{"id":14703,"date":"2016-10-01T13:28:56","date_gmt":"2016-10-01T10:28:56","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=14703"},"modified":"2017-12-19T13:32:16","modified_gmt":"2017-12-19T10:32:16","slug":"inkilap-yillarinda-bir-siyasi-dava-izmir-suikasti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/10\/01\/inkilap-yillarinda-bir-siyasi-dava-izmir-suikasti","title":{"rendered":"\u0130nk\u0131l\u00e2p y\u0131llar\u0131nda bir siyasi dava: \u0130zmir suikast\u0131"},"content":{"rendered":"<p>Yak\u0131n tarihimizin \u00f6nemli siyasi olaylar\u0131na dair y\u0131llar \u00f6nce yay\u0131mlanm\u0131\u015f bir kitab\u0131 hat\u0131rlatmak istiyorum bu yaz\u0131da. U\u011fur Mumcu\u2019nun ismi kadar yaz\u0131lar\u0131, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 da belle\u011fimizde mi h\u00e2l\u00e2, bilemiyorum. Kad\u0131k\u00f6y\u2019deki kitap\u00e7\u0131lar\u0131 kapsayan s\u0131n\u0131rl\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmayla kitaplar\u0131n\u0131n yeni bas\u0131mlar\u0131na ula\u015fman\u0131n pek de kolay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmem zor olmad\u0131. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n sorumu anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken y\u00fcz\u00fcme g\u00f6zlerini k\u0131sarak bakmalar\u0131ndan, duraksay\u0131p d\u00fc\u015f\u00fcnmelerinden, \u201cU\u011fur Mumcu mu?\u201d diye tekrar etmelerinden, son zamanlarda pek aran\u0131p sorulmad\u0131\u011f\u0131 izlenimini edindim; umar\u0131m yan\u0131l\u0131yorumdur. Cumhuriyet ilan\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra patlak veren \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131\u2019n\u0131n(13 \u015eubat 1925) bast\u0131r\u0131lmas\u0131 maksad\u0131yla \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc H\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan ve mecliste kabul edilen Takrir-i S\u00fck\u00fbn Kanunu\u2019nun(4 Mart 1925) 1. Maddesi \u015f\u00f6yleydi: <em>\u201c\u0130rticaa ve isyana ve memleketin nizam-\u0131 i\u00e7timaisini ve huzur ve s\u00fck\u00fbnunu ve emniyet ve asayi\u015fini ihlale b\u00e2is bilumum te\u015fkil\u00e2t ve tahrikat ve te\u015fvikat ve te\u015febb\u00fcsat ve ne\u015friyat\u0131, H\u00fck\u00fcmet, Reisicumhurun tasdikiyle ve re\u2019sen ve idareten men\u2019e mezundur. \u0130\u015f bu ef\u2019al erbab\u0131n\u0131 H\u00fck\u00fcmet, \u0130stikl\u00e2l Mahkemesi\u2019ne tevdi edebilir.\u201d <\/em>\u0130syan\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131 sonras\u0131ndaki soru\u015fturmalarda isyanc\u0131lar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n Terakkiperver Cumhuriyet F\u0131rkas\u0131 \u00fcyesi oldu\u011funun anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bunun \u00fczerine parti 5 Haziran 1925\u2019te kapat\u0131larak \u00e7ok partili siyasal hayata ilk ge\u00e7i\u015f denemesi birinci y\u0131l\u0131n\u0131 tamamlayamadan son bulmu\u015f oluyordu.<\/p>\n<p><strong>Suikast yoluyla h\u00fck\u00fcmeti d\u00fc\u015f\u00fcrmeye te\u015febb\u00fcs<\/strong><\/p>\n<p>Neredeyse tam bir y\u0131l sonra, 15 Haziran 1926\u2019da \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yurt gezisinin \u0130zmir dura\u011f\u0131nda Atat\u00fcrk\u2019e bir suikast yap\u0131lmas\u0131 planlan\u0131r. Suikast\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirecek olanlar\u0131n olay sonras\u0131 ka\u00e7mas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak motorcu \u015eevki i\u015fkillenir. Te\u015febb\u00fcse destek veren baz\u0131 ki\u015filer taraf\u0131ndan plan\u0131n h\u00fck\u00fcmete ihbar edildi\u011finden \u015f\u00fcphe eder. Panikle kendini kurtarmak i\u00e7in erken davran\u0131r ve onun ihbar\u0131 sayesinde olaya kar\u0131\u015fanlar derhal tutuklanarak te\u015febb\u00fcs ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frat\u0131l\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re ba\u015flar\u0131nda Lazistan milletvekili Ziya Hur\u015fit vard\u0131r. Kald\u0131\u011f\u0131 otelde suikast s\u0131ras\u0131nda kullan\u0131lacak bomba ve silahlarla birlikte yakalanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk sorgusunu Mustafa Kemal \u0130zmir\u2019e var\u0131r varmaz bizzat kendisi yapar. Ziya Hur\u015fit\u2019in eski Ankara valisi Abd\u00fclkadir, eski \u0130ttihat\u00e7\u0131lardan \u0130zmit mebusu \u015e\u00fckr\u00fc Bey ve fedai Sar\u0131 Efe Edip\u2019le birlikte hareket etti\u011fini s\u00f6ylemesi Gazi Pa\u015fa\u2019n\u0131n endi\u015felerini b\u00fcsb\u00fct\u00fcn art\u0131r\u0131r. Hemen telgrafla Ankara\u2019da bulunan ba\u015fvekil \u0130smet Pa\u015fa\u2019y\u0131 bilgilendirir. Olay\u0131n arkas\u0131nda siyasi bir \u00f6rg\u00fct\u00fcn bulunabilece\u011fine, ba\u015fka giri\u015fimlerin s\u00f6z konusu olabilece\u011fine dikkat \u00e7eker, gerekli tedbirlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131 ister.<\/p>\n<p>\u0130stanbul\u2019da yakalanan Sar\u0131 Efe Edip de polisteki sorgusunda asl\u0131nda Celal Bayar\u2019la g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp ihbar etmek ve olaya engel olmak i\u00e7in \u0130stanbul\u2019a geldi\u011fini, suikast\u0131n Terakkiperver F\u0131rkas\u0131 Umumi Heyeti taraf\u0131ndan kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. B\u00f6ylece Kaz\u0131m Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele, Rauf Orbay gibi Amasya Genelgesi imzac\u0131lar\u0131n\u0131n da aralar\u0131nda bulundu\u011fu ve Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019nda \u00f6nemli roller oynam\u0131\u015f, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn, \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn de yol ve silah arkada\u015f\u0131 pek \u00e7ok pa\u015fan\u0131n \u0130stiklal Mahkemesinde yarg\u0131lanmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale gelir. Suikast\u0131 planlayanlar Mustafa Kemal\u2019i \u00f6ld\u00fcrerek siyasi bir otorite bo\u015flu\u011fu yaratmak, h\u00fck\u00fcmetin d\u00fc\u015fmesini sa\u011flamak, mecliste muhalefetin ve \u00f6zellikle eski \u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rarak yeni bir h\u00fck\u00fcmet kurulmas\u0131na ortam haz\u0131rlamak istemektedirler. Kendilerine destek ararken belki inand\u0131r\u0131c\u0131 olmak, belki daha g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00f6r\u00fcnmek amac\u0131yla \u201cTerakkiperver F\u0131rka ad\u0131na hareket ediyoruz\u201d diyerek baz\u0131 \u00fcst d\u00fczey pa\u015falar\u0131n ad\u0131n\u0131 anmalar\u0131, bu laflar\u0131n pa\u015falar\u0131n kula\u011f\u0131na gitmesi ama kiminin ciddiye almamas\u0131, kiminin oluruna b\u0131rakmas\u0131 olay\u0131n siyasi boyutunu olduk\u00e7a geni\u015fletmi\u015f ve karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>U\u011fur Mumcu 1992 y\u0131l\u0131nda <em>Milliyet <\/em>gazetesinde yaz\u0131 dizisi olarak da yay\u0131mlanm\u0131\u015f <em>Gazi Pa\u015fa\u2019ya Suikast <\/em>kitab\u0131yla yak\u0131n tarihimizin bu \u00f6nemli olay\u0131na e\u011filiyordu y\u0131llar evvel. Dava, bir k\u0131sm\u0131 suikast\u0131n do\u011frudan faillerinin yarg\u0131land\u0131\u011f\u0131 ve mahk\u00fbm edildi\u011fi \u0130zmir\u2019de, di\u011feri olay\u0131n siyasi ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n konu edildi\u011fi ve h\u00e2l\u00e2 etkili baz\u0131 eski \u0130ttihat Terakki \u00fcyelerinin tasfiyesiyle sonu\u00e7lanan Ankara\u2019da olmak \u00fczere iki a\u015famada g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc \u0130stiklal Mahkemelerinde. Duru\u015fmalarda kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nan ifadelerden, \u0130zmir\u2019de s\u00fcreci takip eden Mustafa Kemal ile Ankara\u2019daki \u0130smet Pa\u015fa aras\u0131ndaki telgraflardan, olaya ve d\u00f6neme dair yay\u0131nlardan, an\u0131lardan, g\u00fcnl\u00fcklerden yararlanarak adeta polisiye roman temposunda titiz bir \u00e7al\u0131\u015fma ortaya koymu\u015ftu Mumcu.<\/p>\n<p>Mustafa Kemal\u2019in te\u015febb\u00fcs\u00fc kendi hayat\u0131 kadar ink\u0131l\u00e2ba da y\u00f6nelik bir tehdit olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131, hatta Yunanistan veya bir ba\u015fka \u00fclke taraf\u0131ndan te\u015fvik edilmi\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131l\u0131yor. H\u00fck\u00fcm verilene kadar \u0130zmir\u2019de kalarak davay\u0131 nas\u0131l yak\u0131ndan takip etti\u011fini, \u201csonuna kadar\u201d gidilmesi i\u00e7in mahkeme heyeti ve h\u00fck\u00fcmet \u00fczerinde kurdu\u011fu bask\u0131y\u0131, eski \u0130ttihat\u00e7\u0131 yeni Kuva-yi Milliyecilerden kurulu mahkeme heyetinin bir yerden sonra neredeyse dava konusu suikast te\u015febb\u00fcs\u00fcn\u00fc unuturcas\u0131na \u015fahsen yak\u0131ndan tan\u0131d\u0131klar\u0131 san\u0131klar\u0131n siyasi ge\u00e7mi\u015flerini, faaliyetlerini, niyetlerini sorgulamalar\u0131n\u0131 da g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn ayr\u0131nt\u0131larda. Ayr\u0131ca \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn idama mahk\u00fbm edilme ihtimalleri olan Kaz\u0131m Karabekir, Ali Fuat Cebesoy gibi isimlerin de aralar\u0131nda bulundu\u011fu pa\u015falar\u0131 kurtarmak ve gen\u00e7 cumhuriyetin d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131 \u00e7o\u011faltmamak, i\u00e7erde ve d\u0131\u015far\u0131da bir diktat\u00f6rl\u00fck izlenimi olu\u015fmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmak ad\u0131na Mustafa Kemal\u2019i ikna \u00e7abalar\u0131 da dikkat \u00e7ekici.<\/p>\n<p>U\u011fur Mumcu tarihsel olaylar\u0131n gere\u011fince incelenebilmesinin \u201cgizli dosyalar\u0131n\u201d b\u00fcrokratik yasaklardan kurtar\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor ve soruyor: \u201cBu olaylar\u0131 gere\u011fince inceleyebiliyor muyuz? Ve bu olaylardan gereken sonu\u00e7lar\u0131 \u00e7\u0131karabiliyor muyuz?\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yak\u0131n tarihimizin \u00f6nemli siyasi olaylar\u0131na dair y\u0131llar \u00f6nce yay\u0131mlanm\u0131\u015f bir kitab\u0131 hat\u0131rlatmak istiyorum bu yaz\u0131da. U\u011fur Mumcu\u2019nun ismi kadar yaz\u0131lar\u0131, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 da belle\u011fimizde mi h\u00e2l\u00e2, bilemiyorum. Kad\u0131k\u00f6y\u2019deki kitap\u00e7\u0131lar\u0131 kapsayan s\u0131n\u0131rl\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmayla kitaplar\u0131n\u0131n yeni bas\u0131mlar\u0131na ula\u015fman\u0131n pek de kolay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmem zor olmad\u0131. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n sorumu anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken y\u00fcz\u00fcme g\u00f6zlerini k\u0131sarak bakmalar\u0131ndan, duraksay\u0131p d\u00fc\u015f\u00fcnmelerinden, \u201cU\u011fur [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":74,"featured_media":14704,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[189,513,515,222],"tags":[1672,1674,1673],"class_list":["post-14703","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-152-sayi","category-kitapcil","category-nautilus","category-tarih","tag-izmir","tag-siyasi-tarih","tag-suikast"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14703","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/74"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14703"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14703\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14704"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14703"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14703"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14703"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}