{"id":14732,"date":"2016-09-01T15:34:25","date_gmt":"2016-09-01T12:34:25","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=14732"},"modified":"2017-12-19T15:39:36","modified_gmt":"2017-12-19T12:39:36","slug":"3000-yil-once-gerceklestirilen-beyin-ameliyati","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/09\/01\/3000-yil-once-gerceklestirilen-beyin-ameliyati","title":{"rendered":"3000 y\u0131l \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015ftirilen beyin ameliyat\u0131"},"content":{"rendered":"

Sibirya\u2019daki Bronz \u00c7a\u011f\u0131 doktorlar\u0131n\u0131n trepanasyon (kafatas\u0131 delme) i\u015flemini nas\u0131l uygulad\u0131klar\u0131 sorusu Krasnoyarsk b\u00f6lgesindeki Anzhevsky arkeolojik alan\u0131nda, Nefteprovod II isimli g\u00f6m\u00fctte bulunan erkek kafatas\u0131 \u00fczerinde yap\u0131lan akademik ara\u015ft\u0131rma sayesinde ayd\u0131nlanmakta.<\/p>\n

\u201cHasta\u201d 30 ile 40 ya\u015flar\u0131 aras\u0131nda \u00f6lm\u00fc\u015f ve arkeologlar kafatas\u0131 \u00fczerindeki izlerin dini rit\u00fcellerden de\u011fil, t\u0131bbi m\u00fcdaheleden kaynakland\u0131\u011f\u0131 konusunda hemfikir. Kesinlik kazanan bir di\u011fer durum, e\u011fri bir b\u0131\u00e7akla birlikte g\u00f6m\u00fclen bu adam\u0131n ameliyattan sonra bir s\u00fcre daha ya\u015fad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Kafatas\u0131ndaki parietal kemikte (yan kafa \u00e7eper kemi\u011fi) kemi\u011fin iyile\u015fti\u011fine dair kan\u0131tlar ile kemik plakalar\u0131nda olu\u015fmu\u015f iltihapl\u0131 tepkimeler bu sonuca g\u00f6t\u00fcren \u00f6rneklerdir.<\/p>\n

Adam\u0131n sonunu, operasyon sonras\u0131 ba\u015f g\u00f6sterip, yava\u015f yava\u015f \u00f6l\u00fcme g\u00f6t\u00fcren bir iltihab\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphe edilmektedir. Sibirya\u2019da trepanasyon gelene\u011finin ilk \u00f6rnekleri bu ki\u015fiden daha \u00f6ncelere, \u00f6rne\u011fin Neolitik d\u00f6neme kadar gitmektedir.<\/p>\n

\u015eimdi Novosibirsk\u2019teki Arkeoloji ve Etnografya Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fan ve eski bir cerrah olan Dr. Sergey Slepchenko, \u201cAmeliyat\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 ge\u00e7mesinin hastan\u0131n, cerrah\u0131n b\u00f6yle bir operasyonu ger\u00e7ekle\u015ftirecek yeterli beceri ve bilgisi oldu\u011funa dair g\u00fcvenine ba\u011fl\u0131 olabilece\u011fini\u201d belirtiyor.<\/p>\n

\"\"
Minusinsky yerel tarih m\u00fczesinde sergilenen Bronz Tagar b\u0131\u00e7aklar\u0131n\u0131n antik ameliyatlarda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na inan\u0131lmaktad\u0131r. Foto: Tatyana Chikisheva.<\/figcaption><\/figure>\n

Bu noktada hastan\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 azaltabilmek amac\u0131yla, ki\u015fiyi normal uyku veya uyan\u0131kl\u0131k durumundan farkl\u0131 bir bilin\u00e7 \u015fekline sokacak olan elemanlar devreye girmekteydi. Bu tip a\u011fr\u0131 kesicilerin say\u0131s\u0131 ve \u00e7e\u015fiti \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 derecede \u00e7oktur. \u00d6rne\u011fin baz\u0131 etnik gruplar \u015eaman t\u00f6renlerinde ard\u0131\u00e7 ve kekik kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Nivkhi toplulu\u011fu vah\u015fi biberiye dallar\u0131n\u0131 ve yapraklar\u0131n\u0131 yakarken, kuzey yerlileri g\u00fc\u00e7l\u00fc hal\u00fcsinasyonlar g\u00f6r\u00fclmesine sebep olan sinek mantar\u0131n\u0131 (Amanita muscaria<\/em>) kullanmaktayd\u0131. Bu bitkilerin i\u00e7inde en \u00f6ne \u00e7\u0131kan ise elbette kenevirdir.<\/p>\n

Hastan\u0131n bilin\u00e7 durumunu de\u011fi\u015ftirerek ac\u0131s\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in mantar t\u00fcketimi ile birlikte esrik danslar ve davul \u00e7almak gibi \u00e7e\u015fitli \u015eaman adetleri birlikte kullan\u0131lm\u0131\u015f olabilir.<\/p>\n

Kemik plakalar\u0131nda olu\u015fmu\u015f iltihapl\u0131 tepkimeler ile kafatas\u0131ndaki parietal kemikte (yan kafa \u00e7eper kemi\u011fi) bulunan izler, operasyon sonras\u0131nda hastan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011fna kan\u0131tt\u0131r.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u201cOperasyonun haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131 i\u00e7in ancak tahminde bulunabiliriz. Bununla birlikte kesiklerin \u015fekline ve e\u011fimine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, hastan\u0131n kafas\u0131 sa\u011fa d\u00f6n\u00fck bir \u015fekilde s\u0131rt\u00fcst\u00fc yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz\u201d diyorlar. \u201cCerrah ise ya hastayla y\u00fcz y\u00fcze durmakta ya da hastan\u0131n kafas\u0131n\u0131 sol koluyla veya dizlerinin aras\u0131na alarak sabitlemi\u015f halde operasyonu sa\u011f eliyle ger\u00e7ekle\u015ftirmekteydi\u201d diye ekliyorlar.<\/p>\n

Dr. Slepchenko ve ekibinin ald\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lara g\u00f6re, cerrah deriyi kesme i\u015flemini ger\u00e7ekle\u015ftirirken\u00a0 yard\u0131mc\u0131 bir ki\u015fi yaran\u0131n \u00e7evresindeki deriyi germekte ve aletleri uzatmaktayd\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ayn\u0131 zamanda kemi\u011fe ve alt\u0131ndaki dokulara kadar ula\u015fan bir kesikten de bahsetmekteler.<\/p>\n

Kafa derisinin kesilmesi i\u015fleminden, Sibirya\u2019daki trepanasyondan 600 y\u0131l kadar sonra Hipokrat da s\u00f6z etmektedir. Deri kesilip a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacak alan ortaya \u00e7\u0131kmaktayd\u0131. Deri ve ak \u00f6rt\u00fc, alt\u0131ndaki kemik ortaya \u00e7\u0131kana dek kesilmekteydi. Bir sonraki a\u015fama kemi\u011fi kaz\u0131makt\u0131r. \u0130yile\u015fme sonras\u0131 kemikte meydana gelen de\u011fi\u015fimler bu i\u015f i\u00e7in hangi aletin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve i\u015flemin tam olarak nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini anlamay\u0131 engeller.<\/p>\n

Dr. Slepchenko, \u201cBu operasyonun \u00f6zellikli aletler ile yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kesin olarak s\u00f6yleyemiyoruz. Bununla birlikte Sibirya\u2019da t\u0131bbi malzemelerin var oldu\u011funu ve \u00f6l\u00fcm sonras\u0131 d\u00fczenlemelerde yayg\u0131n olarak kullan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 biliyoruz. Bu aletler ayn\u0131 zamanda trepanasyon i\u00e7in de kullan\u0131lm\u0131\u015f olabilir\u201d diyor. Deli\u011fin \u015feklinden \u00f6t\u00fcr\u00fc, kullan\u0131lan aletin b\u0131\u00e7aktan ziyade bir t\u00fcr kaz\u0131y\u0131c\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde olup kaz\u0131ma i\u015fleminin dura mater (beyin dokusunu ve omurili\u011fi \u00e7evreleyen dokunun en kal\u0131n ve en d\u0131\u015f zar\u0131) ortaya \u00e7\u0131kana dek yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun alt\u0131na inilmedi\u011fini ekliyor.<\/p>\n

Trepanasyon sonras\u0131nda hayatta kalma oranlar\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131, operasyonlarda dura materden ileriye ge\u00e7memeleriyle ili\u015fkili olabilir. Dura materin delinmesi kafatas\u0131 i\u00e7i kanamalar\u0131 gibi sonu\u00e7lara yol a\u00e7maktayd\u0131. Yara apsesi, menenjit ve beyin apsesi sonunda \u00f6l\u00fcme g\u00f6t\u00fcren komplikasyonlard\u0131.<\/p>\n

Bu hastadan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, trepanasyon sonras\u0131 bir s\u00fcre daha ya\u015fayan ki\u015filerin n beyinlerinin en d\u0131\u015f zarlar\u0131 iyile\u015fme belirtisi g\u00f6sterecek kadar sa\u011flam kalm\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Kafada a\u00e7\u0131lan yara, trepanasyon sonras\u0131nda deri ile \u00f6rt\u00fclmekteydi. Beynin en d\u0131\u015f zar\u0131 ile ak \u00f6rt\u00fcn\u00fcn i\u00e7 k\u0131sm\u0131 aras\u0131nda kalan alan kan ile dolmu\u015f olup p\u0131ht\u0131lar diploenin (kafatas\u0131n\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f laminalar\u0131n\u0131 ay\u0131ran s\u00fcngerimsi kemik) daha fazla kanamas\u0131n\u0131 \u00f6nlemi\u015ftir.<\/p>\n

Yara, enfeksiyon riskinden \u00f6t\u00fcr\u00fc kendi haline b\u0131rak\u0131lamazd\u0131. Ancak ne ameliyat sonras\u0131 diki\u015f at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 veya bandaj sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ne de yaran\u0131n nas\u0131l kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinebilmektedir. Yaln\u0131zca baz\u0131 etnografik kay\u0131tlar bu tip uygulamalara kan\u0131t g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n

Trepanasyonun en tehlikeli komplikasyonlar\u0131ndan biri deri kesildikten hemen sonra olu\u015fan kanamad\u0131r. Pe\u015finden gelen kafatas\u0131n\u0131 kaz\u0131ma i\u015flemiyle birlikte diploe kemi\u011finden gelen kan da eklenmi\u015f olur.<\/p>\n

Beynin en d\u0131\u015f zar\u0131n\u0131n sa\u011flam kalmas\u0131 alt\u0131nda olu\u015facak yaralar\u0131 \u00f6nlemektedir. Kanamay\u0131 ve ac\u0131y\u0131 en aza indirmek i\u00e7in operasyonun deneyimli bir cerrah taraf\u0131ndan h\u0131zl\u0131 bir bi\u00e7imde yap\u0131lmas\u0131 \u00f6nemlidir. Elde herhangi bir yaz\u0131l\u0131 belge olmasa da uzmanlar bitkilerin veya k\u0131zg\u0131n objelerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekte.<\/p>\n

Karasuk k\u00fclt\u00fcr\u00fc Bronz \u00c7a\u011f\u0131\u2019nda do\u011fuda Aral Denizi\u2019nden Yenisey Irma\u011f\u0131\u2019n\u0131n yukar\u0131lar\u0131na, bat\u0131da ve kuzeyde Altay Da\u011flar\u0131 ile Tanr\u0131 Da\u011flar\u0131\u2019na dek yerle\u015fim g\u00f6steren bir grubu tan\u0131mlar. Bu insanlar tar\u0131m yapt\u0131\u011f\u0131 gibi madencilik ile de u\u011fra\u015fmaktayd\u0131. Ayn\u0131 zamanda Sibirya\u2019da at\u0131 binek hayvan\u0131 olarak kullanan ilk topluluk olduklar\u0131 kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Akademisyenler inceledikleri hastan\u0131n benzer ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 benimsemi\u015f farkl\u0131 bir k\u00fclt\u00fcrden oldu\u011funa inanmakta. Trepanasyon ge\u00e7irmi\u015f kafatas\u0131n\u0131n bulundu\u011fu mezar\u0131n, antik d\u00f6nemde soyguna u\u011frad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kafatas\u0131ndan ba\u015fka; t\u00fcb\u00fcler ve kaburga kemi\u011fi par\u00e7alar\u0131na da rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. Mezarda bulunan geleneksel Karasuk tipi b\u0131\u00e7a\u011f\u0131n ameliyatta kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair bir \u00f6nerme yoktur. Ayr\u0131ca iki adet ta\u015f ok ucu da ele ge\u00e7irilmi\u015ftir.<\/p>\n

Rusya Bilimler Akademisi\u2019nin Sibirya kolu olan Arkeoloji ve Etnografya Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn Koruma ve Kurtarma Departman\u0131, arkeolojik kaz\u0131lar\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 ve buluntular\u0131n \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sibirya\u2019daki Bronz \u00c7a\u011f\u0131 doktorlar\u0131n\u0131n trepanasyon (kafatas\u0131 delme) i\u015flemini nas\u0131l uygulad\u0131klar\u0131 sorusu Krasnoyarsk b\u00f6lgesindeki Anzhevsky arkeolojik alan\u0131nda, Nefteprovod II isimli g\u00f6m\u00fctte bulunan erkek kafatas\u0131 \u00fczerinde yap\u0131lan akademik ara\u015ft\u0131rma sayesinde ayd\u0131nlanmakta. \u201cHasta\u201d 30 ile 40 ya\u015flar\u0131 aras\u0131nda \u00f6lm\u00fc\u015f ve arkeologlar kafatas\u0131 \u00fczerindeki izlerin dini rit\u00fcellerden de\u011fil, t\u0131bbi m\u00fcdaheleden kaynakland\u0131\u011f\u0131 konusunda hemfikir. Kesinlik kazanan bir di\u011fer durum, e\u011fri […]<\/p>\n","protected":false},"author":434,"featured_media":14734,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[188,211,20,19],"tags":[1680,1681,1631,230],"class_list":["post-14732","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-151-sayi","category-antropoloji","category-arkeoloji","category-bilim-gundemi","tag-ameliyat","tag-bronz-cagi","tag-hastalik","tag-insanlik-tarihi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t