Bitki biyologlar\u0131, ay\u00e7i\u00e7eklerinin b\u00fcy\u00fcme hormonlar\u0131na ba\u011fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan i\u00e7 sirkadyen (24 saatlik) saatlerini kullanarak g\u00fcn boyunca g\u00fcne\u015fi nas\u0131l takip ettiklerini ke\u015ffettiler. G\u00fcne\u015fi takip etmek, bu bitkilerin daha h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmelerini ve biyok\u00fctlelerinin artmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n
Yaz geldi ve Yolo County\u2019deki tarlalar s\u0131ra s\u0131ra dizilmi\u015f birer n\u00f6bet\u00e7i edas\u0131yla g\u00fcne\u015fin do\u011fu\u015funu izleyen ay\u00e7i\u00e7ekleriyle doldu. Yak\u0131nlardaki Kaliforniya \u00dcniversitesi\u2019nin Davis kamp\u00fcs\u00fcn\u00fcn bitki biyologlar\u0131 ise, onlar\u0131n b\u00fcy\u00fcme hormonlar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fan sirkadyen (24 saatlik) i\u00e7 saatlerinden yararlanarak g\u00fcn boyunca g\u00fcne\u015fi nas\u0131l takip ettiklerini ke\u015ffediyorlar.<\/p>\n
\u201cDo\u011fal ortam\u0131ndaki bir bitkinin biyolojik saatinin b\u00fcy\u00fcmesini denetim alt\u0131nda tutu\u015funun ve ger\u00e7ekten bitki \u00fczerinde \u00f6nemli bir etkisi olmas\u0131n\u0131n ilk \u00f6rne\u011fi\u201d diyor Stacey Harmer; Kaliforniya \u00dcniversitesi, Davis\u2019ten bitki biyolojisi profes\u00f6r\u00fc ve Science<\/em> dergisinde yay\u0131mlanan ara\u015ft\u0131rma yaz\u0131s\u0131n\u0131n ba\u015fyazar\u0131.<\/p>\n Harmer, sirkadyen saatler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan bir molek\u00fcler biyolog. Daha \u00e7ok laboratuvarda, ay\u00e7i\u00e7eklerinden hayli k\u00fc\u00e7\u00fck olan Arabidopsis<\/em> (daha \u00e7ok kayalarda yeti\u015fen bir tere) t\u00fcr\u00fc ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Daha \u00f6nce Harmer\u2019\u0131n laboratuvar ekibi \u201csaat\u201d genleri ile b\u00fcy\u00fcmeden sorumlu oksin hormonu aras\u0131nda ba\u011flant\u0131lar ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. Ancak Harmer\u2019in Kaliforniya\u00a0 \u00dcniversitesi Berkeley\u2019deki \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015f\u0131 Benjamin Blackman ve Virginia \u00dcniversitesi\u2019ne \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacak bir \u00f6rnek gerekiyordu. \u0130htiya\u00e7lar\u0131 olan\u0131 da ay\u00e7i\u00e7e\u011finde buldular.<\/p>\n Do\u011fudan bat\u0131ya, sonra da geriye<\/strong><\/p>\n B\u00fcy\u00fcmekte olan ay\u00e7i\u00e7ekleri, g\u00fcne ba\u015flar\u0131 do\u011fuya d\u00f6n\u00fck ba\u015flar, g\u00fcn i\u00e7inde ba\u015flar\u0131n\u0131 bat\u0131 y\u00f6n\u00fcnde \u00e7evirirler, gece olunca da do\u011fuya geri d\u00f6nerler.<\/p>\n \u201cBitki bir \u015fekilde g\u00fcne\u015fin ne zaman nereden do\u011faca\u011f\u0131n\u0131 sezebiliyor, bana g\u00f6re bu i\u00e7 saatin b\u00fcy\u00fcme s\u00fcreci ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in bir neden\u201d diyor Harmer. Biliminsanlar\u0131 ay\u00e7i\u00e7eklerinin davran\u0131\u015flar\u0131ndan daha 1898\u2019de bahsetmekteydiler, ama hi\u00e7 kimsenin akl\u0131na bunun sirkadyen ritimlerine ba\u011fl\u0131 olabilece\u011fi gelmemi\u015fti.<\/p>\n Harmer\u2019\u0131n laboratuvar\u0131ndaki doktora sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Hagop Atamian, Blackman\u2019\u0131n Virginia \u00dcniversitesi\u2019ndeki (\u015fimdi UC Berkeley\u2019deki) laboratuvar\u0131 ile i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisinde tarlalarda, d\u0131\u015far\u0131daki saks\u0131larda ve kapal\u0131 ortamda yeti\u015ftirilen ay\u00e7i\u00e7ekleri \u00fczerinde \u00e7e\u015fitli deneyler ger\u00e7ekle\u015ftirdi.<\/p>\n Bitkileri hareket edemeyecekleri \u015fekilde dizerek ya da saks\u0131lardaki bitkileri, g\u00fcna\u015f\u0131r\u0131 yanl\u0131\u015f y\u00f6ne do\u011fu \u00e7evirerek Atamian, g\u00fcne\u015fi takip etmelerine engel olabilece\u011fini kan\u0131tlam\u0131\u015f oldu. G\u00fcne\u015fi takip etmek, bitkilerin h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmesini sa\u011fl\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re hareket edemeyecek \u015fekilde dizilmi\u015f olan ay\u00e7i\u00e7eklerinin biyok\u00fctleleri ve yapraklar\u0131n\u0131n y\u00fczey alanlar\u0131 hareket edebilenlere g\u00f6re daha az oluyor.<\/p>\n Bitkiler kapal\u0131 bir alandaki, tepede sabit bir \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 olan seraya getirildiklerinde ise, birka\u00e7 g\u00fcn ba\u015flar\u0131n\u0131 \u00e7evirmeye devam ettikleri g\u00f6zlemlendi. Harmer\u2019a g\u00f6re, biyolojik bir i\u00e7 saate g\u00f6re i\u015fleyen bir mekanizmadan beklenen de tam da buydu.<\/p>\n Sonunda, yapay \u0131\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131 g\u00fcn boyunca seran\u0131n etraf\u0131nda -yan yana duran \u0131\u015f\u0131klar\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131p kapat\u0131lmas\u0131yla- hareket ettirildi\u011finde, i\u00e7erideki bitkiler de \u201cg\u00fcne\u015fi\u201d yeniden takip etmeye ba\u015flad\u0131lar. Yapay bir g\u00fcn 24 saate yak\u0131n oldu\u011fu s\u00fcrece bitkiler, g\u00fcne\u015fin hareketini takip etmede olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131lar, ancak bir \u201cg\u00fcn\u201d 30 saate yakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ayn\u0131s\u0131 ge\u00e7erli olmad\u0131.<\/p>\n Saatler ve iki b\u00fcy\u00fcme mekanizmas\u0131<\/strong><\/p>\n Peki bitkiler g\u00fcn boyunca g\u00f6vdelerini nas\u0131l hareket ettiriyor? Atamian, bitkilerin g\u00f6vdelerine m\u00fcrekkeple k\u00fc\u00e7\u00fck noktalar koyup g\u00fcn boyunca kameraya kaydetti. Bu sayede, \u00e7ekimi h\u0131zland\u0131rarak noktalar aras\u0131 mesafelerin nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fini \u00f6l\u00e7t\u00fc.<\/p>\n Atamian\u2019\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcmlerine g\u00f6re bitkiler g\u00fcne\u015fi takip ederken g\u00f6vdenin do\u011fu yan\u0131, bat\u0131 yan\u0131na g\u00f6re daha h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyordu. Geceleri, g\u00f6vde di\u011fer y\u00f6ne do\u011fru d\u00f6nerken de bat\u0131da kalan taraf daha h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyordu. Ekip ayn\u0131 zamanda g\u00fcnd\u00fczleri g\u00fcne\u015f alan tarafta (geceleri de di\u011fer tarafta) daha aktif olan genler ke\u015ffetti.<\/p>\n Harmer, ay\u00e7i\u00e7e\u011fi g\u00f6vdesinin geli\u015fiminde etkili olan iki farkl\u0131 b\u00fcy\u00fcme mekanizmas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. \u0130lki ortamdaki \u0131\u015f\u0131k miktar\u0131na g\u00f6re ortalama bir b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131 belirlerken di\u011feri sikradyen saate ve \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n geli\u015f y\u00f6n\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak g\u00f6vdenin bir taraf\u0131n\u0131n daha h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmesini sa\u011fl\u0131yor. Bitki de bu \u015fekilde g\u00fcn i\u00e7erisinde do\u011fudan bat\u0131ya sal\u0131nm\u0131\u015f oluyor.<\/p>\n G\u00fcne bakmak<\/strong><\/p>\n Eri\u015fkinli\u011fe ula\u015fm\u0131\u015f \u00e7i\u00e7ekler neden g\u00fcne\u015fe bakmaya devam ediyor peki? Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, saks\u0131larda yeti\u015ftirilen ay\u00e7i\u00e7eklerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 bat\u0131ya do\u011fru \u00e7evirdiler. K\u0131z\u0131l\u00f6tesi kameralarla yapt\u0131klar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcmler, do\u011fuya bakan \u00e7i\u00e7eklerin sabahlar\u0131 daha h\u0131zl\u0131 \u0131s\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00fcstelik tozla\u015fmaya yard\u0131mc\u0131 olan b\u00f6cekler i\u00e7in bat\u0131ya bakanlardan be\u015f kat daha \u00e7ekici olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bat\u0131ya d\u00f6n\u00fck olan \u00e7i\u00e7ekler bir \u0131s\u0131t\u0131c\u0131yla \u0131s\u0131t\u0131ld\u0131klar\u0131nda polen ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 b\u00f6ceklerin bu bitkilere geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6zlemlendi.<\/p>\n \u201cAr\u0131lar s\u0131cak \u00e7i\u00e7ekleri sever\u201d diyor Harmer. \u201cT\u0131pk\u0131 insanlar gibi bitkiler de i\u015flevlerini s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in gece-g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn 24 saatlik ritmine g\u00fcvenirler\u201d diyor program\u0131n ba\u015f\u0131ndaki Anne Sylvester. \u201cAy\u00e7i\u00e7ekleri, g\u00fcne\u015f enerjisi panelleri gibi g\u00fcne\u015fi do\u011fudan bat\u0131ya takip ederler. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu bitkilerin g\u00fcne\u015fi nas\u0131l ve neden takip ettiklerini anlayabilmek i\u00e7in ay\u00e7i\u00e7e\u011fi genomundaki bilgilerden faydalan\u0131yorlar.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bitki biyologlar\u0131, ay\u00e7i\u00e7eklerinin b\u00fcy\u00fcme hormonlar\u0131na ba\u011fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan i\u00e7 sirkadyen (24 saatlik) saatlerini kullanarak g\u00fcn boyunca g\u00fcne\u015fi nas\u0131l takip ettiklerini ke\u015ffettiler. G\u00fcne\u015fi takip etmek, bu bitkilerin daha h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmelerini ve biyok\u00fctlelerinin artmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Yaz geldi ve Yolo County\u2019deki tarlalar s\u0131ra s\u0131ra dizilmi\u015f birer n\u00f6bet\u00e7i edas\u0131yla g\u00fcne\u015fin do\u011fu\u015funu izleyen ay\u00e7i\u00e7ekleriyle doldu. Yak\u0131nlardaki Kaliforniya \u00dcniversitesi\u2019nin Davis kamp\u00fcs\u00fcn\u00fcn bitki […]<\/p>\n","protected":false},"author":865,"featured_media":14730,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[188,19,21],"tags":[645,197,1633,1679],"class_list":["post-14729","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-151-sayi","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","tag-bitki","tag-biyoloji","tag-hormon","tag-saat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t