{"id":14252,"date":"2016-12-01T12:12:29","date_gmt":"2016-12-01T09:12:29","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=14252"},"modified":"2017-12-13T12:23:53","modified_gmt":"2017-12-13T09:23:53","slug":"doc-dr-ahmet-kuyas-ile-tarihi-dusunmek-kitabi-uzerinden-tarihyazimi-tarih-felsefesi-ve-kimi-tarihsel-olaylar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/12\/01\/doc-dr-ahmet-kuyas-ile-tarihi-dusunmek-kitabi-uzerinden-tarihyazimi-tarih-felsefesi-ve-kimi-tarihsel-olaylar","title":{"rendered":"Do\u00e7. Dr. Ahmet Kuya\u015f ile Tarihi D\u00fc\u015f\u00fcnmek kitab\u0131 \u00fczerinden\u00a0tarihyaz\u0131m\u0131, tarih felsefesi ve kimi tarihsel olaylar"},"content":{"rendered":"

\u201cRevizyonist tarih laf\u0131, tarih bilimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131nda \u2018atl\u0131 s\u00fcvari\u2019 gibi bir \u015fey oluyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc tarih tan\u0131m\u0131 gere\u011fi revizyon. Her nesil yeni ba\u015ftan yaz\u0131yor tarihini. Bu tamamlanmas\u0131, bitmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir \u015fey. \u00c7\u00fcnk\u00fc zamanla insanlar\u0131n, toplumun d\u00f6n\u00fc\u015fmesiyle birlikte, sorduklar\u0131 sorular farkl\u0131la\u015f\u0131yor. Biz de\u011fi\u015ftik\u00e7e de ge\u00e7mi\u015fteki herhangi bir olay\u0131 yorumlamam\u0131z, de\u011ferlendirmemiz de\u011fi\u015fiyor.\u201d<\/em><\/p>\n

\"\"
Do\u00e7. Dr. Ahmet Kuya\u015f<\/figcaption><\/figure>\n

– Tarih bilimine ili\u015fkin sorularla ba\u015flamak istiyorum. Nihai bir tarih metni var m\u0131d\u0131r? Bir olay\u0131n veya bir d\u00f6nemin \u201cger\u00e7ekten nas\u0131l oldu\u011fu\u201d tarih olarak yaz\u0131labilir mi? Kitab\u0131n\u0131z\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde bununla ilgili bir k\u0131s\u0131m var…<\/em><\/strong><\/p>\n

– Tarih\u00e7ili\u011fin ba\u015flang\u0131c\u0131nda, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n pozitivizmine do\u011fru giden s\u00fcre\u00e7te, bilginin tamam\u0131 elde edildi\u011finde, ge\u00e7mi\u015fin neredeyse -biraz anakronik olacak tabii- foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ekmi\u015f olaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu insanlar. \u201cBir g\u00fcn ge\u00e7mi\u015fin nas\u0131l oldu\u011funu gayet iyi bilece\u011fiz, bu sadece bir bilgilenme meselesi\u201d deniyordu. Bunun \u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2r. Bug\u00fcn art\u0131k \u00f6yle bir \u015fey yok. \u00c7\u00fcnk\u00fc tarih zaten hep bug\u00fcnden bakt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bug\u00fcn de\u011fi\u015ftik\u00e7e tarih de de\u011fi\u015fiyor. Her nesil yeni ba\u015ftan yaz\u0131yor tarihini. Bu tamamlanmas\u0131, bitmesi, m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir \u015fey. \u00c7\u00fcnk\u00fc zamanla, insanlar\u0131n, toplumun d\u00f6n\u00fc\u015fmesiyle birlikte, sorduklar\u0131 sorular farkl\u0131la\u015f\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla, tarihe bakan ak\u0131l, nesilden nesile \u00e7ok de\u011fi\u015fmi\u015f oluyor. Ve o akl\u0131n tarihe tekrar bakmas\u0131 gerekiyor. Bu her yerde b\u00f6yle, tarihin \u00f6zelli\u011fi bu.<\/p>\n

Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n Samsun\u2019a 19 May\u0131s 1919\u2019da \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fmeyecek; ama neden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, g\u00f6nderilip g\u00f6nderilmedi\u011fini yeniden yazaca\u011f\u0131z, bunun sembolizmini hep tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc tarihteki bir olay\u0131n, geli\u015fmenin, s\u00fcrecin anlam\u0131, o tarih ile bizim ona bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tarih aras\u0131ndaki zaman\u0131n insanlara getirip g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u015feye g\u00f6re de\u011fi\u015fiyor. MGK diye ba\u015f\u0131m\u0131zda ciddi bir dert oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce, 1961 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n bunu ilk \u00e7\u0131kartan oldu\u011funa vurgu yapm\u0131yorduk. 1961 Anayasas\u0131 birtak\u0131m \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler getirdi, ama MGK\u2019y\u0131, dolay\u0131s\u0131yla Milli G\u00fcvenlik Devleti denilen, Amerikanlar\u0131n adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve icat etti\u011fi \u015fekilde \u201cNational Security State\u201di T\u00fcrkiye\u2019ye sokan\u0131n da bu anayasa oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz art\u0131k mesela. Dolay\u0131s\u0131yla 1965-75\u2019te oldu\u011fu gibi bakm\u0131yoruz \u015fimdi 1961 Anayasas\u0131\u2019na. Tarih b\u00f6yle bir \u015fey; o y\u00fczden tarihin s\u00fcrekli yeniden yaz\u0131lmas\u0131 diye bir \u015fey var; o y\u00fczden tarihe \u201cs\u00fcrekli revizyon\u201d diye de bak\u0131labilir. Yani \u201crevizyonist tarih\u201d laf\u0131, tarih bilimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131nda \u201catl\u0131 s\u00fcvari\u201d gibi bir \u015fey oluyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc tarih tan\u0131m\u0131 gere\u011fi revizyon. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz durmadan de\u011fi\u015fiyoruz. Biz de\u011fi\u015ftik\u00e7e de ge\u00e7mi\u015fteki herhangi bir olay\u0131 yorumlamam\u0131z, de\u011ferlendirmemiz de\u011fi\u015fiyor.<\/p>\n

Tarih\u00e7i bilgilenmeye mi \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, anlamaya m\u0131?<\/strong><\/p>\n

– O halde, tarih\u00e7inin i\u015fi bir yarg\u0131c\u0131nkine mi benzer, \u201ciki ya da daha fazla \u00e7eli\u015fik anlat\u0131dan p\u00fcr\u00fczs\u00fcz bir anlat\u0131 \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015fmak\u201d, yine kitab\u0131n\u0131zdan ald\u0131m bu c\u00fcmleyi, tarihe ne denli i\u00e7kindir? Yoksa tarih\u00e7i bir cinayet dedektifi gibi yaln\u0131zca karanl\u0131k noktalar\u0131 ayd\u0131nlatmaya m\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r? Sorunun bir bilgilenme de\u011fil anlama sorunu oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorsunuz; \u201cbilgi hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmek, anlat\u0131lanlardan anlat\u0131lmayan\u0131 g\u00f6rebilmek\u201d diyorsunuz; bununla birlikte bir yandan da \u201cbilgi olmadan fikir olmaz\u201d noktas\u0131ndas\u0131n\u0131z anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla…<\/em><\/strong><\/p>\n

– \u00d6yle, \u015funu demek istiyorum: Benim kitab\u0131mda kimsenin bilmedi\u011fi, benim bir yerden bulup \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m m\u00fcthi\u015f bir belge yok. Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n Samsun\u2019a gidi\u015fi, B\u00e2b-\u0131 \u00c2li Bask\u0131n\u0131, \u0130zmir Suikast\u0131 vs., bunlar\u0131n \u00fczerine tonla kitap yaz\u0131lm\u0131\u015f. Ben de zaten onlar\u0131 okudum. Ama okudu\u011fum zaman bak\u0131yorum; \u201cYahu bu tutarl\u0131 de\u011fil\u2019 diyorum. Belki 15-20 y\u0131l evvel g\u00f6r\u00fclmeyen, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeyen, akla gelmeyen birtak\u0131m fikirlerle hareket ederek yeni bir yorum getiriyorum. Dolay\u0131s\u0131yla yeni bir \u015fey bulmu\u015f de\u011filim; ama o anlat\u0131y\u0131 olu\u015fturan verileri ba\u015fka bir \u015fekilde harmanlayarak yeni bir yorum getiriyorum. \u015eimdi mesela, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n 1917\u2019de kurduklar\u0131 \u0130tibar-\u0131 Mill\u00ee Bankas\u0131\u2019n\u0131, tabii kuruldu\u011fu zaman \u0130tibar-\u0131 Osmaniyye Bankas\u0131, Ankara\u2019daki yeni rejimin bankas\u0131 olan \u0130\u015f Bankas\u0131\u2019n\u0131n, \u0130zmir Suikast\u0131n\u0131 takip eden mahkemelerden sonra yuttu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Bu ba\u015fkalar\u0131n\u0131n bilmedi\u011fi bir \u015fey de\u011fildi. Ama \u0130zmir Suikast\u0131 Davas\u0131\u2019yla \u0130\u015f Bankas\u0131\u2019n\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim bankay\u0131 yutmas\u0131 aras\u0131nda bir ili\u015fki kurmad\u0131 kimse. Ben o ili\u015fkiyi kurdum ve bakt\u0131m, Cavid Bey\u2019in herhangi bir dahli yok \u0130zmir Suikast\u0131nda. O g\u00fcnlerde onu asan rejimin i\u00e7inde bulunan insanlar\u0131n bile an\u0131lar\u0131nda, onun hakk\u0131nda iyi-k\u00f6t\u00fc hi\u00e7bir \u015fey g\u00f6rmedim. O zaman birdenbire dedim ki, \u201cBu Cavid Bey sadece bir bankaya ba\u015fka bir bankan\u0131n -yeni rejimin bankas\u0131n\u0131n- el koyabilmesi i\u00e7in aradan \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131yor!\u201d O davalar ve \u0130zmir Suikast\u0131 ger\u00e7ek. Son derece adi bir suikast giri\u015fimi. Ama Cavid Bey\u2019in de bununla yak\u0131ndan uzaktan alakas\u0131 yok. E niye \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyor? \u00c7\u00fcnk\u00fc memlekete el koyabilmek i\u00e7in iktisadi hayata da el koymak laz\u0131m. Esnaf ve sanatk\u00e2rlar\u0131 elinde tutan \u0130stanbul\u2019da Kara Kemal ile T\u00fcrk d\u0131\u015f ticaretinin \u00e7ok \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n finansman\u0131n\u0131 sa\u011flayan \u0130tibar-\u0131 Mill\u00ee Bankas\u0131\u2019n\u0131 yok etmek, ele ge\u00e7irmek istiyorlard\u0131; o y\u00fczden birtak\u0131m adamlar da bu i\u015fe sokuluverdi… Bu yorumu ben ilk defa yap\u0131yorum. Ama malzeme yeni de\u011fil. Bir g\u00fcn ba\u015fka biri \u00e7\u0131kacak, belki beni yanl\u0131\u015flayacak; belki benim de g\u00f6rmedi\u011fim yeni bir boyutu daha bulacak. Muhtemelen yine benim yapt\u0131\u011f\u0131m gibi, yeni bir dok\u00fcman ya da kimsenin bilmedi\u011fi bir an\u0131 kitab\u0131 bulmadan, ayn\u0131 malzemeyle. Tarih b\u00f6yle bir \u015fey.<\/p>\n

\u00d6te yandan bilginin t\u00fcm bireysellikler taraf\u0131ndan \u00f6znel bi\u00e7imde \u00f6z\u00fcmsendi\u011fini ve o \u015fekilde aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmen laz\u0131m. Aksi takdirde tek bir anlat\u0131 kayna\u011f\u0131n\u0131n zebunu, esiri olursun. Biliminsan\u0131 i\u00e7in bu \u015fart, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olmaz; zaten bilimde ku\u015fku, yani septisizm \u00e7ok \u00f6nemlidir. Ku\u015fku, hep sorgulamak. Bununla birlikte, bilimin en b\u00fcy\u00fck \u00f6zelli\u011fi de, sana kadar gelenin \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc de iyi bilmen. Yani klasikleri ne kadar iyi bilebilirsen yenisini de o kadar iyi yapabiliyorsun, bir de o var. T\u00fcrk\u00e7e\u2019de ona da ku\u015fku diyoruz, yani soup\u00e7on <\/strong>dedi\u011fimiz \u015feyle septisizm dedi\u011fimiz \u015fey asl\u0131nda ayr\u0131 \u015fey. Hep ku\u015fkucu, pimpirikli bir karakter \u00f6zelli\u011finden bahsetmiyorum. Ama bilim hep sorar: Bug\u00fcne kadar bana \u00f6\u011fretilen bu, peki hangisi do\u011fru?<\/p>\n

\"\"
2) \u0130\u015f Bankas\u0131 M\u00fczesi binas\u0131. 1892\u2019de yap\u0131l\u0131p Paket Postanesi olarak hizmet g\u00f6ren bina, 1917\u2019de Osmanl\u0131 \u0130tibar-\u0131 Milli Bankas\u0131na devredilmi\u015ftir. 1927\u2019ye kadar Osmanl\u0131 \u0130tibar-i Milli Bankas\u0131 taraf\u0131ndan kullan\u0131lan bina, 1927\u2019de T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131\u2019n\u0131n \u0130tibar-\u0131 Milli Bankas\u0131 ile birle\u015ftirilmesiyle \u0130\u015f Bankas\u0131\u2019na devrolur.<\/figcaption><\/figure>\n

Tarih tekerr\u00fcr etmez, politika tekerr\u00fcr eder!<\/strong><\/p>\n

– Tarih\u00e7iler aras\u0131nda art\u0131k tart\u0131\u015fma konusu olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015f kimi konular, kamusal alanda tekrar tekrar dola\u015f\u0131ma sokulabiliyor. G\u00fcncel politikada tarihle ilgili tart\u0131\u015fmalar\u0131n yeniden a\u00e7\u0131lmas\u0131ndan nas\u0131l bir fayda umuluyor sizce? Bug\u00fcn belki de tarihe en \u00e7ok m\u00fcdahale eden iktidar ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z…<\/em><\/strong><\/p>\n

– <\/strong>Hay\u0131r, en \u00e7ok m\u00fcdahale eden demeyelim, \u00e7\u00fcnk\u00fc Kemalist devlet de \u00e7ok m\u00fcdahale etti. Hatta tarih kuramlar\u0131 yapt\u0131. Ayr\u0131ca bu T\u00fcrkiye\u2019ye \u00f6zg\u00fc de de\u011fil, evrensel bir durum. \u015eimdi siyaset\u00e7iler topluma bir \u015feyler anlatt\u0131klar\u0131 zaman, sadece siyaset\u00e7iler de de\u011fil, her t\u00fcrden ideologlar; hep topluma verdikleri bir mesaj var. Bu mesaj da iyi anla\u015f\u0131ls\u0131n diye toplumun a\u015fina oldu\u011fu -ya da bunlar\u0131n \u00f6yle sand\u0131\u011f\u0131- tarihteki birtak\u0131m \u00f6nemli olaylara, \u00f6nemli anlara g\u00f6nderme yapar. O ulusun ya da toplumsal s\u0131n\u0131f\u0131n hayat\u0131nda bir t\u00fcr travma da olsa yaparlar. Kitapta Gezi olay\u0131yla ilgili yazd\u0131\u011f\u0131m makalede de s\u00f6yledi\u011fim gibi; siyaset, adlar\u0131 hep de\u011fi\u015fen, ama toplumsal rolleri, konumlar\u0131, i\u015flevleri de\u011fi\u015fmeyen birtak\u0131m gruplar\u0131n ta\u015f devrinden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar \u00e7eki\u015fmesi diyebilece\u011fimiz bir \u015fey. Buna tarihsel materyalizm ya da Marksist tarih anlay\u0131\u015f\u0131 s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131 diyor. Ben s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131 deyimi kullanmamakla birlikte, bunun genel anlamda tarihi, toplumu a\u00e7\u0131klamakta ge\u00e7erli oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Hep ayn\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla, b\u00fct\u00fcn dillerde olan yanl\u0131\u015f bir yorum var: \u201cTarih tekerr\u00fcr eder\u201d, \u201cBak, 750 sene \u00f6nceki olay ile ayn\u0131\u201d gibi. Ama de\u011fil! Farkl\u0131 ko\u015ful, farkl\u0131 bilin\u00e7, farkl\u0131 toplum… Tarih tekerr\u00fcr etmez, politika tekerr\u00fcr eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc hep bir y\u00f6neten ve hep bir y\u00f6netilen var. Ya da hep bir s\u00f6m\u00fcren, s\u00f6m\u00fcr\u00fclen, hep bir \u00fcreten, t\u00fcketen var… Son verdi\u011fim ikililer ta\u015f devrinden beri var. Dolay\u0131s\u0131yla onlar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler de hep benzer \u015fekilde g\u00f6steriyor kendisini. Yani bir tekerr\u00fcr var ama, siyaset tekerr\u00fcr ediyor.<\/p>\n

Siyaset\u00e7iler de, her \u015feyi k\u00fclt\u00fcrel, toplumsal olarak de\u011fil, ba\u015ftan sona siyasal olarak g\u00f6rd\u00fckleri i\u00e7in, topluma \u201cBu olan 28 \u015eubat\u2019\u0131n yeniden sahneye konmas\u0131\u201d diyorlar. Tarihini iyi biliyorsan, yutmazs\u0131n. Ben Gezi olay\u0131 ile 28 \u015eubat\u2019\u0131 ayn\u0131 yere koyamam, kimse kusura bakmas\u0131n. Ama siyasal olarak bunu kullanan siyaset\u00e7iler b\u00f6yle g\u00f6steriyor. Kald\u0131 ki, her \u015feyi siyaseten kullanabilirsin. Bunu baz\u0131lar\u0131 daha s\u0131k yapar, baz\u0131lar\u0131 da hi\u00e7 yapmaz. Ama bu siyasetin do\u011fas\u0131nda. \u00c7\u00fcnk\u00fc tarihi de siyasi tart\u0131\u015fmada, polemikte, bir koz, silah bulabilecekleri bir t\u00fcr cephanelik gibi g\u00f6r\u00fcyorlar. Ama o politikan\u0131n tarihi kullanmas\u0131 i\u015fte. Belki ortalama vatanda\u015f\u0131n da tarihi daha iyi anlamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmuyor. Ama yasaklayamay\u0131z da. Herkes yap\u0131yor. Hep olur.<\/p>\n

\"\"
Gezi Park\u0131 eylemleri.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n

15 Temmuz hangi tarihsel olaya benziyor?<\/strong><\/p>\n

– \u201cGezi Park\u0131\u2019nda tarih tekerr\u00fcr etti mi?\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalenizle alakal\u0131 sorular\u0131m\u0131 yeri gelmi\u015fken soray\u0131m. \u201cNTV Tarih\u201din me\u015fhur say\u0131s\u0131n\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum, \u201cYa\u015farken Yaz\u0131lan Tarih\u201d; 15 Temmuz\u2019da \u201c#tarih\u201d dergisinde bu ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 2. kez att\u0131n\u0131z, \u201cYa\u015farken Yaz\u0131lan Tarih 2\u201d. \u015eimdi, tarih tekerr\u00fcr etmez, zira do\u011fa tekerr\u00fcr etmez; ama anlamak\u00a0<\/em><\/strong>tekerr\u00fcr ediyor galiba, bir \u015feylere benzetme ihtiyac\u0131 duyuyoruz… \u0130ki sorum var; birincisi 15 Temmuz 31 Mart\u2019a m\u0131 benziyordu, yoksa Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131\u2019n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131na m\u0131? \u0130kinci sorum ise, anlamak i\u00e7in bu benzetmelere neden ihtiya\u00e7 duyar\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Bu tabii ayd\u0131n \u00e7evrelerde tart\u0131\u015f\u0131labilir, mesela \u015f\u00f6yle bir soru sorulabilir: Gezi olay\u0131, gelecekte T\u00fcrkiye\u2019nin tarihi yaz\u0131l\u0131rken \u201c\u00d6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131d\u0131r\u201d diye g\u00f6r\u00fclecek mi, g\u00f6r\u00fclmeyecek mi? Soru sorarken ayn\u0131 yerden ba\u015fl\u0131yoruz. 15 Temmuz gecesi olanlar hakk\u0131nda, bundan 50-100 y\u0131l sonra birileri oturup \u201cT\u00fcrkiye Cumhuriyeti Tarihi\u201d diye kitap yazarken, \u201cBu bir d\u00f6neme\u00e7tir\u201d diyecekler mi, demeyecekler mi? O a\u00e7\u0131dan benze\u015fiyor, historiografik, tarihyaz\u0131msal olarak; yani tarihteki \u00f6nem a\u00e7\u0131s\u0131ndan.<\/p>\n

\"\"
Gezi ve 15 Temmuz olaylar\u0131 tarihyaz\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan benze\u015fiyorlar: \u0130leride tarih\u00e7iler, her iki olay\u0131 da birer d\u00f6neme\u00e7 olarak de\u011ferlendirebilir.<\/figcaption><\/figure>\n

\u015eimdi 31 Mart\u2019\u0131n bir tekrar\u0131 m\u0131, yoksa 1826 Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131n\u0131n Kald\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0131, bu sorunun siyasi s\u00fcre\u00e7 olarak cevaplanmas\u0131 i\u00e7in daha \u00e7ok erken. 15 Temmuz olaylar\u0131nda daha \u00e7ok bilinmeyen oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Gezi olay\u0131 son derece \u015feffaft\u0131, kimsenin bir \u015fey saklad\u0131\u011f\u0131 yoktu. \u00c7ocuklar\u0131n ve polisin ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Ama \u015fimdi ne zaman televizyona, Facebook\u2019a baksam, ne zaman bir yerde bir makale okusam; \u201cAaa bir dakika; bu 15 Temmuz belli de\u011fil, kuvvet komutanlar\u0131 burada var m\u0131 yok mu; Genelkurmay ba\u015fkan\u0131 \u00f6nce bir taraftayd\u0131, sonra \u00e7abucak d\u00f6nd\u00fc m\u00fc?\u201d vs. diyorum. Cumhurba\u015fkan\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor, \u201cBen eni\u015ftemden \u00f6\u011frendim\u201d diyor; birileri \u201cHay\u0131r ona birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nceden Putin haber vermi\u015fti\u201d diyor. Hakikaten bilmiyoruz; uzun bir m\u00fcddet de bilemeyece\u011fiz. Dolay\u0131s\u0131yla sen olay\u0131n ne oldu\u011funu tam olarak bilmeden, neye benzedi\u011fini de -tekrar siyasal bir s\u00fcre\u00e7 olarak diyorum- bilemezsin.<\/p>\n

E\u011fer \u015fu anki az bu\u00e7uk bilgimle bir maceraya kalk\u0131p benzetme yapacak olursam, 15 Temmuz\u2019u s\u00f6ylediklerinden hi\u00e7birine de\u011fil, B\u00e2b-\u0131 \u00c2li Bask\u0131n\u0131na benzetirdim; ya da mesela 12 Mart\u2019a benzetebilirdim. 12 Mart da ba\u015fka bir darbeyi engelleyen bir darbe. B\u00e2b-\u0131 \u00c2li Bask\u0131n\u0131 da \u00f6yle, H\u00fcrriyet ve \u0130tilaf\u00e7\u0131lar da bir darbe haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda. Burada da b\u00f6yle darbe, kar\u015f\u0131-darbe, tam bilemedi\u011fimiz bir \u015fey var. Ger\u00e7i B\u00e2b-\u0131 \u00c2li Bask\u0131n\u0131ndan hemen sonra \u0130ttihat ve Terakki diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc ba\u015flam\u0131yor; be\u015f ay sonra, B\u00e2b-\u0131 \u00c2li Bask\u0131n\u0131ndan sonra ba\u015fbakanl\u0131\u011fa gelen Mahmut \u015eevket Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinden sonra ba\u015fl\u0131yor. \u0130ttihat ve Terakki daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde iktidar orta\u011f\u0131 oluyor; tek ba\u015f\u0131na de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc ba\u015fka bir s\u00fcr\u00fc bakan var; ama \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin art\u0131k \u201cHadi bakal\u0131m, fazla konu\u015fma!\u201d gibi bir \u00fcslubu geli\u015fiyor. Mesela 15 Temmuz, OHAL vs. ile Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi\u2019nin, as\u0131l tabii Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan\u2019\u0131n ekme\u011fine ya\u011f s\u00fcrd\u00fc, hatta o y\u00fczden Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z\u0131n kendisi \u201cBu Tanr\u0131\u2019n\u0131n bir l\u00fctfudur\u201d dedi. Buradan yola \u00e7\u0131karak B\u00e2b-\u0131 \u00c2li Bask\u0131n\u0131 ile benze\u015fmeden s\u00f6z edebiliriz. Ama, o kadar. Yaln\u0131z kesin olarak s\u00f6yleyebilece\u011fim tek \u015fey, bu t\u00fcr bir siyasal tekrar konusunda laf edebilmek i\u00e7in hen\u00fcz erken; hatta erken de de\u011fil, \u00e7ok erken oldu\u011fu.<\/p>\n

\"\"
Tarih tekerr\u00fcr etmez, ama politikalar tekerr\u00fcr eder!<\/figcaption><\/figure>\n

– Peki, tarih felsefesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan tekrarlamak istiyorum, anlamak i\u00e7in neden b\u00f6yle benzetmelere ihtiya\u00e7 duyuyoruz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Anlamak i\u00e7in de\u011fil de daha \u00e7ok anlatmak i\u00e7in galiba. Zaten politikac\u0131lar da bug\u00fcn niye kullan\u0131yor tarihi? \u201cBak i\u015fte bug\u00fcn ba\u015f\u0131m\u0131za gelen buna benzedi\u011fi i\u00e7in\u201d demeyi sevdiklerinden. Ama onlar temelde politikac\u0131. Biz tarih\u00e7iler ne yapaca\u011f\u0131z? \u015eunu yapaca\u011f\u0131z. Vatanda\u015f, bak senin bildi\u011fin birtak\u0131m olaylar var ge\u00e7mi\u015fte; bu olaylar\u0131n tekrar\u0131na benzer ba\u015fka olaylar oluyor, ama siyasal anlamda. Yani bu politika hep ayn\u0131.<\/p>\n

Tarihte ise, bu bilgilenmeye \u00f6zg\u00fc bir \u00fcslup meselesi galiba. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan daima yeni \u00f6\u011frendi\u011fini, bildi\u011fine bakarak anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bizim bilgi edinmemize, bilgilenme s\u00fcrecimize \u00f6zg\u00fc bir davran\u0131\u015f bi\u00e7imi. Onun d\u0131\u015f\u0131nda bilmiyorum, ba\u015fka bir bilimin uzman\u0131 olsayd\u0131m, belki \u00e7ok farkl\u0131 cevap verebilirdim. Ama insanlar, \u201cEvet bu yeni, bunu daha \u00f6nce g\u00f6rmemi\u015ftik\u201d derken ya da diyemezken, hep bildikleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yor. Yeni olabilmesi i\u00e7in bizi \u015fa\u015f\u0131rtmas\u0131 laz\u0131m. O y\u00fczden yeni diyorum Gezi\u2019ye. Yeni demeyenler birtak\u0131m ba\u015fka \u015feylere benzetiyor. Ben ise diyorum ki \u201cBurada gen\u00e7 bir nesil yeni bir dille ve yeni bir mizahla memnuniyetsizli\u011fini dile getirdi, o y\u00fczden beni \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131.\u201d<\/p>\n

Do\u011fu-Bat\u0131 ayr\u0131m\u0131 tarihsel olarak ne kadar do\u011fru?<\/strong><\/p>\n

– Biraz daha kavramsal bir sorum olacak. T\u00fcrk modernle\u015fmesinde \u00f6nemli bir yeri olan Do\u011fu – Bat\u0131 ayr\u0131m\u0131; Bat\u0131\u2019n\u0131n ileri, Do\u011fu\u2019nun geri olu\u015funun kabul\u00fc, Do\u011fu\u2019nun da \u2018Bat\u0131 gibi yaparak\u2019 ilerleyebilece\u011finin kabul\u00fc; \u00f6nemli bir at\u0131l\u0131ma hizmet ediyor. Bu Do\u011fu Uygarl\u0131\u011f\u0131 – Bat\u0131 Uygarl\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7iminde iki ayr\u0131 uygarl\u0131k oldu\u011funun kabul\u00fcnden sonra ger\u00e7ekle\u015fiyor. Niyazi Berkes \u201cB\u00fct\u00fcn D\u00fcnya Bat\u0131 Avrupa\u2019dan etkileniyor ve etkilenmek zorunda\u201d diyor. Bat\u0131 Avrupa entelijensiyas\u0131n\u0131n etraf\u0131nda k\u00fcreselle\u015fen bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz. Bug\u00fcn bir Do\u011fu-Bat\u0131 ay\u0131r\u0131m\u0131 yapmak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Hay\u0131r, \u00f6yle bir \u015fey yok. E\u011fer Do\u011fu Uygarl\u0131\u011f\u0131 diye bir \u015feyden bahsedeceksen \u00c7in, Hint gibi yerlerden bahsetmen gerekiyor. E\u011fer \u0130slam\u2019dan bahsediyorsan, \u0130slam zaten Yahudilik ve H\u0131ristiyanl\u0131ktan \u00e7\u0131kma. Hem \u00e7\u0131k\u0131\u015f yerleri ayn\u0131, hem de \u0130slam\u2019\u0131n bir\u00e7ok ilkesi daha \u00f6nce Yahudilik ve H\u0131ristiyanl\u0131k taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lm\u0131\u015f. Bunlar\u0131n \u00fc\u00e7\u00fc de Greko-Romen dedi\u011fimiz ve onda da M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n, Mezopotamya\u2019n\u0131n ve Anadolu\u2019nun \u00e7ok ciddi katk\u0131lar\u0131n\u0131n oldu\u011fu \u015feyin \u00fczerinde geli\u015fmi\u015f, serpilmi\u015f dinler. Yani biz, Osmanl\u0131 k\u00f6kenli M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkler i\u00e7in Do\u011fu-Bat\u0131 diye bir \u015fey yok bana kal\u0131rsa, bir. \u0130kincisi, mesela 18. y\u00fczy\u0131lda bir Osmanl\u0131 \u015f\u00f6yle diyor: \u201cBizim b\u00f6lgelerde \u00e7e\u015fitli iklimler vard\u0131r, bu iklimlerin en latifi Avrupa iklimidir, Avrupa ikliminin en latifi i\u00e7erisinde de havas\u0131 en latif olan yer \u0130stanbul\u2019dur.\u201d Ayn\u0131 \u015fekilde, o tip bir ayr\u0131m\u0131n ne kadar \u00f6zc\u00fc, essentialist<\/strong> oldu\u011funu anlam\u0131\u015fs\u0131nd\u0131r s\u00f6ylediklerimden. Ama uzun s\u00fcren bir gerginlik var, \u00e7e\u015fitli nedenlerle. Bu 19. y\u00fczy\u0131lda emperyalizm ile de harmanlan\u0131nca ve sen de bunu topluma yeterince anlatamad\u0131\u011f\u0131n i\u00e7in, \u201cBize her a\u00e7\u0131dan k\u00f6t\u00fcl\u00fck eden Bat\u0131l\u0131lar\u0131n sistemini niye bize zorla kabul ettirmeye \u00e7al\u0131\u015fan bir y\u00f6netimimiz var?\u2019 diye m\u00fcthi\u015f bir toplum-devlet gerginli\u011fi \u00e7\u0131k\u0131yor. Bug\u00fcn Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi iktidarda a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 benzer bir \u015fey yap\u0131yor. Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n temel olarak \u201ck\u00f6t\u00fcc\u00fcl\u201d, i\u00e7kin olarak \u201cbizi sevmeyen\u201d, \u201ck\u00f6t\u00fc bir \u015fey\u201d oldu\u011funu s\u00f6yleyen fikir ak\u0131mlar\u0131 bir Tanzimat\u2019\u0131n ba\u015f\u0131nda, bir Abd\u00fclhamid d\u00f6neminde, bir de \u015fimdilerde m\u00fcthi\u015f \u00f6zg\u00fcr halde. Onun da bir g\u00fcn sonu gelecek elbette.<\/p>\n

Asl\u0131nda bizim muhafazak\u00e2rlar\u0131m\u0131z ile Bat\u0131\u2019n\u0131n k\u00f6t\u00fcc\u00fclleri \u00e7ok iyi anla\u015f\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc Bat\u0131da da Do\u011fuya k\u00f6t\u00fc g\u00f6zle bakan yok mu, var. Ben Bat\u0131l\u0131 laf\u0131n\u0131 sevmiyorum o y\u00fczden; \u00e7\u00fcnk\u00fc essentialism<\/strong>e davetiye \u00e7\u0131kart\u0131yor. Kitaplar\u0131mda da hi\u00e7 Bat\u0131l\u0131la\u015fmaktan bahsetmem. Do\u011frudan do\u011fruya modernle\u015fmekten bahsederim. \u0130nsan iyiye, zengine, g\u00fczele, yetkine \u00f6yk\u00fcn\u00fcyor. Ayr\u0131ca Osmanl\u0131lar \u00e7ok uzun bir zaman d\u00fcnyaya h\u00fckmetmi\u015f. Birdenbire \u0130ngilizlerin, Frans\u0131zlar\u0131n filan zebunu olmak a\u011f\u0131rlar\u0131na gidiyor. Bug\u00fcn bile s\u00fcr\u00fcyor. \u0130sve\u00e7li ya da Bel\u00e7ikal\u0131 \u00fclkesinin ka\u00e7\u0131nc\u0131 ekonomi oldu\u011funu \u00f6nemsemez, sorsan bilmez, ama biz biliyoruz, 17.\u2019yiz. \u00c7ok \u00f6nemli. Orada bir talihsizli\u011fimiz oldu, \u0130ngilizlerde de bu var. \u0130mparatorlu\u011fu yitirmi\u015f olman\u0131n bir ak\u015famdan kalmal\u0131\u011f\u0131…<\/p>\n

– Sizin \u00e7ok \u00f6nem verdi\u011finiz bir d\u00f6nem var, derslerinizde anlat\u0131yorsunuz, s\u0131navlar\u0131n\u0131zda soruyorsunuz, kitab\u0131n\u0131zda da yer al\u0131yor: \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Me\u015frutiyet d\u00f6nemi. Bu hangi d\u00f6nem? Neden bu kadar \u00f6nemli? T\u00fcrk demokrasisinde, tarihsel-diyalektik s\u00fcre\u00e7 a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeri nedir?<\/em><\/strong><\/p>\n

– O d\u00f6nem \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcren bir d\u00f6nem. VI. Mehmet Vahdettin\u2019in 4 Ocak 1919\u2019da Meclis-i Mebusan\u2019\u0131n bar\u0131\u015f yap\u0131ld\u0131ktan sonra a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesiyle ba\u015flay\u0131p sonra bu fikrinden vazge\u00e7ti\u011fini ve vazge\u00e7meye mecbur oldu\u011funu g\u00f6steren 7 Ekim 1919\u2019daki se\u00e7im \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 aras\u0131nda, bizim mutlakiyette oldu\u011fumuzu kabul etmemiz laz\u0131m. Sonra 7 Ekim 1919\u2019da padi\u015fah se\u00e7im \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapmak mecburiyetinde kal\u0131yor. Yani III. Me\u015frutiyet\u2019den bahsedebilmek i\u00e7in \u00f6nce II. Me\u015frutiyet\u2019in bitmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6rmemiz laz\u0131m. Ben diyorum ki, 4 Ocak 1919\u2019da II. Me\u015frutiyet sona erdi. Ayr\u0131ca 4 Ocak 1919\u2019dan sonra da Me\u015frutiyet\u00e7iler, Anadolu\u2019da padi\u015faha isyan eden adamlar gibi g\u00f6z\u00fckmemek i\u00e7in, \u201cMe\u015frutiyet gitti, biz mutlakiyette ya\u015f\u0131yoruz, ya\u015fas\u0131n Me\u015frutiyet\u201d demiyorlar. Sultan VI. Mehmet Vahdettin ile olan gerginli\u011fi \u00f6n plana \u00e7\u0131kartmamak, onu yok etmek, \u00fczerine k\u00fcl serpmek i\u00e7in kullanmam\u0131\u015flar (bu terimi). \u201cYahu bu ne bi\u00e7im me\u015frutiyet, h\u00e2l\u00e2 parlamento a\u00e7\u0131lm\u0131yor?\u201d diyorlar. Yani kabahati padi\u015fahta de\u011fil, ba\u015fbakanda gibi g\u00f6steriyor, bilmezleniyorlar. Sonra padi\u015fah 7 Ekim\u2019de se\u00e7im karar\u0131 al\u0131p, se\u00e7imler olup, meclis a\u00e7\u0131l\u0131nca da; yeni bir me\u015frutiyet de\u011fil, yeni bir se\u00e7im devresi gibi davran\u0131yorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc gelmi\u015fsin meclise, \u0130stanbul\u2019a, eh, \u0130stanbul\u2019daki padi\u015fah ile sava\u015f halinde, kavga halinde olamazs\u0131n. O y\u00fczden meclis a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman ona da 4. se\u00e7im d\u00f6nemi diyorlar, yani II. Me\u015frutiyet\u2019in 4. se\u00e7im d\u00f6nemi. II. Me\u015frutiyet hi\u00e7 bitmemi\u015f gibi yap\u0131yorlar. Bu onlar\u0131n takti\u011fi. Ama onlar\u0131n s\u00f6yledi\u011finin ayn\u0131s\u0131n\u0131 tekrar etmememiz laz\u0131m. Orada da makalelerimde s\u00f6yledi\u011fim gibi birtak\u0131m ba\u015fka tehlikeler var. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu i\u015flerden hi\u00e7 anlamayan Mahmut Golo\u011flu, III. Me\u015frutiyet diye BMM d\u00f6nemini anlatt\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla ciddi tarih\u00e7iler de o yanl\u0131\u015f\u0131 birtak\u0131m insanlara yapt\u0131rt\u0131r\u0131z diye, III. Me\u015frutiyet deyimini hi\u00e7 kullanmad\u0131lar. Mesele bundan ibaret. Bu, Osmanl\u0131 y\u00f6netiminin son d\u00f6nemine verilmesi gereken ad, bana kal\u0131rsa.<\/p>\n

\"\"
\u201cAtat\u00fcrk ve \u0130n\u00f6n\u00fc, iki diktat\u00f6r. Diktat\u00f6rl\u00fck bir siyaset yapma bi\u00e7imi. Ama bu, diktat\u00f6r\u00fcn ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermiyor bize, nas\u0131l yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. O y\u00fczden diktat\u00f6r laf\u0131n\u0131 duydu\u011fun zaman, hemen bug\u00fcnk\u00fc siyasal tercihlerinle z\u0131plamayacaks\u0131n yerinden.\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

Diktat\u00f6rl\u00fck iyi mi, k\u00f6t\u00fc m\u00fc?<\/strong><\/p>\n

– Atat\u00fcrk ve \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc d\u00f6nemleri i\u00e7in \u201cdiktat\u00f6rl\u00fck\u201d terimini kullan\u0131yorsunuz. Ho\u015f, diktat\u00f6r s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnde o g\u00fcnden bug\u00fcne bir anlam de\u011fi\u015fimi s\u00f6z konusu…<\/em><\/strong><\/p>\n

– Ben \u00f6yle g\u00f6rm\u00fcyorum.<\/p>\n

– Ama \u201ciyi diktat\u00f6r\u201d kullan\u0131m\u0131n\u0131 tercih ediyorsunuz. <\/em><\/strong><\/p>\n

-\u015eimdi diktat\u00f6rl\u00fck bir siyaset yapma bi\u00e7imi. Ama ne siyaseti yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeyen bir \u015fey. Ele\u015ftiri filan yok, a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7an\u0131n a\u011fz\u0131n\u0131 y\u0131rtar\u0131m; diktat\u00f6rl\u00fck bu. Ama bu, diktat\u00f6r\u00fcn ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermiyor ki bize, nas\u0131l yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. O y\u00fczden diktat\u00f6r laf\u0131n\u0131 duydu\u011fun zaman, hemen bug\u00fcnk\u00fc persona<\/strong>nla, bug\u00fcnk\u00fc siyasal tercihlerinle z\u0131plamayacaks\u0131n yerinden. Ne yapm\u0131\u015f, ona bakacaks\u0131n.<\/p>\n

– \u015eunu sormak istiyorum, mademki diktat\u00f6rl\u00fckt\u00fcr, neden 1945\u2019teki sona eri\u015finde bir diyalektik g\u00f6rm\u00fcyoruz? Buna son d\u0131\u015far\u0131dan verilmiyor, bir ayaklanma ya da bir bitiri\u015f, siyasal bir nokta koyma gelmiyor, bu ilgin\u00e7 de\u011fil mi?<\/em><\/strong><\/p>\n

-Yani II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00fclkemizde \u00f6yle birtak\u0131m \u015feyler oluyor ki, CHP\u2019yi olu\u015fturan o ulusal konsensusun art\u0131k s\u00fcrmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. K\u0131saca s\u00f6yleyeyim; k\u00f6yl\u00fcs\u00fc, toprak sahibi, burjuvas\u0131, entelekt\u00fceli, herkesin \u00e7e\u015fitli \u00f6d\u00fcnler vererek, bir araya gelerek, katk\u0131da bulunduklar\u0131 Halk F\u0131rkas\u0131\u2019n\u0131n s\u00fcrmesinin art\u0131k m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunu en iyi anlayanlardan biri \u0130n\u00f6n\u00fc. Zaten Demokrat Parti\u2019nin kurulu\u015f s\u00fcrecine bakt\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fcyorsun; belirli birtak\u0131m Halk Partililerin Halk Partisi\u2019nden ayr\u0131l\u0131p yeni bir parti kurmalar\u0131n\u0131 etkin bir \u015fekilde destekliyor \u0130n\u00f6n\u00fc. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc davranabilir miydi bilmiyoruz ama, bug\u00fcne kadar yap\u0131lan akademik \u00e7al\u0131\u015fmalarda, o g\u00fcn\u00fcn imk\u00e2nlar\u0131, altyap\u0131s\u0131, eldeki maddi kaynaklara filan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, \u0130n\u00f6n\u00fc y\u00f6netimindeki Halk Partisi\u2019nin II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de uygulad\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fka bir politika uygulama \u015fans\u0131 yok. \u00d6te yandan, dedikleri gibi, uluslararas\u0131 konjonkt\u00fcr de var. Ama \u015fu soruyu sormak laz\u0131m; Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131, Bo\u011fazlar\u0131n, Sovyetlerin eline ge\u00e7mesine g\u00f6z yumar m\u0131yd\u0131, T\u00fcrkiye \u00e7ok partili sisteme d\u00f6nmese, gene tek parti diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc olarak devam etse? \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn bunu bilmeyecek kadar saf bir adam oldu\u011funu s\u00f6yleyemeyiz. Bu arada tabii ekonomimiz mahvolmu\u015f durumda. Yeniden kendi ya\u011f\u0131m\u0131zla kavrularak onu aya\u011fa kald\u0131rman\u0131n imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu, d\u0131\u015far\u0131dan bor\u00e7 para almak gerekti\u011fini de bildi\u011fi i\u00e7in \u0130n\u00f6n\u00fc, rotay\u0131 k\u0131r\u0131yor. Zaten \u00f6yle bir i\u015f bana kal\u0131rsa daha Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f vaziyette. Hem Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn ki\u015fisel se\u00e7imi dolay\u0131s\u0131yla, hem Sovyetler Birli\u011fi\u2019yle aram\u0131z\u0131n yava\u015f yava\u015f gerilmeye ba\u015flamas\u0131yla, Montr\u00f6 Bo\u011fazlar S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nden sonra. \u0130yi de olmu\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc demokrasi, yaparsan olan bir \u015fey. Tamam yapaca\u011f\u0131z, diyemezsin; \u00f6yle olmuyor.<\/p>\n

– Yani genelde diktat\u00f6rler yapmasa da, T\u00fcrkiye\u2019de bazen, T\u00fcrkiye\u2019nin o \u201c\u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131\u201d olma \u00f6zelli\u011finden de \u00f6t\u00fcr\u00fc, yoruluyorlar, ya da elleriyle b\u0131rak\u0131yorlar, ya da s\u0131ralar\u0131n\u0131 sav\u0131yorlar. Bu mu oluyor yani?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Her \u00fclkenin bir \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc var tabii. Neden T\u00fcrkiye\u2019de bir askeri darbe olduktan birka\u00e7 y\u0131l sonra \u00e7ekip gidiyor askerler? Neden Latin Amerika\u2019da, Yunanistan\u2019da gitmiyor?<\/p>\n

– Son olarak hepsinden daha spesifik bir soru soraca\u011f\u0131m. Kitab\u0131n\u0131zdaki \u201cDil – Tarih\u201d makalesiyle ilgili de olan bu soruyu, r\u00f6portaj fikri olmadan \u00f6nce de \u201cBir g\u00fcn hocaya soray\u0131m\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm. T\u00fcrk devriminde ve devrimcilerin davran\u0131\u015flar\u0131nda, icraatlar\u0131nda, millet\u00e7ili\u011fin (folklorizm), milliyet\u00e7ili\u011fin (nasyonalizm) \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti\u011fi s\u00f6yleniyor. Ama Cumhuriyet y\u00f6netimi, gerek Bat\u0131c\u0131-elitist, gerek T\u00fcrk\u00e7\u00fc tavr\u0131 ile hep ters y\u00f6nde ele\u015ftirilmedi mi?<\/em><\/strong><\/p>\n

-\u015eimdi ge\u00e7 gelen ulus\u00e7uluk oldu\u011fu zaman, ister istemez onu gidip Anadolu\u2019da buluyorsun. D\u00fc\u015f\u00fcnsene, \u0130stanbul\u2019das\u0131n, kozmopolit bir \u015fehir, M\u00fcsl\u00fcmanlar az\u0131nl\u0131k… D\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor musun, 1935 say\u0131m\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar az\u0131nl\u0131k. 620 binin 320 bini gayrim\u00fcslim, 300 bini M\u00fcsl\u00fcman. B\u00f6yle bir yer. \u00c7e\u015fitli tarihi nedenlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc o se\u00e7kin s\u0131n\u0131f daha \u00e7ok Rumelili. T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fini ilk ortaya atan insanlar\u0131n Anadolu feti\u015fizmi var, biraz da ondan kaynaklan\u0131yor. Bir de \u015fu var; birtak\u0131m Arap\u00e7a, Fars\u00e7a kelimeleri b\u0131rakal\u0131m, yerine has T\u00fcrk\u00e7e kelimeler alal\u0131m diyorsun. \u0130yi, g\u00fczel. Nerede bulacaks\u0131n bunu? Gidip T\u00fcrk k\u00f6yl\u00fcs\u00fcne bakacaks\u0131n. Dolay\u0131s\u0131yla o i\u015fe kapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n zaman kendini, bu \u00f6nemli oluyor. Bir de o g\u00fcne kadar zaten Anadolu k\u00f6yl\u00fcs\u00fcne, Anadolu insan\u0131na \u00f6nem vermemi\u015flik, hor g\u00f6rm\u00fc\u015fl\u00fck ya da en az\u0131ndan ilgilenmemi\u015flik var; onun verdi\u011fi romantizm de oluyor. Yani tam nasyonalist de\u011filler. Nasyonalist olsalar, bir\u00e7ok nasyonalistin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapsalar, bir an \u00f6nce herkesin ayn\u0131 T\u00fcrk\u00e7eyi konu\u015fuyor olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamalar\u0131 gerekirdi.<\/p>\n

Mesela ben \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131r\u0131yorum, radyoya niye \u00f6nem vermediler diye. Tabii bir a\u00e7\u0131klamam var. Korkuyorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc radyo ile birdenbire devrimi, kendilerine tehlike gelecek yerlere sokmamak i\u00e7in radyo kullanm\u0131yorlar. Bu galiba \u015eeyh Said isyan\u0131n\u0131n getirdi\u011fi bir korku. Fincanc\u0131 kat\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00fcrk\u00fctmemek i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f bir \u015fey. Hitler\u2019in Mussolini\u2019nin nas\u0131l kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Kullan\u0131rsan, ba\u015fkentte ne etti\u011fini \u00f6\u011frenirler, fincanc\u0131 kat\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00fcrk\u00fctm\u00fc\u015f olursun. Ha o zaman da ulus-devlet bir t\u00fcrl\u00fc olmuyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc ulus olmuyor.<\/p>\n

\u00d6te yandan tersinin de m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Bunu yaratabilmek i\u00e7in bir kere n\u00fcfus b\u00fcy\u00fcmesi laz\u0131m. Ayr\u0131ca m\u00fcthi\u015f bir iktisadi hareket gerekiyor. Hem Karadeniz t\u00fcrk\u00fcs\u00fc Karadeniz a\u011fz\u0131yla s\u00f6ylenir. Radyoyla Karadeniz t\u00fcrk\u00fcs\u00fcn\u00fc Karadeniz a\u011fz\u0131yla da\u011f\u0131t\u0131rken, ba\u015fka \u015feyler de s\u00f6ylersen ne \u00e2l\u00e2. Ama Antep\u2019te yok i\u015fte radyo. \u0130zmir\u2019de bile biz Atina radyosu dinlerdik, \u0130stanbul\u2019dan bir g\u00fcn ge\u00e7 okurduk gazeteleri. G\u00f6r\u00fcyorsun yani, bir i\u015fi bir nedenle yap\u0131yorsun, ba\u015fka bir i\u015fi ba\u015fka bir nedenle yapm\u0131yorsun, yapam\u0131yorsun. Politika bu i\u015fte. O y\u00fczden siyasetbilimciler ne demi\u015f, \u201cPolitika, en az k\u00f6t\u00fc olan yolu bulma sanat\u0131.\u201d \u0130yisi yok. \u015eansl\u0131ysan en az k\u00f6t\u00fc olan\u0131 buluyorsun. Safi bir duru\u015f yok. Tarihi tarih yapan da bu i\u015fte. \u00c7\u00fcnk\u00fc sen bir sorun \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in yola \u00e7\u0131k\u0131yorsun, hakikaten de o sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcyorsun belki; ama yapt\u0131klar\u0131n o g\u00fcne kadar olmayan ba\u015fka sorunlar yarat\u0131yor. O y\u00fczden de 20 sene sonra gelen bir tarih\u00e7i ba\u015fka bir bilin\u00e7le bak\u0131yor ge\u00e7mi\u015fe, kendinden 20-30 y\u0131l \u00f6nce gelmi\u015f bir tarih\u00e7iye…<\/p>\n

– Te\u015fekk\u00fcr ederim Hocam.<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cRevizyonist tarih laf\u0131, tarih bilimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131nda \u2018atl\u0131 s\u00fcvari\u2019 gibi bir \u015fey oluyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc tarih tan\u0131m\u0131 gere\u011fi revizyon. Her nesil yeni ba\u015ftan yaz\u0131yor tarihini. Bu tamamlanmas\u0131, bitmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir \u015fey. \u00c7\u00fcnk\u00fc zamanla insanlar\u0131n, toplumun d\u00f6n\u00fc\u015fmesiyle birlikte, sorduklar\u0131 sorular farkl\u0131la\u015f\u0131yor. Biz de\u011fi\u015ftik\u00e7e de ge\u00e7mi\u015fteki herhangi bir olay\u0131 yorumlamam\u0131z, de\u011ferlendirmemiz de\u011fi\u015fiyor.\u201d – Tarih bilimine ili\u015fkin sorularla […]<\/p>\n","protected":false},"author":598,"featured_media":14253,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[191,28,222,29],"tags":[835,237,995,238,430,477],"class_list":["post-14252","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-154-sayi","category-sosyal-bilimler","category-tarih","category-toplum","tag-diktatorluk","tag-felsefe","tag-politika","tag-tarih","tag-toplum","tag-uygarlik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14252","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/598"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14252"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14252\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14253"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14252"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14252"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14252"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}