{"id":14615,"date":"2016-10-01T17:04:14","date_gmt":"2016-10-01T14:04:14","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=14615"},"modified":"2017-12-18T17:13:02","modified_gmt":"2017-12-18T14:13:02","slug":"evren-hakkinda-ne-kadar-bilgi-edinebiliriz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/10\/01\/evren-hakkinda-ne-kadar-bilgi-edinebiliriz","title":{"rendered":"Evren hakk\u0131nda ne kadar bilgi edinebiliriz?"},"content":{"rendered":"

“Bir kozmolog olarak derslerden sonra s\u0131k\u00e7a duydu\u011fum sorular genellikle \u015funlar oluyor: Evrenimizin \u00f6tesinde ne var? Evrenimiz neyin i\u00e7erisinde geni\u015fliyor ve sonsuza dek geni\u015flemeye devam edecek mi? Bu sorular\u0131n akla gelmesi son derece do\u011fal olsa da, temelinde daha \u00f6nemli bir soruyu bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r; esas\u0131nda as\u0131l bilmek istedi\u011fimiz \u015fey, bildiklerimizin bir s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n olup olmayaca\u011f\u0131d\u0131r. Do\u011fan\u0131n bilime koydu\u011fu bir s\u0131n\u0131r var m\u0131d\u0131r?”<\/em><\/p>\n

Lawrence M. Krauss<\/strong><\/p>\n

Sunu\u015f<\/strong><\/p>\n

Bu olduk\u00e7a ilgin\u00e7 ve rahat okunan makalede, \u00e7ok say\u0131da pop\u00fcler bilim makalesi ve kitab\u0131yla \u201chalk ayd\u0131n\u0131\u201d s\u0131fat\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f teorik fizik\u00e7i ve kozmolog Lawrence M. Krauss, evren hakk\u0131nda bileceklerimize do\u011fan\u0131n, fizik yasalar\u0131n\u0131n bir s\u0131n\u0131r koyup koymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yor. Bunu yaparken, evrenin geni\u015flemesinden \u00e7oklu-evrenlere kadar pek \u00e7ok fiziksel teoriye de\u011finiyor. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l T\u00fcrk\u00e7ede Hi\u00e7 Yoktan Evren<\/em> (Aylak Kitap) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla bir kitab\u0131 da yay\u0131mlanan Krauss\u2019un, fizik teorilerinden yal\u0131n ve ak\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde s\u00f6z etti\u011fi bu makalesini, dijital yay\u0131n yapan Nautil.us <\/em>dergisinden ald\u0131k. Spot ve araba\u015fl\u0131klar ekledik, Hakan Sert\u2019in \u00e7evirisiyle sunuyoruz.<\/p><\/blockquote>\n

Bir kozmolog olarak derslerden sonra s\u0131k\u00e7a duydu\u011fum sorular genellikle \u015funlar oluyor: Evrenimizin \u00f6tesinde ne var? Evrenimiz neyin i\u00e7erisinde geni\u015fliyor ve sonsuza dek geni\u015flemeye devam edecek mi? Bu sorular\u0131n akla gelmesi son derece do\u011fal olsa da, temelinde daha \u00f6nemli bir soruyu bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r; esas\u0131nda as\u0131l bilmek istedi\u011fimiz \u015fey, bildiklerimizin bir s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n olup olmayaca\u011f\u0131d\u0131r. Do\u011fan\u0131n bilime koydu\u011fu bir s\u0131n\u0131r var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

\"\"Bu temel sorunun cevab\u0131n\u0131 hen\u00fcz bilmiyoruz ve s\u0131n\u0131r\u0131 ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fana dek de bilemeyece\u011fiz, ancak \u015fimdiye dek b\u00f6yle bir i\u015faret yok. \u0130lerlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken belli ba\u015fl\u0131 engellere tak\u0131lsak da bunlar ge\u00e7ici ve \u00fcstesinden gelinebilir g\u00f6z\u00fckmektedir. Baz\u0131lar\u0131 bana \u201cEvrenin nas\u0131l ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve B\u00fcy\u00fck Patlama \u00f6ncesinde ne oldu\u011funu asla bilemeyece\u011fiz\u201d diyor. Ben bu s\u00f6ylemleri neyi bilip bilemeyece\u011fimiz hakk\u0131nda pe\u015fin h\u00fck\u00fcm bar\u0131nd\u0131ran kibirli ifadeler olarak g\u00f6r\u00fcyorum. Bunlar sadece do\u011frulanmam\u0131\u015f \u00f6nermeler olmakla beraber, bilim tarihi bize g\u00f6stermi\u015ftir ki b\u00f6yle bir s\u0131n\u0131r yoktur. Alan\u0131m olan kozmolojide elde etti\u011fimiz ilerlemeler ve ke\u015fifler 50 y\u0131l \u00f6ncesinden tahmin edilemez boyutlardad\u0131r.<\/p>\n

Bilgi s\u0131n\u0131r\u0131, do\u011fan\u0131n bize neyi g\u00f6zlemleyip g\u00f6zlemleyemeyece\u011fimize bir s\u0131n\u0131r koymad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. \u00d6rne\u011fin Heisenberg\u2019in belirsizlik ilkesi herhangi bir zamanda par\u00e7ac\u0131klar\u0131n hareketi hakk\u0131nda edinebilece\u011fimiz bilgilere s\u0131n\u0131r koyar. I\u015f\u0131k h\u0131z\u0131, ne kadar uza\u011f\u0131 g\u00f6rebilece\u011fimiz ve belirli bir zaman aral\u0131\u011f\u0131nda ne kadar uza\u011fa seyahat edebilece\u011fimiz hakk\u0131nda yine bir s\u0131n\u0131r koyar. Fakat bu limitler yaln\u0131zca neyi g\u00f6zlemleyemeyece\u011fimize k\u0131s\u0131tlama getirir; neyi bilemeyece\u011fimize de\u011fil. \u00d6rne\u011fin belirsizlik ilkesi kuantum mekanik yasalar\u0131n\u0131, atomlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 veya -asla do\u011frudan g\u00f6zlemleyemeyece\u011fimiz- sanal par\u00e7ac\u0131klar\u0131 \u00f6\u011frenebilmemizi engellemedi.<\/p>\n

Peki ya B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan \u00f6ncesi, onu bilebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n

Evrenin geni\u015fledi\u011finin g\u00f6zlemlenmesi bir ba\u015flang\u0131ca i\u015faret eder. Geni\u015flemeyi geri sard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda uzak bir ge\u00e7mi\u015fte t\u00fcm g\u00f6zlemlenebilir evrenimizin tek bir noktada birle\u015fmesi do\u011frudan bir \u00e7\u0131kar\u0131md\u0131r. B\u00fcy\u00fck Patlama olarak adland\u0131r\u0131lan bu anda bildi\u011fimiz fizik yasalar\u0131 ge\u00e7erlili\u011fini yitirir. K\u00fctle\u00e7ekimini a\u00e7\u0131klayan genel g\u00f6relilik, atomik boyutlar\u0131n fizi\u011fini a\u00e7\u0131klayan kuantum mekani\u011fine ba\u015far\u0131l\u0131 entegre olamaz. Fakat bir\u00e7ok bilimci bunu do\u011fal bir s\u0131n\u0131r olarak g\u00f6rmez, \u00e7\u00fcnk\u00fc gelecekte genel g\u00f6relili\u011fin modifiye edilerek kuantum teorisinin tutarl\u0131 bir bile\u015feni olarak ifade edilece\u011fini beklemekteyiz. Sicim kuram\u0131, bu alanda s\u00fcregelen \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalara \u00f6rnek verilebilir<\/p>\n

B\u00f6yle bir teorinin rehberli\u011finde, B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019n\u0131n -e\u011fer varsa- \u00f6ncesi ile ilgili \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapabiliriz. En basit a\u00e7\u0131klama belki de en az tatmin edilecek oland\u0131r. \u00d6zel ve genel g\u00f6relilik kuramlar\u0131, uzay ve zaman\u0131 \u201cuzay-zaman\u201d ad\u0131 verilen yap\u0131 alt\u0131nda birbirine ba\u011flar. E\u011fer uzay B\u00fcy\u00fck Patlama ile meydana geldiyse, zaman da do\u011fal olarak bu anda meydana gelmi\u015f olmal\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bir \u201c\u00f6nce\u201d s\u00f6z konusu olamaz ve soru mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirir. Bu cevap tek olas\u0131 a\u00e7\u0131klama de\u011filse de, do\u011fru cevab\u0131 g\u00fcvenle verebilmek i\u00e7in k\u00fctle\u00e7ekiminin kuantum teorisini ve deneysel ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 beklememiz gerekiyor.<\/p>\n

Evrenimizin s\u0131n\u0131rlar\u0131 neler?<\/strong><\/p>\n

Uzaysal olarak evrenimizin \u00f6tesinde ne oldu\u011funa dair bir soru da mevcut. Evrenimizin s\u0131n\u0131rlar\u0131 nelerdir? Yeniden bir tahmin yapmak gerekecek olursa, e\u011fer uzay-zaman\u0131m\u0131z (Hi\u00e7 Yoktan bir Evren<\/em> adl\u0131 kitab\u0131mda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m ve en olas\u0131 sonu\u00e7 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00a0 \u015fekilde- anl\u0131k olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131ysa, toplam enerjisi muhtemelen s\u0131f\u0131ra e\u015fittir. Enerjinin madde olarak temsili, do\u011frudan k\u00fctle\u00e7ekimsel alan olarak temsiline denk d\u00fc\u015fer. B\u00f6ylece ba\u015flang\u0131\u00e7 enerjisinin de s\u0131f\u0131r oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nacak olursa, \u015fu \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 yapabiliriz: Miktar\u0131 \u201chi\u00e7 (s\u0131f\u0131r)\u201d olan bir \u015fey pek\u00e2l\u00e2 hi\u00e7likten ortaya \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n

\u015eimdilik g\u00f6zlemleyebildi\u011fimiz ve toplam enerjisi s\u0131f\u0131r olan tek evren, kapal\u0131 bir evrendir. B\u00f6yle bir evren sonlu, fakat s\u0131n\u0131rs\u0131zd\u0131r. Nas\u0131l ki sonlu bir k\u00fcre \u00fczerinde herhangi bir s\u0131n\u0131rla kar\u015f\u0131la\u015fmadan sonsuza dek dola\u015fabiliyorsak, ayn\u0131 \u015fey evrenimiz i\u00e7in de s\u00f6z konusu olabilir. Yani tek bir y\u00f6nde yeterince uza\u011fa bakmay\u0131 ba\u015far\u0131rsak ensemizi g\u00f6rebiliriz.<\/p>\n

Pratikte ise bunu ba\u015farmam\u0131z s\u00f6z konusu de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc g\u00f6zlenebilir evrenimiz \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir hacmin k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131sm\u0131ndan ibaret. Bunun sebebi de enflasyon (\u015fi\u015fme) kuram\u0131yla do\u011frudan ili\u015fkili. Anl\u0131k ortaya \u00e7\u0131kan bir\u00e7ok evren, \u00e7ok k\u0131sa bir zaman \u00f6l\u00e7e\u011finde mikroskobik \u00f6l\u00e7eklerin \u00f6tesine ge\u00e7emeden tekrar kendi i\u00e7erisine \u00e7\u00f6ker. Fakat bazen bo\u015f uzay enerji ile dolu olup evrenin -en az\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcreli\u011fine- \u00fcstel (exponansiyel) olarak geni\u015flemesine sebep olabilir. Evrenimizin de B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre sonra enflasyon s\u00fcrecinden ge\u00e7ip kendi i\u00e7erisine \u00e7\u00f6kmekten kurtuldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bu s\u00fcre\u00e7te evren k\u0131sa bir anda inan\u0131lmaz boyutlara ula\u015f\u0131p, \u015fimdiki d\u00fcz ve sonsuz g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne\u00a0 zemin haz\u0131rlad\u0131. Nas\u0131l ki Kansas\u2019taki bir m\u0131s\u0131r tarlas\u0131 d\u00fcz ve sonsuz g\u00f6z\u00fckmesine ra\u011fmen D\u00fcnya k\u00fcresinin k\u00fc\u00e7\u00fck bir par\u00e7as\u0131ndan ibaret ise, evrenimiz de d\u00fcz ve sonsuz bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcme sahiptir. Benzer sebepten, evrenimiz her ne kadar en b\u00fcy\u00fck boyutlarda kapal\u0131 olabilse de uzayda bir y\u00f6nde bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ensemizi g\u00f6remeyiz.<\/p>\n

Ba\u015fka evrenler?<\/strong><\/p>\n

Hen\u00fcz g\u00f6zlemleyemedi\u011fimiz ve belki de hi\u00e7bir zaman g\u00f6zlemleyemeyece\u011fimiz evrenin uzak b\u00f6lgeleri ise halen enflasyonla geni\u015fliyor olabilir. Esasen \u015fimdiki teorilerimize g\u00f6re en olas\u0131 senaryo da bu y\u00f6ndedir. E\u011fer \u201cbizim evrenimiz\u201d ifadesini bir zamanlar ileti\u015fim kurabilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n oldu\u011fu veyahut birg\u00fcn ileti\u015fim kurabilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n olaca\u011f\u0131 b\u00f6lgeleri de i\u00e7ine alacak \u015fekilde tan\u0131mlarsak, enflasyonlar genellikle evrenimizin \u00f6tesindeki evrenler yarat\u0131r. Enflasyon bizim uzay hacmimizin i\u00e7inde k\u0131sa s\u00fcreli etkili olmu\u015f olsa da, uzay\u0131n geri kalan k\u0131sm\u0131 sonsuza dek \u00fcstel geni\u015flemesini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. T\u0131pk\u0131 donma noktas\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131kta akan bir nehrin y\u00fczeyinde buzullar\u0131n olu\u015fmas\u0131 gibi enflasyondan kopan -bizim evrenimiz gibi- evrenler mevcut olabilir. Kendi uzaysal hacimlerindeki enflasyonun bitme zaman\u0131yla ili\u015fkili olarak da hepsinin ayr\u0131 bir ba\u015flang\u0131c\u0131 vard\u0131r. Bu durumda bizim evrenimizin ba\u015flang\u0131c\u0131 zaman\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak addedilemez ve B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019n\u0131n bilgimizin s\u0131n\u0131r\u0131 oldu\u011funa dair kan\u0131ya da \u015f\u00fcpheyle yakla\u015fmam\u0131z\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n

Ba\u015fka evrenlerde ba\u015fka fizik yasalar\u0131?<\/strong><\/p>\n

Evrenlerin arkaplan uzay\u0131ndan ayr\u0131\u015fmas\u0131na sebep olan s\u00fcre\u00e7lere ba\u011fl\u0131 olarak her bir evrendeki fizik yasalar\u0131 farkl\u0131 olabilir. Bu olas\u0131 evren setlerinin toplam\u0131n\u0131 \u201c\u00e7oklu-evren (multiverse)\u201d olarak adland\u0131r\u0131yoruz. \u00c7oklu-evren fikri, sadece motivasyonunu enflasyon gibi fenomenlerden almas\u0131ndan de\u011fil, ayn\u0131 zamanda farkl\u0131 evren bi\u00e7imlerine kap\u0131 aralamas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc bilim camias\u0131ndan olduk\u00e7a ilgi g\u00f6rd\u00fc. Her biri farkl\u0131 fizik yasalar\u0131na tabi evrenlerin olas\u0131l\u0131\u011f\u0131, evrenimizdeki \u201canla\u015f\u0131lmaz\u201d g\u00f6z\u00fcken temel parametrelerin anla\u015f\u0131l\u0131r zemine oturtulabilmesine olanak tan\u0131r: Bu parametreler yaln\u0131zca evrenimizin do\u011fumunda geli\u015fig\u00fczel olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f de\u011ferlerden ibarettir.<\/p>\n

\"\"
\u00c7arp\u0131\u015fan galaksiler: Bu t\u00fcr dinamik yap\u0131lar bir g\u00fcn dinecek ve belki de uzak gelecekteki g\u00f6zlemciler evrenimizin bir zamanlar ne kadar dinamik oldu\u011funun fark\u0131na varamayacaklar. \u00a9 NASA<\/figcaption><\/figure>\n

Peki ba\u015fka fizik yasalar\u0131, bilgimizin s\u0131n\u0131r\u0131 m\u0131?<\/strong><\/p>\n

E\u011fer di\u011fer evrenler varsa bile, bizim evrenimizden inan\u0131lmaz uzak mesafelerdedir ve g\u00f6reli h\u0131zlarda bizden uzakla\u015fmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla onlar\u0131 hi\u00e7bir zaman do\u011frudan tespit edemeyebiliriz. Peki \u00e7oklu-evren fikri bu durumda sadece bir metafizikten mi ibaret? Olas\u0131 \u00e7oklu-evrenin do\u011frulanmas\u0131 durumunda ise bilgimizin nihai s\u0131n\u0131r\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f m\u0131 olaca\u011f\u0131z? Cevap: Zorunlu de\u011fil. Her ne kadar ba\u015fka bir evreni do\u011frudan g\u00f6zlemleyemesek de teoriyi test etme imk\u00e2n\u0131m\u0131z mevcut. \u00d6rne\u011fin enflasyonun \u00fcretece\u011fi k\u00fctle\u00e7ekim dalgalar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemleyebiliriz. Bu g\u00f6zlem, prensipte evrenimizin olu\u015fmas\u0131na olanak tan\u0131yan, enflasyon s\u00fcrecinin detayl\u0131 do\u011fas\u0131n\u0131 test etmemize olanak tan\u0131r. Bu t\u00fcr k\u00fctle\u00e7ekim dalgalar\u0131 LIGO\u2019nun ke\u015ffetti\u011fi ile benzer olsa da temelde farkl\u0131d\u0131r. \u0130ki kara deli\u011fin \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131 gibi \u015fiddetli bir yok olu\u015f s\u00fcrecinden kaynaklanmayan bu k\u00fctle\u00e7ekim dalgalar\u0131, B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019n\u0131n ilk anlar\u0131nda, enflasyon s\u00fcrecinden gelmektedir. Bu dalgalar\u0131 do\u011frudan tespit edebilirsek enflasyonun fizi\u011fini ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r ve sonsuz enflasyonun bu fizi\u011fin bir sonucu olup olmad\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda fikir y\u00fcr\u00fctebiliriz. B\u00f6ylece do\u011frudan g\u00f6zlem yapamasak da ba\u015fka evrenlerin olup olmamas\u0131 gerekti\u011fini dolayl\u0131 olarak test edebiliriz.<\/p>\n

Ak\u0131l ve deneysel g\u00f6zlem birle\u015firse, bilgide s\u0131n\u0131r m\u0131n\u0131r tan\u0131maz!<\/strong><\/p>\n

K\u0131sacas\u0131, \u00f6nceden deneysel olarak ula\u015fabilmenin m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fckmedi\u011fi ba\u015fka evrenlerin varl\u0131\u011f\u0131 gibi derin metafizik sorular\u0131n esasen yeterince kavray\u0131\u015fl\u0131 yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda cevapland\u0131r\u0131labilir oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015f bulunuyoruz. Akl\u0131n ve deneysel g\u00f6zlemlerin bile\u015fkesi ile evrenden neler \u00f6\u011frenebilece\u011fimizin bildi\u011fimiz herhangi bir s\u0131n\u0131r\u0131 yok.<\/p>\n

S\u0131n\u0131rlar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir evren, aray\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmemizde ek bir motivasyon yarat\u0131yor. Fakat yine de gelecekte b\u00f6yle bir s\u0131n\u0131rla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131labilir.<\/p>\n

Enflasyon, \u00f6zellikle ge\u00e7mi\u015fe dair bilgimize temel bir s\u0131n\u0131r koyar. Evreni adeta yeniden ba\u015flatan enflasyon s\u00fcreci, \u00f6ncesinde dinamik s\u00fcre\u00e7lerde olu\u015fmu\u015f t\u00fcm bilgiyi de yok eder. Enflasyon boyunca s\u00fcratle geni\u015fleyen uzayda b\u00f6lgelerin yo\u011funluklar\u0131 \u015fiddetli bi\u00e7imde azal\u0131r. Yani enflasyon, manyetik tek-kutup gibi, teorinin \u00e7ok erken evrende \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc par\u00e7ac\u0131klar\u0131n ayak izlerini silmi\u015f olabilir. Bu t\u00fcr par\u00e7ac\u0131klar\u0131 hi\u00e7bir zaman g\u00f6rememi\u015f oldu\u011fumuz ger\u00e7e\u011fi ile \u00fcretilmesi gerekti\u011fine dair tahminler aras\u0131ndaki uzla\u015fmazl\u0131k da enflasyona y\u00fcklenerek giderilebilir.<\/p>\n

Daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc, silme i\u015flemi bitmemi\u015f olabilir. G\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kadar\u0131yla \u015fu anda enflasyonun farkl\u0131 bir periyodunda ya\u015famaktay\u0131z. \u00d6l\u00e7\u00fcmler g\u00f6stermektedir ki, evrenimizin geni\u015flemesi yava\u015flamaktan ziyade h\u0131zlanmaktad\u0131r. Geni\u015flemeyi h\u0131zland\u0131ran bu enerjinin kayna\u011f\u0131n\u0131n ne oldu\u011funa dair \u015fu anda herhangi bir bilgimiz yok. T\u00fcm olas\u0131 a\u00e7\u0131klamalar da bilgi s\u00fcrecimize ve hatta varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131na limitler koymakta.<\/p>\n

Bo\u015f uzay\u0131n enerjisi, t\u0131pk\u0131 buhar\u0131n suya yo\u011funla\u015fmas\u0131 gibi evrende meydana gelecek bir t\u00fcr faz ge\u00e7i\u015fi neticesinde bir anda yok olabilir. Ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi takdirde ise evrenimizin temel kuvvetleri de\u011fi\u015febilir, atomlardan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli cisimlere dek, evrende g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz her \u015fey dengesiz hale gelir veya yok olur.<\/p>\n

Geni\u015fleme sorunsuz \u015fekilde devam etse bile, gelecek yine de i\u00e7 karart\u0131c\u0131 g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. 2 trilyon y\u0131l i\u00e7inde evren o denli geni\u015fleyecek ki, evrenimizin geri kalan\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f alan\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131km\u0131\u015f olacakt\u0131r. O d\u00f6nemde g\u00f6zlem yapan bilimciler, evrenin tek bir galaksiden ve sonsuz bo\u015fluktan ibaret oldu\u011funu g\u00f6zlemleyeceklerdir. Evrenin geni\u015fledi\u011fine, B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019ya dair hi\u00e7bir kan\u0131t bulamayacaklard\u0131r. Belki de t\u0131pk\u0131 bizim manyetik tek-kutuplar\u0131n izini bulamamam\u0131z gibi, onlar da bizim \u015fu anda net olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz evren tarihine kar\u015f\u0131 enflasyon taraf\u0131ndan k\u00f6r edilecekler (\u015eu anda eri\u015femedi\u011fimiz fakat onlar\u0131n eri\u015febilece\u011fi bir fenomen \u00fczerinden ke\u015fif yapabilme ihtimallerini de g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir).<\/p>\n

Her iki durumda da G\u00fcne\u015f etraf\u0131ndaki \u015fu k\u0131sa zaman\u0131m\u0131z\u0131n tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmal\u0131 ve \u00f6\u011frenebilece\u011fimiz her \u015feyi \u00f6\u011frenmeliyiz. Daha s\u0131k\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131n lisans\u00fcst\u00fc \u00f6\u011frencileri!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

“Bir kozmolog olarak derslerden sonra s\u0131k\u00e7a duydu\u011fum sorular genellikle \u015funlar oluyor: Evrenimizin \u00f6tesinde ne var? Evrenimiz neyin i\u00e7erisinde geni\u015fliyor ve sonsuza dek geni\u015flemeye devam edecek mi? Bu sorular\u0131n akla gelmesi son derece do\u011fal olsa da, temelinde daha \u00f6nemli bir soruyu bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r; esas\u0131nda as\u0131l bilmek istedi\u011fimiz \u015fey, bildiklerimizin bir s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n olup olmayaca\u011f\u0131d\u0131r. Do\u011fan\u0131n bilime koydu\u011fu bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":634,"featured_media":14616,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[189,26],"tags":[264,657,288,324,392],"class_list":["post-14615","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-152-sayi","category-fizik","tag-buyuk-patlama","tag-evren","tag-fizik","tag-kozmoloji","tag-uzay"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14615","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/634"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14615"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14615\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14616"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14615"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14615"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14615"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}