Uzmanlar eski hiyerogliflerin Mayalar\u0131n matematik ve astronomide \u00f6nemli ke\u015fifler yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
120 y\u0131ldan fazla s\u00fcredir Dresden elyazmalar\u0131ndaki Ven\u00fcs tablosu, astronomi ile ilgili bilgi i\u00e7eren eski bir Maya kitab\u0131, d\u00fcnyadaki uzmanlar\u0131n ilgisini \u00e7ekiyor. G\u00f6zlemlerin do\u011frulu\u011fu, \u00f6zellikle Maya takvimindeki art\u0131k y\u0131l gibi hesaplamalar, astronomi alan\u0131nda merak uyand\u0131ran \u00f6nemli bir noktad\u0131r.<\/p>\n
Fakat Kaliforniya \u00dcniversitesi, Santa Barbara\u2019da antropoloji profes\u00f6r\u00fc olan Gerardo Aldana, Ven\u00fcs tablosunun yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ve k\u00fc\u00e7\u00fcmsendi\u011fine inan\u0131yor. Yeni bir makalede, Aldana Ven\u00fcs tablosunun matematik ve astronomide \u00f6nemli yenilik yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve a\u00e7\u0131k bir Maya ba\u015far\u0131s\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
\u00c7ok i\u015flemli bilim <\/strong><\/p>\n K\u00fclt\u00fcrdeki Astronomi Dergisi<\/em>\u2019nde yay\u0131mlanan \u201cKe\u015ffi ke\u015ffetmek: Chichen Itza Dresden Elyazmalar\u0131 Ven\u00fcs Tablosu ve 10. Y\u00fczy\u0131l Maya Astronomi Bulu\u015flar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makale, G\u00fcne\u015f\u2019e en yak\u0131n ikinci gezegenin g\u00f6zlemlenebilir evrelerini izleyen Ven\u00fcs tablosunun yeni bir yorumunu olu\u015fturmak i\u00e7in Maya hiyeroglif \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131, arkeoloji ve astronomiyi harmanl\u0131yor. Aldana farkl\u0131 disiplinleri kullanarak yap\u0131lan yeni okuman\u0131n, MS 800-1000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Chichen Itza\u2019da geli\u015ftirilen Ven\u00fcs takviminin matematiksel do\u011frulu\u011funu g\u00f6sterdi\u011fini belirtiyor. Hesaplamalar \u015fehrin en \u00f6nemli tarihi fig\u00fcrlerinden biri olan K\u2019ak\u2019 U Pakal K\u2019awiil y\u00f6netiminde yap\u0131lm\u0131\u015f olabilir.<\/p>\n Aldana en umut verici buldu\u011fu taraf\u0131n, Maya uygarl\u0131\u011f\u0131na ait biliminsan\u0131 veya g\u00f6kbilimci diyebilece\u011fimiz bir bireyin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na bakmam\u0131z ve tarihin \u00e7ok belirli bir periyodunda ve belirli bir \u015fehrinde g\u00f6zlem yapan bu ki\u015finin matematiksel yenilik yapm\u0131\u015f olmas\u0131 oldu\u011funu belirtiyor.<\/p>\n Ven\u00fcs tablosu<\/strong><\/p>\n Uzmanlar uzun zamand\u0131r Dresden elyazmalar\u0131n\u0131n 24. sayfas\u0131 olan Ven\u00fcs tablosunun \u00f6ns\u00f6z\u00fcn\u00fcn Aldana\u2019n\u0131n hiyeroglif yaz\u0131s\u0131ndaki \u201cmatematiksel deha\u201d diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015feyi i\u00e7erdi\u011fini biliyor. Hatta bunun 583,92 g\u00fcn olan Ven\u00fcs\u2019\u00fcn d\u00fczensiz d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne bir d\u00fczeltme olarak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n da fark\u0131ndalar. Aldana bunun temel birim olarak g\u00fcnlere dayal\u0131 olan bir takvimde herhangi bir de\u011fi\u015fiklik yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, biriken bir hata olu\u015fmas\u0131 anlam\u0131na geldi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Bu Gregoryen takvimdeki art\u0131k y\u0131l i\u00e7in kullan\u0131lanla ayn\u0131 prensip. Uzmanlar Ven\u00fcs tablosunun art\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lan matemati\u011fi 1930\u2019larda \u00e7\u00f6zd\u00fcler. Bu noktada Aldana bunun ne anlama geldi\u011fini, bunu ne zaman ke\u015ffettiklerini ve onlar i\u00e7in ne anlama geldi\u011fini soruyor.<\/p>\n Aldana ilk olarak epigrafi kulland\u0131 ve \u00f6nemli bir geli\u015fme kaydetti: Tablonun hiyeroglifini incelerken, anahtar bir fiil fark etti. \u201cK’al\u201d geleneksel olarak yorumlanandan farkl\u0131 bir anlama sahipti. Tabloda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imiyle \u201ck’al\u201d \u00e7evrelemek, etraf\u0131n\u0131 \u00e7evirmek anlamlar\u0131na geliyordu ve Aldana\u2019ya g\u00f6re bunun tarihsel ve kozmolojik bir amac\u0131 vard\u0131.<\/p>\n Varsay\u0131mlar\u0131 tekrar d\u00fc\u015f\u00fcnmek<\/strong><\/p>\n Bu bulu\u015f Aldana\u2019n\u0131n, yaz\u0131n\u0131n yazar\u0131n\u0131n tabloda ne yapt\u0131\u011f\u0131yla ilgili olan varsay\u0131mlar\u0131 sorgulamas\u0131na sebep oldu. Arkeologlar ve di\u011fer uzmanlar Ven\u00fcs g\u00f6zlemlerinin do\u011frulu\u011funu g\u00f6rebilirdi, ama bunun numerolojiye dayand\u0131\u011f\u0131nda \u0131srar ettiler. Aldana uzmanlar\u0131n 70 y\u0131ldan uzun s\u00fcredir Mayalar\u0131n yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve numerolojinin daha da \u00f6nemli oldu\u011funu s\u00f6ylediklerini belirtiyor ve bir ad\u0131m geriye gidip farkl\u0131 bir varsay\u0131mda bulunmak gerekti\u011fiyle devam ediyor.<\/p>\n Bu do\u011frultuda Mayalar\u0131n, Yunanl\u0131lar, M\u0131s\u0131rl\u0131lar ve herkes gibi gelecekte kullanmak i\u00e7in astronomik olaylar\u0131n kay\u0131tlar\u0131n\u0131 tuttuklar\u0131n\u0131 varsayma \u00f6nerisinde bulunuyor. Aldana yapt\u0131klar\u0131n\u0131n bu kay\u0131tlar\u0131 uzunca zaman tutmak ve bunlardan olaylar\u0131n modelini \u00e7\u0131karmak oldu\u011funu ve Bat\u0131 astronomi tarihinin bu aksiyoma ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n Yeni varsay\u0131m\u0131 test etmek i\u00e7in, Aldana Honduras\u2019taki Copan isimli ba\u015fka bir Maya arkeolojik alan\u0131n\u0131 inceliyor. Buradaki \u015fehir devlet kendi Ven\u00fcs kayd\u0131na sahip, ki bu da Dresden elyazmalar\u0131ndaki g\u00f6zlemlerle uyu\u015fuyor. Bunun \u00fczerine Aldana bunlar\u0131 numeroloji olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmekten \u00e7ok, tarihsel kay\u0131t olarak de\u011ferlendirdi\u011fimizde yap\u0131lan yorumun da de\u011fi\u015fece\u011fini ifade ediyor.<\/p>\n Par\u00e7alar\u0131 bir araya getirmek<\/strong><\/p>\n Yapbozun final par\u00e7as\u0131 Aldana\u2019n\u0131n \u201cmekanizma\u201d olarak niteledi\u011fi par\u00e7alar\u0131n nas\u0131l bir araya geldi\u011fi konusu. Uzmanlar Mayalar\u0131n Ven\u00fcs g\u00f6zlemlerinin do\u011frulu\u011funu biliyorlar, fakat Aldana\u2019n\u0131n ortaya koydu\u011fu bu bilginin numerolojik olarak de\u011fil, tarihsel olarak geli\u015ftirildi\u011fi.<\/p>\n Nicolaus Kopernik Paskalya\u2019n\u0131n gelecek tarihlerinin tahminlerini \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken G\u00fcne\u015f-merkezli evrende yan\u0131l\u0131r. Aldana\u2019n\u0131n Ven\u00fcs tablosunda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Mayalar\u0131n Ven\u00fcs\u2019\u00fc sadece ne zaman g\u00f6r\u00fcnece\u011fini belirlemek i\u00e7in kullanmad\u0131klar\u0131, ayn\u0131 zamanda da rit\u00fcellerinin d\u00f6ng\u00fcs\u00fc i\u00e7in de kulland\u0131klar\u0131d\u0131r. Mayalar\u0131n t\u00fcm \u015fehrin bir araya geldi\u011fi ve Ven\u00fcs g\u00f6zlemlerine dayanan rit\u00fcelleri vard\u0131.<\/p>\n Bu par\u00e7alar birle\u015fti\u011finde, Aldana Chichen\u2019 Itza\u2019n\u0131n i\u015fgali s\u0131ras\u0131ndaki bir zaman diliminde, tap\u0131naktaki bir g\u00f6kbilimcinin gezegenin ilerlemesini g\u00f6rebildi\u011fini ve bunun takvimi do\u011frulaman\u0131n ve rit\u00fcel zamanlar\u0131n\u0131 belirlemenin uygulanabilir bir yolu oldu\u011funu ke\u015ffetti\u011fini buldu.<\/p>\n Aldana bunun numeroloji oldu\u011funu s\u00f6ylersek, g\u00f6r\u00fclebilir herhangi bir \u015feye dayanmamas\u0131 gerekti\u011fini; ancak bir tarihsel kay\u0131t oldu\u011funu s\u00f6ylersek \u00e7ok farkl\u0131 olas\u0131l\u0131klar\u0131n tutturulaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n Maya ba\u015far\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n Aldana \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n Ven\u00fcs tablosunu k\u00fclt\u00fcrel bir ba\u011flama ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Bu ona g\u00f6re Maya biliminin bir ba\u015far\u0131s\u0131. Aldana ke\u015ffi kimin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kesin olarak hi\u00e7bir zaman bilemeyebilece\u011fimizi not edip, bunu bilimin tarihsel bir ilerlemesi olarak g\u00f6rmenin bizi Mayalara d\u00f6nd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ekliyor.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Uzmanlar eski hiyerogliflerin Mayalar\u0131n matematik ve astronomide \u00f6nemli ke\u015fifler yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. 120 y\u0131ldan fazla s\u00fcredir Dresden elyazmalar\u0131ndaki Ven\u00fcs tablosu, astronomi ile ilgili bilgi i\u00e7eren eski bir Maya kitab\u0131, d\u00fcnyadaki uzmanlar\u0131n ilgisini \u00e7ekiyor. G\u00f6zlemlerin do\u011frulu\u011fu, \u00f6zellikle Maya takvimindeki art\u0131k y\u0131l gibi hesaplamalar, astronomi alan\u0131nda merak uyand\u0131ran \u00f6nemli bir noktad\u0131r. Fakat Kaliforniya \u00dcniversitesi, Santa Barbara\u2019da antropoloji […]<\/p>\n","protected":false},"author":749,"featured_media":14740,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[188,211,19],"tags":[1683,1682,1684],"class_list":["post-14739","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-151-sayi","category-antropoloji","category-bilim-gundemi","tag-epigrafi","tag-hiyeroglif","tag-mayalar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t