{"id":14621,"date":"2016-10-01T17:13:40","date_gmt":"2016-10-01T14:13:40","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=14621"},"modified":"2017-12-18T17:51:18","modified_gmt":"2017-12-18T14:51:18","slug":"evrimin-merkezine-yolculuk-madagaskar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/10\/01\/evrimin-merkezine-yolculuk-madagaskar","title":{"rendered":"Evrimin merkezine yolculuk: Madagaskar"},"content":{"rendered":"

Yine bir merak, beni bu sefer Hint Okyanusu\u2019nun do\u011fu ucundaki d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck adas\u0131 Madagaskar ile Mascerene platosundaki Reunion ve Mauritius adalar\u0131na g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Jeolojik evrim ile biyolojik evrimin nas\u0131l i\u00e7 i\u00e7e geli\u015fti\u011finin tipik \u00f6rneklerinden olan Madagaskar ve di\u011fer adalar\u0131 endemik flora ve faunas\u0131 ve yok olan t\u00fcrleriyle yak\u0131ndan g\u00f6rmek heyecan verici olacakt\u0131. <\/em><\/p>\n

\"\"
Foto 1 – \u0130stanbul\u2019dan Madagaskar, Reunion ve Mauritius\u2019a.<\/figcaption><\/figure>\n

Evrim kuram\u0131n\u0131n, yaln\u0131z biyolojik y\u00f6n\u00fcn\u00fc kullanarak anlat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n ne denli g\u00fc\u00e7 olabilece\u011fini, bir zamanlar ekranlarda s\u0131k\u00e7a yap\u0131lan evrim tart\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda anlad\u0131m. Hi\u00e7 unutmam, tan\u0131nan bir biyolog sinek kanatlar\u0131n\u0131 ve me\u015fhur Drosophila<\/em>\u2019n\u0131n (sirke sine\u011fi) renkli g\u00f6z de\u011fi\u015fimlerini kullanarak evrimi anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Konu\u015fma uzad\u0131k\u00e7a uzuyor ve bir s\u00fcre sonra anla\u015f\u0131lmaz hale geliyordu. Konuk ile sunucu aras\u0131nda ge\u00e7en konu\u015fma o kadar anla\u015f\u0131lmaz bir hale gelmi\u015fti ki, b\u0131rak\u0131n evrimin ne oldu\u011funu anlamay\u0131, bu konu\u015fmalar\u0131n anlam\u0131 ne diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131m. Sunucunun y\u00fcz\u00fcnde \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ifadesi gittik\u00e7e artm\u0131\u015f, konuyu daha ilgin\u00e7 hale getirmek i\u00e7in, hocam \u015fimdi biz A\u00dc\u2019deki antropoloji m\u00fczesine gitsek orada insan kemiklerine bakarak evrimi anlayabilir miyiz diye bir soru daha y\u00f6neltmi\u015fti. Biyolog tabi ki anlar\u0131z deyince, ben de yerimden kalkarak TV\u2019yi kapatt\u0131m. Bu konu\u015fmalar, f\u0131rsat\u0131 ka\u00e7\u0131rmak istemeyen evrim kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n ekme\u011fine ya\u011f s\u00fcrmekten ba\u015fka bir i\u015fe yaramad\u0131 ve \u00f6yle de oldu. Bu tart\u0131\u015fmalardan hi\u00e7bir anlam \u00e7\u0131karamayan halk\u0131m\u0131z din motifleriyle s\u00fcslenmi\u015f evrim konu\u015fmalar\u0131na daha \u00e7ok ilgi g\u00f6sterir oldu.<\/p>\n

Basit olarak \u015funun a\u00e7\u0131klanmas\u0131nda yarar var. Evrim=Zamand\u0131r. Zaman=Harekettir. Hareket=S\u00fcre\u00e7ler toplulu\u011fudur. S\u00fcre\u00e7ler=birbiri ard\u0131na s\u0131ralanm\u0131\u015f olaylar dizisidir. Evrimi ve bu tarz d\u00fc\u015f\u00fcnebilmeyi anlamak i\u00e7in yukar\u0131da belirtilen e\u015fitliklere \u00e7ok dikkat etmemiz gerekir. Evrim, jeoloji ile sarma\u015f dola\u015ft\u0131r. Jeolojide zaman vard\u0131r. S\u00fcre\u00e7ler vard\u0131r. T\u00fcm bu \u00f6zellikleri bar\u0131nd\u0131ran \u00e7ok g\u00fczel bir \u00f6rnek var: Madagaskar Adas\u0131. Onun ge\u00e7irdi\u011fi jeolojik ve biyolojik evrim, ger\u00e7ek bir evrim dersi niteli\u011finde.<\/p>\n

Yolculuk ba\u015fl\u0131yor<\/strong><\/p>\n

Yine bir merak; beni bu sefer Hint Okyanusu\u2019nun do\u011fu ucundaki d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck adas\u0131 Madagaskar ile Mascerene platosundaki Reunion ve Mauritius adalar\u0131na g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. (Foto-1) Jeolojik evrim ile biyolojik evrimin nas\u0131l i\u00e7 i\u00e7e geli\u015fti\u011finin tipik \u00f6rneklerinden olan Madagaskar ve di\u011fer adalar\u0131 endemik flora ve faunas\u0131 ve yok olan t\u00fcrleriyle yak\u0131ndan g\u00f6rmek heyecan verici olacakt\u0131.<\/p>\n

\"\"
Foto 2 – Ba\u015fkent Antananarivo\u2019da Y\u00fcksek Tepeler (zenginlerin oturdu\u011fu yerler).<\/figcaption><\/figure>\n

Geziye kat\u0131lmadan \u00f6nce adalar hakk\u0131nda k\u0131sa bilgileri edinip ve en \u00f6nemlisi foto\u011fraf makinemi yan\u0131ma al\u0131p, 13 May\u0131s\u2019\u0131 14 May\u0131s\u2019a ba\u011flayan gece saat 01.25\u2019te havalanan u\u00e7akla 14 saatlik yorucu bir yolculuktan sonra Madagaskar\u2019\u0131n ad\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesi zor olan ba\u015fkenti Antananarivo\u2019ya (Tana) ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yerel saat 14.30\u2019u g\u00f6steriyordu. (Foto-2) K\u0131sa bir gezi \u015fehri tan\u0131mak i\u00e7in yeterli oldu. Ba\u015fkent olmas\u0131na ra\u011fmen deyim yerindeyse her taraf\u0131 b.. g\u00f6t\u00fcr\u00fcyordu. Buras\u0131 b\u00f6yle olursa di\u011fer \u015fehirler kim bilir nas\u0131ld\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Bu pisli\u011fe insanlar nas\u0131l dayan\u0131yordu anlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemleri \u00e7ok iyi geli\u015fmi\u015f olmal\u0131yd\u0131. \u00d6yle ya, Orta\u00e7a\u011f\u2019da Avrupa\u2019y\u0131 kas\u0131p kavuran veba denilen illetten daha yeni kurtulmu\u015flard\u0131. Durgun sular\u0131n, batakl\u0131klar\u0131n, yayg\u0131n pirin\u00e7 tarlalar\u0131n\u0131n vazge\u00e7ilmezi sivrisineklerin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u201czika\u201d vir\u00fcs\u00fcyle bula\u015fan s\u0131tma (sar\u0131humma) zaman zaman b\u00f6lgede salg\u0131n derecesinde ya\u015fam\u0131 tehdit etmekteydi. Buna kar\u015f\u0131n, Antananarivo ya da k\u0131saca \u201cTana\u201d denilen \u015fehirde halk bu \u00f6nemli sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131na ald\u0131r\u0131\u015f etmeksizin g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131na devam ediyordu. (Foto-3)<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"
Foto 3 – Ba\u015fkent\u2019te yoksulluk ve tek et g\u0131das\u0131 Zebu \u00f6k\u00fczleri.<\/figcaption><\/figure>\n

Bir\u00e7ok \u00f6nemli sorunla bo\u011fu\u015fan kentin tarihi olduk\u00e7a eskiye dayan\u0131yordu. 1612-1630 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda bir krall\u0131\u011f\u0131n ba\u015fkenti olan Tana daha sonra Frans\u0131zlar taraf\u0131ndan 1897\u2019de kolonize edildi. Bu 1960\u2019a kadar s\u00fcrd\u00fc ve bu tarihten itibaren Madagaskar ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazand\u0131. Olumsuz bir sosyolojik yap\u0131s\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, muhte\u015fem ve de\u011fi\u015fken do\u011fas\u0131yla adaya gelen insanlar\u0131 b\u00fcy\u00fclemesi, onu d\u00fcnyada g\u00f6r\u00fclmesi gereken yerlerin ilk s\u0131ralar\u0131na yerle\u015ftirdi.. Tarihsel derinli\u011finin yan\u0131 s\u0131ra, tropikal iklimin yaratt\u0131\u011f\u0131 flora ve fauna birlikteli\u011finin endemik \u00f6zelli\u011fi ve jeoloji tarihi, Madagaskar Adas\u0131\u2019n\u0131 tam anlam\u0131yla jeolojik ve biyolojik evrimin daha do\u011frusu yaln\u0131zca evrimin mabedi yapt\u0131.<\/p>\n

\"\"
Foto 4 – K\u0131rm\u0131z\u0131 toprak s\u0131val\u0131 geleneksel yap\u0131lar.<\/figcaption><\/figure>\n

U\u00e7ak Antananarivo\u2019ya ini\u015fe ge\u00e7ti\u011finde toprak dikkati \u00e7ekecek kadar k\u0131rm\u0131z\u0131yd\u0131. Yo\u011fun buharla\u015fma, ya\u011fmur, k\u0131saca subtropikal iklim buradaki kayalar\u0131 halen devam eden yo\u011fun bir alterasyona u\u011frat\u0131yordu. Hidrotermal s\u00fcre\u00e7ler, genelde yenge\u00e7 ve o\u011flak d\u00f6nenceleri aras\u0131nda yer alan ve yar\u0131 tropikal ku\u015fakta yayg\u0131n olarak rastlan\u0131lan, demir ve al\u00fcminyum minerallerince zengin, laterit (Latince: sonra) ad\u0131 verilen k\u0131rm\u0131z\u0131 topraklar\u0131 ve kayalar\u0131 meydana getiriyordu. \u0130\u015fte Antananarivo ve adan\u0131n merkez ve g\u00fcney kesimlerinde yayg\u0131n olarak rastlan\u0131lan k\u0131rm\u0131z\u0131 topraklar nedeniyle bu adan\u0131n di\u011fer bir ismi de \u201cK\u0131rm\u0131z\u0131 Ada\u201d olarak biliniyordu. Yerle\u015fimlerin \u00e7o\u011funun bu topraktan \u00fcretilen tu\u011flalardan yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 buray\u0131 bir tu\u011fla kent haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f, \u015fehrin tu\u011fla rengine b\u00fcr\u00fcnmesi g\u00f6r\u00fclmeye de\u011fer g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler meydana getirmi\u015fti. (Foto-4)<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 g\u00f6rd\u00fckten sonra akl\u0131ma, binlerce y\u0131ll\u0131k tarihi olan \u015fehrim \u0130stanbul geldi. Fakir ve sa\u011fl\u0131k problemleri olan bu adadaki yap\u0131la\u015fman\u0131n halen geleneksel tu\u011fla ile devam ediyor olu\u015fu, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc dar, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de anlamayan basiretsiz ve bilgisiz idarecilerin \u0130stanbul\u2019u rant u\u011fruna ne hale getirdiklerini bir kez daha \u00fcz\u00fclerek anlamam\u0131 sa\u011flad\u0131. Geziye y\u00fcksek topraklar diye bilinen ve zenginlerin oturdu\u011fu tepelik alanlarda yer alan krall\u0131k saray\u0131ndan ba\u015flad\u0131k. Kente hakim bir tepede yer alan saray ve krallar\u0131 hakk\u0131nda bilgiler veren rehberimiz Ay\u015fe Han\u0131m\u2019\u0131n anlatt\u0131klar\u0131 olduk\u00e7a heyecan vericiydi. Buraya ilk gelenlerin ve yerle\u015fenlerin hep Afrikal\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi egemendir, ama \u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyoruz. \u0130lk yerle\u015fimlerin, M\u00d6 300\u2019l\u00fc y\u0131llarda pigme tipli insanlar\u0131n kanolarla Polinezya\u2019dan adaya gelmesiyle ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyormu\u015f. \u0130nsanlar\u0131n adaya ilk ula\u015f\u0131m\u0131 g\u00fcneydo\u011fu sahillerinden olmu\u015f. Kendilerine ekim alanlar\u0131 a\u00e7mak i\u00e7in ya\u011fmur ormanlar\u0131n\u0131 kesmeye ba\u015flamalar\u0131 \u00f6nemli bir sorunu da beraberinde getirmi\u015f. Adan\u0131n endemik t\u00fcrleri olan bir primat t\u00fcr\u00fc lemurlar\u0131n, bol etli deveku\u015fu benzeri fil ku\u015flar\u0131n\u0131n, et\u00e7il fossalar\u0131n ve hippopotamuslar\u0131n yok olma s\u00fcreci de b\u00f6ylece ba\u015flam\u0131\u015f olmal\u0131.<\/p>\n

\"\"
Foto 5 – Madagaskar\u2019dan ayr\u0131lma vakti.<\/figcaption><\/figure>\n

Gezinin ikinci g\u00fcn\u00fcnde, sabah\u0131n erken saatlerinde ba\u015fkenti terk etme zaman\u0131 gelmi\u015fti. Otelin \u00f6n\u00fcnde bekleyen arac\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcst\u00fcne bavullar y\u00fcklenmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, yolculu\u011fun bundan sonraki g\u00fcnlerinin \u00e7ok daha heyecanl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 sezinliyorduk. (Foto-5)<\/p>\n

Lemurlar d\u00fcnyas\u0131na yolculuk<\/strong><\/p>\n

Bu primatlar\u0131 g\u00f6rmek bir yerde evrimi anlamak gibi bir \u015fey olmal\u0131yd\u0131. Hem zoolog hem de jeolog olman\u0131n kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bilgilerle Madagaskar\u2019\u0131 bu y\u00f6nleriyle g\u00f6rmek ger\u00e7ekten ilgin\u00e7 olacakt\u0131. Kan\u0131mca bu \u00f6zelliklere sahip ba\u015fka bir co\u011frafya gezegende yoktur. Arac\u0131m\u0131z lemurlar\u0131 g\u00f6rece\u011fimiz ya\u011fmur ormanlar\u0131na do\u011fru hareket ettikten k\u0131sa bir s\u00fcre sonra ana yolu terk etti. Bol \u00e7amurlu k\u0131rm\u0131z\u0131 yollar bizi biraz yorduysa da ilk koruma alan\u0131 Pareyras \u00c7iftli\u011fi\u2019ne ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ve ilk lemurla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yorgunluktan eser kalmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Lemurlar her taraftayd\u0131. Rehberin elinize verdi\u011fi muz par\u00e7as\u0131, onun omzunuza gelip yerle\u015fmesi i\u00e7in yeterliydi. Bazen \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 sesler \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc oluyordu. Rehberin dedi\u011fine g\u00f6re bu sesler iki lemur grubunun kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda s\u0131k\u00e7a \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131yordu. \u201cBuras\u0131 benim alan\u0131m senin ne i\u015fin var\u201d gibilerden \u201cburay\u0131 terk et\u201d anlam\u0131na gelen tehdit sesleriydi. Bunu \u00f6\u011frendikten sonra onlara yakla\u015fmak ve ileti\u015fim kurmak daha kolay oldu.<\/p>\n

\"\"
Foto 6 – Muhte\u015fem Argema mimosae (Kuyruklu Y\u0131ld\u0131z G\u00fcvesi).<\/figcaption><\/figure>\n

Bu tan\u0131\u015fma sonras\u0131nda korunakl\u0131 b\u00f6lgede d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck kelebe\u011fi (g\u00fcve) olan Argema mimosae<\/em> (Kuyruklu Y\u0131ld\u0131z G\u00fcvesi) ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. Muhte\u015fem g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc ile a\u011fa\u00e7 dal\u0131na as\u0131lm\u0131\u015f vaziyette sessizce dinleniyordu. (Foto-6) G\u00fcney Afrika ve Do\u011fu Afrika\u2019da ya\u015fayan bu kelebe\u011fin kanat a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 10-12 cm\u2019yi buluyordu.<\/p>\n

Can al\u0131c\u0131 renkleriyle d\u00fcnyan\u0131n en zehirli kurba\u011falar\u0131n\u0131n mek\u00e2n\u0131 Madagaskar adas\u0131yd\u0131. Ancak rehberimiz \u00f6nemli bir ayr\u0131nt\u0131y\u0131 anlatt\u0131ktan sonra i\u00e7imiz rahatlad\u0131. Bu k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck kurba\u011falar do\u011fal hayattan al\u0131n\u0131p \u00f6zel koruma yerlerine konulduklar\u0131nda tehlikeli \u00f6zelliklerini kaybedip uysal ve zarars\u0131z bir canl\u0131ya d\u00f6n\u00fcveriyormu\u015f. Bu arada a\u011fa\u00e7ta ve yerde boa y\u0131lanlar\u0131, hani birisi beni al\u0131p da boynuna dolasa der gibi k\u0131vr\u0131larak sakin sakin size bak\u0131yordu. Rehberimiz Ay\u015fe Han\u0131m daha \u00f6ncesinden al\u0131\u015f\u0131k olmal\u0131 ki korkusuzca boa y\u0131lan\u0131n\u0131n boynuna sar\u0131lmas\u0131na izin verdi. Asl\u0131nda uysal hayvanlar, ama ne olur ne olmaz diyerek uzak durman\u0131n daha g\u00fcvenilir oldu\u011funu unutmamak gerek.<\/p>\n

\"\"
Foto 7 – Calumma parsonii kamuflaj ustas\u0131 bukalemunlar.<\/figcaption><\/figure>\n

Tel \u00f6rg\u00fclerle kapl\u0131, i\u00e7inde bir\u00e7ok bitkinin bulundu\u011fu dev bir kafesin i\u00e7ine rehberlerin e\u015fli\u011finde girdikten sonra, burada ne var ni\u00e7in bizi buraya soktular diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, kamuflaj ustas\u0131 olan bukalemunlar\u0131 (Calumma parsonii<\/em>) g\u00f6r\u00fcverdik. Ortamla o kadar g\u00fczel uyum sa\u011fl\u0131yorlard\u0131 ki onlar\u0131 bir an g\u00f6remiyordunuz. G\u00f6zlerimiz ortama al\u0131\u015ft\u0131ktan sonra foto\u011fraflar i\u00e7in en g\u00fczel pozlar\u0131n\u0131 vermeye ba\u015flad\u0131lar. (Foto-7) Renklerinin an\u0131nda de\u011fi\u015fmesi ve o me\u015fhur dillerini bir anda av\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne g\u00f6ndermeleri ger\u00e7ekten g\u00f6r\u00fclmeye de\u011ferdi.<\/p>\n

Bukalemunlarla olan foto\u011fraf \u015f\u00f6leni sonras\u0131, ba\u015fka bir koruma alan\u0131 olan Andasibe Milli Park\u0131 i\u00e7indeki Perinet Rezervi\u2019ne do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131k. Burada yeri gelmi\u015fken rezervlerden (koruma alanlar\u0131) s\u00f6z etmek yerinde olacakt\u0131r. Kolonile\u015fme d\u00f6neminden kalma muazzam araziler. \u0130\u00e7inde ya\u011fmur ormanlar\u0131, g\u00f6ller ve el de\u011fmemi\u015f do\u011fal ya\u015fam alanlar\u0131 var ve \u00e7o\u011funlukla zengin Frans\u0131z ailelerine ait. Bu araziler do\u011falar\u0131 nedeniyle koruma alt\u0131nda. Hem bilimsel hem de turistik ama\u00e7l\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131yorlar. Gelen turistler ortam ile uyumlu bungalovlarda kal\u0131yor ve do\u011fal ortam\u0131 rehberler e\u015fli\u011finde ara\u00e7larla dola\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n

\"\"
Foto 8 – Madagaskar\u2019da yok olma tehlikesi alt\u0131nda olan lemur t\u00fcr\u00fc Indri-Indri.<\/figcaption><\/figure>\n

Perinet Rezervi i\u015fte b\u00f6yle bir yer. Vah\u015fi do\u011fa i\u00e7inde bir gece kal\u0131p adan\u0131n en b\u00fcy\u00fck lemurlar\u0131ndan olan ve yerli halk\u0131n kutsal kabul etti\u011fi \u2018Indri Indri\u2019leri (yerel dilde Babakoto) g\u00f6rece\u011fiz. Sabah erken saatlerde bu lemurlar\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in yola \u00e7\u0131kt\u0131k. Bir g\u00fcn \u00f6ncesinden ya\u011fan \u015fiddetli ya\u011fmur etraf\u0131 \u00e7amur i\u00e7inde b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Nem de olduk\u00e7a y\u00fcksekti. Orman\u0131n derinliklerine ilerledik\u00e7e nem dayan\u0131lmaz oluyordu. Bir s\u00fcre sonra rehberler seslerini taklit ederek indri-indrilerle irtibat kurdu. Bu hayvanlar\u0131n en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi, sabah beslenmelerini a\u011fa\u00e7lar\u0131 \u00fczerindeki meyve, b\u00f6cek ve bitkilerle yapt\u0131ktan sonra, \u00f6\u011fleye do\u011fru yediklerini sindirmek i\u00e7in a\u011fa\u00e7lar\u0131n yere daha yak\u0131n alt dallar\u0131nda son derece s\u00fcratli hareket ederek dola\u015fmalar\u0131. Bir s\u00fcre sonra birka\u00e7 tanesi yan\u0131m\u0131za kadar gelerek rehberin verdi\u011fi muzu yemeye ba\u015flay\u0131nca foto\u011fraf makinelerinin deklan\u015f\u00f6r sesinden ba\u015fka bir \u015fey duyulmaz oldu. Kocaman \u015fa\u015fk\u0131n g\u00f6zleri ile durmaks\u0131z\u0131n etraf\u0131 kollayan bu primatlar, kim bilir ka\u00e7\u0131nc\u0131 foto\u011fraf makinesinin kendi g\u00f6zleri gibi parlayan objektiflerine poz veriyorlard\u0131. (Foto-8) Fazla ilgiden s\u0131k\u0131ld\u0131klar\u0131 belliydi. Birden \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar atarak, daldan dala atlayarak orman\u0131n i\u00e7lerinde kayboldular.<\/p>\n

\u0130kinci bir \u015f\u00f6len daha bizi bekliyordu. S\u0131ra, adan\u0131n en ender bulunan, yaln\u0131zca gece g\u00f6r\u00fclen, yerli halk taraf\u0131ndan k\u00f6t\u00fc ruhlar olarak bilinen ve soyu t\u00fckenme tehlikesinde olan lemuru, Daubentonia madagascariensis<\/em>\u2019i (Aye-Aye) g\u00f6rmeye gelmi\u015fti. Bunun i\u00e7in bir g\u00fcnl\u00fck yolumuz daha olacakt\u0131. Gezi ekibi sabah\u0131n erken saatlerinde yola koyuldu. Ak\u015fam Hint Okyanusu k\u0131y\u0131s\u0131nda littoral orman\u0131n i\u00e7indeki Palmarium Rezervi\u2019nde olmal\u0131yd\u0131k. Bunun i\u00e7in arac\u0131m\u0131z bizi Pangalanes kanal\u0131n\u0131n yak\u0131n\u0131ndaki bir k\u00f6ye b\u0131rakt\u0131. Motorla kalaca\u011f\u0131m\u0131z yere gidecektik. K\u00f6yde ilgin\u00e7 birka\u00e7 portre \u00e7ektikten sonra yola koyulduk. Kanal, okyanus k\u0131y\u0131s\u0131n\u0131n hemen arkas\u0131nda yer alan bir\u00e7ok lag\u00fcn\u00fcn yapay kanallarla birle\u015fmesi sonucunda olu\u015fmu\u015f, yakla\u015f\u0131k 450 km uzunlu\u011funda adan\u0131n en \u00f6nemli ula\u015f\u0131m a\u011flar\u0131ndan biriydi. Kanal\u0131 takip eden ve ula\u015f\u0131m\u0131 sa\u011flayan demiryolu da adan\u0131n ikinci b\u00fcy\u00fck \u015fehri ve en \u00f6nemli uluslararas\u0131 liman\u0131 olan Toamasina\u2019ya kadar devam ediyordu.<\/p>\n

Uzun s\u00fcren yolculuktan sonra kalaca\u011f\u0131m\u0131z \u00f6zel rezerve ula\u015ft\u0131k. Buras\u0131 ger\u00e7ekten g\u00f6r\u00fclmeye de\u011fer bir yerdi. \u015e\u00f6yle bir duyguya kap\u0131lmamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil: Ya\u011fmur ormanlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde, gezegenin ula\u015f\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 bir yerinde, \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc lemur seslerine kar\u0131\u015fan okyanus dalgalar\u0131n\u0131n u\u011fultusu aras\u0131nda, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki milyarlarca y\u0131ld\u0131z\u0131n alt\u0131nda insan olarak ne d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz ki? Burada insan, do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda ne kadar \u00e7aresiz oldu\u011funu bir kez daha anl\u0131yor.<\/p>\n

Kalaca\u011f\u0131m\u0131z bungalovu kaybetmemek i\u00e7in sahildeki bir palmiye a\u011fac\u0131n\u0131 i\u015faretlemi\u015ftim. Yolu kolayl\u0131kla bulduktan sonra i\u00e7eri girdik. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc \u00e7ok otantikti. T\u00fcm\u00fcyle a\u011fa\u00e7lardan yap\u0131lm\u0131\u015f bu kul\u00fcbede yatak, yerlere kadar sarkan ve yata\u011f\u0131 kaplayan bir nevi cibinlikle kaplanm\u0131\u015ft\u0131. Bunun nedenini anlamakta gecikmedim. Her yer \u00f6r\u00fcmcekle doluydu. Rehberimizin korkmay\u0131n, hepsi zarars\u0131z dedi\u011fini hat\u0131rlad\u0131m ama gel de onu sen bana anlat\u2026 Neyse, zoolog olman\u0131n vermi\u015f oldu\u011fu cesaretle bir s\u00fcre sonra okyanusun dalga sesleri aras\u0131nda uyuyakalm\u0131\u015f\u0131m.<\/p>\n

Sabah bakal\u0131m neyle kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131z diye erkenden kalkt\u0131m, niyetim biraz foto\u011fraf \u00e7ekmekti. Bembeyaz kuvars kumlar\u0131ndan olu\u015fmu\u015f sahil g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l parl\u0131yordu. Filmlerde oldu\u011fu gibi suya kadar e\u011filen palmiye a\u011fa\u00e7lar\u0131 g\u00f6r\u00fclmeye de\u011ferdi. Ya\u011fmur ormanlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde kahvalt\u0131 yapmak g\u00fczel olacakt\u0131. Yemek yerine k\u0131sa bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015ften sonra ula\u015ft\u0131k. Etrafta lemurlar bize g\u00fcnayd\u0131n dercesine bir daldan \u00f6tekine atlayarak z\u0131play\u0131p duruyorlard\u0131. O \u015fa\u015fk\u0131n ve hayret i\u00e7indeki halleri insanlar\u0131 cezbediyordu. Bir\u00e7ok foto\u011fraf \u00e7ektikten sonra motorla kanaldaki koylar\u0131, mangrov orman\u0131n\u0131 ve i\u00e7indeki ku\u015flar\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in yola koyulduk. B\u00fct\u00fcn g\u00fcn b\u00f6yle ge\u00e7ecekti. Ak\u015fam\u00fcst\u00fc kanal\u0131n hemen yan\u0131nda bulunan bir bal\u0131k\u00e7\u0131 k\u00f6y\u00fc ziyaret edildi. Burada insanlar\u0131n ne kadar zorluklar i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Zor ko\u015fullara ra\u011fmen, y\u00fczlerinden hi\u00e7 eksik olmayan g\u00fcl\u00fcmsemeleri yine de mutlu olduklar\u0131n\u0131n i\u015fareti gibiydi.<\/p>\n

Motorla ba\u015fka bir yere hareket ettik. Karanl\u0131k \u00e7\u00f6kmeye ba\u015flam\u0131\u015f, dolunay d\u00f6nemindeki Ay y\u00fckselmi\u015fti. Rehberlere neyi g\u00f6rece\u011fimizi sorunca, e\u011fer \u015fans\u0131m\u0131z varsa, Daubentonia madagascariensis<\/em>\u2019in (Aye-Aye) bize bir \u015fov yapaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Neydi bu Aye-Aye? Bu hayvan sadece Madagaskar\u2019da bulunan, soyu tehlike alt\u0131nda olan, \u015fempanze, maymun ve insanlara en yak\u0131n olan bir primatt\u0131. Yerli halk bu hayvan\u0131n u\u011fursuz oldu\u011funu ve k\u00f6t\u00fcl\u00fck getirece\u011fine inand\u0131\u011f\u0131ndan ve onu g\u00f6rd\u00fcklerinde \u00f6ld\u00fcrd\u00fcklerinden, ayr\u0131ca yabani hayat\u0131n yine insan eliyle tahribat\u0131 sonucunda bu ilgin\u00e7 primat yok olma tehlikesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayd\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde soyu tehlike alt\u0131nda olan bu hayvan gerek yerel halk gerekse h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan koruma alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc olmas\u0131na ra\u011fmen son derece uysal olan Aye-Aye, b\u00fcy\u00fck g\u00f6zleri, ince uzun parmaklar\u0131, b\u00fcy\u00fck ve hassas kulaklar\u0131, bol k\u0131ll\u0131 kuyruk ve bedeni ile dikkati \u00e7eker. Uzun t\u0131rnaklar\u0131n\u0131 kullanarak a\u011fa\u00e7larda as\u0131l\u0131 kalabilir. Beslenmedeki en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi, uzun olan orta parma\u011f\u0131n\u0131 bir stetoskop (dinleme aleti) gibi kullanarak a\u011fa\u00e7 g\u00f6vdelerinin i\u00e7indeki kurt larvalar\u0131n\u0131n hareketlerini hissetmesi ve onlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kartarak yemesi. En sevdi\u011fi meyve de Hindistan cevizidir.<\/p>\n

Hava iyice kararm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6zel \u0131\u015f\u0131klarla donat\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ubuklar\u0131 ta\u015f\u0131yan rehberler, Aye-Ayeler i\u00e7in haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 Hindistan cevizini bir a\u011fac\u0131n iki dal\u0131 aras\u0131na s\u0131k\u0131ca koydular. Yakla\u015f\u0131k bir saat gibi bir zaman ge\u00e7mi\u015f ve yava\u015f yava\u015f yorgunluk alametleri g\u00f6steren bizlerde galiba gelmeyecek, bo\u015funa bekliyoruz m\u0131r\u0131ldanmalar\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131 ki, rehberler heyecanla sa\u011fa sola ko\u015fu\u015fturmaya ba\u015flad\u0131lar. Aye-Aye\u2019nin yak\u0131nlarda bir yerde oldu\u011funun m\u00fcjdesini veriyor olmal\u0131yd\u0131lar. \u00d6zel \u0131\u015f\u0131klarla ayd\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015f alan\u0131n gerisinde toplanan grup foto\u011fraf makinelerinin ayarlar\u0131n\u0131 yapmakla me\u015fguld\u00fc. Profesyonel makineleri olanlardan fla\u015flar\u0131n\u0131 kullanmamalar\u0131 rica edildikten k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Aye-Aye g\u00f6r\u00fcnd\u00fc.<\/p>\n

\"\"
Foto 9 – \u00dcrk\u00fct\u00fcc\u00fc Lemur (Aye-Aye) Daubentonia madagascariensis.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00c7ok iri g\u00f6zleri ve uzun parmaklar\u0131yla ilk bak\u0131\u015fta bir vampiri and\u0131r\u0131yordu. Keskin iki \u00f6n di\u015fi \u00f6nceleri onu kemirici s\u0131n\u0131f\u0131na sokmu\u015ftu ama o bir primatt\u0131 ve insan soyunun ilk \u00f6rneklerinden biriydi. (Foto-9) \u015eov ba\u015flad\u0131. \u00d6nce keskin \u00f6n di\u015fleriyle Hindistan cevizinin sert kabu\u011funu k\u0131sa s\u00fcrede par\u00e7alad\u0131. Sonra uzun orta parmak devreye girdi. Sulu k\u0131sma ula\u015f\u0131ncaya kadar epey bir zaman ge\u00e7ti. Arada s\u0131rada a\u011fz\u0131na gelen lifleri t\u00fck\u00fcrerek yere at\u0131yordu. Bir s\u00fcre sonra meyvenin \u00f6z suyuna ula\u015ft\u0131 ve herkesin \u015fa\u015fk\u0131n bak\u0131\u015flar\u0131 aras\u0131nda l\u0131k\u0131r l\u0131k\u0131r sesler \u00e7\u0131kararak bir g\u00fczel i\u00e7ti. Yeme\u011fini bitirmi\u015fti, etraf\u0131na \u015f\u00f6yle bir bakt\u0131 ve gece karanl\u0131\u011f\u0131nda a\u011fa\u00e7lar\u0131n aras\u0131nda kaybolup gitti. Herkes \u015fa\u015fk\u0131nd\u0131. Ne yalan s\u00f6yleyeyim, ben \u00e7ok daha fazla \u015fa\u015fk\u0131nd\u0131m. Neden mi? \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u015fovu bir zoolog g\u00f6z\u00fcyle izleyen \u015fansl\u0131lar\u0131ndan biriydim.<\/p>\n

\"\"
Foto 10 – Devasa kutsal Banyan a\u011fa\u00e7lar\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Tekrar kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z yere hareket ettik. Yerel halk\u0131n ate\u015fler alt\u0131nda bizi kar\u015f\u0131lama dans\u0131n\u0131n m\u00fczi\u011fi r\u00fczg\u00e2r\u0131n e\u015fli\u011finde kula\u011f\u0131m\u0131za gelmeye ba\u015flad\u0131. Bu sefer bir dans \u015fovu bizi kar\u015f\u0131lad\u0131. Yorulmu\u015ftuk. Ertesi g\u00fcn kanalda \u00fc\u00e7 saatlik Toamasina yolculu\u011fu ba\u015flayacakt\u0131. Hemen yatt\u0131k. Gece b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcr\u00fclt\u00fcyle uyand\u0131m. D\u0131\u015far\u0131da sanki k\u0131yamet kopuyordu. Siklon ya\u011fmuru ve r\u00fczg\u00e2r\u0131 okyanus dalgalar\u0131n\u0131n g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc ile birlikte etraf\u0131 k\u0131yamete \u00e7evirmi\u015fti. Hi\u00e7 b\u00f6yle bir \u015fey g\u00f6rmemi\u015ftim. Sabah k\u0131yamet halen devam ediyordu. Bungalovdan \u00e7\u0131k\u0131p sert r\u00fczg\u00e2r\u0131n ve ya\u011fmurun alt\u0131nda yemek yenilecek yere zorlukla ula\u015ft\u0131k. Herkes endi\u015feliydi. Bu k\u00f6t\u00fc hava ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda kanalda \u00fc\u00e7 saatlik yolculuk yapacakt\u0131k. Bavullar tekneye y\u00fcklendi. Yerliler pek endi\u015feli g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu. Al\u0131\u015f\u0131k olmal\u0131yd\u0131lar. Ya\u011fmur ve r\u00fczg\u00e2r alt\u0131nda yola koyulduk. Daha sonra hava a\u00e7t\u0131. Bir\u00e7ok ilgin\u00e7 k\u00f6y\u00fcn, su bitkilerinin ve ku\u015flar\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri aras\u0131nda Toamasina\u2019ya ula\u015ft\u0131k. Devasa Banyan a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu park ilk durakt\u0131. \u201cBuda\u201d ilk kez Hindistan\u2019da bu a\u011fa\u00e7lar\u0131n alt\u0131nda dua etmi\u015fti. Bu nedenle yerel halk Banyan a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131 kutsal say\u0131yordu. Bu a\u011fa\u00e7lar, sa\u00e7\u0131 ba\u015f\u0131 birbirine kar\u0131\u015fm\u0131\u015f \u00e7ok ya\u015fl\u0131 insanlar gibiydi; g\u00f6vdesi ve k\u00f6kleri birbirine kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. (Foto-10).<\/p>\n

\"\"
Foto 11 – Baobab a\u011fac\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Bu adada asl\u0131nda g\u00f6r\u00fclmesi gereken iki \u015feyi g\u00f6remedim. Bunlardan biri adan\u0131n kuzey bat\u0131s\u0131ndaki ta\u015f ormanlar\u0131, di\u011feri de adan\u0131n g\u00fcney bat\u0131s\u0131ndaki \u00e7\u00f6l ortam\u0131nda ya\u015fayan ve yaln\u0131zca Madagaskar\u2019da bulunan Adansonia grandidieri<\/em> (B\u00fcy\u00fck baobab) a\u011fa\u00e7lar\u0131. Yollar\u0131n \u00e7ok k\u00f6t\u00fc olmas\u0131 nedeniyle bu a\u011fa\u00e7lar\u0131 g\u00f6remedik ama Reunion Adas\u0131\u2019nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00f6rne\u011fini foto\u011fraflad\u0131m. (Foto-11) Bir jeolog olarak \u00f6zellikle \u201cta\u015f ormanlar\u0131n\u0131\u201d g\u00f6rmek isterdim ama gezi program\u0131 i\u00e7inde de\u011fildi. Olsa bile oraya ula\u015fmak olduk\u00e7a zordu.<\/p>\n

\"\"
Foto 12 – Tsingy\u201d Madagaskar dilinde \u201c\u00e7\u0131plak ayakla y\u00fcr\u00fcnemeyen yer (Ta\u015f Orman\u0131).<\/figcaption><\/figure>\n

UNESCO taraf\u0131ndan koruma alt\u0131nda olan bu \u00f6zellikli yer, do\u011fan\u0131n bize b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli bir mirast\u0131r. Buras\u0131 milyonlarca y\u0131l s\u00fcren Jura ya\u015fl\u0131 kire\u00e7ta\u015f\u0131 platosunun erozyonlarla par\u00e7alanmas\u0131 sonucunda, y\u00fczeyleri b\u0131\u00e7ak gibi keskin sivri u\u00e7lu derin vadilerin ve ma\u011faralar\u0131n olu\u015fmas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan Madagaskar dilinde \u201cTsingy – \u00e7\u0131plak ayakla y\u00fcr\u00fcnemeyen yer\u201d anlam\u0131na gelen karstik bir platodur. (Foto-12) Buras\u0131 jeolojik \u00f6nemi yan\u0131 s\u0131ra biyolojik olarak da \u00f6nemlidir. Fauna ve floras\u0131 halen ke\u015ffedilmeyi bekleyen endemik bir\u00e7ok cins ve t\u00fcr\u00fc bar\u0131nd\u0131r\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Foto 13 – Madagaskar Adas\u0131\u2019n\u0131n jeolojik evrimi.<\/figcaption><\/figure>\n

Jeolojik olarak Madagaskar<\/strong><\/p>\n

300 milyon y\u0131l \u00f6nce Karbonifer d\u00f6neminin sonlar\u0131na do\u011fru, Karoo rift sisteminin bir par\u00e7as\u0131 olan Somali havzas\u0131 riftle\u015fme ile olu\u015fmaya ba\u015flarken Gondvana da par\u00e7alanma s\u00fcrecine girecektir. Jura\u2019n\u0131n erken d\u00f6nemlerinde, Toarsiyen zaman\u0131nda 182 milyon y\u0131l \u00f6nce (dinozorlar\u0131n ko\u015fu\u015fturdu\u011fu ikici zaman\u0131n ortalar\u0131nda) transform fay boyunca olu\u015fan volkanik faaliyetler s\u00fcrerken, Gondvana\u2019n\u0131n do\u011fusundaki Hindistan, Madagaskar, Antarktika ve Avustralya levhalar\u0131 Afrika levhas\u0131ndan ayr\u0131l\u0131r. (Foto-13) Madagaskar\u2019\u0131n jeolojik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etme s\u00fcreci de b\u00f6ylece ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Hindistan, 135 milyon y\u0131l \u00f6nce kuzeye Lavrasya k\u0131tas\u0131na do\u011fru giderken, 100 milyon y\u0131l \u00f6ncesine gelindi\u011finde b\u00fcy\u00fck bir transform fayla Madagaskar Hint ana karas\u0131ndan kopar ve bir ada olarak Afrika k\u0131tas\u0131n\u0131n do\u011fusuna yerle\u015ferek jeolojik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eder.<\/p>\n

Adan\u0131n bug\u00fcnk\u00fc jeolojik g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnde merkezde ve b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc neoproterozoyik ya\u015fl\u0131 genelde kristalen bir temel ile bunun \u00fcst\u00fcne adan\u0131n bat\u0131s\u0131nda yayg\u0131n olarak g\u00f6r\u00fclen fanerozoyik ya\u015fl\u0131 sedimenter bir \u00f6rt\u00fc bulunur. Gondvana k\u0131tas\u0131n\u0131n t\u00fcm jeolojik \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yan ada, buna paralel olarak ilgin\u00e7 bitki \u00e7e\u015fitlili\u011fini de i\u00e7erir. Jura ve Kretase zamanlar\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f ve soylar\u0131 t\u00fckenmi\u015f dinozorlar ile yine ayn\u0131 zaman\u0131n ammonitleri Madagaskar\u2019\u0131n karakteristik fosilleri olarak do\u011fa m\u00fczelerini s\u00fcslemektedir. Milyonlarca y\u0131ll\u0131k bu hareketli s\u00fcre\u00e7 k\u0131talar\u0131 nas\u0131l evrimle\u015ftirdiyse, canl\u0131 ya\u015fam\u0131 da \u00f6yle evrimle\u015ftirecektir.<\/p>\n

Ya\u015fayan fosil: lemurlar<\/strong><\/p>\n

Biliyoruz ki lemur denilince akla gelen co\u011frafya Madagaskar Adas\u0131\u2019d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde filmlere bile konu olan \u00e7ocuklar\u0131n sevgilisi lemurlar\u0131n evrim gibi \u00f6nemli bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin kahramanlar\u0131 olduklar\u0131 bu filmlerde anlat\u0131lmaz ama bilim d\u00fcnyas\u0131 ne denli \u00f6nemli canl\u0131lar olduklar\u0131n\u0131 bilir. Afrika\u2019da ya\u015fayan lemur benzeri primatlar ya da onlar\u0131n atalar\u0131 olan noktur\u00fcnal (g\u00fcnd\u00fcz uyuyup gece aktif) primatlardan Lorisoidea alt familyas\u0131na ait Lemuriformlar\u0131n 60 milyon y\u0131l \u00f6nce Eosen d\u00f6neminde suda y\u00fczen bitki ve a\u011fa\u00e7 topluluklar\u0131n\u0131 kullanarak ana k\u0131ta Afrika\u2019dan Madagaskar\u2019a kadar r\u00fczgar ve ak\u0131nt\u0131larla geldikleri tahmin edilmektedir.<\/p>\n

\"\"
Foto 14 – Lemurlar\u0131n evrimi.<\/figcaption><\/figure>\n

Lemurlar\u0131n ait oldu\u011fu primat grubunun evrimine k\u0131saca bir g\u00f6z atal\u0131m. Memeli benzeri ilk primatlar, 2. Zaman sonundaki b\u00fcy\u00fck yok olu\u015ftan hemen \u00f6nce yani dinozorlar gezegenin hayat\u0131ndan \u00e7ekilmezden 66 milyon y\u0131l \u00f6nce evrimle\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Bunlarla ilgili fosil kay\u0131tlar\u0131, Kuzey Amerika\u2019da, \u00c7in\u2019de, Avrasya\u2019da, Avrupa\u2019da ve Afrika\u2019da subtropikal ko\u015fullar\u0131n etkin oldu\u011fu Paleosen ve Eosen zamanlar\u0131na ait \u00e7\u00f6kellerde bulunmu\u015ftur. Bu konudaki kesin ve \u00f6nemli bilgi, erken primatlar\u0131n en fazla Avrasya\u2019da geli\u015fti\u011fi ve evrim yollar\u0131n\u0131n da maymunlar ve sonras\u0131 insana kadar devam etti\u011fini y\u00f6n\u00fcndedir. Afrika\u2019daki erken primat toplulu\u011fu 63 milyon y\u0131l \u00f6nce dallanarak evrimle\u015fme s\u00fcrecine girmi\u015ftir (Foto-14). Bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde yer alan iki \u00f6nemli primat grubu Strepssirhini (Islak Burunlular – Lemuriform Primatlar) ve Haplorhini (Kuru Burunlular – Tarsieriform Primatlar) gibi iki farkl\u0131 grup olu\u015fturarak geli\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015f, bunlardan Haplorhini\u2019nin yolu insana kadar devam etmi\u015f, Strepssirhini ise Madagaskar\u2019\u0131n endemik lemurlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n

Ancak bu ilgin\u00e7 evrimle\u015fmede levha tektoni\u011finin \u00f6nemli rol\u00fc bulunur. Nokturinal (\u0131slak burunlu) Lorisoidea\u2019n\u0131n 62 milyon y\u0131l \u00f6nce Afrika\u2019y\u0131 Madagaskar\u2019dan ay\u0131ran Mozambik Kanal\u0131\u2019n\u0131 y\u00fczen bitki topluluklar\u0131 \u00fczerinde ge\u00e7erek Madagaskar\u2019a ula\u015fmas\u0131 ile yakla\u015f\u0131k 54 milyon y\u0131l \u00f6nce ba\u015flayan bu evrimle\u015fme s\u00fcreci, adada farkl\u0131 ortamlara uyum sa\u011flayan t\u00fcrlerin geli\u015fmesine olanak sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Kimi t\u00fcrler ya\u011fmur ormanlar\u0131nda, kimisi littoral ormanda, ya da jilet gibi keskin kire\u00e7ta\u015f\u0131 da\u011flar\u0131nda veya \u00e7\u00f6l ko\u015fullar\u0131ndaki ortama uyum sa\u011flayarak ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 2010\u2019da yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fma verilerine g\u00f6re, adada be\u015f lemur ailesi, 15 cins ve 101 t\u00fcr ve alt t\u00fcrle temsil edilmektedir. \u00c7o\u011fu tehlike alt\u0131ndaki t\u00fcrlerdir.<\/p>\n

Mascarene Adalar\u0131<\/strong><\/p>\n

Madagaskar Adas\u0131\u2019n\u0131n do\u011fusunda yer alan volkanik \u00fc\u00e7 ada Reunion, Mauritius ve Rodrigez\u2019dir. Portekizli Pedro Mascarenthas taraf\u0131ndan 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda ke\u015ffedilir. Ka\u015fifinin ad\u0131 verilen Mascarene deniz alt\u0131 platosundaki bu s\u0131cak noktalar\u0131n (Hot Spot) olu\u015fumu 65 milyon y\u0131l \u00f6nce Hint plakas\u0131ndaki Dekkan bazalt indifalar\u0131 ile ilgilidir. 28-18 milyon y\u0131l \u00f6nce denizalt\u0131 volkanizmas\u0131 sonucunda resifleriyle \u00fcnl\u00fc Mauritius Adas\u0131 olu\u015fur. Reunion ise \u00e7ok daha yenidir ve 5 milyon y\u0131l \u00f6nce aktif olmu\u015ftur. Mascerene adalar toplu\u011funun en genci 1,5 milyon ya\u015f\u0131nda olan Rodrigez Adas\u0131\u2019d\u0131r. Renuion iki \u00f6nemli volkan\u0131 ile dikkati \u00e7eker. Bunlardan biri aktifli\u011fini kaybetmi\u015f 3000 m y\u00fcksekli\u011findeki Piton des Neiges, di\u011feri ise gezegenin en aktif volkan\u0131 2632 m y\u00fcksekli\u011findeki Piton de la Fournaise\u2019dir. Bu volkan yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar ve radyometrik ya\u015f tan\u0131mlamalar\u0131na g\u00f6re 500.000 y\u0131ldan daha fazla bir zamand\u0131r aktif haldedir. 1986\u2019daki p\u00fcsk\u00fcrmesinde lav nehri bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck yerle\u015fim alan\u0131n\u0131 ve ana ula\u015f\u0131m yolunu keserek denize kadar ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Foto 15 – Romlar\u0131yla me\u015fhur Reunion Adas\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Piton <\/strong>de la Fournaise\u2019ye yolculuk: Reunion Adas\u0131<\/strong><\/p>\n

Muhte\u015fem bir do\u011fada lemurlarla ge\u00e7en d\u00f6rt g\u00fcn\u00fcn sonunda Madagaskar\u2019\u0131 terk etme zaman\u0131 gelmi\u015fti. Bundan sonraki durak yanarda\u011flar\u0131n adas\u0131 Reunion\u2019du. Yakla\u015f\u0131k bir saatlik yolculuktan sonra ini\u015fe ge\u00e7en u\u00e7a\u011f\u0131n penceresinden aday\u0131 yak\u0131ndan izlemek bir jeolog i\u00e7in keyif vericiydi. Gezegenin en gen\u00e7 Sheild (Kalkan) bi\u00e7imli aktif volkanlar\u0131ndan biri olan Piton de la Fournasie (2632 m), bu keyfin en can al\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc olarak, muhte\u015fem krateri ile sanki dokunacak kadar bize yak\u0131nd\u0131. Otelimize yerle\u015ftikten sonra rehberimiz Ay\u015fe Han\u0131m bir tam g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc volkan\u0131 gezmek ve incelemek i\u00e7in ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyince olduk\u00e7a heyecanland\u0131m.<\/p>\n

\"\"
Foto 16 – Reunion\u2019dan Hint Okyanusu ve \u015feker kam\u0131\u015f\u0131 tarlalar\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00d6yle ya, d\u00fcnyan\u0131n aktif volkanlar\u0131n\u0131n ilk s\u0131ras\u0131nda yer alan Piton de la Fournaise\u2019yi yak\u0131ndan g\u00f6rme, foto\u011fraflama ve hatta k\u00fc\u00e7\u00fck lav \u00f6rneklerini alma f\u0131rsat\u0131n\u0131 yakalam\u0131\u015ft\u0131m. T\u00fcm\u00fcyle volkanik bir ada olan Reunion, volkanlar\u0131 yan\u0131 s\u0131ra vanilya \u00fcretimi ve \u015feker kam\u0131\u015f\u0131ndan elde edilen romlar\u0131yla da me\u015fhur bir Frans\u0131z adas\u0131yd\u0131. (Foto-15 ve 16) Y\u00fczy\u0131llard\u0131r \u00e7ekilen koloniyal ac\u0131lara ra\u011fmen bu de\u011ferlerini kaybetmemi\u015fti.<\/p>\n

Hint Okyanusu kenar\u0131ndaki otele yerle\u015fti\u011fimizde ak\u015fam olmu\u015ftu. Okyanus k\u0131y\u0131s\u0131nda k\u0131sa bir ke\u015fif gezisi yapmak ilgin\u00e7 olacakt\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"
Foto 17 – Reunion\u2019da mercan kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndan olu\u015fmu\u015f plaj.<\/figcaption><\/figure>\n

Sahil t\u00fcm\u00fcyle mercan kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndan olu\u015fmu\u015ftu. \u0130rili ufakl\u0131 hatta neredeyse kum boyutuna gelmi\u015f mercan k\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131 t\u00fcm sahile yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. K\u0131y\u0131daki dalga enerjisi o kadar fazlayd\u0131 ki devasa okyanus dalgalar\u0131 mercan resiflerini parampar\u00e7a ederek, i\u015fleyerek sahil \u015feridine yaym\u0131\u015ft\u0131. (Foto-17)<\/p>\n

 <\/p>\n

Sabah \u201cPiton de la Fournaise\u201d bizi bekliyordu. 2600 metreye \u00e7\u0131kacakt\u0131k. Uzun ve d\u00f6neme\u00e7li bir yolculuktan sonra ke\u015fif gezisine ba\u015flayaca\u011f\u0131m\u0131z noktaya geldik. Rehberimiz \u00f6zellikle b\u00f6yle do\u011fa \u015faheseri olan yerlerde bana \u00f6zel bir zaman aral\u0131\u011f\u0131 tan\u0131yordu. Ben de bunu de\u011ferlendirip biraz daha iyi foto\u011fraflama yapmak i\u00e7in yabanc\u0131 rehberle birlikte daha fazla yer g\u00f6rme ve resim \u00e7ekme f\u0131rsat\u0131n\u0131 buluyordum. Yanarda\u011f\u0131n kalkan bi\u00e7imli g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc muhte\u015femdi. (Foto-18) Etraf\u0131nda birka\u00e7 tane parazit koni dikkati \u00e7ekiyordu. Kratere kadar y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f yollar\u0131, g\u00f6zlem tara\u00e7alar\u0131, derin yama\u00e7lardaki y\u00fcr\u00fcme yollar\u0131, bilgilendirme panolar\u0131 ile tam bir a\u00e7\u0131k hava m\u00fczesi \u015feklindeki \u201cPiton de la Fournaise\u201d, ayn\u0131 zamanda lokantalar\u0131, hediyelik e\u015fya ve di\u011fer ilgin\u00e7 sat\u0131\u015f malzemeleriyle birlikte bir para makinesi gibi de \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n

\"\"
Foto 18 – D\u00fcnyan\u0131n en aktif volkan\u0131 Piton de la Fournaise\u2019nin kalkan bi\u00e7imli krateri.<\/figcaption><\/figure>\n

Yanarda\u011f Hawaii\u2019deki volkanlar\u0131n p\u00fcsk\u00fcrme tipiyle (Phreatic p\u00fcsk\u00fcrme) benzerdi. Bu tip p\u00fcsk\u00fcrmelerde, magma kanallar\u0131ndan akan bazaltik lavlar yeralt\u0131 sular\u0131na rastlay\u0131nca su buhar\u0131 ve volkanik malzeme birlikte y\u00fczlerce metre y\u00fcksekli\u011fe p\u00fcsk\u00fcr\u00fcyordu. Baz\u0131 durumlarda k\u0131zg\u0131n lavlar yanarda\u011f\u0131n yamac\u0131 boyunca denize ula\u015fabilir ve \u00f6n\u00fcnde ne varsa yakar y\u0131kar yok edebilirdi. Piton de la Fournaise bu t\u00fcr bir volkand\u0131. Adan\u0131n do\u011fu kesiminde bulunan bu yanarda\u011f her patlad\u0131\u011f\u0131nda bir lav nehri okyanusa kadar ilerleyerek suyla kar\u0131\u015fm\u0131\u015f ve muhte\u015fem g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerle do\u011fan\u0131n ne denli g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n

\"\"
Foto 19 – Piton de la Fournaise\u2019nin lavlar\u0131ndan sonra ya\u015fam\u0131n yeniden ba\u015flamas\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Bunlar\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in adan\u0131n do\u011fu taraf\u0131ndaki yerle\u015fim alanlar\u0131na do\u011fru gitmeye ba\u015flad\u0131k. Manzara g\u00f6r\u00fclmeye de\u011ferdi. Sol tarafta Hint Okyanusu sa\u011f tarafta Piton del la Fournaise\u2019nin lavlar\u0131. K\u0131sa bir foto\u011fraf molas\u0131 iyi olmu\u015ftu. S\u00fcratle arabadan inip hen\u00fcz bir iki y\u0131ll\u0131k olan lavlar\u0131n \u00fczerinde y\u00fcr\u00fcmek bir jeolog i\u00e7in \u00f6nemliydi. Lavlar ortal\u0131\u011f\u0131 yak\u0131p y\u0131km\u0131\u015ft\u0131 ama eski lavlar\u0131n aras\u0131ndan f\u0131\u015fk\u0131ran bitki topluluklar\u0131 her \u015feye ra\u011fmen ya\u015fam\u0131n devam etti\u011fini g\u00f6steriyordu. (Foto-19) Her bir lav ak\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131n ne zaman olu\u015ftu\u011funu, kimyasal i\u00e7eriklerinin neler oldu\u011funu anlatan bilgi panolar\u0131 \u201caynen \u00fclkemizdeki volkanlarda oldu\u011fu gibi \u201d etrafa konulmu\u015f, gelen ziyaret\u00e7iler volkan\u0131n \u00f6zelliklerini okuyarak volkan hakk\u0131nda bilgi al\u0131yorlard\u0131. Biz de \u00f6yle yapt\u0131k. 17. y\u00fczy\u0131ldan beri Piton del la Fournaise\u2019nin t\u00fcm patlamalar\u0131 biliniyordu. En son patlamas\u0131n\u0131n lavlar\u0131 ise 1 y\u0131ll\u0131kt\u0131. 1 A\u011fustos 2015\u2019de patlayan volkan\u0131n lavlar\u0131 okyanusa kadar ula\u015fm\u0131\u015f yine etraf\u0131 \u00f6zellikle kesif ormanlar\u0131n\u0131 yak\u0131p yok etmi\u015fti. Bu g\u00f6r\u00fclmeye de\u011fer geziden sonra otele d\u00f6n\u00fcp, yorgunluk gidermek i\u00e7in erkenden yatt\u0131k. Ertesi g\u00fcn resifler adas\u0131 Mauritius bizi bekliyordu.<\/p>\n

\"\"
Foto 20 – Mauritius.<\/figcaption><\/figure>\n

Resiflere yolculuk: Mauritius Adas\u0131<\/strong><\/p>\n

Sabah k\u00f6t\u00fc bir s\u00fcrpriz bizi bekliyordu. Mauritius u\u00e7a\u011f\u0131 5 saatlik bir gecikmeyle kalkacakt\u0131. Bu program\u0131n yar\u0131m g\u00fcn aksamas\u0131 demekti. Fazladan bir yar\u0131m g\u00fcn Reunion\u2019da dola\u015facakt\u0131k. Ba\u015fkent St. Denis k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015fehirdi. Evlerin hemen hepsi iki katl\u0131yd\u0131 ve \u00e7ok g\u00fczel bah\u00e7eleriyle dikkati \u00e7ekiyordu. Zar zor zaman\u0131 ge\u00e7irdik. Havaliman\u0131na gitme zaman\u0131 gelmi\u015fti ama yeni bir s\u00fcrpriz bizi epey etkiledi. U\u00e7ak iki saat daha r\u00f6tar yapm\u0131\u015ft\u0131. Neyse sabr\u0131n sonu selamettir diye bekleyip, ak\u015fam\u00fcst\u00fcne do\u011fru Mauritius\u2019a ula\u015ft\u0131k. (Foto-20)<\/p>\n

\"\"
Foto 21 – Soyu insan taraf\u0131ndan t\u00fcketilmi\u015f Mauritius\u2019un simgesi Raphus cucullatus, me\u015fhur Dodo ku\u015fu.<\/figcaption><\/figure>\n

Adada \u015fiddetli okyanus dalgalar\u0131n par\u00e7alad\u0131\u011f\u0131 ve sahile yayd\u0131\u011f\u0131 mercan resiflerinin kum, \u00e7ak\u0131l ve blok boyutundaki kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndan olu\u015fan kilometrelerce uzunlu\u011fundaki sahil \u015feridi tatil k\u00f6yleri taraf\u0131ndan neredeyse kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Biz de bunlardan birine yerle\u015ftik. Burada \u00fc\u00e7 g\u00fcn ge\u00e7irecektik. Tatil k\u00f6ylerini hi\u00e7 sevmem ama katlanacakt\u0131k. \u0130lk g\u00fcn botanik park\u0131n\u0131n yolunu tuttuk. Buran\u0131n bir \u00f6zelli\u011fi vard\u0131. 50\u2019ye farkl\u0131 t\u00fcrde palmiye a\u011fac\u0131 bulunuyordu. Ayr\u0131ca neredeyse \u00e7aplar\u0131 iki metreyi bulan devasa nil\u00fcfer havuzlar\u0131 ziyaret\u00e7ilerin u\u011frak yeriydi. Asr\u0131n modas\u0131 \u201cselfie\u201d burada da ge\u00e7erliydi! Reng\u00e2renk egzotik ku\u015flar insanlara al\u0131\u015fk\u0131nd\u0131 ama etli butlu bir tanesinin soyu insanlar taraf\u0131ndan t\u00fcketilmi\u015fti. Me\u015fhur Dodo ku\u015fu (Raphus cucullatus<\/em>) Mauritius\u2019un simgesiydi. (Foto-21) Kendisi ortal\u0131kta yoktu ama her yer de biblolarda, ti\u015f\u00f6rtlerde, magnetlerde, insanlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 her e\u015fyada ona rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Adaya gelen gemiciler insandan korkmayan bu ku\u015fu kolayca avlayarak neslinin t\u00fckenmesine neden olmu\u015ftu.<\/p>\n

Botanik park\u0131 gezisinden sonra adada g\u00f6r\u00fclebilecek \u00f6nemli bir yer daha kalm\u0131\u015ft\u0131: Chamarel yerle\u015fim alan\u0131n\u0131n hemen yan\u0131ndaki \u201cyedi renkli topraklar\u201d. \u015eans\u0131m\u0131z vard\u0131 ki, ak\u015fam\u00fcst\u00fc g\u00fcne\u015f batarken oraya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. E\u011fer hava kapal\u0131ysa ya da yo\u011fun \u0131\u015f\u0131k varsa yedi rengi g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn olmuyordu. G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131n en uygun oldu\u011fu zamanda oradayd\u0131k. Volkanik t\u00fcflerin i\u00e7eri\u011findeki renkli mineraller (demir, k\u00fck\u00fcrt, bak\u0131r ve bunlar\u0131n bile\u015fikleri) g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yla g\u00f6kku\u015fa\u011f\u0131na benzeyen g\u00fczel bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc olu\u015fturuyordu. Gezinin geri kalan iki g\u00fcn\u00fcn\u00fc tatil k\u00f6y\u00fcnde dinlenerek ge\u00e7irecektik. On iki g\u00fcn boyunca olduk\u00e7a yorulmu\u015ftuk ama g\u00f6rd\u00fcklerimize de de\u011fmi\u015fti.<\/p>\n

Otelde bir\u00e7ok aktivite vard\u0131. Bunlardan biri de mercan resiflerine dalmak, o muhte\u015fem bal\u0131klar\u0131, mercanlar\u0131 ve di\u011fer canl\u0131lar\u0131 yerinde g\u00f6rmekti. Bunlardan birine hemen yaz\u0131ld\u0131m. Bizi resiflere g\u00f6t\u00fcrecek motor bir s\u00fcre sonra hareket etti. K\u0131sa bir yolculuktan sonra bariyer resiflerine ula\u015ft\u0131k. Tek korku k\u00f6pek bal\u0131klar\u0131yd\u0131 ama \u015fimdiye kadar insanlara bir sald\u0131r\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131. Birbirinden g\u00fczel renkleriyle hekzakoral mercanlar bazen tek bazen de koloniler \u015feklinde her tarafa yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6zellikle K\u0131rm\u0131z\u0131 Algler (Rhodophycea) mercan ve alg birlikteli\u011fini tamaml\u0131yordu. Rengarenk bal\u0131klar ve di\u011fer dip canl\u0131lar\u0131 bu muhte\u015fem ortama ayr\u0131 bir g\u00fczellik katarken, g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcze dokunacak kadar yan\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131za \u00fcrkmeden yakla\u015fan bal\u0131klar aktivitenin g\u00fczelli\u011fini tamaml\u0131yordu.<\/p>\n

\"\"
Foto 22 – Mauritius\u2019un resifleri. Uzakta olan sa\u00e7ak, yak\u0131nda olan da Barier resifi.<\/figcaption><\/figure>\n

Resif denilince ilk akla gelen Darwin olmal\u0131d\u0131r. Resiflerin olu\u015fumu hakk\u0131ndaki ilk g\u00f6r\u00fc\u015flerini 1842\u2019de yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 The Structure and Distribution of Coral Reefs<\/em> isimli eserinde a\u00e7\u0131klar. Beagle gemisi ile geri d\u00f6n\u00fc\u015f yolculu\u011funda, Hint Okyanusu\u2019ndaki volkanik irili ufakl\u0131 y\u00fczlerce adadan olu\u015fan Keeling adalar toplulu\u011fundaki resifler dikkati \u00e7eker. Ona g\u00f6re resiflerin olu\u015fumu volkanik adalar\u0131n okyanus taban\u0131na belli bir zaman i\u00e7inde batmalar\u0131 ile ilgilidir. Bu bat\u0131\u015f s\u00fcrecinde volkanik adan\u0131n civar\u0131nda okyanusun ekolojik ko\u015fullar\u0131 (fiziksel ve kimyasal) sert mercan kolonilerinin geli\u015fimine neden olmaktad\u0131r. Bu ya\u015fam ortam\u0131 daha sonra geli\u015ferek bir biyolojik \u00e7e\u015fitlilik zenginli\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u00d6zellikle Pasifik ve Hint okyanuslar\u0131ndaki binlerce s\u0131cak nokta (hot spot) ve bu volkanik adalardaki mercan resifleri bu \u015fekilde olu\u015fmu\u015ftur. Okyanus haritalar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu adalar\u0131n genelde levha s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu yerlerde s\u0131raland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da k\u00fcmelendi\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. \u00d6rne\u011fin, Galapogos, Keeling, Polinezya, Avustralya, Tahiti, Maldivler, Masceren (Reunion, Mauritius, Rodrigez) ve di\u011ferleri\u2026 (Foto-22)<\/p>\n

Darwin, olu\u015fumlar\u0131na g\u00f6re, sa\u00e7ak resifleri, atol ve bariyer resifleri olarak \u00fc\u00e7 tip resif tan\u0131mlar. Sa\u00e7ak resifler do\u011frudan k\u0131y\u0131 ile ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r ve adan\u0131n etraf\u0131n\u0131n \u00e7evreler. \u00d6rne\u011fi: Bahamalar, Karayipler ve K\u0131z\u0131l Denizdeki resifler. Atol ise ortas\u0131 batan volkanik adan\u0131n kalderas\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu derin bir ortam ve onu \u00e7evreleyen resiftir. \u00d6rne\u011fin: Maldive, Chagos Adalar\u0131 ve Sey\u015feller. E\u011fer resifle k\u0131y\u0131 aras\u0131nda lag\u00fcn denilen sakin bir s\u0131\u011f ortam bulunuyorsa buna da bariyer resif ad\u0131 verilir \u00d6rne\u011fin Avustralya k\u0131y\u0131lar\u0131nda oldu\u011fu gibi. Bazen bariyer resiflerin y\u00fcksek enerjili okyanus dalgalar\u0131 taraf\u0131ndan par\u00e7alanmas\u0131 sonucunda yama resifleri denilen bir ba\u015fka resif tipi daha geli\u015febilir. Resiflerin jeoloji tarihi boyunca Paleozoyik, \u00f6zellikle Mesozoyik zamanda ve de g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar olan jeolojik s\u00fcre\u00e7te tropikal okyanuslarda geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. \u00d6nemli bir \u00f6zellikleri var. O da organik malzeme bak\u0131m\u0131ndan son derece zengin olan jeolojik resiflerin petrol olu\u015fumunun en \u00f6nemli kayna\u011f\u0131 olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Darwin Madagaskar\u2019a u\u011frasayd\u0131<\/strong><\/p>\n

Beagle Galapagos adalar\u0131na u\u011frad\u0131\u011f\u0131nda buradaki biyolojik \u00e7e\u015fitlilik ve do\u011fal se\u00e7ilim Darwin\u2019in evrim hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini iyice g\u00fc\u00e7lendirmi\u015fti. Darwin daha sonra buradan ayr\u0131ld\u0131. Bat\u0131ya do\u011fru hareket etti. Yolunun \u00fcst\u00fcndeki Keeling (Cocos) adalar\u0131nda resiflerin nas\u0131l olu\u015ftu\u011funu ke\u015ffetti. Daha sonra Mauritius\u2019a geldi, aday\u0131 haritalad\u0131. Reunion\u2019u ge\u00e7ti ve Madagaskar\u2019a u\u011framadan adan\u0131n g\u00fcneyinden ge\u00e7erek \u00dcmit Burnu\u2019na do\u011fru y\u00f6neldi. \u015eimdi soral\u0131m: E\u011fer Darwin Madagaskar\u2019a u\u011frasayd\u0131 neler g\u00f6recekti? Bir defa \u015fimdiye kadar u\u011frad\u0131\u011f\u0131 yerlerin hem co\u011frafyas\u0131ndan hem de biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011finden \u00e7ok daha farkl\u0131 bir manzara ile kar\u015f\u0131la\u015facakt\u0131. Darwin\u2019in karaya \u00e7\u0131k\u0131p ya\u011fmur ormanlar\u0131n\u0131n i\u00e7lerine do\u011fru y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc varsayal\u0131m. \u0130lk kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, gruplar \u015feklinde daldan dala s\u00fcratle atlayan ve acayip \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc sesler \u00e7\u0131kardan lemurlar olacakt\u0131. Adan\u0131n de\u011fi\u015fik yerlerinde ise farkl\u0131 ortamlara uyum sa\u011flam\u0131\u015f lemur t\u00fcrleriyle kar\u015f\u0131la\u015facakt\u0131. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 y\u00fczeyleri b\u0131\u00e7ak kadar keskin kire\u00e7ta\u015flar\u0131 (Ta\u015f Ormanlar\u0131) \u00fczerinde atlayarak ya\u015fayanlar, ya da adan\u0131n g\u00fcneyindeki Boabab a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n yayg\u0131n oldu\u011fu \u00e7\u00f6l ortam\u0131na uyum sa\u011flayarak ya\u015fayanlard\u0131. Bir \u015fey daha dikkatini \u00e7ekecekti: Burada lemurlara zarar verecek Fossa hari\u00e7 b\u00fcy\u00fck et\u00e7illere (aslan, kaplan gibi) rastlamayacakt\u0131.<\/p>\n

Galapagos adalar\u0131nda vakit ge\u00e7iren ve \u00f6rnek toplayan Darwin Madagaskar\u2019a u\u011framamakla bir yerde tembellik yapm\u0131\u015f. Onun bu adaya neden u\u011framad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilemeyiz ama d\u00f6n\u00fc\u015f yolculu\u011funda lemurlar\u0131n adas\u0131 Madagaskar\u2019a u\u011framak evrim d\u00fc\u015f\u00fcncesi i\u00e7in daha iyi bir final olabilirdi.<\/p>\n

Not-1<\/strong>: Bu yaz\u0131 haz\u0131rlan\u0131rken Piton de la Fournesie\u2019nin bir kez daha p\u00fcsk\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve bazaltik lav ak\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n alevler i\u00e7inde akmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 haberi bas\u0131nda yer almaya ba\u015flad\u0131. Ne zaman olaca\u011f\u0131 belli olmaz ama adan\u0131n do\u011fu yamac\u0131nda yer alan yanarda\u011f \u015fiddetli bir patlama sonucu olu\u015fan volkanik bir heyelanla adan\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 okyanusa g\u00f6mebilir ve hatta olu\u015facak tsunami de do\u011fuya do\u011fru \u00f6n\u00fcndeki Mauritius ve Rodrigez ile di\u011fer k\u00fc\u00e7\u00fck adalar\u0131 haritadan silebilir.<\/p>\n

Not-2<\/strong>: Yaz\u0131daki foto\u011fraflar yazara aittir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yine bir merak, beni bu sefer Hint Okyanusu\u2019nun do\u011fu ucundaki d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck adas\u0131 Madagaskar ile Mascerene platosundaki Reunion ve Mauritius adalar\u0131na g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Jeolojik evrim ile biyolojik evrimin nas\u0131l i\u00e7 i\u00e7e geli\u015fti\u011finin tipik \u00f6rneklerinden olan Madagaskar ve di\u011fer adalar\u0131 endemik flora ve faunas\u0131 ve yok olan t\u00fcrleriyle yak\u0131ndan g\u00f6rmek heyecan verici olacakt\u0131. Evrim kuram\u0131n\u0131n, yaln\u0131z […]<\/p>\n","protected":false},"author":168,"featured_media":14622,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[189,21,32],"tags":[461,200,816,1659,1660],"class_list":["post-14621","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-152-sayi","category-biyoloji","category-evrim","tag-darwin","tag-evrim","tag-fosil","tag-madagaskar","tag-turler"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14621","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/168"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14621"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14621\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14622"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14621"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14621"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14621"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}