{"id":14584,"date":"2016-10-01T15:52:51","date_gmt":"2016-10-01T12:52:51","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=14584"},"modified":"2017-12-18T16:08:33","modified_gmt":"2017-12-18T13:08:33","slug":"machiavellinin-hukumdarini-okumaya-baslarken","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/10\/01\/machiavellinin-hukumdarini-okumaya-baslarken","title":{"rendered":"Machiavelli\u2019nin H\u00fck\u00fcmdar\u2019\u0131n\u0131 okumaya ba\u015flarken"},"content":{"rendered":"

\u201cH\u00fck\u00fcmdar\u201d\u0131n verdi\u011fi ders \u015fudur: siyaset ve ahlak iki ayr\u0131 d\u00fcnyad\u0131r. Bu iki ayr\u0131 d\u00fcnyan\u0131n uzla\u015fmas\u0131 ger\u00e7i g\u00fczel bir hayaldir, ama sadece hayaldir. Ahlak\u00e7\u0131n\u0131n da, siyaset\u00e7inin de bu hayalden vazge\u00e7meleri, \u00e7\u0131karlar\u0131 gere\u011fidir. Machiavelli, siyasetin tanr\u0131s\u0131n\u0131 -bir tanr\u0131ya tap\u0131nmay\u0131 reddetsek bile- tan\u0131mam\u0131za imk\u00e2n sa\u011fl\u0131yor. Siyasetin tanr\u0131s\u0131: yani kuvvetler oran\u0131.
\n<\/em>Patrick Dupouey<\/strong><\/p>\n

Sunu\u015f<\/strong><\/p>\n

Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z metin, Sosyal Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan \u00e7\u0131kan Machiavelli\u2019nin \u201cH\u00fck\u00fcmdar\u201d adl\u0131 kitab\u0131na (Be\u015finci bas\u0131m, Eyl\u00fcl 1998) Patrick Dupouey\u2019nun yazd\u0131\u011f\u0131 sunu\u015f yaz\u0131s\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Eserin T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirilmesi H. Kemal Karabulut\u2019a ait.<\/p>\n

Siyasi d\u00fc\u015f\u00fcncenin Machiavelli\u2019den \u00f6nceki durumunu; Machiavelli\u2019nin bazen yararland\u0131\u011f\u0131, ama \u00e7o\u011fu kez de kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnce \u201cgelene\u011fi\u201dni bilmeden,\u00a0H\u00fck\u00fcmdar<\/em>\u2019\u0131 okuyamay\u0131z.<\/p>\n

Keza, makyavelcilik meselesini ge\u00e7i\u015ftirmek de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn ad\u0131n\u0131n, g\u00fcnl\u00fck dilde b\u00f6ylesine anlam y\u00fckl\u00fc bir kelimeye hayat vermi\u015f olmas\u0131, \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken bir olayd\u0131r. Bu kelimenin ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015f oldu\u011fu sorunlar\u0131n \u015fa\u015f\u0131lacak s\u00fcreklili\u011fi -be\u015f y\u00fcz y\u0131ldan beri-, siyaset-ahlak ili\u015fkisinden s\u00f6z edildi\u011finde,\u00a0esasl\u0131 bir noktaya parmak bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeterince g\u00f6steriyor.<\/p><\/blockquote>\n

MACHIAVELLI VE GELENEK<\/strong><\/p>\n

\"\"
Machiavelli\u2019nin \u201cH\u00fck\u00fcmdar\u201d (Prens\u201d adl\u0131 eserinin 1640 Londra bask\u0131s\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

H\u00fck\u00fcmdar<\/em>\u2019\u0131 ister siyaset \u00fczerine genel bir meditasyon olarak, ister ustaca y\u00f6netme sanat\u0131n\u0131n re\u00e7etelerini i\u00e7eren bir katalog olarak okuyal\u0131m, bu literat\u00fcr t\u00fcr\u00fcn\u00fcn, Machiavelli\u2019den \u00f6nce de yayg\u0131n bir revac\u0131 oldu\u011funu kabul etmemiz gerekir.<\/p>\n

Her \u015feyden \u00f6nce,\u00a0devrin b\u00fct\u00fcn okumu\u015f yurtta\u015flar\u0131n\u0131n kitapl\u0131\u011f\u0131nda Platon\u2019un ve Aristoteles\u2019in Devlet<\/em>\u2019i ve Politika<\/em>\u2019s\u0131 bulunuyordu. Machiavelli, her t\u00fcrl\u00fc \u00fctopyan\u0131n reddi nam\u0131na, Platon\u2019un, hayal etti\u011fi ideal site ile ilgili g\u00f6rkemli in\u015falar\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcr.[1] Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, o, Aristoteles\u2019in siyasi iktidar hakk\u0131ndaki -daha pozitif karakterli- analizlerine \u00e7ok \u015fey bor\u00e7ludur.<\/p>\n

\u00d6te yandan, \u201ch\u00fck\u00fcmdarlara \u00f6\u011f\u00fctler\u201d, \u00e7ok eski ve hayli zengin bir edebi t\u00fcr olu\u015fturur. Gelenek, Ksenophon\u2019un Kyru padeia<\/em>\u2019s\u0131na kadar iner: gelece\u011fin kral\u0131 i\u00e7in bir imparatorluk fethetmek ve y\u00f6netmek sanat\u0131. Bu gelenek, Orta\u00e7a\u011f boyunca, methiyeler, \u201cchanson de geste\u201dler, yeni h\u00fck\u00fcmdara g\u00f6revlerini \u00f6\u011fretmeye y\u00f6nelik hik\u00e2yelerle devam edip gitmi\u015ftir. B\u00fct\u00fcn bu literat\u00fcr,\u00a0siyas\u00ee strateji ve taktik problemlerinden \u00e7ok, iktidar\u0131n ahlaki y\u00f6nleri \u00fczerinde durur.\u00a01516 ve 1519\u2019da -yani a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 H\u00fck\u00fcmdar<\/em>\u2019la ayn\u0131 zamanda- bu \u00f6\u011fretici gelene\u011fi s\u00fcrd\u00fcren iki eser yaz\u0131ld\u0131: Erasmus\u2019un \u0130nstitutio Principis Christiani<\/em>\u2019si (H\u0131ristiyan H\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n E\u011fitimi) ve Guillanme Bude<\/em>\u2019nin L\u2019instruction du Prince\u2019<\/em>i (H\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n E\u011fitimi).<\/p>\n

Machiavelli, siyasi iktidar hakk\u0131ndaki bu t\u00fcr yaz\u0131larla ili\u015fi\u011fini radikal bir \u015fekilde keser: h\u00fck\u00fcmdara g\u00f6sterilebilecek ideal hedef art\u0131k iyilik de\u011fil,\u00a0mevkiini korumakt\u0131r. Machiavelli,\u00a0problematikteki bu de\u011fi\u015fikli\u011fi, ancak Orta\u00e7a\u011f\u2019\u0131n ve H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc yine radikal bir \u015fekilde tart\u0131\u015fma konusu yaparak temellendirir. Aziz Augustinus\u2019un (MS 354-430) semavi site ile d\u00fcnyevi site aras\u0131nda yapm\u0131\u015f oldu\u011fu ayr\u0131ma ba\u011fl\u0131 anlay\u0131\u015fa g\u00f6re, bu d\u00fcnyadaki siyasi iktidar, ancak,\u00a0dini ve ahl\u00e2ki gayeleri ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in vard\u0131r. Tanr\u0131\u2019n\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki vekili (kelimenin tam anlam\u0131yla) olan h\u00fck\u00fcmdar,\u00a0her \u015feyden \u00f6nce, tebaas\u0131n\u0131n g\u00fcnahlar\u0131ndan kurtulup, sel\u00e2mete kavu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla h\u00fck\u00fcmet eder.<\/p>\n

Ger\u00e7i, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ilk kez tart\u0131\u015fma konusu yapan ki\u015fi Machiavelli de\u011fil, fakat Padoval\u0131 Marsilio (1280-1343)\u00a0ad\u0131nda bir \u0130talyan il\u00e2hiyat\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Marsilio, De\u00a0fensor pacis <\/em>(Bar\u0131\u015f\u0131n Savunucusu) adl\u0131 eserinde, \u2018kutsal\u2019\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, din d\u0131\u015f\u0131 bir alan olarak siyasetin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrer. Toplum -Aziz Thomas\u2019\u0131n s\u00f6yledi\u011fi gibi- \u201ciyili\u011fin ger\u00e7ekle\u015fmesi amac\u0131yla d\u00fczenlenmi\u015f\u201d olmay\u0131p, \u201chayat i\u00e7in yeterli olan\u0131n sa\u011flanmas\u0131 amac\u0131yla d\u00fczenlenmi\u015ftir\u201d (insan\u0131n, ya\u015famak i\u00e7in gerekli vas\u0131talar\u0131 \u00fcretebilmesi amac\u0131yla d\u00fczenlenmi\u015ftir- diye anlayal\u0131m). Kendi kendini y\u00f6neten sitede, rahip ile emek\u00e7i e\u015fittirler; her ikisinin fonksiyonu da ayn\u0131d\u0131r: yani, s\u0131ras\u0131yla,\u00a0biri ruhlar\u0131n sel\u00e2mete kavu\u015fmas\u0131n\u0131, \u00f6teki de bedenlerin beslenmesini sa\u011flar.<\/p>\n

Siyasetle din aras\u0131nda art\u0131k hi\u00e7bir alan kar\u0131\u015fmas\u0131 olamaz. Daha iyisi: din art\u0131k h\u00fck\u00fcmdar\u0131n siyasetinin bir cephesinden -\u00f6nemli, ama temelli olmayan bir cephesinden- ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. H\u00fck\u00fcmdar, dini \u201ckullanmas\u0131n\u0131\u201d bilmelidir.\u00a0O, bu konuda, Aragonlu Fernando\u2019yu[2] ve Roma\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck liderlerini \u00f6rnek alabilir. Halk\u0131n inan\u00e7lar\u0131ndan yararlanmak,\u00a0kendini bir dindarl\u0131k \u00f6rne\u011fi olarak g\u00f6stermek s\u00f6z konusu oldu\u011funda \u201chakiki bir din\u201d (H\u0131ristiyanl\u0131k) ile \u00f6teki dinler aras\u0131ndaki fark art\u0131k tamamen h\u00fck\u00fcms\u00fcz olur. Her din iyidir, yeter ki, h\u00fck\u00fcmdar\u0131n iktidar\u0131n\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131rs\u0131n.<\/p>\n

Makyavelcilik ve augustinus\u00e7uluk (siyasi augustinus\u00e7uluk) i\u00e7in, bunlar\u0131n \u201ciki farkl\u0131 gezegen\u201d[3] olduklar\u0131 s\u00f6ylenmi\u015ftir. Acaba antik problematiklerle de kopukluk ayn\u0131 derecede \u00e7arp\u0131c\u0131 m\u0131d\u0131r? Aristoteles konusunda, Machiavelli\u2019nin ona ne derece bor\u00e7lu oldu\u011funu g\u00f6rece\u011fiz.[4] Ama, Floransal\u0131m\u0131z, ad\u0131n\u0131 anmadan Platoncu idealizmi ele\u015ftirdi\u011fi halde, onun tarih felsefesini benimsemekten (Polybios arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla) geri kalm\u0131yor. Siyasi rejimlerin devri hareketi hakk\u0131ndaki makyavelci teori, do\u011frudan do\u011fruya Devlet<\/em>\u2019in VIII. kitab\u0131ndan al\u0131nmad\u0131r. Fakat devri hareketlerin determinizmi, \u00fclkelerini en iyi y\u00f6netim tarz\u0131na kavu\u015fturmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olan siyaset adamlar\u0131n\u0131n etkinli\u011fine \u00f6nemli bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck marj\u0131 b\u0131rak\u0131yor. Kadim mesele! En iyi devlet \u015fekli hangisidir? Machiavelli bu konuda, asla a priori <\/em>bir kriter kabul etmiyor ve belli bir ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fi tercih ediyor. En iyi y\u00f6netim \u015fekli sorunu, \u015fu soru sorulmadan bir anlam ifade etmez: hangi toplum i\u00e7in en iyi y\u00f6netim \u015fekli? Bu nedenle, Machiavelli\u2019yi oport\u00fcnist, cumhuriyet\u00e7i, ya da k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne monar\u015fist yapan aceleci h\u00fck\u00fcmlerden ka\u00e7\u0131nmam\u0131z gerekir.<\/p>\n

MAKYAVELC\u0130L\u0130K<\/strong><\/p>\n

\"\"
Machiavelli\u2019nin \u201cH\u00fck\u00fcmdar\u201d\u0131 ithaf etti\u011fi Lorenzo de Medici (Girolamo Macchietti\u2019nin tablosu – 16. y\u00fczy\u0131l).<\/figcaption><\/figure>\n

Makyavelce, Makyavelcilik\u2026 Claude Lefort, g\u00fcnl\u00fck dilimizde yer etmi\u015f bu kelimeleri tahlil ediyor: \u201c\u015eer mant\u0131\u011f\u0131, hile-hurda koleksiyonu, so\u011fukkanl\u0131 kalle\u015flik, c\u00fcr\u00fcm i\u015flemekten zevk alma -i\u015fte, makyavelcilik kavram\u0131n\u0131 olu\u015fturan unsurlar ya da, hi\u00e7 de\u011filse, edebiyat\u0131n, bas\u0131n\u0131n ve g\u00fcnl\u00fck dilin bizi al\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011fu bir terimin, zihnimizdeki yank\u0131lar\u0131 bunlard\u0131r\u201d.[5] Unutmamak gerekir ki, kavram\u0131n bu \u015fekilde ortaya konulmas\u0131, bir tasavvurun \u201c\u00e7a\u011fda\u015f zihinler\u201dde uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mla ilgilidir, yoksa Machiavelli\u2019nin eserinin i\u00e7eri\u011fiyle de\u011fil. Ama,\u00a0makyavelcilik e\u011fer ger\u00e7ekten bu ise, onu ilk uygulayan, Machiavelli\u2019nin kendisi olmak gerekmez mi?<\/p>\n

Machiavelli makyavelci miydi?\u00a0<\/strong><\/p>\n

Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, o, ilk makyavelci de\u011fildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc,\u00a0h\u00fck\u00fcmetler, muhaliflerini tasfiye etmek,\u00a0verdikleri s\u00f6zleri tutmamak, erdemli havalara b\u00fcr\u00fcnmek i\u00e7in, elbette ki H\u00fck\u00fcmdar<\/em>\u2019\u0131 okumay\u0131 beklememi\u015flerdir. Fakat, i\u00e7inde yaz\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu \u015fartlar, Machiavelli\u2019yi makyavelci bir yazar olarak g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Makyavelcilik demek, hile, yalan, d\u00fczenbazl\u0131k demektir. Ger\u00e7ekten de, i\u015fin i\u00e7inde bir aldatmaca olmad\u0131\u011f\u0131na nas\u0131l inanabiliriz? Machiavelli, Floransa cumhuriyetinin bu yorulmak bilmez hizmetk\u00e2r\u0131, Roma cumhuriyetinin bu kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z hayran\u0131, nas\u0131l olur da tiranlar\u0131n yarar\u0131na bir elkitab\u0131 yazar? Rousseau ve Diderot, buna inanmay\u0131 reddediyorlar. Machiavelli\u2019nin koyu cumhuriyet\u00e7ili\u011finden ba\u015fka, H\u00fck\u00fcmdar<\/em>\u2019\u0131n ithaf yaz\u0131s\u0131 da, mistifikasyon tezini do\u011frular mahiyettedir: San Casciano s\u00fcrg\u00fcn\u00fc, bu yaz\u0131s\u0131yla, kendine iktidar yollar\u0131n\u0131 yeniden a\u00e7may\u0131 tasarl\u0131yordu. K\u0131sacas\u0131,\u00a0hakiki Machiavelli\u2019yi biz, Titus-Livius \u00fczerine Konu\u015fmalar<\/em>\u2019da bulabiliriz. H\u00fck\u00fcmdar<\/em> ise ikili oynar: o, \u201czaman\u0131n gadrine \u00f6denen bir hara\u00e7t\u0131r\u201d; ve her \u015feyden \u00f6nce \u201ccumhuriyet\u00e7ilerin kitab\u0131d\u0131r\u201d (Rousseau)[6]; devlet b\u00fcy\u00fcklerinin oyunlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa vurarak \u201chalklar\u0131 ir\u015fat eder\u201d. (Diderot)[7]<\/p>\n

H\u00fck\u00fcmdar<\/em>\u2019\u0131n bu a\u00e7\u0131dan okunmas\u0131,\u00a0Machiavelli\u2019yi ahlaki y\u00f6nden temize \u00e7\u0131karmakla birlikte, \u00fc\u00e7 ciddi itiraza yol a\u00e7\u0131yor:<\/p>\n

\"\"
Alman d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Johann Gottlieb Fichte (1762-1814), \u201cYazar Makyavel ve Eserlerinden Pasajlar \u00dczerine\u201d adl\u0131 bir kitap yazm\u0131\u015ft\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

1) Machiavelli\u2019nin cumhuriyet yanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 r\u00f6latif bir yanda\u015fl\u0131k olarak g\u00f6rmek icap eder. Ger\u00e7i o, teorik olarak, cumhuriyete baz\u0131 mutlak \u00fcst\u00fcnl\u00fckler atfeder:<\/p>\n

\u201c\u2026bir devleti g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lan \u015fey genel iyiliktir, yoksa \u00f6zel \u00e7\u0131karlar de\u011fil; ve, hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, ancak cumhuriyetlerde ger\u00e7ekten halk\u0131n iyili\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulur; bu ortak iyili\u011fe katk\u0131da bulunan her \u015fey, orada ger\u00e7ekle\u015ftirilir; ve, bu arada, baz\u0131 \u00f6zel ki\u015filer zarara u\u011frasalar bile, o kadar \u00e7ok yurtta\u015f bundan yarar sa\u011flar ki, az say\u0131daki zarar g\u00f6ren yurtta\u015flar\u0131n muhalefeti, daima bertaraf edilebilir.\u201d<\/p>\n

\u201cOysa bir h\u00fck\u00fcmdar\u0131n y\u00f6netiminde bunun tam tersi s\u00f6z konusudur: \u00e7o\u011fu kez, h\u00fck\u00fcmdar\u0131n \u00f6zel \u00e7\u0131karlar\u0131, devletin \u00e7\u0131karlar\u0131yla \u00e7at\u0131\u015f\u0131r\u201d (Konu\u015fmalar<\/em>, II, 2.)<\/p>\n

Fakat, siyasi ger\u00e7ek\u00e7ilik, h\u00fck\u00fcmet \u015fekli ile onun taraf\u0131ndan d\u00fczenlendi\u011fi farz edilen madde aras\u0131nda uyum sa\u011flanmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lar:<\/p>\n

\u201c\u2026ahlaki \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fcn yasayla durdurulamayacak kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu memleketlerde, ayn\u0131 zamanda,\u00a0her \u015feyin \u00fcst\u00fcnde bir kuvvet, yani \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f zedeg\u00e2n\u0131n ihtiraslar\u0131na gem vurabilecek bir g\u00fc\u00e7l\u00fc h\u00fck\u00fcmdar eli bulunmas\u0131 gerekir.\u201d\u00a0(Konu\u015fmalar<\/em>, es, I, 55.)
\nMachiavelli\u2019ye g\u00f6re, 1512 y\u0131l\u0131nda \u0130talya\u2019n\u0131n i\u015fte b\u00f6yle bir \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fck i\u00e7inde bulundu\u011funa \u015f\u00fcphe yoktur.<\/p>\n

2) Her ne kadar, ithaf yaz\u0131s\u0131n\u0131n son c\u00fcmlesinde, yeniden ikbale kavu\u015fturulma ricas\u0131 dile getirilmekteyse de,\u00a0yaz\u0131n\u0131n genel edas\u0131n\u0131n dalkavuklukla bir ilgisi yoktur. Lorenzo de Medici meth\u00fcsenaya bo\u011fulmu\u015f de\u011fildir. Dahas\u0131:\u00a0da\u011f te\u015fbihi, bilgi hiyerar\u015fisinin, sosyal hiyerar\u015finin tersi oldu\u011funu belirtiyor. Machiavelli, halktan biri oldu\u011fu i\u00e7in, h\u00fck\u00fcmdar\u0131n iktidar\u0131n\u0131n niteli\u011fini h\u00fck\u00fcmdar\u0131n kendisinden daha iyi bilebilir. Dolay\u0131s\u0131yla,\u00a0bilgi bak\u0131m\u0131ndan,\u00a0o, kesin bir \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011fe sahiptir; o olmasa, h\u00fck\u00fcmdar,\u00a0kendi kendisinin cahili olmaya mahkum kal\u0131rd\u0131.<\/p>\n

3) H\u00fck\u00fcmdar<\/em>, \u201ccumhuriyet\u00e7ilerin kitab\u0131\u201d m\u0131d\u0131r? Machiavelli\u2019nin, h\u00fck\u00fcmdar\u0131 mahvetmek i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015f bir kitab\u0131,\u00a0bizzat h\u00fck\u00fcmdara ithaf etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi, ger\u00e7ekten de cazip bir d\u00fc\u015f\u00fcnce (bundan daha makyavelce bir \u015fey de olamaz). H\u00fck\u00fcmdar\u0131n rezilliklerini sergileyerek, \u201chalk\u0131 bilin\u00e7lendirmek\u201d: Machiavelli\u2019nin amac\u0131 bu olabilirdi belki ama, o ba\u015fka bir yerde (Konu\u015fmalar<\/em>) cumhuriyetlerin de -h\u00fck\u00fcmdarl\u0131klar gibi- kendilerini koruyabilmek i\u00e7in ayn\u0131 y\u00f6ntemlere ba\u015fvurmak zorunda olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n

\"\"
Machiavelli, hak, ancak bir kuvvet taraf\u0131ndan empoze edilebildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde vard\u0131r, diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Kuvvet i\u015fini g\u00f6rd\u00fckten sonra, hak onu me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Her ne kadar H\u00fck\u00fcmdar<\/em>\u2019\u0131, tamamen makyavelce -yani yazar\u0131n s\u0131rf Mediciler\u2019i kand\u0131rmak i\u00e7in (tek kelimesine bile inanmadan)\u00a0yazm\u0131\u015f oldu\u011fu- bir kitap olarak okumak m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse de, Machiavelli\u2019nin ikili oynad\u0131\u011f\u0131 hipotezini b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ihtimal d\u0131\u015f\u0131 sayamay\u0131z.\u00a0Nitekim,\u00a0o,\u00a0s\u00fcrg\u00fcnde bulundu\u011fu s\u0131rada, asla ate\u015fe iki demiri birden s\u00fcrmekten geri kalmam\u0131\u015ft\u0131r: bir yandan cumhuriyet\u00e7i mahfillere devam ederken, bir yandan da Mediciler\u2019e kur yap\u0131yordu. H\u00fck\u00fcmdar<\/em> da, muhtemelen, b\u00f6yle bir strateji i\u00e7inde yer almaktad\u0131r. Machiavelli, \u201cb\u00fct\u00fcn yazarlar\u0131n uyduklar\u0131 bir team\u00fcl\u201dden s\u00f6z ederken \u015fu sat\u0131rlar\u0131 yazar (1517):<\/p>\n

\u201cEserlerini, \u015fu ya da bu h\u00fck\u00fcmdara sunmaktan ve onu utan\u00e7 verici t\u00fcrl\u00fc \u00e7e\u015fit zaaflar\u0131ndan dolay\u0131 yerecek yerde, b\u00fct\u00fcn erdemlere sahip olmak gibi bir meziyetle taltif ederler; \u00e7\u00fcnk\u00fc, y\u00fckselme ve para h\u0131rs\u0131 g\u00f6zlerini k\u00f6r etmi\u015ftir.\u201d (Konu\u015fmalar<\/em>\u2019\u0131n ithaf yaz\u0131s\u0131)<\/p>\n

\u0130nsan, Machiavelli\u2019nin bu sat\u0131rlar\u0131 yazarken, durup biraz da kendi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015f olmas\u0131na inanam\u0131yor.<\/p>\n

Siyaset ve ahlak<\/strong><\/p>\n

Machiavelli, erkenden iki lanetle damgaland\u0131:\u00a0ateizm ve immoralizm. Bunlardan birincisi, Trento Konsili\u2019nin (1559), H\u00fck\u00fcmdar<\/em> yazar\u0131n\u0131n Index\u2019e (okunmas\u0131 yasak metinler) ge\u00e7irmesine yol a\u00e7t\u0131. Biz burada, yaln\u0131zca immoralizm su\u00e7lamas\u0131n\u0131 inceleyece\u011fiz. H\u0131ristiyan gelene\u011fi, siyaseti ahlak\u0131n uzant\u0131s\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyordu. Machiavelli, bu anlay\u0131\u015f\u0131 yerle bir etmi\u015ftir. Ancak, Machiavelli\u2019nin katk\u0131s\u0131, kesinlikle, ahlak\u0131n reddi temeline dayanmaz. Machiavelli, ahlak\u0131 siyasetten ay\u0131rmakla birlikte, ahlaki g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 reddetmez.<\/p>\n

Ne demektir bu? Bu, \u015fu demektir: Machiavelli i\u00e7in, iyilik ve k\u00f6t\u00fcl\u00fck, anlams\u0131z kelimelerden ibaret de\u011fildir. Ahlaki kavramlar\u0131, olmas\u0131 ve olmamas\u0131 ayn\u0131 derecede m\u00fcmk\u00fcn birtak\u0131m toplumsal itibari \u015feylerden ibaret g\u00f6ren Yunanl\u0131 sofistlere ayak uydurmak s\u00f6z konusu olamaz. Ger\u00e7i, Machiavelli i\u00e7in, ba\u015far\u0131, en\u00a0birinci de\u011ferlendirme kriteridir (birinci, ama biricik de\u011fil). Ama, yaln\u0131zca siyasi de\u011ferlendirme s\u00f6z konusudur burada. \u201c\u0130yi siyaset\u201d, her \u015feyden \u00f6nce,\u00a0amac\u0131na ula\u015fan siyasettir, ama amac\u0131na ula\u015ft\u0131 diye bir siyaset mutlaka iyi olmaz.\u00a0Ba\u015far\u0131, bir k\u00f6t\u00fc\u2019y\u00fc iyi\u2019ye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmez, zafer de kazansa bir al\u00e7akl\u0131k, al\u00e7akl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

H\u00fck\u00fcmdar<\/em>\u2019\u0131n sekizinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde.\u00a0Machiavelli \u015fu soruyu soruyor: hangi \u015fartlarda \u201czulm\u00fcn iyi uyguland\u0131\u011f\u0131\u201d s\u00f6ylenebilir? (Herhangi bir H\u0131ristiyani siyaset i\u00e7in skandal yaratacak bir sorudur bu.)\u00a0Ama, hemen esasl\u0131 bir parantez a\u00e7arak, ekliyor: \u201cama e\u011fer iyi s\u0131fat\u0131, k\u00f6t\u00fc bir \u015fey i\u00e7in kullan\u0131labilir olsayd\u0131.\u201d (H\u00fck\u00fcmdar<\/em>, s.132) E\u011fer bir zul\u00fcm,\u00a0iyilik olabiliyorsa, bu ancak siyasi (ya da daha do\u011frusu -g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi- tarihi) bir g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00f6yle olabilir. Zalimlik, ustaca, etkili, belki ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olabilir, ama ahlak bak\u0131m\u0131ndan iyi ve \u00f6v\u00fclmeye de\u011fer olamaz. Agathokles\u2019i alal\u0131m: Agathokles\u2019in cesareti, mahareti, ona b\u00fcy\u00fck kumandanlar\u0131n \u00f6n s\u0131ras\u0131nda yer verir, ama, \u201conun zalimli\u011fi, gayriinsanili\u011fi, say\u0131s\u0131z cinayetleri, b\u00fcy\u00fck insanlar s\u0131ras\u0131nda say\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n vermez. (H\u00fck\u00fcmdar<\/em>, s.128) Jacques Maritain\u2019in \u00e7ok do\u011fru olarak belirtti\u011fi gibi Machiavelli \u201chi\u00e7bir zaman k\u00f6t\u00fc\u2019ye iyi, iyi\u2019ye de k\u00f6t\u00fc dememi\u015ftir\u201d[8]<\/p>\n

Keza, o, hi\u00e7bir zaman,\u00a0h\u00fck\u00fcmdara d\u00fczenli ve sistemli bir \u015fekilde gayriahlaki davranmas\u0131n\u0131 tavsiye etmez.\u00a0Erdemin \u00f6z\u00fcnde sakl\u0131 herhangi bir siyasi de\u011fer olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, erdemsizli\u011fin \u00f6z\u00fcnde sakl\u0131 herhangi bir siyasi de\u011fer de yoktur. Machiavelli, siyasette genellikle kabul edilen de\u011ferleri tersy\u00fcz etmez, sadece siyaseti bu de\u011ferlerin vesayetinden kurtar\u0131r -ve bunu fazlas\u0131yla yapar.<\/p>\n

\"\"
Machiavelli\u2019nin ilk b\u00fcy\u00fck eseri, Titus-Livius\u2019un ilk on y\u0131l\u0131 \u00fczerine konu\u015fmalar.<\/figcaption><\/figure>\n

Nihayet, e\u011fer devletin y\u00f6netimi, bazen h\u00fck\u00fcmdar\u0131 erdeme ayk\u0131r\u0131 bir davran\u0131\u015fta bulunmaya zorlayacak olursa, h\u00fck\u00fcmdar, bu gibi sapmalara, ancak bir devlet adam\u0131 olarak, kamu iyili\u011finin hizmetk\u00e2r\u0131 olarak tevess\u00fcl etmelidir. H\u00fck\u00fcmdar, devlet i\u00e7indeki durumundan me\u015fru bir \u015fekilde yararlanarak, kendi ki\u015fili\u011fini ahlak yasas\u0131na ba\u011fl\u0131 olmaktan \u00e7\u0131karamaz. \u201cH\u00fck\u00fcmdar,\u00a0devlet i\u00e7indeki durumundan me\u015fru bir \u015fekilde yararlanarak, kendi ki\u015fili\u011fini ahl\u00e2k yasas\u0131na ba\u011fl\u0131 olmaktan \u00e7\u0131karamaz. \u201cH\u00fck\u00fcmdar,\u00a0\u00f6zel hayat\u0131nda,\u00a0t\u0131pk\u0131 en hakir tebaas\u0131 gibi, evrensel ahlak kanunlar\u0131na uymakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.\u201d (Fichte, Machiavelli<\/em>)
\nFakat, ahlak\u0131n,\u00a0iktidar\u0131n icras\u0131yla daima uyum halinde olmas\u0131n\u0131 isteyen \u201ciyi y\u00fcreklilik\u201de kesinlikle yer yoktur. Her \u015feyden \u00f6nce \u2018iyi y\u00fcreklilik\u201d\u00a0siyasetin spesifik yan\u0131ndan habersizdir, bunu \u00f6zel alanla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. Sonra da, bu teorik sa\u00e7mal\u0131\u011fa, bir de pratik bir tehlike ekler: sonu\u00e7ta kendisini bir kan g\u00f6l\u00fc yaratma mecburiyetinden kurtaracak olan acil tenkil \u00f6nlemlerini almay\u0131 reddederek,\u00a0k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc canili\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Buna \u00f6rnek olarak,\u00a0Floransa\u2019n\u0131n, Pistoia\u2019da u\u00e7 veren kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in yeterli olabilecek birka\u00e7 temizlik i\u015fini yapmaktaki aczini g\u00f6sterebiliriz. Kendisine ba\u011fl\u0131 olan \u015fehirden \u00e7ekilmeye raz\u0131 olmayan -acaba nas\u0131l raz\u0131 olacakt\u0131- Floransa, orada cinayetlerin ve talanlar\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 al\u0131p gitmesine g\u00f6z yummu\u015f oldu. Yine Fichte\u2019den bir al\u0131nt\u0131 yapal\u0131m:<\/p>\n

\u201c\u2018\u0130nsaniyete inand\u0131m,\u00a0sadakate ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011fe inand\u0131m.\u2019 Bu s\u00f6z\u00fc bir \u00f6zel ki\u015fi s\u00f6yleyebilir; bu y\u00fczden bir kayba u\u011frayacak olursa, bu onun kendi sebep oldu\u011fu bir kay\u0131pt\u0131r. Ama, bir h\u00fck\u00fcmdar b\u00f6yle s\u00f6yleyemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc u\u011frayaca\u011f\u0131 kay\u0131p, onun ki\u015fisel kayb\u0131 olmayacakt\u0131r, o yaln\u0131z kendisi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011framakla kalmayacakt\u0131r. \u00d6zel i\u015flerinde, o, istedi\u011fi kadar insaniyete inanabilir: yan\u0131lacak olursa, zarar kendi zarar\u0131d\u0131r, ama, b\u00f6yle bir inanca dayanarak, b\u00fct\u00fcn bir ulusu riske sokmaya kalk\u0131\u015fmamal\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu ulusun ve belki bununla birlikte ba\u015fka uluslar\u0131n ve yine belki bunlarla birlikte t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n binlerce y\u0131ll\u0131k bir m\u00fccadeleyle elde etmi\u015f oldu\u011fu en soylu ba\u015far\u0131lar\u0131n, s\u0131rf o h\u00fck\u00fcmdar hakk\u0131nda insaniyete inanm\u0131\u015ft\u0131 denilsin diye tehlikeye at\u0131lmas\u0131 do\u011fru bir \u015fey de\u011fildir.\u201d (Machiavelli<\/em>)<\/p>\n

H\u00fck\u00fcmdar<\/em>\u2019\u0131n verdi\u011fi ders \u015fudur: siyaset ve ahlak iki ayr\u0131 d\u00fcnyad\u0131r. Bu iki ayr\u0131 d\u00fcnyan\u0131n uzla\u015fmas\u0131 ger\u00e7i g\u00fczel bir hayaldir, ama sadece hayaldir. Ahlak\u00e7\u0131n\u0131n da, siyaset\u00e7inin de bu hayalden vazge\u00e7meleri, \u00e7\u0131karlar\u0131 gere\u011fidir.<\/p>\n

Siyaset \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmek, onu de\u011fi\u015ftirmek isteyenler, her t\u00fcrl\u00fc ham hayali bir yana b\u0131rakmal\u0131d\u0131rlar: girdikleri yer, her t\u00fcrl\u00fc vuru\u015fun mubah oldu\u011fu bir kapal\u0131 m\u00fccadele alan\u0131d\u0131r. \u0130ster ulusal, ister uluslararas\u0131 d\u00fczeyde olsun, hi\u00e7 kimse, kar\u015f\u0131s\u0131ndakinin erdem g\u00f6sterilerine, samimiyet g\u00fcvencelerine inanacak kadar safdil de\u011fildir. Lenin -hakl\u0131 olarak- siyasette, s\u00f6zlerine bakarak insanlara g\u00fcvenen kimsenin, d\u00f6rt d\u00f6rtl\u00fck bir ebleh oldu\u011funu, ondan hi\u00e7bir \u015fey beklenemeyece\u011fini yazar.\u00a0\u0130\u015fin esas\u0131 tehlikeye girdi mi, ne liberalin liberalizmi, ne de insan haklar\u0131 savunucusunun insan haklar\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 kal\u0131r; hepsi hemen birer maske gibi d\u00fc\u015f\u00fcverir. Hatta, ki\u015finin, en az kom\u015fusu kadar,\u00a0belki ondan da \u00e7ok yapt\u0131\u011f\u0131 rezaletleri avaz avaz ilan edip yermesinde yarar bile vard\u0131r.<\/p>\n

Machiavelli, siyasetin tanr\u0131s\u0131n\u0131 -bir tanr\u0131ya tap\u0131nmay\u0131 reddetsek bile- tan\u0131mam\u0131za imk\u00e2n sa\u011fl\u0131yor. Siyasetin tanr\u0131s\u0131: yani kuvvetler oran\u0131. Ger\u00e7i, o, bu kuvvetlerin mahiyeti hakk\u0131nda bize fazla bir \u015fey \u00f6\u011fretmiyor, ama onun \u00f6\u011fretisinin bug\u00fcn art\u0131k kulak verilecek yan\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kim iddia edebilir?<\/p>\n

\"\"
Hollandal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Baruch Spinoza (1632-1677), Machiavelli\u2019yi, ezelden beri siyasetin \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00f6rten ham hayaller t\u00fcl\u00fcn\u00fc ilk y\u0131rtmaya ba\u015flayan ger\u00e7ek\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olarak selamlar.<\/figcaption><\/figure>\n

\u201cMakyavelcilik\u201d veya bilin\u00e7 alt\u0131na itilmi\u015f Machiavelli<\/strong><\/p>\n

Marx\u2019\u0131n yorumcular\u0131ndan biri \u201cmarksizm\u201d denince, Marx\u2019\u0131n eserleri hakk\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f yanl\u0131\u015f yorumlar\u0131n t\u00fcm\u00fc anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r, diye yazar. Bu n\u00fckteli s\u00f6z, makyavelcilik i\u00e7in de ge\u00e7erlidir; hele hele \u201cmakyavelcilik\u201d\u00a0her t\u00fcrl\u00fc siyasi anlam\u0131ndan soyutlan\u0131p, g\u00fcnl\u00fck dilde kullan\u0131lan bir deyim haline gelince. Yukar\u0131da, Claude Lefort\u2019un \u201cmakyavelcilik\u201d deyiminin bizde uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 imaj\u0131, ana hatlar\u0131yla nas\u0131l resmetti\u011fini g\u00f6rd\u00fck. Bu deyimin,\u00a0Machiavelli\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesini deforme eden bir ayna i\u015flevi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tespit etmemiz gerekir. Deforme eden, dedik, \u00e7\u00fcnk\u00fc H\u00fck\u00fcmdar<\/em> (ve Machiavelli\u2019nin di\u011fer eserleri), insanlar\u0131 aldatmak i\u00e7in uydurulmu\u015f bir dizi insanl\u0131k-d\u0131\u015f\u0131 re\u00e7eteden hem daha ba\u015fka hem de daha fazla \u015feyi i\u00e7erir.<\/p>\n

Bu tespit -yani Machiavelli\u2019nin, hi\u00e7bir zaman makyavelcilik dersi vermemi\u015f oldu\u011fu- yeni bir \u015fey de\u011fildir. Yeni olan, \u00e7arp\u0131tman\u0131n nedenlerinin tahlilidir. Ger\u00e7e\u011fe b\u00f6ylesine ayk\u0131r\u0131 bir imaj\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan bir kelime,\u00a0nas\u0131l olmu\u015f da dilde kendine bu kadar iyi bir yer edinebilmi\u015ftir?<\/p>\n

\u015e\u00fcphe yok ki, Machiavelli\u2019nin Roma Katolikli\u011fine ve papalar\u0131n siyasetine kar\u015f\u0131 h\u00fccumlar\u0131, Kilise\u2019yi, H\u00fck\u00fcmdar<\/em>\u2019da sal\u0131k verilen gaddarl\u0131klar\u0131 ve d\u00fczenbazl\u0131klar\u0131 \u00f6zellikle vurgulayarak \u00e7ar\u00e7abuk ve etkili bir \u015fekilde kar\u015f\u0131l\u0131k vermeye sevk etmi\u015ftir. Makyavelcili\u011fin \u00f6z\u00fc itibariyle \u015feytani bir d\u00fc\u015f\u00fcnce olarak g\u00f6sterilmesi Kilise i\u00e7in \u00f6nemliydi. Oysa, asl\u0131nda Kilise\u2019yi \u015foke eden ve \u00f6fkelendiren \u015fey, Borgia n\u0131n \u201cgaddarl\u0131klar\u201d\u0131ndan \u00e7ok daha fazla, insanl\u0131k alan\u0131nda siyasetin Tanr\u0131\u2019ya dayand\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n reddiydi.<\/p>\n

Dahas\u0131 var. Kilise\u2019nin, tarih i\u00e7inde,\u00a0entelekt\u00fcel n\u00fcfuzunun gerilemesi, Machiavelli\u2019nin ger\u00e7ek bir rehabilitasyonuna imk\u00e2n vermedi. En b\u00fcy\u00fck siyasi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler bile, Machiavelli\u2019den esinlendikleri halde -Montesquieu gibi- onun ad\u0131n\u0131 anmaktan fazlas\u0131na cesaret edemediler. \u201cMakyavelcilik\u201din y\u00fcz k\u0131zart\u0131c\u0131 bir doktrin olarak g\u00f6r\u00fcledurmas\u0131, Machiavelli\u2019nin klasik siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnce alan\u0131ndaki orijinal yerini belirten bir semptomdur (psikanalitik anlamda: hem maskeleyen, hem de a\u00e7\u0131\u011fa vuran belirti). Nedir bu yer?<\/p>\n

H\u0131ristiyan siyaset anlay\u0131\u015flar\u0131 ele\u015ftirisi, esas itibariyle, 17. ve 18. y\u00fczy\u0131llar burjuva felsefesi taraf\u0131ndan \u00fcstlenilmi\u015f ve geli\u015ftirilmi\u015ftir. Machiavelli bu ele\u015ftirinin yararlanaca\u011f\u0131 se\u00e7kin bir m\u00fcttefik olabilirdi. Nitekim,\u00a0bu ittifak\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi de olmu\u015ftur (\u00f6rne\u011fin Spinoza\u2019da). Ama, burjuva siyasi felsefesi, Machiavelli\u2019nin eserlerinin i\u00e7eri\u011fini t\u00fcm\u00fcyle \u00f6z\u00fcne sindiremezdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu eserde burjuva siyasi felsefesiyle uyu\u015fmayan baz\u0131 unsurlar bulunuyordu. Burjuva siyasi d\u00fc\u015f\u00fcncesinin Machiavelli\u2019nin materyalizm<\/strong>\u2019ini hazmetmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Nas\u0131l bir materyalizmdi bu materyalizm?<\/p>\n

Bu materyalizm,\u00a0en ba\u015fta, siyaseti hakka, hukuka dayand\u0131rmay\u0131 reddetmesiyle kendini belli eder. Machiavelli, hak, ancak bir kuvvet taraf\u0131ndan empoze edilebildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde vard\u0131r, diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Kuvvet i\u015fini g\u00f6rd\u00fckten sonra, hak onu me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131r (bu s\u00f6z\u00fcn tam s\u00f6ylenece\u011fi yer).\u00a0Hak, iktidarlar\u0131n, kaynaklar\u0131n\u0131 \u00f6rten nisyana a posteriori<\/em> olarak verdikleri isimden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir; ve bu kaynak, daima \u015fiddet\u2019tir. Siyasette ilk veri olarak kuvvetler oran\u0131n\u0131n kabul\u00fc: Machiavelli\u2019yi -Spinoza gibi- materyalist yapan,\u00a0i\u015fte budur.<\/p>\n

Bu berrak bilin\u00e7, asla kaba kuvvet meddahl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn mezar\u0131n\u0131 da kazmaz. Machiavelli\u2019nin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kelimesi kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tepkisi, Lenin\u2019in her zaman g\u00f6sterdi\u011fi tepkiyi and\u0131r\u0131r biraz: \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, ama kimin i\u00e7in,\u00a0diye sorar. \u0130mdi, b\u00f6yle bir soru, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u201ctek ve b\u00f6l\u00fcnmez\u201d olarak isteyen bir \u201cliberal\u201d anlay\u0131\u015f i\u00e7in asla kabul edilemez. Oysa, Machiavelli, \u015f\u00f6yle diyor: se\u00e7meniz gerek, ayn\u0131 zamanda hem halk, hem de b\u00fcy\u00fckler i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet edemezsiniz. Machiavelli, toplumun bireylerden -hak sahibi ki\u015filerden- meydana gelmi\u015f olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131,\u00a0fakat z\u0131t \u00e7\u0131kar gruplar\u0131ndan -Lenin, s\u0131n\u0131flardan s\u00f6z edecektir- olu\u015ftu\u011funu g\u00f6r\u00fcyordu. Makyavelci siyasetin, son derece halk\u00e7\u0131\u00a0 karakteri de, onun siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde yer almas\u0131n\u0131 gerektiren temel verilerden biridir. Ama, onun, H\u00fck\u00fcmdar<\/em>\u2019da en az fark edilen cephesi de i\u015fte bu cephesidir.<\/p>\n

TAR\u0130H VE \u00d6ZG\u00dcRL\u00dcK<\/strong><\/p>\n

Ahl\u00e2k ve tarih<\/strong><\/p>\n

Machiavelli,\u00a0immoralist de\u011fildir. Kuvvet,\u00a0hi\u00e7bir y\u00fcksek ahlaki de\u011fer ta\u015f\u0131maz.\u00a0Ama ne var ki, siyasette son h\u00fckm\u00fc veren daima kuvvettir: ahlakl\u0131l\u0131k ise, hemen her zaman aciz kal\u0131r. \u015eu halde, acilen yap\u0131lmas\u0131 gereken \u015fey,\u00a0t\u00fcrlerin birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na son vermektir. Ahlak ve siyaset,\u00a0birbirinden ayr\u0131 tutulmal\u0131d\u0131r: iste makyavelcili\u011fe bir siyasi ger\u00e7ek\u00e7ilik damgas\u0131 vuran \u015fey budur.<\/p>\n

Floransal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc ele\u015ftirenlerin ba\u015fl\u0131ca su\u00e7lama nedeni \u201cimmoralizm\u201d olmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k,\u201dger\u00e7ek\u00e7ilik\u201d de onun takip\u00e7ilerinin a\u00e7t\u0131klar\u0131 bayrak olmu\u015ftur. \u00c7\u00fcnk\u00fc,\u00a0en b\u00fcy\u00fck siyasi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin (ve bu arada baz\u0131 daha az parlaklar\u0131n\u0131n)[9],\u00a0bu lanetlenmi\u015f yazarda kendi \u00f6nc\u00fclerini g\u00f6rd\u00fcklerine \u015f\u00fcphe yoktur.<\/p>\n

Siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde, eserlere bakarak, makyavelcili\u011fin soy zincirini izlemek kolay de\u011fildir. Machiavelli\u2019nin ad\u0131 az an\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, yaz\u0131lar\u0131 daha da az an\u0131l\u0131r. Onun -Spinoza ile birlikte- ad\u0131 k\u00fcf\u00fcrs\u00fcz an\u0131lmayan yazarlar aras\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 unutulmamal\u0131d\u0131r.[10]<\/p>\n

\"\"
\u00dcnl\u00fc Alman d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Friedrich Hegel (1770-1831) de Machiavelli\u2019ye b\u00fcy\u00fck de\u011fer veriyordu.<\/figcaption><\/figure>\n

Spinoza, Machiavelli\u2019ye a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6nderme yapmaktan hi\u00e7 \u00e7ekinmez[11]; onu, ezelden beri siyasetin \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00f6rten ham hayaller t\u00fcl\u00fcn\u00fc ilk y\u0131rtmaya ba\u015flayan -evet, sadece ba\u015flayan- ger\u00e7ek\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olarak selamlar.\u00a0Spinoza da, Machiavelli gibi, siyaset ve ahlak d\u00fcnyalar\u0131n\u0131 birbiriyle \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fcrmeye kalk\u0131\u015fmamak gerekti\u011fini, b\u00f6yle bir uyum probleminin, sahte bir problem oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Ancak Spinoza, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, kendisi hukuk d\u00fcnyas\u0131 ile kuvvet d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131nda her t\u00fcrl\u00fc ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in reddeder. Ona g\u00f6re, \u201colmas\u0131 gereken \u015fey\u201d (ahlak) d\u00fczeninden ayr\u0131 bir \u201colan-\u015fey\u201d (do\u011fa)\u00a0d\u00fczeni yoktur. \u0130deal, reel\u2019le z\u0131tla\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r: siyasi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn \u015fartlar\u0131, do\u011fan\u0131n i\u00e7inde aranmal\u0131d\u0131r. Machiavelli\u2019nin birbirinden ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iki \u015feyi, yani ahlakla siyaseti, Spinoza birle\u015ftirir, uzla\u015ft\u0131r\u0131r. Ancak, spinozac\u0131 uzla\u015ft\u0131rma<\/strong>n\u0131n olabilmesi i\u00e7in, t\u00fcrlerin birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131<\/strong>n\u0131n sona ermesi gerekiyordu.\u00a0Bu kar\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n ad\u0131: \u00fctopya\u2019d\u0131r.<\/p>\n

\u00dctopya, Machiavelli ile Spinoza\u2019n\u0131n ortak d\u00fc\u015fman\u0131d\u0131r (Spinoza, Thomas Morus\u2019u okumu\u015ftu). Tractatus politicus<\/em>\u2019un (Siyaset incelemesi) ilk sayfas\u0131nda (b\u00f6l.I) \u015fu s\u00f6zleri okuyoruz:<\/p>\n

\u201cOnlar (filozoflar), \u2026 insanlar\u0131, olduklar\u0131 gibi de\u011fil, olmas\u0131n\u0131 istedikleri gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler.\u201d<\/p>\n

\u201cOlduklar\u0131 gibi\u201d al\u0131nd\u0131klar\u0131nda, insanlar -Machiavelli\u2019yle Spinoza bu noktada hemfikirdirler- arzu ve ihtiras sahibi varl\u0131klard\u0131r.[12]\u00a0Akl\u0131n onlar\u0131 y\u00f6netmesi istisnad\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n,\u00a0aslen k\u00f6t\u00fc olduklar\u0131 hakk\u0131ndaki \u00fcnl\u00fc makyavelci form\u00fcl\u00fcn anlam\u0131 budur:<\/p>\n

\u201c\u2026bir devlet kurmak ve ona yasalar koymak isteyen bir kimse,\u00a0pe\u015finen, insanlar\u0131n k\u00f6t\u00fc olduklar\u0131n\u0131 ve bir f\u0131rsat\u0131n\u0131 bulduklar\u0131nda daima k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerini g\u00f6stermeye haz\u0131r beklediklerini kabul etmelidir.\u201d (Konu\u015fmalar<\/em>,\u00a0Kitap I, 3)<\/p>\n

Machiavelli\u2019nin s\u0131k s\u0131k tekrarlad\u0131\u011f\u0131 bu c\u00fcmlede, insan do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda hi\u00e7bir metafizik ya da antropolojik tez aranmamas\u0131 gerekti\u011fini, Fichte \u00e7ok iyi anlam\u0131\u015ft\u0131r.[13]<\/p>\n

\u201c\u0130nsanlar\u0131n ger\u00e7ekten belli bir istidat ta\u015f\u0131y\u0131p ta\u015f\u0131mad\u0131klar\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131na girmeye gerek yoktur; biz bu konuda bir \u015fey s\u00f6ylemiyoruz ve konumuz da zaten bu de\u011fil. Biz, sadece ki\u015finin, aksiyonunun hesab\u0131n\u0131 bu hipoteze g\u00f6re yapmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyoruz.\u201d (Machiavelli<\/em>, s.58)<\/p>\n

Jacques Maritain, Machiavelli\u2019nin, kuvvetler oran\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc alan olan siyasette, hi\u00e7bir ahlaki de\u011fere yer vermedi\u011fini g\u00fczelce belirtiyor. Siyaset, \u201ctarihin iradesini yerine getirir ve i\u00e7inde tarihin g\u00fcc\u00fc yer ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in muzaffer olur\u201d[14] diyen Hegel\u2019in aksine, Machiavelli, tarihte y\u00fcce ahlakili\u011fin ifadesini g\u00f6rmeyi reddeder.<\/p>\n

\u0130\u015fte bu noktada, sorular\u0131n sorusunu sormak gerekiyor. Gaye, vas\u0131talar\u0131 me\u015fru k\u0131lar m\u0131? Machiavelli\u2019nin bu soruya, hi\u00e7 teredd\u00fcts\u00fcz, olumlu cevap verdi\u011fini kabul etmekte \u00e7ekinecek bir taraf yok:<\/p>\n

\u201c\u015eu halde, h\u00fck\u00fcmdar,\u00a0yaln\u0131z ve yaln\u0131z kendi hayat\u0131n\u0131 ve devleti korumay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmelidir: e\u011fer bunu ba\u015far\u0131rsa, bu u\u011furda ba\u015fvurdu\u011fu b\u00fct\u00fcn vas\u0131talar, herkes\u00e7e \u015ferefli ve \u00f6v\u00fclmeye de\u011fer bulunacakt\u0131r.\u201d (H\u00fck\u00fcmdar<\/em>, b\u00f6l. XVIII, s.197)<\/p>\n

Herhangi bir yanl\u0131\u015f anlamay\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in \u015funu belirtmekle yetinelim:\u00a0burada s\u00f6z konusu olan gaye, ahlaki de\u011fil, siyasi bir gayedir. Devletin ba\u015f\u0131, bu s\u0131fatla kendi kendini ink\u00e2r etmeden,\u00a0devletinin muhafazas\u0131ndan ba\u015fka bir gaye tan\u0131yamaz. Siyaset adam\u0131, kendi kendisine bir gaye tespit edebilecek kadar ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ki\u015fili\u011fe sahiptir. H\u00fck\u00fcmdar<\/em>,\u00a0i\u015fte bu gayeyi ger\u00e7ekle\u015ftirmeye yarayan vas\u0131talar\u0131 anlatan kitapt\u0131r. Kant\u00e7\u0131 terimlerle s\u00f6ylemek gerekirse, Machiavelli hipotetik emperatif (\u015fartl\u0131 emir)\u00a0d\u00fczeyde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor: e\u011fer bir devlet y\u00f6netmek istiyorsam,\u00a0bunun vas\u0131talar\u0131n\u0131 kullanmam gerekir.<\/p>\n

Hegel de, Spinoza gibi, Machiavelli\u2019ye b\u00fcy\u00fck de\u011fer veriyordu. H\u00fck\u00fcmdar<\/em>\u2019\u0131 okurken, Floransal\u0131 yazar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesini, \u00e7arp\u0131c\u0131 form\u00fcllerle vurgular:<\/p>\n

\u201cKangren olmu\u015f uzuvlar\u0131, lavanta suyu ile iyile\u015ftiremezsiniz.\u201d[15]<\/p>\n

\"\"
Machiavelli\u2019nin Floransa\u2019daki heykeli.<\/figcaption><\/figure>\n

Hegel\u2019e g\u00f6re, \u0130talya\u2019da bir devletin kurulmas\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011fundan,\u00a0bu yolda kullan\u0131lacak vas\u0131talar\u0131n me\u015fru oldu\u011funa \u015f\u00fcphe yoktur; \u00e7\u00fcnk\u00fc devlet, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn somut realizasyonunu temsil eder. Hegel\u2019de tarih, bir gayeye do\u011fru ilerleyen bir s\u00fcre\u00e7 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011funa g\u00f6re: \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve \u201cvas\u0131talar\u201d iki bak\u0131mdan incelenebilir. \u00d6yleyse, yukar\u0131da ne zaman iyi kullan\u0131lm\u0131\u015f olacaklar\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lan \u201cgaddarl\u0131klar\u201d i\u00e7in ne denilebilir? \u00d6zel hayatla ilgili s\u00fcbjektif ahlakl\u0131l\u0131k bak\u0131m\u0131ndan,\u00a0bunlar hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz k\u00f6t\u00fc \u015feylerdir (bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck). Ama,\u00a0bunlar\u0131 mutlak surette mahk\u00fbm etmek,\u00a0objektif ahlakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n daha y\u00fcksek g\u00f6r\u00fc\u015f noktas\u0131na y\u00fckselmekten aciz oldu\u011fumuzu g\u00f6sterir; tarihin, -\u00f6zel ki\u015filerin r\u00f6latif dar sinirli bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan ka\u00e7an- bir transandan gayesi oldu\u011funu ve bu gayeyi en k\u00f6t\u00fcs\u00fcnden bir s\u00fcr\u00fc ac\u0131lar ve haks\u0131zl\u0131klar i\u00e7inden ge\u00e7erek ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fini g\u00f6rmemek olur bu. Siyasette gayenin vas\u0131tay\u0131 me\u015fru k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 do\u011frudur, \u00e7\u00fcnk\u00fc burada s\u00f6z konusu olan gaye, herhangi bir \u00f6zel gaye olmay\u0131p,\u00a0mutlak gayedir: yani \u2018\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u2019t\u00fcr (buna Tanr\u0131 da diyebiliriz).<\/p>\n

Machiavelli de, tamamen \u00f6zel, egoist gayeleri devletin iyili\u011finden ay\u0131rmakta ayn\u0131 \u00f6zeni g\u00f6steriyor. Ancak, Machiavelli\u2019de \u201ctarihin gayelili\u011fi\u201dnden s\u00f6z edilemez. Machiavelli, \u015fu nokta \u00fczerinde \u0131srarla durur:\u00a0zaman n\u00f6tr\u2019d\u00fcr, ona hi\u00e7bir ak\u0131\u015f istikameti atfedilemez; o, insanl\u0131\u011f\u0131 elinden tutup \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe do\u011fru g\u00f6t\u00fcrmez.<\/p>\n

B\u00f6yle olmakla birlikte, H\u00fck\u00fcmdar<\/em>\u2019da olsun,\u00a0Konu\u015fmalar<\/em>\u2019da olsun,\u00a0devlet s\u0131rf bir kaba kuvvet ifadesi de\u011fildir. Hatta, o, \u00e7o\u011fu kez, \u00f6zel bencillikler aras\u0131ndaki \u015fiddetli \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 gemleyebilecek bir merci olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u0130nsanlar\u0131n \u201ck\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc\u201d, ancak devletin d\u0131\u015f\u0131nda kendine serbest bir ak\u0131\u015f yolu bulur. Akl\u0131n rehberlik etmedi\u011fi insanlar i\u00e7in, devlet bir \u015fans, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe kavu\u015fma \u015fans\u0131d\u0131r. Bu anlamda devlet bir gayedir, ama onun, bencilce d\u00fczenlere kar\u015f\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koyabilecek g\u00fc\u00e7l\u00fc bir devlet olmas\u0131 gerekir.\u00a0G\u00fc\u00e7l\u00fc bir devlet: bu zorunluluk, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fcyor mu acaba?<\/p>\n

\u00d6zg\u00fcrl\u00fck<\/strong><\/p>\n

Bu soruyu cevapland\u0131rmak i\u00e7in, Machiavelli\u2019ye g\u00f6re \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc devlet\u201d\u00a0deyiminin ne anlama geldi\u011fini bilmek gerekiyor. Asl\u0131nda bu deyimin birden \u00e7ok anlam\u0131 vard\u0131r ve H\u00fck\u00fcmdar<\/em>\u2019\u0131n leitmotiv\u2019i (tekrarlanan nakarat) olan bu g\u00fc\u00e7, kendini bir\u00e7ok y\u00f6nde yayar. Fakat, devlet, asla halka kar\u015f\u0131 kullan\u0131lan bir g\u00fc\u00e7 de\u011fildir. Machiavelli, devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fcn halk \u00fczerinde kullan\u0131lmas\u0131 durumunda -ondan kaynaklanacak yerde-, art\u0131k g\u00fc\u00e7ten de\u011fil,\u00a0ancak zaaftan s\u00f6z edilebilece\u011fini, tarihten ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6rneklerle kan\u0131tlar. B\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcn\u00fc halktan almak: i\u015fte, her<\/strong> iktidar\u0131n, kendini en k\u0131sa zamanda ger\u00e7ekle\u015ftirmekle g\u00f6revli saymas\u0131 gereken gaye budur.<\/p>\n

Peki, H\u00fck\u00fcmdar<\/em> ne olacak o zaman? Monar\u015finin stat\u00fcs\u00fc nedir? \u00c7\u00fcnk\u00fc besbellidir ki, iktidarla halk aras\u0131nda en s\u0131k\u0131 sembiyoza, ancak halk\u0131n bizzat iktidar\u0131 kullanmas\u0131 durumunda eri\u015filebilir. Nitekim,\u00a0Machiavelli\u2019nin \u201c\u00f6zg\u00fcr site\u201d dedi\u011fi de budur.<\/p>\n

Demokrasinin en iyi rejim oldu\u011funu kabul edelim. Peki, bir h\u00fck\u00fcmdardan demokrasiyi ger\u00e7ekle\u015ftirmesi istenebilir mi? Bu, onun kendi kendisinden vazge\u00e7mesini istemek demektir. B\u00f6yle bir \u015feyin imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu biliyoruz. Ama, yine de bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu vard\u0131r ve bu \u00e7\u00f6z\u00fcm, siyasette tarih<\/strong>\u2019in daha y\u00fcksek boyutunun ciddiye al\u0131nmas\u0131n\u0131 gerektirir.<\/p>\n

Baz\u0131 durumlarda, demokrasinin ne temenniye de\u011fer, ne de m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu biliyoruz. En iyi rejimin hangi rejim oldu\u011fu sorusuna saf teorinin soyut alan\u0131 i\u00e7inde cevap aramak abestir. \u00d6yle harap ve bitap d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f \u00fclkeler -1513 \u0130talya\u2019s\u0131 gibi- vard\u0131r ki, ancak g\u00fc\u00e7l\u00fc \u201cbir kral eli\u201d onlar\u0131 yeniden d\u00fczen yoluna sokabilir. Bu afet hallerinin k\u00f6k\u00fcnde, \u00e7o\u011fu kez, ayn\u0131 neden bulunur: b\u00fcy\u00fckler\u2019in bencil ihtiraslar\u0131. \u015eu halde, monar\u015finin tarihi misyonu,\u00a0k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn kayna\u011f\u0131 olan en b\u00fcy\u00fckler\u2019in bellerini k\u0131rmakt\u0131r. Bu durumda h\u00fck\u00fcmdar\u0131n rol\u00fc, yaln\u0131z ve yaln\u0131z, zemini demokrasi i\u00e7in haz\u0131rlamakt\u0131r. Nitekim,\u00a0Machiavelli\u2019nin Frans\u0131z okuyucular\u0131: -IV. Henri ve Richelieu- ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc davranmad\u0131lar.<\/p>\n

Giderek daha iyi g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, i\u00e7inde her t\u00fcrl\u00fc \u015feyin (\u2018iyi ya da k\u00f6t\u00fc\u201d) geli\u015fig\u00fczel cereyan etti\u011fi bir tarih fikri, Machiavelli\u2019ye tamamen yabanc\u0131 bir fikirdir. Tarih,\u00a0devletleri demokrasiye, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe ta\u015f\u0131yan bir hareketin olu\u015f sahnesidir.<\/p>\n

Fakat, bu kadarla kalmak da,\u00a0yine Machiavelli\u2019ye ihanet etmek olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck yolundaki bu ilerleme,\u00a0tarihin bir ba\u015fka yasas\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7er: Machiavelli, tarihi bir s\u0131ra d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc hareketler olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Bu d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc hareketler, s\u00fcrekli olarak, tarihi, b\u00fcy\u00fck zahmetler pahas\u0131na kendini \u00e7ekip kurtard\u0131\u011f\u0131 bir duruma yeniden d\u00f6nd\u00fcr\u00fcr. Bu d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc hareket konsepsiyonu eskilere ait bir konsepsiyondur ve Machiavelli, bunu Polybios\u2019tan alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u201c\u0130yinin ard\u0131ndan k\u00f6t\u00fcn\u00fcn geldi\u011fi ve k\u00f6t\u00fcn\u00fcn yerini iyiye b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 hep g\u00f6r\u00fcld\u00fc, g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ve her zaman da g\u00f6r\u00fclecek ve her zaman bunlardan biri di\u011ferinin nedeni olacak.\u201d (Alt\u0131n E\u015fek,\u00a0canto V)<\/p>\n

Ger\u00e7i, bu d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc hareketler konsepsiyonu,\u00a0Machiavelli\u2019de \u00e7ok \u00f6nemli bir teorik rol oynamaz. Varl\u0131k nedeni, her t\u00fcrl\u00fc Tanr\u0131 hikmetinin ele\u015ftirilmesinin ortada b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bo\u015flukla a\u00e7\u0131klanabilir. Tanr\u0131 hikmeti bir yana at\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, ezeli ve ebedi d\u00f6n\u00fc\u015f,\u00a0tarihte rasyonellik fikrinden vazge\u00e7meye yana\u015fmayan bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 oluyor.<\/p>\n

Bu durumda \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ne oluyor? Bu konuda da,\u00a0Machiavelli\u2019nin cevaplar\u0131n\u0131n isabetlili\u011fi ve g\u00fcncelli\u011fi \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmeden ge\u00e7emeyiz. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, hi\u00e7bir zaman kesin olarak elde edilemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc daima bozulma tehlikesi arz eden hassas bir denge sistemine dayan\u0131r.<\/p>\n

Sosyal anla\u015fmadan kaynaklanan bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck (Rousseau) belki daha tercihe de\u011ferdir, \u00e7\u00fcnk\u00fc daha sa\u011flam g\u00f6r\u00fcnmektedir. Genel irade, \u00f6zel \u00e7\u0131karlara ba\u011fl\u0131 olmamak gibi,\u00a0\u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir avantaj arz eder, toplumu par\u00e7alay\u0131p da\u011f\u0131tan bencil g\u00fc\u00e7lerin bir toplam\u0131 de\u011fildir, onlar\u0131 a\u015fan bir \u015feydir. Bu genel iradeye kat\u0131lan yurtta\u015flar, kendi \u00f6zel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 reddeder,\u00a0bir yana b\u0131rak\u0131rlar.<\/p>\n

Machiavelli\u2019ye sorarsan\u0131z, yurtta\u015flardan kesinlikle istenmeyecek bir \u015fey varsa, o da budur,\u00a0derdi. Zaten,\u00a0Rousseau da bunu bildi\u011fi i\u00e7in,\u00a0b\u00f6yle bir anla\u015fmaya ba\u011fl\u0131 kalabilecek yurtta\u015flar\u0131n ve -haydi haydi- h\u00fck\u00fcmetlerin var olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendi kendisine sorar. Rousseau\u2019nun yasa yap\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n, \u201ckendini adeta insan tabiat\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilecek g\u00fc\u00e7te hissetmesi gerekir\u201d.\u00a0Machiavelli ise, tam aksine,\u00a0insanlar\u0131 olduklar\u0131 gibi al\u0131r.<\/p>\n

Bug\u00fcn, tarih \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in ba\u015fka teorik aletlere sahip bulunan bizler i\u00e7in, Machiavelli\u2019nin verdi\u011fi ders yine de yararl\u0131 olabilir. \u015eunu unutmamam\u0131z gerekir ki, bir tarih teorisi, ancak bir tanr\u0131 (ad\u0131na ne denirse densin) dini haline d\u00f6n\u00fc\u015fmemesi \u015fart\u0131yla, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn fethinde bir silah vazifesi g\u00f6rebilir. Hi\u00e7bir Tanr\u0131 bize \u00f6zg\u00fcrl\u00fck vaat etmez. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck, daima, meydana getirilmesi gereken bir \u015feydir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

[1] Machiavelli, H\u00fck\u00fcmdar, <\/em>Sosyal Yay\u0131nlar, \u00c7ev. H. Kemal karabulut, b\u00f6l. XV, s.177-178<\/p>\n

[2] H\u00fck\u00fcmdar, <\/em>b\u00f6l. XXI, s.226.<\/p>\n

[3] Jean Fran\u00e7ois Duvernoy, Pour connaitre la Pens\u00e9e de Machiavel, <\/em>s.111.<\/p>\n

[4] Metin i\u00e7indeki notlara bak\u0131n\u0131z.<\/p>\n

[5] Claude Lefort, Le Travail de l\u2019Oeuvre Machiavel<\/em> s.75.<\/p>\n

[6] Toplum s\u00f6zle\u015fmesi; <\/em>III, 6.<\/p>\n

[7] Ansiklopedi; <\/em>\u201cMakyavelcilik\u201d maddesi.<\/p>\n

[8] Jacques Maritain, La Philosophie morale<\/em>, Gallimard, s.252, Bkz. H\u00fck\u00fcmdar<\/em>, s.290\u2019daki metin.<\/p>\n

[9] Kendisini Machiavelli\u2019nin \u00f6\u011frencisi sayan Mussolini, Hitler\u2019e Floransal\u0131 bakan\u0131n eserlerini arma\u011fan etmi\u015fti. Hitler de, te\u015fekk\u00fcr makam\u0131nda, ona Nietzsche\u2019nin eserlerini g\u00f6nderdi. Her zaman kendisini \u015fu ya da bu \u015fekilde kullanan kimseler \u00e7\u0131kabilecek olan bir yazar\u0131, bu y\u00fczden sorumlu tutabilir miyiz?<\/p>\n

[10] Ateistlikle su\u00e7lanan Spinoza\u2019ya -Jacobi\u2019nin Lessing\u2019e atfetti\u011fi bir deyi\u015fle- felsefenin \u201ck\u00f6pek di\u015fi\u201d deniliyordu.<\/p>\n

[11] Tractatus politicus, <\/em>b\u00f6l. V, s.7. Bkz. H\u00fck\u00fcmdar<\/em>, s.282.<\/p>\n

[12] \u00d6rne\u011fin, Konu\u015fmalar<\/em>, kitap I, 37 ile Tractatus politicus<\/em>, b\u00f6l. II aras\u0131nda bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yap\u0131labilir.<\/p>\n

[13] Georges Mounin, bu hatay\u0131 i\u015fliyor: \u201cMachiavel limit\u00e9 par sa conception de l\u2019homme\u201d <\/em>(Machiavel<\/em>, s.206).<\/p>\n

[14] Jacques Maritain, La philosophie morale, <\/em>\u201cBibliotheque des ide\u00e9s\u201d, Gallimard, 1960, s.252. Bkz. H\u00fck\u00fcmdar<\/em>, s.290.<\/p>\n

[15] Hegel, Almanya\u2019n\u0131n Anayasas\u0131<\/em>. Bkz. H\u00fck\u00fcmdar<\/em>, s.285.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cH\u00fck\u00fcmdar\u201d\u0131n verdi\u011fi ders \u015fudur: siyaset ve ahlak iki ayr\u0131 d\u00fcnyad\u0131r. Bu iki ayr\u0131 d\u00fcnyan\u0131n uzla\u015fmas\u0131 ger\u00e7i g\u00fczel bir hayaldir, ama sadece hayaldir. Ahlak\u00e7\u0131n\u0131n da, siyaset\u00e7inin de bu hayalden vazge\u00e7meleri, \u00e7\u0131karlar\u0131 gere\u011fidir. Machiavelli, siyasetin tanr\u0131s\u0131n\u0131 -bir tanr\u0131ya tap\u0131nmay\u0131 reddetsek bile- tan\u0131mam\u0131za imk\u00e2n sa\u011fl\u0131yor. Siyasetin tanr\u0131s\u0131: yani kuvvetler oran\u0131. Patrick Dupouey Sunu\u015f Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z metin, Sosyal Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan \u00e7\u0131kan […]<\/p>\n","protected":false},"author":705,"featured_media":14586,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[189,1464,221,28],"tags":[979,229,1656,1657,536],"class_list":["post-14584","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-152-sayi","category-dosya","category-felsefe","category-sosyal-bilimler","tag-ahlak","tag-din","tag-hukumdar","tag-machiavelli","tag-siyaset"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14584","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/705"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14584"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14584\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14586"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14584"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14584"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14584"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}