Evrenimizin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr madde ile \u00e7ok nadir etkile\u015fen -veya etkile\u015fmeyen- karanl\u0131k maddeyle doludur. Samanyolu\u2019nda karanl\u0131k madde miktar\u0131 normal maddeden be\u015f kat daha fazlad\u0131r; c\u00fcce galaksilerde bu oran daha da y\u00fckselir.<\/p>\n
Ancak biliminsanlar\u0131 yak\u0131n zamanda tamamen yeni bir \u015fey ke\u015ffetti: Yakla\u015f\u0131k Samanyolu k\u00fctlesinde, ancak y\u00fczde 99,99\u2019u karanl\u0131k maddeden olu\u015fan bir galaksi. Bu tip galaksilerden daha fazla oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Dragonfly 44, yakla\u015f\u0131k 300 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uza\u011f\u0131m\u0131zda. E\u011fer daha yak\u0131nlar\u0131m\u0131zda benzer galaksiler ke\u015ffedebilirsek, karanl\u0131k maddenin do\u011frudan tespitini onlar\u0131n \u00fczerinden yapabilme imk\u00e2n\u0131m\u0131z olacak.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, en ba\u015fta bu karanl\u0131k galaksinin pe\u015finde de\u011fillerdi. Yale \u00dcniversitesi astronomlar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan Dragonfly Telefoto Dizisi (The Dragonfly Telephoto Array), kamera bile\u015fenlerinden geli\u015ftirilmi\u015ftir ve daha \u00e7ok do\u011fa foto\u011fraf\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve spor m\u00fcsabakalar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r. Toronto \u00dcniversitesi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131, bu lenslerin tipik teleskoplar\u0131n pozlamakta zorland\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck ve s\u00f6n\u00fck yap\u0131lar\u0131n g\u00f6zlemi i\u00e7in de uygun oldu\u011funun fark\u0131na vard\u0131.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015fyazar\u0131 Pieter van Dokkum, \u201cGalaksi etekleri civar\u0131nda ara\u015ft\u0131rma yapmay\u0131 planlarken kirliliklerin fark\u0131na vard\u0131k\u201d diyor. \u0130lk ba\u015fta bu kirliliklerin g\u00f6r\u00fcnt\u00fc bozukluklar\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, verilere yak\u0131ndan bakt\u0131klar\u0131nda ise tamamen yeni bir g\u00f6k nesnesi ke\u015ffettiklerinin fark\u0131na vard\u0131lar.<\/p>\n
Karanl\u0131k madde, orada olmas\u0131 gerekti\u011fini bildi\u011fimiz, fakat ne oldu\u011funa dair bir fikrimizin olmad\u0131\u011f\u0131 bir madde t\u00fcr\u00fc. G\u00f6rebildi\u011fimiz maddeye ek bir madde olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece galaksiler ve galaksi k\u00fcmeleri gibi sistemlerin, k\u00fctle\u00e7ekimsel olarak ba\u011flanamay\u0131p ayr\u0131lmas\u0131 gerekir. Fizik yasalar\u0131, bilinmeyen bu madde t\u00fcr\u00fcn\u00fcn evrendeki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir. Karanl\u0131k madde hakk\u0131nda tek bildi\u011fimiz, kendisi dahil t\u00fcm madde t\u00fcrleriyle \u00e7ok nadir olarak etkile\u015fti\u011fi veya hi\u00e7 etkile\u015fmedi\u011fidir.<\/p>\n
Dragonfly 44, daha \u00f6nceden ke\u015ffedilmi\u015f karanl\u0131k galaksilerin aksine \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu de\u011fildir. Samanyolu boyutlar\u0131nda olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00e7ok daha az y\u0131ld\u0131z i\u00e7ermektedir. Van Dokkum \u201cBunlar o kadar da\u011f\u0131n\u0131k ki yap\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131 gerekir; sistemi bir arada tutacak kadar g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u00fctle mevcut de\u011fil\u201d diyor.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 derinle\u015ftirmek amac\u0131yla Hawaii\u2019de bulunan Amerika\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck teleskobuyla da alt\u0131 gece boyunca bu ilgin\u00e7 yap\u0131y\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyip k\u00fctlesini hesaplayan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u015fok edici bir bulguyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar. \u201cBulduklar\u0131m\u0131z son derece \u00e7\u0131lg\u0131nca: Sistem Samanyolu\u2019ndan 100 kat daha d\u00fc\u015f\u00fck g\u00f6r\u00fcn\u00fcr madde bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Samanyolu\u2019nda 100 y\u0131ld\u0131z i\u00e7erisinden bir tanesini se\u00e7ip di\u011ferlerini att\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Galaksinin bir arada kalabilmesi i\u00e7in bu fark\u0131n karanl\u0131k madde taraf\u0131ndan kapat\u0131lmas\u0131 gerekir. Bu daha \u00f6nce olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fimiz bir ke\u015fif\u201d diye yorum yap\u0131yorlar.<\/p>\n
Karanl\u0131k maddenin belli b\u00f6lgelere bask\u0131n oldu\u011fu di\u011fer galaksilerin aksine, Dragonfly 44\u2019 te t\u00fcm galaksi karanl\u0131k maddenin egemenli\u011fi alt\u0131nda; merkez ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcr b\u00f6lgelerde bile karanl\u0131k madde oran\u0131 y\u00fczde 98 civar\u0131nda. Van Dokkum\u2019a g\u00f6re bulgular\u0131n\u0131n en rahats\u0131z edici k\u0131sm\u0131 ise, bu galaksinin iyi anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ortalama boyutlarda olmas\u0131.<\/p>\n
Van Dokkum, \u201cE\u011fer \u00e7ok b\u00fcy\u00fck veya geni\u015f bir galaksi olsayd\u0131, \u00e7ok nadir bir \u015fey oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp bu denli \u015fok olmazd\u0131k, fakat evrenimizdeki neredeyse t\u00fcm y\u0131ld\u0131zlar bu boyutlardaki galaksilerde bar\u0131n\u0131r\u201d diyor ve ekliyor: \u201cKaranl\u0131k madde ve normal madde oranlar\u0131n\u0131 anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk. Y\u0131ld\u0131z olu\u015fumlar\u0131n\u0131n da galaksilerdeki karanl\u0131k madde miktar\u0131yla do\u011frudan ili\u015fkili oldu\u011funu zannediyorduk. Fakat Dragonfly 44, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc alt\u00fcst etti. Art\u0131k galaksi yap\u0131lanmalar\u0131n\u0131n nas\u0131l meydana geldi\u011fini anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00f6ylenemez.\u201d<\/p>\n
Ekip, yak\u0131n zamanda Samanyolu yak\u0131nlar\u0131nda da bu t\u00fcr galaksilerden bulmay\u0131 hedefliyor. Karanl\u0131k maddenin kendisiyle etkile\u015fti\u011fi teorik fizik\u00e7iler taraf\u0131ndan tahmin ediliyor. Etkile\u015fme neticesinde de ultraviyole \u0131\u015f\u0131k a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131 bekleniyor. Tipik galaksilerde bu t\u00fcr olas\u0131 sinyaller, y\u0131ld\u0131zlar ve plazmalardan kaynaklanan \u0131\u015f\u0131k i\u00e7inde bo\u011fulup g\u00f6zlenebilmeyi \u00e7ok zor k\u0131lsa da; neredeyse tamamen karanl\u0131k maddeden meydana gelen, Dragonfly 44 tipi yak\u0131n galaksiler \u00fczerinde yap\u0131lacak g\u00f6zlemler, karanl\u0131k maddenin do\u011frudan tespitini olanakl\u0131 hale getirebilir.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar kendilerinden emin, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc tar\u0131yorlar. Bu galaksinin, yeni bir galaksi s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n habercisi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen van Dokkum, Dragonfly 44\u2019\u00fcn tek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve gelecekte yap\u0131lacak g\u00f6zlemlerde daha da karanl\u0131k, hatta tamamen karanl\u0131k maddeden olu\u015fan galaksilerin ke\u015ffedilece\u011fini tahmin ediyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Evrenimizin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr madde ile \u00e7ok nadir etkile\u015fen -veya etkile\u015fmeyen- karanl\u0131k maddeyle doludur. Samanyolu\u2019nda karanl\u0131k madde miktar\u0131 normal maddeden be\u015f kat daha fazlad\u0131r; c\u00fcce galaksilerde bu oran daha da y\u00fckselir. Ancak biliminsanlar\u0131 yak\u0131n zamanda tamamen yeni bir \u015fey ke\u015ffetti: Yakla\u015f\u0131k Samanyolu k\u00fctlesinde, ancak y\u00fczde 99,99\u2019u karanl\u0131k maddeden olu\u015fan bir galaksi. Bu tip galaksilerden daha […]<\/p>\n","protected":false},"author":634,"featured_media":14540,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[189,30,19,32],"tags":[657,288,1651,1084],"class_list":["post-14539","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-152-sayi","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-evrim","tag-evren","tag-fizik","tag-galaksi","tag-karanlik-madde"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14539","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/634"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14539"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14539\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14540"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14539"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14539"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14539"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}