k\u00f6klerini \u00f6nemsemesi gerekti\u011fini, di\u015fi soy k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn (maternal genealogy) yarat\u0131lmas\u0131n\u0131 ve bunun anne ve k\u0131z ili\u015fkisini temsil etmesi gerekti\u011fini s\u00f6yler. Bu ili\u015fkide anne, hem anne hem de kad\u0131n olabilmelidir. B\u00f6ylece kad\u0131nlar annelik fonksiyonuna indirgenmez ve birbirleriyle rekabete girmezler. Fakat b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015febilmesi i\u00e7in yeniden do\u011fum \u015fartt\u0131r.<\/p>\n

Xaviere Gauthier\u2019e g\u00f6re kad\u0131nlar bu sembolik d\u00fczeni olumlar ve bu d\u00fczene girerlerse \u015fizofrenik olmakta ve fark\u0131na varmadan ikinci cinsiyet denilen cinsiyete d\u00f6n\u00fc\u015fmektedirler. J. Kristeva ise \u201ckad\u0131n\u0131n sembolik olan kar\u015f\u0131s\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ikileme dikkat \u00e7ekmektedir. Ya bunun i\u00e7ine girecek ve i\u015flevsel erkeklere d\u00f6n\u00fc\u015fecektir, ya da fallik olarak kabul edilen her \u015feyden ka\u00e7arak sessiz denizalt\u0131 canl\u0131s\u0131n\u0131n cesaretine s\u0131\u011f\u0131nacak ve b\u00f6ylece tarihte yer almaktan vazge\u00e7ecektir.\u201d (12)<\/p>\n

\"\"
A\u011flayan kad\u0131nlar lahti<\/figcaption><\/figure>\n

Ataerkil k\u00fclt\u00fcrde ikincil konumundan dolay\u0131 kendi tercihlerini belirleyemeyen kad\u0131nlar\u0131n, dili kullanmay\u0131 reddedi\u015fleri, bir taraftan bir diren\u00e7 g\u00f6stergesi di\u011fer taraftan toplumda kad\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u2018hi\u00e7lik\u2019 konumunun g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc art\u0131ran bir ara\u00e7t\u0131r. Bu ba\u011flamda sessizli\u011fin g\u00fc\u00e7l\u00fc sesi olan suskunluk, s\u00f6zc\u00fcklerin anlatabilece\u011finden daha \u00e7ok \u015fey s\u00f6yler ve ideolojik a\u00e7\u0131dan da eril s\u00f6yleme kar\u015f\u0131 bir protesto olarak yorumlanabilir.<\/p>\n

Anadolu\u2019da yeni gelinler evin erkeklerinden \u201cses saklar\u201d, bu anlamda sessizlik, bir t\u00fcr \u2018s\u00f6z\u2019 dinlemektir ve ayn\u0131 zamanda bir erdemdir. Kad\u0131nlardan ve \u00e7ocuklardan beklenen erkek egemen de\u011ferler sistemi taraf\u0131ndan belirlenen bu erdeme uygun tutum almalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u00d6zt\u00fcrk ve Tutal\u2019a g\u00f6re sessizlikteki, kad\u0131n\u0131n yoksun b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ses, erke\u011fin sesidir. Erdemin, terbiyenin, terbiye edilmi\u015fli\u011fin, s\u00f6z dinlemenin asl\u0131nda suskunlu\u011fa mahk\u00fbm edilmesidir. (13) Suskunluk bazen bir teslimiyet, bazen bir diren\u00e7 ve belirli geleneksel kabulleri\/k\u00fclt\u00fcr\u00fc sorgulaman\u0131n bir t\u00fcr \u00fcst dilidir. Dili kullanmay\u0131 reddederek erkin\/yasan\u0131n\/eril olan\u0131n h\u00fckm\u00fcne direnen kad\u0131nlar vard\u0131r, sessizli\u011fin g\u00fc\u00e7l\u00fc sesini kullanan kad\u0131nlar. \u0130\u015fte \u015fimdi konu\u015faca\u011f\u0131m\u0131z Keje bu kad\u0131nlardan yaln\u0131zca birisidir.<\/p>\n

\"\"
E\u015fk\u0131ya filminde Keje (\u015eermin H\u00fcrmeri\u00e7)<\/figcaption><\/figure>\n

T\u00fcrk sinemas\u0131nda suskun kad\u0131n imgesi<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrk sinemas\u0131nda kad\u0131nlar\u0131n sessizli\u011fi dendi\u011finde Yavuz Turgul\u2019un E\u015fk\u0131ya<\/em> adl\u0131 filmi \u015f\u00fcphesiz ilk akla gelenlerdendir. E\u015fk\u0131ya<\/em> filminde Keje, sevdi\u011fi erke\u011fi (Baran) ihbar eden adama (Berfo), para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 sat\u0131l\u0131r babas\u0131 taraf\u0131ndan. \u0130tiraz etmeksizin boyun e\u011fer olan bitene ancak sevdi\u011fi erke\u011fin bir g\u00fcn geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcne kadar bir daha konu\u015fmaz\u2026<\/p>\n

– Berfo (Kamuran Usluer)<\/strong>: Demek sen benim yapt\u0131klar\u0131ma ihanet diyorsun ha? \u0130yi, peki \u00f6yle olsun. Peki \u015fimdi ben sana \u015f\u00f6yle desem; ben bunlar\u0131 yapt\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc a\u015f\u0131kt\u0131m ben, yani vurulmu\u015ftum, \u00f6l\u00fcyordum a\u015fk\u0131mdan. Bunun \u00fczerine kim bana ne diyebilir ha? \u0130hanet mi? A\u015fk\u0131m i\u00e7in yapt\u0131m ulan! Ahlaks\u0131zl\u0131k m\u0131? Evet yapt\u0131m. Ben en yak\u0131n arkada\u015f\u0131m\u0131 seni, jandarmaya ihbar etmi\u015f adam\u0131m. Sen yapabilir miydin benim yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131? Ha? En sevgili arkada\u015f\u0131na ihanet edebilir miydin? Onu jandarmaya ihbar edebilir miydin? Arkada\u015f\u0131n\u0131n alt\u0131nlar\u0131n\u0131 \u00e7alabilir miydin? O alt\u0131nlarla arkada\u015f\u0131n\u0131n sevdi\u011fi kad\u0131n\u0131 anas\u0131ndan babas\u0131ndan sat\u0131n alabilir miydin? Arkada\u015f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00fcme g\u00f6nderebilir miydin? Ama ben yapt\u0131m. A\u015fk\u0131m i\u00e7in ulan!… \u015eimdi s\u00f6yle bana; hangimizin a\u015fk\u0131 Keje\u2019ye daha b\u00fcy\u00fck ha? Hangimizin? Hangimiz Keje i\u00e7in b\u00f6yle b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcnaha girmeyi g\u00f6ze alabildik? Ben bu a\u015fk i\u00e7in cehennemde yanmaya haz\u0131r\u0131m. Ya sen?<\/p>\n

– Baran (\u015eener \u015een)<\/strong>: Beni hapiste vurdular Keje \u00f6lmedim. Hastaland\u0131m bi ci\u011ferimi orda b\u0131rakt\u0131m gene \u00f6lmedim. \u00c7ok d\u00f6vd\u00fcler beni kan kustum ama \u00f6lmedim. Ya\u015fad\u0131m… Seni bir kez daha g\u00f6rebilmek i\u00e7in ya\u015fad\u0131m. \u015eimdi bana dediler ki, kimse sesini duyam\u0131yormu\u015f, susmu\u015fsun. Benimle de konu\u015fmayacak m\u0131s\u0131n Keje? Sesini duyamayacak m\u0131y\u0131m?<\/p>\n

– Berfo (Kamuran Usluer)<\/strong>: Sevdi\u011fin kad\u0131n\u0131 k\u0131yt\u0131r\u0131k bir herifin hayat\u0131 i\u00e7in harcad\u0131n. H\u00e2lbuki o kad\u0131n seni bir \u00f6m\u00fcr bekledi. Hayat\u0131n sevda kar\u015f\u0131s\u0131nda ne \u00f6nemi var?<\/p>\n

Kad\u0131n, sessiz ama dilsiz de\u011fildir. Sessizli\u011fi \u00e7ok yo\u011fun bir ahlaki yarg\u0131lamay\u0131 i\u00e7erir, bunu g\u00f6rmek gerekir\u2026 Edebiyatta ya da sinemada ya\u015fad\u0131klar\u0131 sorunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda suskunlu\u011fu tercih etmi\u015f olan kad\u0131nlar, \u00e7aresiz kald\u0131klar\u0131nda, dilsizli\u011fi kullanarak, kendilerine kar\u015f\u0131 zorbal\u0131k ve yapt\u0131r\u0131mlar uygulayanlar\u0131, bir anlamda ta\u015f kesilerek cezaland\u0131rmakta ve diren\u00e7 g\u00f6stermektedir. Sakao\u011flu, \u00f6zellikle k\u0131rsal kesimde, sosyal ve ekonomik ba\u011flamda ya\u015fad\u0131klar\u0131 zorluklar kar\u015f\u0131s\u0131nda, kad\u0131nlar\u0131n bir kurtulu\u015f yolu olarak suskunlu\u011fu tercih etmesi ile \u2018ta\u015f kesilme\u2019 motifi aras\u0131nda ba\u011f kurar. Ta\u015f kesilme motifi, efsanelerde zor durumda kalan gelinlerin, kad\u0131nlar\u0131n bir kurtulu\u015f yolu olarak, Allah\u2019a dua etmesi sonucunda ta\u015f kesilmeleridir, bu efsanelerde de ama\u00e7 ders vermektir. (14)<\/p>\n

T\u00fcrk sinemas\u0131nda suskun kad\u0131n imgesini inceleyen \u0130man\u00e7er\u2019e g\u00f6re (15); \u201ckad\u0131n karakterler, erkek anlay\u0131\u015f\u0131n g\u00f6stereninden (nesne-varl\u0131k) \u00f6zne olmaya, \u2018erkek olmayan\u2019 tan\u0131mlamas\u0131ndan \u00e7\u0131karak, \u2018kad\u0131n olarak\u2019 kad\u0131na do\u011fru bir geli\u015fim g\u00f6stermektedir. Erkek olmayan ancak bask\u0131n k\u00fclt\u00fcr kar\u015f\u0131s\u0131nda kendi \u00f6zg\u00fcn kad\u0131n kimli\u011fini de geli\u015ftiremeyerek adeta bir \u2018arada varl\u0131k\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bu kad\u0131nlar, erkek anlay\u0131\u015f\u0131n tan\u0131mlamas\u0131 i\u00e7inde \u00f6tekile\u015ftirildikleri ki\u015fisel alanlar\u0131nda, bu d\u0131\u015flanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 doruk noktas\u0131na ta\u015f\u0131yacak bir eylem olarak suskunlu\u011fu geli\u015ftirirler\u201d.<\/p>\n

\u0130man\u00e7er\u2019e g\u00f6re b\u00f6ylece, \u201ce\u015fk\u0131yalar\u0131n a\u011faya duyduklar\u0131 h\u0131n\u00e7 nedeniyle \u00e7ekildikleri da\u011flar gibi, erke\u011fin yatak odas\u0131na bir sessizlik da\u011f\u0131n\u0131, imha edilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir sessizlik kararg\u00e2h\u0131 heybetiyle ta\u015f\u0131rlar\u201d. Filmlerdeki suskun kad\u0131nlar, kendi bedenleri, cinsellikleri \u00fczerinde karar verici de\u011fildirler, duygusal ya\u015famlar\u0131n\u0131 kendi tercihleri do\u011frultusunda belirleyemezler, ancak sessizle\u015ferek, kurulacak yeni ili\u015fkinin taraf\u0131 olmay\u0131 da reddederler.<\/p>\n

Eril dilin ve eril dilde hayat bulan t\u00fcm kavramlar\u0131n bask\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 direnmek konusunda \u201csessizlik\u201d d\u0131\u015f\u0131nda kalan di\u011fer t\u00fcm yollar\u0131n a\u015f\u0131nmas\u0131na ve t\u00fcm kap\u0131lar\u0131n zorlanmas\u0131na olan gereksinim, her zamankinden daha da yo\u011fun bir \u015fekilde kendisini g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmakta de\u011fil midir?<\/p>\n

Sonu\u00e7 ve de\u011ferlendirme<\/strong><\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi diller belli bir politikan\u0131n, ideolojinin, erkek egemen d\u00fcnyan\u0131n y\u00f6r\u00fcngesinde, onlara ba\u011fl\u0131 olarak geli\u015fiyor ve kad\u0131n\u0131 ikincil k\u0131lan b\u00fct\u00fcn s\u00f6ylemler, gelenekler, al\u0131\u015fkanl\u0131klar ve yarg\u0131lar da bu eril dilin kuca\u011f\u0131nda b\u00fcy\u00fcyor, geli\u015fiyor\u2026<\/p>\n

\u015eiddet de b\u00fct\u00fcn s\u00f6ylemler gibi bu eril dille besleniyor. Kad\u0131nlar, kendi duygular\u0131n\u0131, kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerini de\u011fil, onlar ad\u0131na s\u00f6ylenenleri sahiplendiklerini fark ediyorlar ve isyan ba\u015fl\u0131yor. \u0130syan etmek her \u015feyden \u00f6nce eril dili taht\u0131ndan etmek ve d\u0131\u015flanan, yok say\u0131lanlar i\u00e7in tarihte, edebiyatta, sanatta, \u2018yeni bir adalet\u2019 talep etmektir (16, 17).<\/p>\n

Sessizli\u011fin dilini sahiplenen kad\u0131nlar\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan edebi eserler, bu eserlerdeki g\u00f6r\u00fcn\u00fcr \/g\u00f6r\u00fcnmez kad\u0131n karakterler a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeniden de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

1) Ostriker, A.S (1986); Stealing the Language: The Emergence of Women\u2019s Poetry in America<\/em>, The Women\u2019s Press: London, 1987 (First published by Beacon Press, Boston, MA, 1986) ISBN:\u00a0978-0807063033, 315 p.p.<\/p>\n

2) Julia Kristeva, La R\u00e9volution Du Langage Po\u00e9tique: L\u2019avant-Garde \u00c0 La Fin Du Xixe Si\u00e8cle, Lautr\u00e9amont Et Mallarm\u00e9.<\/em> Paris: \u00c9ditions du Seuil, 1974. (Abridged English translation: Revolution in Poetic Language<\/em>,<\/em> New York: Columbia University Press, 1984.)<\/p>\n

3) Lakoff, R. (1975); Language and Woman\u2019s Place<\/em>, Language in Society, Vol. 2, No. 1 (Apr.1973), pp. 45-80 Published by: Cambridge University Press Stable URL: http:\/\/www.jstor.org\/stable\/4166707<\/p>\n

4) Coates, J. (1986); Women, Men, and Language<\/em>, Harlow, Essex: Longman.<\/p>\n

5) Mehmet Rifat, (2008); 20. Y\u00fczy\u0131lda Dil Bilimi ve G\u00f6sterge Bilimi Kuramlar\u0131 1<\/em>, \u0130stanbul: Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n

6) Bilgin, Nuri (2001); \u0130nsan \u0130li\u015fkileri ve Kimlik<\/em>, Sistem Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u0130stanbul.<\/p>\n

7) Barthes Roland (1993), G\u00f6stergebilimsel Ser\u00fcven<\/em>, \u00c7ev: Mehmet R\u0131fat, Sema R\u0131fat, Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.<\/p>\n

8) I\u015f\u0131k, Emre (1998); Beden ve Toplum Kuram\u0131<\/em>, Ba\u011flam Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.<\/p>\n

9) Ferdinand de Saussure, Genel Dilbilim Yaz\u0131lar\u0131<\/em>, \u00c7eviren: Sava\u015f K\u0131l\u0131\u00e7, \u0130thaki yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n

10) Swann, Joan (1992); Ways of speaking,<\/em> Imagining Women: Cultural Representations and Gender, Oxford Press.<\/p>\n

11) Yamaner, G\u00fczin (2005); Susan Glaspell\u2019\u0131n \u00d6nemsiz \u015eeyler\u2019inin \u00d6nemi<\/em>, Tiyatro Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi, 19.<\/p>\n

12) Donnovan, Josephine (1997); Feminist Teori<\/em>, \u00c7ev: Aksu Bora, Meltem A\u011fduk Gevrek, Fevziye Say\u0131lan, \u0130stanbul, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n

13) \u00d6zt\u00fcrk, Ruken, Tutal, Nilg\u00fcn (2001); \u201cSinemada Kad\u0131n Karakterlerin Sessizli\u011fi: Sessizlik Bir Direnme Prati\u011fi Olabilir mi?\u201d, Gazi \u0130leti\u015fim Dergisi, Say\u0131: 10.<\/p>\n

14) Sakao\u011flu, Saim (1980); Anadolu-T\u00fcrk Efsanelerinde Ta\u015f Kesilme Motifi ve Bu Efsanelerin Tip Katalo\u011fu<\/em>, K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, s.38-44.<\/p>\n

15) \u0130man\u00e7er, Dilek; T\u00fcrk Sinemas\u0131nda Suskun Kad\u0131n \u0130mgesi<\/em>, Sosyal Bilimler Dergisi, s.203-211.<\/p>\n

16) Anbarl\u0131, H\u00fclya; http:\/\/www.ucansupurge.org\/TR,337\/toplumsal-bir-riza-sessiz-bir-onay.html, eri\u015fim tarihi: Aral\u0131k 2015.<\/p>\n

17) B\u00fcken, N\u00d6; http:\/\/www.sagliginsesi.com\/kadinlar-8-martta-yine-meydanlarda-4572h.htm, eri\u015fim tarihi: Aral\u0131k 2015.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kad\u0131nlar\u0131n sessizli\u011fi, daha \u00e7ok g\u00f6zlem yapma ve ele\u015ftirel tutum geli\u015ftirmek i\u00e7in zaman kazanma durumuna m\u0131, k\u00f6t\u00fc bir niyete mi yoksa eril d\u00fcnyaya ve eril s\u00f6ze direnmeye mi kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir? Kad\u0131nlar\u0131n dille ili\u015fkileri sorunludur; hem onlar\u0131n s\u00f6zel alanda daha iyi olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr, hem de dil, kad\u0131nlar\u0131 bask\u0131 alt\u0131na alan ara\u00e7lardan birisi olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.   Birey, kimli\u011finin […]<\/p>\n","protected":false},"author":696,"featured_media":14247,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[191,28,29],"tags":[1077,694,1603,557],"class_list":["post-14245","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-154-sayi","category-sosyal-bilimler","category-toplum","tag-cinsiyet","tag-dil","tag-eril","tag-kadin"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14245","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/696"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14245"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14245\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14247"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14245"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14245"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14245"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}