Bilimin, tutarl\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulunma yetene\u011fini edindikten sonra en \u00e7ok habercisi oldu\u011fu \u015feylerden biri de \u201cd\u00fcnyan\u0131n sonu\u201d oldu. K\u00e2h felaket tellall\u0131\u011f\u0131, k\u00e2h komplo teorisi \u00fcreticili\u011fi, k\u00e2h emperyalist politikalar\u0131n g\u00fcd\u00fcm\u00fcnde olmakla su\u00e7land\u0131. Oysa bilimsel anlamda \u201cgelece\u011fi g\u00f6rme\u201d ya da daha steril bir dil kullan\u0131rsak, \u201cbug\u00fcn\u00fcn ko\u015fullar\u0131 ve yar\u0131na b\u0131rakt\u0131klar\u0131 ile gelece\u011fe dair objektif senaryolar\u0131, sonu\u00e7lar\u0131 bulma\u201d bilimin do\u011fan\u0131n mekanik i\u015flerlik prensiplerini birka\u00e7 a\u015fama ilerletmesinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla, asl\u0131nda s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz bu haberler bilimin asli i\u00e7eriklerinden biridir. Neticede, basit\u00e7e tar\u0131m yapma hadisesi, ilk ad\u0131m, neden sonu\u00e7 ili\u015fkisinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekteki ke\u015ffine dayan\u0131r. Ve b\u00fct\u00fcn bilim bu prensipten ileri gelmektedir. Orta\u00e7a\u011fdan \u00e7\u0131k\u0131\u015fta, R\u00f6nesans\u2019la birlikte \u201cdo\u011faya h\u00e2kim olma ve ona h\u00fckmetme\u201d \u00e7abalar\u0131 modernizmin getirdi\u011fi mekanik\u00e7i bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla ihtiyac\u0131 olan ivmeyi kazand\u0131, tar\u0131m da bu \u00e7abaya dahildi. Birka\u00e7 y\u00fczy\u0131lda insanl\u0131\u011f\u0131n o g\u00fcne kadar kat etti\u011fi mesafeden fazlas\u0131 kat edildi. Bu s\u00fcratli \u00e7\u0131k\u0131\u015f, ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131lda g\u00f6r\u00fclen sava\u015flar\u0131n bu denli deh\u015fetengiz olmas\u0131na neden oldu. G\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde u\u00e7akla u\u00e7mak ya da atom bombas\u0131 bu \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n eserlerinden biriydi, fakat bununla birlikte sava\u015f\u0131n nedenini de insanlar\u0131n \u201cdo\u011faya h\u00fckmetme\u201d gayretine ba\u011flayan bir g\u00f6r\u00fc\u015f de bu y\u00fczy\u0131lda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bir yerde, \u201cd\u00fcnyan\u0131n sonu\u201d fikri \u00fcrk\u00fct\u00fcyordu ve bu \u201ckaba ve hoyrat modernist tutum\u201d haddini a\u015farak insanl\u0131\u011f\u0131 bu ac\u0131kl\u0131 e\u015fi\u011fe getirmi\u015fti.<\/p>\n
Onca hummal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmadan sonra g\u00f6r\u00fclen manzara, atmosferin G\u00fcne\u015f\u2019e kar\u015f\u0131 olan mukavemetinin d\u00fc\u015fmesi, su k\u00fctlelerinin y\u00fckselmesi, evrende ya\u015fayacak D\u00fcnya\u2019dan ba\u015fka bir yer olmad\u0131\u011f\u0131, evrenin geni\u015fledi\u011fi fakat D\u00fcnya\u2019n\u0131n kendine has \u00e7ekimini ve konumunu yitirmekte oldu\u011fu vb. \u015feylerdi. \u0130nsan\u0131n evren, G\u00fcne\u015f, D\u00fcnya, atmosfer ve su k\u00fctleleri gibi uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc maddelere bir m\u00fcdahalede bulunamay\u0131\u015f\u0131 bir yana, \u00e7ok daha k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc ve kaplad\u0131\u011f\u0131 yerdeki \u00f6nemi de \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan kendisine dahi bu anlamda bir faydas\u0131n\u0131n dokunmay\u0131\u015f\u0131 tarihin en b\u00fcy\u00fck trajedisi olsa gerek. T\u0131p bilimi \u00e7ok ilerledi ama h\u00e2l\u00e2 \u201cher \u00f6l\u00fcm, erken \u00f6l\u00fcm\u201d. Dahas\u0131, bu \u00e7abalar\u0131n getirdi\u011fi bu sonu\u00e7 ancak yok olu\u015fun h\u0131zlanmas\u0131 ise, \u201cK\u00f6r olas\u0131 bilim, bu muydu getirece\u011fin haber?\u201d demek de hakl\u0131yd\u0131 hani. \u201cLanet olsun atom fizi\u011fine!\u201d<\/p>\n
\u0130\u015fte bu \u00f6rnekte oldu\u011fu gibi bilime t\u00fcm bu serzeni\u015fler \u201cd\u00fcnyan\u0131n sonu\u201d fikrinin getirdi\u011fi elemden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. \u00d6yle ya, \u00f6mr\u00fcn s\u00fcresini bilmeyi\u015fin insan\u0131n sahip oldu\u011fu en y\u00fcce talihlerden biri oldu\u011fu s\u00f6ylenir. Ba\u015fta belirtti\u011fimiz \u00fczere, bu yeni edebiyat; \u201cd\u00fcnyan\u0131n sonu\u201d dahi, bilimin meyvelerinden biridir ve bu meyveler hazin sona kar\u015f\u0131l\u0131k sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve mutlu bir ya\u015fam gibi, insan\u0131n varolu\u015f sahnesindeki aktivitesinin temelidir. 20. y\u00fczy\u0131la damgas\u0131n\u0131 vuran d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyleri ile \u00f6zel ve genel g\u00f6relilik kuramlar\u0131, do\u011fan\u0131n en temel prensibi olmas\u0131ndan hareketle s\u00f6z gelimi iki cismin birbirini itmesi ya da \u00e7ekmesi hadisesinin, belirli bir oranda b\u00fcy\u00fct\u00fclerek fikirler aras\u0131nda uygulanmas\u0131d\u0131r. Zira bir fikrin bir fikre neden olmas\u0131 ve onu getirmesi buradaki mekanikli\u011fin en basit g\u00f6stergesidir. Yine, psikanaliz ve urgarl\u0131k incelemeleri de ayn\u0131 prensibe dayanan bu y\u00fczy\u0131l\u0131n en g\u00f6rkemli at\u0131l\u0131mlar\u0131ndand\u0131r. Maddi do\u011fan\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcne tekmil bir adland\u0131rma ile \u201cnesne\u201d dersek, ona uyguland\u0131\u011f\u0131nda bu denli etkili olabilen neden sonu\u00e7 ili\u015fkisini, nesne d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer unsur olan fikirler aras\u0131nda \u00e7\u0131plak g\u00f6zle g\u00f6rmek biraz daha zordur; fakat deyim yerindeyse bilgi koleksiyonumuzun en de\u011ferli par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u00d6yleyse bu noktada elimizdekilerin k\u0131ymetini bilmenin \u00f6nemi var. E\u011fer hak etti\u011fi de\u011fere kavu\u015fam\u0131yorsa bir \u201cLucid r\u00fcya\u201d senaryosuna gidelim.<\/p>\n
Varsayal\u0131m ki \u201cbildi\u011fimiz d\u00fcnyan\u0131n sonu gelmi\u015fti\u201d ve alternatif senaryolardan bir ya da birka\u00e7\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti… Buna kar\u015f\u0131n h\u00e2l\u00e2 hayatta olanlar vard\u0131, yedi uyurlar misali t\u00fcm bu yok olu\u015fu g\u00f6rmemi\u015f, g\u00f6rse elinden bir \u015fey gelmemi\u015f, yan\u0131na bir kitap dahi alamam\u0131\u015f fakat bu \u201cson\u201ddan sonras\u0131na kalabilmi\u015f… \u015eimdi onlardan biri de sizsiniz ve uygarl\u0131\u011f\u0131 \u201ckayboldu\u011fu yere geri koymak\u201d gibi bir \u00f6deviniz var; \u00e7\u00fcnk\u00fc siz k\u0131ymet biliyorsunuz. O halde ba\u015fl\u0131yoruz. \u201cLucid r\u00fcya\u201d dedi\u011fimiz \u015fey \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilen ve y\u00f6netilebilen r\u00fcya. Asl\u0131nda Lucid r\u00fcyaya yatmak m\u00fcmk\u00fcn olan bir \u015fey de\u011fil fakat baz\u0131 r\u00fcyalar\u0131 Lucid r\u00fcyaya \u00e7evirmek m\u00fcmk\u00fcn, bilin\u00e7li ya da bilin\u00e7siz olarak bunu yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z olmu\u015ftur. Deneyim d\u00fcnyas\u0131nda bir \u201cd\u00fcnyan\u0131n sonu\u201d ile kar\u015f\u0131la\u015famayaca\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in \u00f6nerdi\u011fimiz bu y\u00f6ntem, \u00f6yle zannediyoruz ki anlatmak istediklerimizde bize yard\u0131mc\u0131 olacak.<\/p>\n
Siz g\u00f6zlerinizi kapamadan \u00f6nce i\u00e7inde bulundu\u011fumuz oda insanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn a\u015famalar\u0131ndan olu\u015fuyordu. Masan\u0131n \u00fcst\u00fcndeki sandvi\u00e7 ve su, kitaplar ve onlar\u0131 ta\u015f\u0131yan \u00e7anta, duvardaki yap\u0131 malzemeleri ve as\u0131l\u0131 \u00e7er\u00e7eve, e\u015fyalar, duvar saati, elektrik ve lamba, hoparl\u00f6r, radyo, video oynat\u0131c\u0131, televizyon ve internete ba\u011fl\u0131 bilgisayar ve ak\u0131ll\u0131 cep telefonu. Bunlar, bilimsel devrimleri ve Sanayi Devriminin t\u00fcm a\u015famalar\u0131n\u0131 kendi mevcudiyetlerinde temsil eden \u015feyler. Uykuya dald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ise bunlar\u0131n tamam\u0131 yok oluverdi ve \u015fimdi r\u00fcyan\u0131zda onlar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir yerde ve zamanda kendinizi buluverdiniz. Yery\u00fcz\u00fc tam anlam\u0131yla balta girmemi\u015f de\u011fil, ama ya\u015fay\u0131p ya\u015fayabilece\u011fi en g\u00f6rkemli yok olu\u015fu g\u00f6rm\u00fc\u015f. Do\u011fa \u015fu anda sadece hammaddelerden olu\u015fuyor ve bu \u201chammaddeler\u201d de hen\u00fcz ke\u015ffedilmemi\u015f. T\u0131pk\u0131 en ba\u015ftaki gibi… \u0130yi mi k\u00f6t\u00fc m\u00fc siz karar verin; bu hammaddeler ilk halinde de\u011fil de, enkaz halinde.<\/p>\n
San\u0131r\u0131m bir fark daha var, bunu da Lucid r\u00fcyan\u0131n do\u011fas\u0131na verin, bilimin iki aya\u011f\u0131ndan biri olan deneme var, ama yan\u0131lma pek yok. \u015eimdi neden sonu\u00e7 ili\u015fkilerini bir bir izleyeceksiniz. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n biny\u0131llar\u0131n\u0131 alan bu a\u015famalar, bulu\u015flar ve ilerlemeler bir \u00f6m\u00fcr olarak sizinkine s\u0131\u011facak. Ard\u0131 ard\u0131na ger\u00e7ekle\u015ftireceksiniz. Ama zaten r\u00fcyada \u00e7ok uzun vadeli olaylar\u0131n tamam\u0131na \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede ermez miyiz? O halde bu bir problem de\u011fil. Bilgi dahil her \u015feyin un ufak olmas\u0131 problem. Neyse ki ekmeyi bi\u00e7meyi biliyorsunuz; bunu haf\u0131za kayb\u0131n\u0131n ard\u0131ndan konu\u015fmak, y\u00fcr\u00fcmek, bisiklet s\u00fcrmek gibi unutmam\u0131\u015fs\u0131n\u0131z, ama problem \u015fu; ekmek yapmak i\u00e7in mikrobu ke\u015ffetmeniz gerekiyor. Ve cesetler i\u00e7indesiniz tabii, hastal\u0131k kapmamak i\u00e7in de gerekli bu. \u0130yi ko\u015fullarda bar\u0131nmak i\u00e7in \u00e7eli\u011fi ve \u00e7imentoyu \u00fcretmeniz gerekiyor. Ate\u015fi de biliyorsunuz, ama bunlar\u0131 istedi\u011fimiz k\u0131vama getirmeye yeter mi? Y\u00f6n\u00fcn\u00fcz\u00fc bulmak ve konumunuzu tayin etmek i\u00e7in g\u00f6kkubbeyi \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeniz gerekiyor. G\u00f6kkubbe diye bir \u015fey yok. Bu bir yan\u0131lg\u0131, bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc. Asl\u0131nda bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bir sonsuzlu\u011fa bak\u0131yoruz, evren kapal\u0131 de\u011fil. Ama \u015f\u00fcphesiz bu \u00e7ok i\u015flevli bir yan\u0131lg\u0131. Bug\u00fcn hepimiz sanayi devriminin \u00e7ocuklar\u0131y\u0131z ve atalar\u0131m\u0131z\u0131n h\u00fcnerlerine \u00e7ok yabanc\u0131y\u0131z. Saatler, planlar ve i\u015fler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc belirliyor, fakat \u00fczerinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z miras\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri bir \u00f6zetinin d\u00f6k\u00fclmesini ne kadar m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131yor?<\/p>\n
S\u00f6z gelimi bir bilgisayara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda onun kurmal\u0131-kollu bir hesap makinesi olan atas\u0131 akla geliyor mu? Kullanmay\u0131 bilmemiz demek bilgisayar mefhumunu kaybetti\u011fimizde onu \u00fcretmemizin kolay olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmiyor. Bilim dedi\u011fimiz \u015fey asl\u0131nda u\u00e7 uca eklemek demek, ama sonu\u00e7 ile ba\u015flang\u0131\u00e7 aras\u0131nda devasa mesafe var.<\/p>\n
Gel gelelim t\u00fcm bu mesafeyi bug\u00fcn\u00fcn en karma\u015f\u0131k makinelerinin g\u00f6vdesinde g\u00f6rmek de m\u00fcmk\u00fcn. Bir araba kaputunu a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, \u015fanz\u0131man i\u00e7erisinde t\u00fcm hareket prensiplerini ve motor sistemlerini g\u00f6rebilirsiniz, e\u011fer araban\u0131n kendili\u011finden gitti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorsan\u0131z. Ayn\u0131 \u015fey bilgisayar i\u00e7inde ge\u00e7erli. T\u0131pta, insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131nda ya da 3D yaz\u0131c\u0131larda t\u0131ls\u0131ml\u0131, b\u00fcy\u00fcl\u00fc, ya da ilahi \u015feyler yoktur. Tamam\u0131 belirli mekanik \u00e7al\u0131\u015fma prensiplerinin uygulamas\u0131d\u0131r. Bilim dedi\u011fimiz \u015fey do\u011fadaki mekanizmay\u0131 de\u015fifre etme yoluyla yeni mekanizmalar\u0131 da yaratma ve onlarla yine do\u011fay\u0131 de\u015fifre etme yoludur. \u0130hya etmek de bu d\u00f6ng\u00fc i\u00e7inde ve de\u015fifre sayesindedir. Bug\u00fcnk\u00fc ya\u015fam\u0131m\u0131z; makinele\u015fmi\u015f, elektrik temelli, k\u00fcresel d\u00fczeyde birbirine ba\u011fl\u0131 medeniyetimiz bu ihya edi\u015fin sonucu. \u015eimdi R\u00f6nesans\u2019\u0131, tar\u0131m ve bilim devrimlerini, Ayd\u0131nlanma ve nihayet Sanayi Devriminin t\u00fcm ad\u0131mlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirecek, ilerleyeceksiniz. Eliniz de\u011fmi\u015fken s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn zerresinin olmad\u0131\u011f\u0131, e\u015fit ve \u00f6zg\u00fcr bir d\u00fcnya kurmak da var i\u015fin i\u00e7inde.<\/p>\n
Do\u011fay\u0131 bir miras olarak kabul edip sahiplenmeye dair muhtelif fikirler var -bir retorik ile gelecekten \u00f6d\u00fcn\u00e7 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 da s\u00f6yleniyor- ama bilimin bizlere bir miras oldu\u011fu fikri i\u00e7in, hem de de\u011ferli bir miras oldu\u011funu anlamak i\u00e7in bilimi kaybetmemiz gerekmiyor. Bu konuda bir ihtilaf bulunmasa gerek.<\/p>\n
O halde Lucid r\u00fcyadan uyanma vakti geldi. Gen\u00e7 yazar Lewis Dartnell\u2019\u0131n Uygarl\u0131\u011f\u0131 Yeniden Nas\u0131l Kurar\u0131z <\/em>kitab\u0131 Haziran 2016\u2019da Ko\u00e7 \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7evrilerek T\u00fcrkiye\u2019de yay\u0131mland\u0131. Bu kitap onlarca, y\u00fczlerce bulu\u015fu ve bilimsel ilerlemeyi insanl\u0131\u011f\u0131n miras\u0131, -\u00f6yle ki \u201cd\u00fcnyan\u0131n sonundan sonra\u201dya bir tek insan kalsa dahi onunla birlikte kalacak bir miras olarak- sunuyor. Bilim kimsenin tekeli ya da aidiyeti alt\u0131nda de\u011fildir.* Bununla ilgili bir manifesto da i\u00e7eriyor. Uygarl\u0131\u011f\u0131 ayakta tutan teknik bilginin nelere kadir oldu\u011fu ve neleri kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hayal d\u00fcnyam\u0131zda bize sunuyor. \u015eimdi Lucid r\u00fcya amac\u0131na ula\u015ft\u0131. Bu kitap ancak bir r\u00fcyada m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu gibi, biny\u0131llar\u0131 birka\u00e7 haftaya s\u0131\u011fd\u0131r\u0131yor. Bu sebeple biz de kitab\u0131 sunmak i\u00e7in b\u00f6yle bir metafor kulland\u0131k. \u00d6yleyse \u015fimdi, biz, bug\u00fcn\u00fcn insanlar\u0131 olarak, bu miras -bilimin meyve bah\u00e7esi- i\u00e7inde \u015f\u0131mar\u0131k \u00e7ocuklar gibi ko\u015fu\u015fturmaya haz\u0131r m\u0131y\u0131z?<\/p>\n – Uygarl\u0131\u011f\u0131 Yeniden Nas\u0131l Kurar\u0131z? Lewis Dartnell, 2014, \u00c7ev. \u00d6zg\u00fcr Bircan, Ko\u00e7 \u00dcniveristesi Yay\u0131nlar\u0131, 2016, 274 s.<\/em><\/p>\n Dipnot<\/strong><\/p>\n * \u201cBiz de bu yaz\u0131da hi\u00e7bir biliminsan\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 kullanmad\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu eserler insanl\u0131\u011f\u0131n ortak miras\u0131d\u0131r.\u201d Lewis Dartnell da bilimin bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu ve en b\u00fcy\u00fck icad\u0131n da kendisi oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bilimin, tutarl\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulunma yetene\u011fini edindikten sonra en \u00e7ok habercisi oldu\u011fu \u015feylerden biri de \u201cd\u00fcnyan\u0131n sonu\u201d oldu. K\u00e2h felaket tellall\u0131\u011f\u0131, k\u00e2h komplo teorisi \u00fcreticili\u011fi, k\u00e2h emperyalist politikalar\u0131n g\u00fcd\u00fcm\u00fcnde olmakla su\u00e7land\u0131. Oysa bilimsel anlamda \u201cgelece\u011fi g\u00f6rme\u201d ya da daha steril bir dil kullan\u0131rsak, \u201cbug\u00fcn\u00fcn ko\u015fullar\u0131 ve yar\u0131na b\u0131rakt\u0131klar\u0131 ile gelece\u011fe dair objektif senaryolar\u0131, sonu\u00e7lar\u0131 bulma\u201d bilimin […]<\/p>\n","protected":false},"author":662,"featured_media":14695,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[189,513],"tags":[274,210,477],"class_list":["post-14694","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-152-sayi","category-kitapcil","tag-dunya","tag-kitap","tag-uygarlik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t