{"id":14411,"date":"2016-11-01T17:54:18","date_gmt":"2016-11-01T14:54:18","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=14411"},"modified":"2017-12-14T18:23:27","modified_gmt":"2017-12-14T15:23:27","slug":"iklim-degisikligiyle-iliskili-guncel-bir-mikro-evrim-ornegi-alaca-baykus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/11\/01\/iklim-degisikligiyle-iliskili-guncel-bir-mikro-evrim-ornegi-alaca-baykus","title":{"rendered":"\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle ili\u015fkili g\u00fcncel bir mikro-evrim \u00f6rne\u011fi:\u00a0Alaca bayku\u015f"},"content":{"rendered":"

G\u00fcney Finlandiya\u2019da 250 km2<\/sup>\u2019lik bir alanda \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan alaca bayku\u015f pop\u00fcl\u00e2syonunda Darwin\u2019in \u201cT\u00fcrlerin K\u00f6keni\u201dnde ortaya koydu\u011fu d\u00f6rt \u00f6nerme ve do\u011fal se\u00e7ilim yoluyla evrimin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi g\u00f6zlem yoluyla s\u0131nand\u0131.<\/em><\/p>\n

Sunu\u015f<\/strong><\/p>\n

Hakan G\u00fcr\u2019\u00fcn okuyaca\u011f\u0131n\u0131z makalesi, 2013 ve 2015 y\u0131llar\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f olan 4. ve 5. Evrim, Bilim ve E\u011fitim Sempozyumlar\u0131nda sunulan bildirilerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 i\u00e7eren\u00a0 ve \u201cEvrimin I\u015f\u0131\u011f\u0131nda\u201d ad\u0131yla Kas\u0131m ay\u0131nda yay\u0131mlanacak olan kitapta (Edit\u00f6rler: Iraz Ak\u0131\u015f ve N. Ezgi Alt\u0131n\u0131\u015f\u0131k) \u201cDo\u011fal Se\u00e7ilim Yoluyla Evrim\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131nlanacakt\u0131r. Makaleyi yay\u0131mlamam\u0131za izin verdikleri i\u00e7in yazara ve kitab\u0131n edit\u00f6rlerine te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/p><\/blockquote>\n

Charles Robert Darwin (1809-1882), \u201cDo\u011fal Se\u00e7ilim Yoluyla T\u00fcrlerin K\u00f6keni veya Ya\u015fam Sava\u015f\u0131nda Avantajl\u0131 Irklar\u0131n Korunmas\u0131 \u00dczerine\u201d (On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life), k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f ad\u0131yla \u201cT\u00fcrlerin K\u00f6keni \u00dczerine\u201d \u201cOn the Origin of Species\u201d adl\u0131 kitab\u0131n\u0131 24 Kas\u0131m 1859 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlad\u0131. 1250 adet bas\u0131lan bilim tarihinin bu an\u0131t yap\u0131t\u0131 daha o g\u00fcn t\u00fckendi. Daha sonra, T\u00fcrlerin K\u00f6keni \u00dczerine<\/em>\u2019nin 1860, 1861, 1866, 1869, 1872 y\u0131llar\u0131nda be\u015f yeni bask\u0131s\u0131 yap\u0131ld\u0131 (son bask\u0131da kitab\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131ndaki \u2018\u00fczerine\u2019 kelimesi \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r). Darwin, bu yeni bask\u0131larda pek \u00e7ok ele\u015ftiriye yan\u0131t olarak s\u00fcrekli d\u00fczeltmeler yapt\u0131. Asl\u0131nda Darwin, kuram\u0131n\u0131n \u00f6n taslaklar\u0131n\u0131 1842 ve 1844 y\u0131llar\u0131nda yazm\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>, ilk tasla\u011f\u0131n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihten 17 y\u0131l sonra yay\u0131nland\u0131. Darwin, neden bu kadar beklemi\u015fti? Bir a\u00e7\u0131klama, Darwin\u2019in kuram\u0131n\u0131n evrim d\u00fc\u015f\u00fcncesinden daha ayk\u0131r\u0131 buldu\u011fu felsefi materyalizm ile ili\u015fkili oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmesi ve bunu a\u00e7\u0131\u011fa vurmaktan \u00e7ekinmesidir.<\/p>\n

T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>, iki temel kurama sahiptir:<\/p>\n

1) De\u011fi\u015ferek t\u00fcreme (=descent with modification). Bu kuram, ya\u015fayan ve t\u00fckenen t\u00fcm t\u00fcrlerin ortak bir k\u00f6kene sahip oldu\u011funu belirtir. Yani t\u00fcrler, bir veya birka\u00e7 ya\u015fam formundan de\u011fi\u015ferek t\u00fcremi\u015ftir.<\/p>\n

2) Do\u011fal se\u00e7ilim. Bu kuram, T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>\u2019nin ger\u00e7ek katk\u0131s\u0131d\u0131r; de\u011fi\u015ferek t\u00fcremeden sorumlu mekanizmayla ilgilidir ve Lamarck\u2019\u0131n bireysel organizmalar\u0131n de\u011fi\u015fti\u011fi transformasyonal (=transformational) kuram\u0131ndan farkl\u0131 olarak pop\u00fcl\u00e2syonlar\u0131n de\u011fi\u015fti\u011fi varyasyonal (=variational) bir kuramd\u0131r.<\/p>\n

Darwin\u2019in evrim kuram\u0131 (evrim \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnceleri), asl\u0131nda be\u015f kuram\u0131 i\u00e7erir:<\/p>\n

1) Evrim. Bu kuram, organizmalar\u0131n zaman boyunca de\u011fi\u015fmesiyle ilgilidir ve Darwin\u2019in orijinal fikri de\u011fildir. Ancak evrimin kan\u0131tlar\u0131n\u0131 bu kadar inand\u0131r\u0131c\u0131 olarak sunan ve bir\u00e7ok biyologa asl\u0131nda de\u011fi\u015fimin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini kabul ettiren Darwin\u2019dir.<\/p>\n

2) Ortak k\u00f6ken. Bu kuram, t\u00fcrlerin ortak atalardan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ya\u015fam\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir aile a\u011fac\u0131 olarak betimlenebilece\u011fini belirtir. Bunu, ilk kez tart\u0131\u015fan Darwin\u2019dir.<\/p>\n

3) A\u015famal\u0131 de\u011fi\u015fim (=gradualism). Bu kuram, organizmalar aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n ara formlar yoluyla say\u0131s\u0131z k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fiklikle evrimle\u015fti\u011fini belirtir. Bu, farkl\u0131l\u0131klar\u0131n ara formlar olmaks\u0131z\u0131n s\u0131\u00e7ramalar (saltasyonlar=saltations) yoluyla evrimle\u015fti\u011fi a\u00e7\u0131klamas\u0131ndan olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

4) Pop\u00fcl\u00e2syonlar\u0131n de\u011fi\u015fmesi (=populational change). Bu kuram, pop\u00fcl\u00e2syon kavram\u0131 ile ili\u015fkilidir ve evrimin bir pop\u00fcl\u00e2syondaki kal\u0131tsal karakterler a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131 olan bireylerin oranlar\u0131n\u0131n zaman boyunca de\u011fi\u015fmesiyle ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini belirtir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce, Darwin taraf\u0131ndan hem bir t\u00fcr i\u00e7indeki karakterlerin evrimine hem de ortak bir atadan yeni t\u00fcrlerin olu\u015fumuna uygulanan tamamen orijinal bir fikirdir.<\/p>\n

5) Do\u011fal se\u00e7ilim. Bu kuram, bir pop\u00fcl\u00e2syondaki kal\u0131tsal karakterler a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131 olan bireylerin oranlar\u0131ndaki de\u011fi\u015fikliklerin hayatta kalma ve \u00fcreme ba\u015far\u0131lar\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n sonucu oldu\u011funu ve bu de\u011fi\u015fikliklerin uyum\/uyarlanman\u0131n evrimiyle sonu\u00e7land\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu s\u00fcre\u00e7, bu yaz\u0131n\u0131n geri kalan\u0131nda k\u0131saca ele al\u0131nacakt\u0131r.<\/p>\n

\"\"
1981-2008 y\u0131llar\u0131 boyunca gri morfun hayatta kalma ba\u015far\u0131s\u0131 sabit kald\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Do\u011fal se\u00e7ilim<\/strong><\/p>\n

Do\u011fal se\u00e7ilim, Darwin\u2019in T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>\u2019nde ortaya koydu\u011fu d\u00f6rt \u00f6nermenin mant\u0131ksal bir sonucudur. T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>, bu \u00f6nermelerin desteklenmesi \u00fczerine uzun bir tart\u0131\u015fmad\u0131r. Bu d\u00f6rt \u00f6nerme, \u015fu \u015fekilde \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n

1) Bir pop\u00fcl\u00e2syondaki bireyler, ilgili karakter (\u00f6rne\u011fin, renklenme, v\u00fccut b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc vb.) a\u00e7\u0131s\u0131ndan birbirinden farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

2) Bir pop\u00fcl\u00e2syondaki bireyler aras\u0131nda de\u011fi\u015fkenlik sergileyen karakter, en az\u0131ndan bir dereceye kadar, kal\u0131t\u0131labilirdir (yani ilgili karakter a\u00e7\u0131s\u0131ndan bireyler aras\u0131nda g\u00f6zlenen de\u011fi\u015fkenli\u011fin en az\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131, genetik de\u011fi\u015fkenlikle ili\u015fkilidir).<\/p>\n

3) Bir pop\u00fcl\u00e2syondaki bireyler, uyum g\u00fcc\u00fc <\/strong>(yani hayatta kalma ve\/veya \u00fcreme ba\u015far\u0131s\u0131) a\u00e7\u0131s\u0131ndan birbirinden farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

4) Bir pop\u00fcl\u00e2syondaki bireylerin uyum g\u00fcc\u00fc, ilgili kal\u0131t\u0131labilir karakterle ili\u015fkilidir.<\/p>\n

Asl\u0131nda bu d\u00f6rt \u00f6nerme, bir pop\u00fcl\u00e2syonda ilgili karakter a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011fal se\u00e7ilimin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in sa\u011flanmas\u0131 gereken d\u00f6rt ko\u015fulu belirtmektedir. Yani, bu d\u00f6rt ko\u015ful sa\u011flan\u0131rsa, bir pop\u00fcl\u00e2syondaki ilgili karakter a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131 olan bireylerin oran\u0131 zaman boyunca de\u011fi\u015fecek (\u00f6rne\u011fin, karakterin belirli bir durumuna sahip bireylerin oran\u0131 artacak) ve pop\u00fcl\u00e2syon o karakter a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011fal se\u00e7ilim yoluyla evrimle\u015fecektir. Bu durumda, do\u011fal se\u00e7ilim yoluyla evrimle\u015fen ve bireylerin uyum g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131ran karakter veya karakterin belirli bir durumu, uyum\/uyarlanma <\/strong>olarak tan\u0131mlan\u0131r.<\/p>\n

Do\u011fal bir pop\u00fcl\u00e2syonda bu d\u00f6rt \u00f6nerme ve do\u011fal se\u00e7ilim yoluyla evrimin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi g\u00f6zlem yoluyla s\u0131nanabilir mi? Bu yaz\u0131n\u0131n geri kalan\u0131, alaca bayku\u015flarda (Strix aluco<\/em>) y\u00fcksek derecede kal\u0131t\u0131labilir bir fenotipik karakter olan t\u00fcy renklenmesi \u00fczerindeki selektif rejimin de\u011fi\u015fmesiyle iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi inceleyen ve bu a\u00e7\u0131dan az bulunur g\u00fcncel bir \u00f6rnek (Karell ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131; bkz. Kaynaklar) \u00fczerinden bu sorunun yan\u0131tlanmas\u0131 \u00fczerine olacak. Ancak hemen \u015fimdi bu soruya k\u0131sa ve net bir cevap vermek gerekirse; evet, bu d\u00f6rt \u00f6nerme ve do\u011fal se\u00e7ilim yoluyla evrimin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi g\u00f6zlem yoluyla s\u0131nanabilir.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 1. \u00c7al\u0131\u015f\u0131lan pop\u00fcl\u00e2syonda t\u00fcy renklenmesinin frekans da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 (Karell ve ark. 2011\u2019den al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r). Frekans da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 iki tepelidir. Renk skoru 9 ve alt\u0131nda olan bireyler gri morf, 10 ve \u00fczerinde olan bireylerse kahverengi morf olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Alaca bayku\u015flar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fma<\/strong><\/p>\n

Bir grup Finlandiyal\u0131 biliminsan\u0131, 1981-2008 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda G\u00fcney Finlandiya\u2019da 250 km2<\/sup>\u2019lik bir alanda alaca bayku\u015flar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu t\u00fcr, ormanl\u0131k alanlarda ya\u015f\u0131yor ve T\u00fcrkiye\u2019nin k\u0131y\u0131 kesimi dahil, daha \u00e7ok Bat\u0131 Paleartik b\u00f6lgede da\u011f\u0131l\u0131m g\u00f6steriyor. \u00c7al\u0131\u015f\u0131lan pop\u00fcl\u00e2syondaki \u00fcreyen erkek ve di\u015filerin \u00e7o\u011funlu\u011fu yakalanm\u0131\u015f ve markalanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, bireylerin \u00fcretkenlikleri takip edilmi\u015ftir. \u00dcreyen t\u00fcm bireylerin t\u00fcy renklenmesi, her yakalamada yar\u0131 s\u00fcrekli ordinal bir \u00f6l\u00e7ek (4\u2019ten -gri- 14\u2019e -k\u0131rm\u0131z\u0131ms\u0131 kahverengi- kadar de\u011fi\u015fen) kullan\u0131larak \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. (\u015eekil 1)<\/p>\n

1. \u00d6nerme: Bir pop\u00fcl\u00e2syondaki bireyler, ilgili karakter a\u00e7\u0131s\u0131ndan birbirinden farkl\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n

1978-2008 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda 491 birey 1116 kez yakalanm\u0131\u015f ve t\u00fcy renklenmesi \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu \u00f6l\u00e7\u00fcmler, t\u00fcy renklenmesinin bireyler aras\u0131nda ya\u015f ve e\u015feyden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak griden k\u0131rm\u0131z\u0131ms\u0131 kahverengiye kadar de\u011fi\u015fti\u011fini ve pop\u00fcl\u00e2syonda kendi i\u00e7inde de farkl\u0131l\u0131k sergileyecek \u015fekilde asl\u0131nda iki renk morfunun (gri ve kahverengi) oldu\u011funu g\u00f6sterir. Yani, \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan pop\u00fcl\u00e2syondaki bireyler, t\u00fcy renklenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan (gri ve kahverengi ve bu renklerin tonlar\u0131 olacak \u015fekilde) birbirinden farkl\u0131d\u0131r. (\u015eekil 1)<\/p>\n

Bir pop\u00fcl\u00e2syondaki bireyler aras\u0131nda bir\u00e7ok karakter a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6zlenmesi evrenseldir.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 2. T\u00fcy renklenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ebeveynler ve yavrular\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fki (Brommer ve ark. 2005\u2019ten al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r). Kahverengi (y\u00fcksek renk skorlu) ebeveynler kahverengi yavrulara, gri (d\u00fc\u015f\u00fck renk skorlu) ebeveynlerse gri yavrulara sahip olma e\u011filimindedir.<\/figcaption><\/figure>\n

2. \u00d6nerme: Bir pop\u00fcl\u00e2syondaki bireyler aras\u0131nda de\u011fi\u015fkenlik sergileyen karakter, en az\u0131ndan bir dereceye kadar, kal\u0131t\u0131labilirdir.<\/strong><\/p>\n

1978 y\u0131l\u0131ndan beri \u00fcreyen erkek ve di\u015filer ve yavrular\u0131n\u0131n t\u00fcy renklenmesi \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. T\u00fcy renklenmesi \u00f6l\u00e7\u00fclen ve t\u00fcy renklenmesi \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015f en az\u0131ndan bir akrabaya sahip 167 birey kullan\u0131larak yap\u0131lan kantitatif genetik analizler, bu karakterin % 79,8 (\u00b1 13,8 standart hata) kal\u0131t\u0131labilir oldu\u011funu g\u00f6sterir. Yani, \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan pop\u00fcl\u00e2syondaki bireyler aras\u0131nda de\u011fi\u015fkenlik sergileyen t\u00fcy renklenmesi kal\u0131t\u0131labilirdir; t\u00fcy renklenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bireyler aras\u0131nda g\u00f6zlenen de\u011fi\u015fkenli\u011fin yakla\u015f\u0131k % 80\u2019i, genetik de\u011fi\u015fkenlikle ili\u015fkilidir. Daha basit bir ifadeyle, yavrular, t\u00fcy renklenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck oranda ebeveynlerine benzerler. (\u015eekil 2)<\/p>\n

Bu kadar y\u00fcksek bir kal\u0131t\u0131labilirlik, birka\u00e7 genin t\u00fcy renklenmesini kontrol etti\u011fini ileri s\u00fcrer. Ger\u00e7ekten de, yavrular\u0131n renk morfunu ebeveynlerinin renk morfuyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran analizler, renk morflar\u0131n\u0131n (kahverengi alelin gri alel \u00fczerinde bask\u0131n oldu\u011fu tek lokuslu Mendel kat\u0131l\u0131m\u0131 ile tutarl\u0131) b\u00fcy\u00fck etkilere sahip birka\u00e7 gene dayanan bir genetik yap\u0131ya sahip oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n

Bir pop\u00fcl\u00e2syondaki bireyler aras\u0131nda de\u011fi\u015fkenlik sergileyen bir\u00e7ok karakter kal\u0131t\u0131labilirdir.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 3. (a) Kar derinli\u011fi ile ili\u015fkili olarak renk morflar\u0131n\u0131n hayatta kalma oran\u0131, (b) 1981-2008 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda G\u00fcney Finlandiya\u2019da k\u0131\u015f\u0131n hayatta kalma a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik olan d\u00f6nemde kar derinli\u011fi ve (c) 1981-2008 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda renk morflar\u0131n\u0131n hayatta kalma oran\u0131 (Karell ve ark. 2011\u2019den al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r). Daireler gri morfu, kareler kahverengi morfu temsil eder.<\/figcaption><\/figure>\n

3. ve 4. \u00d6nermeler: Bir pop\u00fcl\u00e2syondaki bireyler, uyum g\u00fcc\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan birbirinden farkl\u0131d\u0131r ve bireylerin uyum g\u00fcc\u00fc, ilgili kal\u0131t\u0131labilir karakterle ili\u015fkilidir. <\/strong><\/p>\n

Alaca bayku\u015flar\u0131n \u00e7evresi de\u011fi\u015fmektedir. K\u0131\u015flar, k\u00fcresel \u0131s\u0131nma nedeniyle, \u00f6zellikle yar\u0131 arktik b\u00f6lgede daha yumu\u015fak ge\u00e7mektedir. Dahas\u0131, temel besin kayna\u011f\u0131 olan tarla farelerinin d\u00f6ng\u00fcsel dinamikleri, son y\u0131llarda zay\u0131flam\u0131\u015f ve d\u00fczensizle\u015fmi\u015ftir. Bu t\u00fcr de\u011fi\u015fikliklerin renk morflar\u0131n\u0131n hayatta kalma ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 farkl\u0131 etkileyip etkilemedi\u011fi, 1981-2008 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda 466 bireyden toplanan veriye yakalama-yeniden yakalama modeli uygulanarak test edilmi\u015ftir. Bu test, \u00f6zellikle kar derinli\u011fi artt\u0131k\u00e7a, kahverengi morfun hayatta kalma ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n gri morfunkinden daha fazla azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Yani, \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan pop\u00fcl\u00e2syondaki bireyler, hayatta kalma ba\u015far\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan birbirinden farkl\u0131d\u0131r ve bireylerin hayatta kalma ba\u015far\u0131s\u0131, son y\u0131llara kadar (son y\u0131llarda renk morflar\u0131n\u0131n hayatta kalma ba\u015far\u0131s\u0131 e\u015fitlenmi\u015ftir; bkz. a\u015fa\u011f\u0131ya) t\u00fcy renklenmesiyle ili\u015fkilidir. (\u015eekil 3a)<\/p>\n

Bir pop\u00fcl\u00e2syondaki bireyler aras\u0131nda hayatta kalma ve\/veya \u00fcreme ba\u015far\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6zlenmesi evrenseldir ve bu de\u011fi\u015fkenlik \u00e7o\u011fu kez kal\u0131t\u0131labilir karakterlerle ili\u015fkilidir.<\/p>\n

1981-2008 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda kar derinli\u011fi azalm\u0131\u015f (\u015eekil 3b); b\u00f6ylece, bu y\u0131llar boyunca gri morfun hayatta kalma ba\u015far\u0131s\u0131 olduk\u00e7a sabit kal\u0131rken, kahverengi morfun hayatta kalma ba\u015far\u0131s\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131r. (\u015eekil 3c) Yani daha yumu\u015fak ge\u00e7en k\u0131\u015flar nedeniyle, son y\u0131llarda renk morflar\u0131n\u0131n hayatta kalma ba\u015far\u0131s\u0131 e\u015fitlenmi\u015ftir. (\u015eekil 3b,c) Bu, kahverengi morf \u00fczerindeki iklimle ili\u015fkili negatif se\u00e7ilimin azald\u0131\u011f\u0131yla ilgili g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kan\u0131tt\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, 1981-2008 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan pop\u00fcl\u00e2syonda kahverengi morfun oran\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131r. (\u015eekil 4a) Hatta 1961-1968 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Finlandiya\u2019n\u0131n her taraf\u0131ndan ornitologlar\u0131n yakalad\u0131\u011f\u0131 3239 bireyin t\u00fcy renklenmesi (gri ve kahverengi \u015feklinde) belirlenmi\u015f ve \u00fclke genelinde kahverengi morfun oran\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. (\u015eekil 4b) Bu, genetik s\u00fcr\u00fcklenmenin s\u00f6z konusu art\u0131\u015f\u0131n nedeni olamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. \u00c7\u00fcnk\u00fc genetik s\u00fcr\u00fcklenme, k\u00fc\u00e7\u00fck pop\u00fcl\u00e2syonlarda etkin olan evrimsel bir mekanizmad\u0131r. Bir di\u011fer evrimsel mekanizma olan migrasyonun da, bu art\u0131\u015f\u0131n nedeni olamayaca\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Her iki renk morfunun \u00fcreme ba\u015far\u0131lar\u0131 aras\u0131nda da fark bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. Yani, kahverengi morfun oran\u0131ndaki art\u0131\u015f, kahverengi bireylerin \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan pop\u00fcl\u00e2syona immigrasyonuyla ve daha fazla yavru sahibi olmas\u0131yla a\u00e7\u0131klanamaz. Ayr\u0131ca, k\u0131\u015flar yumu\u015fak ge\u00e7tik\u00e7e, bireylerin kendi renklerini de\u011fi\u015ftirdi\u011fine y\u00f6nelik (fenotipik esnekli\u011fe i\u015faret eden) herhangi bir kan\u0131t da bulunamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 4. (a) \u00c7al\u0131\u015f\u0131lan pop\u00fcl\u00e2syonda ve (b) Finlandiya\u2019da \u00fclke genelinde \u00fcreyen bireyler aras\u0131nda kahverengi morfun oran\u0131 (Karell ve ark. 2011\u2019den al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r).<\/figcaption><\/figure>\n

G\u00fcney Finlandiya\u2019da 250 km2<\/sup>\u2019lik bir alanda \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan alaca bayku\u015f pop\u00fcl\u00e2syonunda Darwin\u2019in T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>\u2019nde ortaya koydu\u011fu d\u00f6rt \u00f6nerme ve do\u011fal se\u00e7ilim yoluyla evrimin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi g\u00f6zlem yoluyla s\u0131nanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7al\u0131\u015f\u0131lan pop\u00fcl\u00e2syonda, hatta \u00fclke genelinde t\u00fcy renklenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131 olan bireylerin oran\u0131 zaman boyunca de\u011fi\u015fmi\u015f (kahverengi morfun; b\u00f6ylece, kahverengi alelin oran\u0131 artm\u0131\u015f) ve pop\u00fcl\u00e2syon t\u00fcy renklenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011fal se\u00e7ilim (hayatta kalma se\u00e7ilimi) yoluyla evrimle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n

Biyolojik evrim<\/strong>, bir veya daha fazla karakter a\u00e7\u0131s\u0131ndan kal\u0131tsal olarak farkl\u0131 olan bireylerin oranlar\u0131n\u0131n zaman boyunca de\u011fi\u015fmesi olarak tan\u0131mlan\u0131r. Burada hat\u0131rlat\u0131lmas\u0131 gereken, evrimin mutasyon, g\u00f6\u00e7 ve genetik s\u00fcr\u00fcklenme yoluyla da ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fidir. Ancak her ku\u015fakta rastlant\u0131sal olarak olu\u015fan kal\u0131tsal de\u011fi\u015fkenli\u011fin \u00e7evresel de\u011fi\u015fkenli\u011fe uyumunu sa\u011flayan (bu anlamda, deterministik olan, rastlant\u0131sal olmayan) ve uyum\/uyarlanmadan sorumlu tek evrimsel mekanizma do\u011fal se\u00e7ilimdir.<\/p>\n

Peki, 1981-2008 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda kar derinli\u011fi azal\u0131rken, kahverengi morfun hayatta kalma ba\u015far\u0131s\u0131 neden artm\u0131\u015ft\u0131r? \u0130lk olarak, t\u00fcy renklenmesinin kendisi do\u011frudan se\u00e7ilimin hedefi olabilir. \u00d6rne\u011fin, kahverengi morf \u00fczerindeki predasyon bask\u0131s\u0131, daha \u00e7ok kar\u0131n oldu\u011fu ortamda daha fazla olabilir. \u0130kinci olarak, t\u00fcy renklenmesi, pleiotropik etki yoluyla se\u00e7ilimin ger\u00e7ek hedefi olan di\u011fer bir karakterle ili\u015fkili olabilir. Hem molek\u00fcler hem de bireysel seviyede artan kan\u0131tlar, renklenme (melanizasyon) ve fizyolojik bir karakter (metabolizma, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k fonksiyonu gibi) aras\u0131ndaki genetik ili\u015fkinin farkl\u0131 \u00e7evrelerde morflar\u0131n diferansiyel (farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steren) performans\u0131na neden olabilece\u011fini ileri s\u00fcrer. Son olarak, enerji dengesi ve melanin pigmentasyonu aras\u0131ndaki pleiotropik etkiler (e\u011fer melanistik\/kahverengi morf, daha y\u00fcksek enerji gereksinimi oldu\u011fu i\u00e7in daha fazla besleniyor; b\u00f6ylece, sert k\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131nda predasyona daha a\u00e7\u0131k hale geliyorsa), diferansiyel predasyon bask\u0131s\u0131na neden olabilir.<\/p>\n

Son olarak, baz\u0131 sosyal davran\u0131\u015flar\u0131n do\u011fal se\u00e7ilim yoluyla evrimle\u015febilece\u011fini s\u00f6yleyen sosyobiyoloji hakk\u0131nda, bu yaz\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan neler s\u00f6yleyebiliriz. Daha \u00f6nce bir pop\u00fcl\u00e2syonda ilgili karakterin do\u011fal se\u00e7ilim yoluyla evrimle\u015fmesi i\u00e7in sa\u011flanmas\u0131 gereken d\u00f6rt ko\u015fulu belirtmi\u015ftik. Bu durumda, ilgili karakter, kin, sald\u0131rganl\u0131k veya ilgilendi\u011finiz herhangi bir sosyal davran\u0131\u015f olabilir. Sosyobiyoloji a\u00e7\u0131s\u0131ndan en b\u00fcy\u00fck sorun, di\u011fer \u00f6nermelerin ge\u00e7erli oldu\u011fu g\u00f6sterilse bile, sosyal davran\u0131\u015flar\u0131n kal\u0131t\u0131labilir oldu\u011funa (yani 2. \u00d6nerme) y\u00f6nelik dolays\u0131z kan\u0131tlar\u0131n olmamas\u0131d\u0131r. Stephen Jay Gould\u2019un ifadesiyle, \u201c\u2026 Darwinci s\u00fcre\u00e7, se\u00e7ilecek genler olmadan i\u015flemez\u201d. (bkz. Gould 2013, s.310)<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

– BirdLife International. (2014)\u00a0Strix aluco<\/em>. The IUCN Red List of Threatened Species 2014: e.T22725469A40732957.\u00a0http:\/\/dx.doi.org\/10.2305\/IUCN.UK.2014-2.RLTS.T22725469A40732957.en. 23 Mart 2016 tarihinde eri\u015filmi\u015ftir.<\/p>\n

– Brommer J. E., Ahola K., Karstinen T. (2005); The colour of fitness: plumage coloration and lifetime reproductive success in the tawny owl. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 272, 935-940.<\/p>\n

– Freeman S., Herron J. C. (2009); Evrimsel Analiz, Palme Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, Ankara.<\/p>\n

– Futuyma D. J. (2008); Evrim, Palme Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, Ankara.<\/p>\n

– Gould S. J. (2013); Darwin ve sonras\u0131: do\u011fa tarihi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnceler, Say Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.<\/p>\n

– Karell P., Ahola K., Karstinen T., Valkama J., Brommer J. E. (2011); Climate change drives microevolution in a wild bird. Nature Communications, 2, 208.<\/p>\n

– Mayr E. (2016); Evrim nedir?, Say Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00fcney Finlandiya\u2019da 250 km2\u2019lik bir alanda \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan alaca bayku\u015f pop\u00fcl\u00e2syonunda Darwin\u2019in \u201cT\u00fcrlerin K\u00f6keni\u201dnde ortaya koydu\u011fu d\u00f6rt \u00f6nerme ve do\u011fal se\u00e7ilim yoluyla evrimin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi g\u00f6zlem yoluyla s\u0131nand\u0131. Sunu\u015f Hakan G\u00fcr\u2019\u00fcn okuyaca\u011f\u0131n\u0131z makalesi, 2013 ve 2015 y\u0131llar\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f olan 4. ve 5. Evrim, Bilim ve E\u011fitim Sempozyumlar\u0131nda sunulan bildirilerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 i\u00e7eren\u00a0 ve \u201cEvrimin I\u015f\u0131\u011f\u0131nda\u201d ad\u0131yla Kas\u0131m […]<\/p>\n","protected":false},"author":671,"featured_media":14412,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[190,21,32],"tags":[731,197,1637,200,308],"class_list":["post-14411","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-153-sayi","category-biyoloji","category-evrim","tag-adaptasyon","tag-biyoloji","tag-dogal-secilim","tag-evrim","tag-iklim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t