{"id":14835,"date":"2016-12-01T13:24:53","date_gmt":"2016-12-01T10:24:53","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=14835"},"modified":"2017-12-20T13:31:02","modified_gmt":"2017-12-20T10:31:02","slug":"daha-hizli-daha-yuksege-daha-guclu-sayborg-olimpiyadina-hos-geldiniz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/12\/01\/daha-hizli-daha-yuksege-daha-guclu-sayborg-olimpiyadina-hos-geldiniz","title":{"rendered":"Daha h\u0131zl\u0131, daha y\u00fckse\u011fe, daha g\u00fc\u00e7l\u00fc:\u00a0Sayborg Olimpiyad\u0131na ho\u015f geldiniz!"},"content":{"rendered":"

D\u00fcnyan\u0131n ilk Sayborg Olimpiyat\u0131 Saybatlon (Cybathlon), 8 Ekim 2016\u2019da Z\u00fcrih\u2019te d\u00fczenlenecek. K\u00fc\u00e7\u00fck tak\u0131mlardan geli\u015fmi\u015f protezler \u00fcreten d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131 firmalardan gelenlere kadar, 300\u2019e yak\u0131n biliminsan\u0131, m\u00fchendis, teknik eleman ve yar\u0131\u015fmac\u0131 olarak engelliler, g\u00fcnl\u00fck i\u015fleri halletme becerileriyle alt\u0131 etkinlikten birinde yar\u0131\u015facak. Takma kol kullan\u0131c\u0131lar\u0131 aras\u0131nda yemek haz\u0131rlama ve elbise asma gibi g\u00f6revleri ger\u00e7ekle\u015ftirme yar\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lacak. Elektrikli tekerlekli sandalye yar\u0131\u015flar\u0131nda kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n her g\u00fcn kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan t\u00fcmsek ve merdiven engellerini nas\u0131l a\u015ft\u0131klar\u0131 test edilecek.<\/em><\/p>\n

Sunu\u015f<\/strong><\/p>\n

Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z yaz\u0131, Nature<\/em> dergisinin 4 A\u011fustos 2016 tarihli 536. say\u0131s\u0131nda aras\u0131nda yay\u0131mland\u0131 (ss.20-22). http:\/\/www.nature.com\/news\/welcome-to-the-cyborg-olympics-1.20353<\/em> adresinden ald\u0131k, spotu ve kimi araba\u015fl\u0131klar\u0131 de\u011fi\u015ftirdik; sunuyoruz. Yazar: Sara Reardon<\/p><\/blockquote>\n

Vance Bergeron, bir y\u0131lda yapt\u0131\u011f\u0131 7000 kilometrenin \u00e7o\u011funu Alpler\u2019e dik t\u0131rman\u0131\u015f ile ge\u00e7iren amat\u00f6r bir bisiklet\u00e7iydi. Fakat 2013 \u015eubat\u2019\u0131nda, Lyons, Fransa\u2019da bulunan \u00c9cole Normale Sup\u00e9rieure\u2019de 50 ya\u015f\u0131nda bir kimya m\u00fchendisiyken araba kazas\u0131 ge\u00e7irdi. \u00c7arp\u0131\u015fman\u0131n etkisiyle havaya f\u0131rlad\u0131 ve d\u00fc\u015ferken boynunu k\u0131rd\u0131. Uyand\u0131\u011f\u0131nda bacaklar\u0131n\u0131 asla oynatamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve kollar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 kullanabilece\u011fini \u00f6\u011frendi.<\/p>\n

Yata\u011fa ba\u011fl\u0131 kald\u0131\u011f\u0131 aylar boyunca, Bergeron bisiklet s\u00fcrmeye geri d\u00f6nmenin yollar\u0131n\u0131 aramaya ba\u015flad\u0131. Sinirbilimi \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131 ve insanlar\u0131 onun gibi bir sayborga<\/strong>, insan ve makine birle\u015fimine \u00e7evirebilecek robotik protezler \u00fczerine yo\u011funla\u015ft\u0131. Baz\u0131 protezlerin i\u015flevsel elektrik uyar\u0131lar\u0131 tekni\u011fi (functional electrical stimulation, FES) ile k\u00f6relmi\u015f kol ve bacaklara, kaslar\u0131n kas\u0131lmas\u0131n\u0131 ve baz\u0131 fonksiyonlar\u0131 yerine getirmesini sa\u011flayan elektrik sinyali da\u011f\u0131tabildi\u011fini \u00f6\u011frendi.<\/p>\n

Bergeron tekerlekli sandalye kullanmaya al\u0131\u015f\u0131r al\u0131\u015fmaz, protez fikriyle kendi laboratuvar\u0131na d\u00f6nd\u00fc ve sinirbilimi \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Kendisini kobay olarak kullanarak, ekibi ile birlikte kaslar\u0131n\u0131n tekrar pedal basmas\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131 i\u00e7in baca\u011f\u0131ndaki sinirleri nas\u0131l uyarabilece\u011fi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. O, kendi kendisinin ara\u015ft\u0131rma projesi olmu\u015ftu ve bu iki tarafl\u0131 kazanmak demekti.<\/p>\n

Kas geli\u015fimi i\u00e7in yap\u0131lan d\u00fczenli al\u0131\u015ft\u0131rmalarda, Bergeron\u2019un yapay olarak uyar\u0131lan baca\u011f\u0131 en fazla 20 watt g\u00fc\u00e7 \u00fcretebiliyordu ki, bu da ortalama bisiklet\u00e7i i\u00e7in gereken 150-200 Watt\u2019\u0131n yakla\u015f\u0131k onda biri idi. Ama o ve ekibi FES kontrolc\u00fcs\u00fc ile elektrotlar tasarlad\u0131lar ve bunlar\u0131 Bergeron\u2019un olimpiyatlarda daha iyi yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilecek karbon fiberden yap\u0131lma, yatarak s\u00fcr\u00fclen bir \u00fc\u00e7 tekerlekli bisiklete eklediler. Vance Bergeron belki de, 8 Ekim\u2019de Z\u00fcrih\u2019te ilk kez d\u00fczenlenecek Sayborg Olimpiyat\u0131\u2019nda di\u011fer FES kullanan bisiklet\u00e7ilere kar\u015f\u0131 madalya kazanacak.<\/p>\n

G\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n engelliler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck zorluklar\u0131<\/strong><\/p>\n

D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda 25 farkl\u0131 \u00fclkeden yakla\u015f\u0131k 80 ara\u015ft\u0131rma grubu, 5 milyon euroluk Sayborg Olimpiyat etkinli\u011fi i\u00e7in teknolojilerini geli\u015ftiriyor. K\u00fc\u00e7\u00fck tak\u0131mlardan geli\u015fmi\u015f protezler \u00fcreten d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131 firmalar\u0131ndan gelenlere kadar, 300\u2019e yak\u0131n biliminsan\u0131, m\u00fchendis, teknik eleman ve yar\u0131\u015fmac\u0131 olarak engelliler, g\u00fcnl\u00fck i\u015fleri halletme becerileriyle alt\u0131 etkinlikten birinde yar\u0131\u015facak. Takma kol kullan\u0131c\u0131lar\u0131 aras\u0131nda yemek haz\u0131rlama ve elbise asma gibi g\u00f6revleri ger\u00e7ekle\u015ftirme yar\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lacak. Elektrikli tekerlekli sandalye yar\u0131\u015flar\u0131nda kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n her g\u00fcn kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan t\u00fcmsek ve merdiven engellerini nas\u0131l a\u015ft\u0131klar\u0131 test edilecek.<\/p>\n

\"\"
Saybatlon testleri m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca g\u00fcnl\u00fck i\u015flere benzer
\u015fekilde tasarland\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Z\u00fcrih\u2019teki 7600 ki\u015filik buz hokeyi stadyumu, engelli atletlerin tekerlekli sandalyelerle, esnek paletlerle ve destekleyici teknolojilerle yar\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 paralimpik oyunlarda oldu\u011fu gibi televizyon kameralar\u0131yla donat\u0131lmal\u0131 ve tak\u0131mlar\u0131n\u0131n formalar\u0131n\u0131 giyen taraftarlar olmal\u0131. Paralimpik oyunlar\u0131n fark\u0131, kat\u0131lan atletlerin sadece kas g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00f6ne \u00e7\u0131karan ticari \u00fcr\u00fcnleri kullanabilmeleri. Fakat Saybatlon, teknolojiyi ve yenili\u011fi \u00f6d\u00fcllendiriyor. Saybatlon yar\u0131\u015fmac\u0131lar\u0131 g\u00fc\u00e7 kaynaklar\u0131 olan, laboratuvar ortam\u0131nda geli\u015ftirilmi\u015f protezler kullanacaklar; bu sebeple onlara \u201catlet\u201d de\u011fil \u201cpilot\u201d demek daha do\u011fru. Umut edilen, yar\u0131\u015flarda kullan\u0131lan cihazlar\u0131n teknoloji geli\u015fimini h\u0131zland\u0131rmas\u0131 ve sonu\u00e7 olarak d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda insanlar taraf\u0131ndan kullan\u0131labilmesi.<\/p>\n

Saybatlon yarat\u0131c\u0131lar\u0131ndan ve Z\u00fcrih Swiss Federal Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde biyomedikal m\u00fchendisi olan Robert Riener\u2019e g\u00f6re, Saybatlon\u2019da g\u00fcnl\u00fck g\u00f6revleri ger\u00e7ekle\u015ftirmek g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden daha zor. Ona g\u00f6re, insanlar internet ve Hollywood filmleri taraf\u0131ndan \u015f\u0131mart\u0131lm\u0131\u015f durumda. Saybatlon tasar\u0131mc\u0131lar\u0131 insanlara h\u00e2l\u00e2 zorluklar oldu\u011funu g\u00f6stermek istiyor.<\/p>\n

Riener Saybatlon\u2019un k\u00f6kenlerini bir hay\u0131r etkinli\u011finin haber olmas\u0131na dayand\u0131r\u0131yor. Kas\u0131m 2012\u2019de bir motosiklet kazas\u0131nda baca\u011f\u0131n\u0131 kaybeden Zac Vawter, deneysel bir motor tak\u0131lan protez baca\u011f\u0131 ile \u015eikago\u2019daki 103 katl\u0131 Willis Tower\u2019a sadece 45 dakikada t\u0131rmand\u0131.<\/p>\n

Bu olay medyay\u0131 ve Riener\u2019i etkiledi ama, ayn\u0131 zamanda hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 da ya\u015fatt\u0131. Vawter\u2019\u0131n cihaz\u0131 Riener\u2019in laboratuvar\u0131ndakilerle ve d\u00fcnyadaki di\u011fer iyi \u00f6rneklerle olduk\u00e7a benzerdi, fakat ihtiyac\u0131 olan insanlara ula\u015fam\u0131yordu. Riener\u2019in fikrine g\u00f6re, \u00e7ok iyi bir i\u015f yap\u0131yorlard\u0131 ama satam\u0131yorlard\u0131. O zaman neden Willis Tower\u2019dan ilham alm\u0131yorlar ve protez ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yapan herkesin dikkatini bir yar\u0131\u015fma ile \u00e7ekmiyorlard\u0131?<\/p>\n

Riener\u2019in 30 ki\u015filik laboratuvar\u0131 b\u00f6yle bir etkinlik d\u00fczenlemek i\u00e7in \u00e7ok heyecanl\u0131yd\u0131. Ge\u00e7 olmadan haber d\u00fcnyadaki meslekta\u015flar\u0131na da yay\u0131ld\u0131. \u0130lk ba\u015fta Riener protez bacaklarla da\u011fa t\u0131rmanmak gibi \u015fov ama\u00e7l\u0131 etkinliklere ev sahipli\u011fi yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Fakat, 2013 y\u0131l\u0131nda kolunu kanserden kaybeden ve protez takan biriyle konu\u015ftuktan sonra fikri de\u011fi\u015fti. Cihaz, adam belli kaslar\u0131n\u0131 esnetti\u011fi zaman kablolarla hareket edebilen bir tutucuya ba\u011flan\u0131yordu. Geni\u015f hareketler i\u00e7in m\u00fckemmeldi ama, hassas kontrol i\u00e7in \u00e7ok k\u00f6t\u00fcyd\u00fc. Bir keresinde, adam ona, bir sinema gi\u015fesinin bilet kuyru\u011funda c\u00fczdan\u0131n\u0131 ve i\u00e7indeki paralar\u0131 almak i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131rken arkas\u0131ndaki insanlar\u0131n ona nas\u0131l sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Riener, bu tarz zorluklar\u0131 a\u015fman\u0131n yayl\u0131 bacak yaparak daha h\u0131zl\u0131 ko\u015fmaktan daha \u00f6nemli ve anlaml\u0131 oldu\u011funu fark etti. Daha sonra Saybatlon yar\u0131\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun kesinlikle olimpik olmamas\u0131na karar verdi.<\/p>\n

Beyin g\u00fcc\u00fc<\/strong><\/p>\n

Kolayl\u0131kla s\u00f6ylenebilir ki en acayip olay, beyin-bilgisayar ara y\u00fcz\u00fc (brain\u2013computer interface, BCI) yar\u0131\u015fmas\u0131 ile 15 pilotun beyin aktivitelerinin 4 dakika boyunca geni\u015f ekranlarla izlendi\u011fi yar\u0131\u015f olacak. Her biri ekrandaki karakterlerin \u00e7e\u015fitli engelleri a\u015fmas\u0131 i\u00e7in beyin aktivitelerinin \u00f6zel \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini kullanan bir elektrot yard\u0131m\u0131yla \u00fc\u00e7 farkl\u0131 komut verecek: H\u0131zlanma, t\u00fcmseklerin \u00fcst\u00fcnden atlama ve lazerlerin alt\u0131ndan ge\u00e7me.<\/p>\n

Asl\u0131nda \u00f6r\u00fcnt\u00fcler herhangi bir \u015fey olabilirdi. Essex \u00dcniversitesi \u00f6\u011frencilerinden olu\u015fan ve doktora sonras\u0131 \u00f6\u011frencisi Ana Matran-Fernandez\u2019in liderlik yapt\u0131\u011f\u0131 bir ekip, pilotun elini veya yeme\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc, ya da bir matematik denklemi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 fark\u0131 hareketle ili\u015fkilendirilen bir algoritma tasarlad\u0131.<\/p>\n

Elektrik sinyalleri zay\u0131f ve her kat\u0131l\u0131mc\u0131 farkl\u0131; bu sebepten komutlar\u0131 birbirinden ay\u0131rmak zor, \u00f6zellikle pilotun tezah\u00fcratlar veya adrenalin y\u00fcz\u00fcnden dikkati da\u011f\u0131n\u0131ksa. Lozan Swiss Federal Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini tahmin etmenin daha do\u011fal ve pilotu rahatlat\u0131c\u0131 yollar\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan sinirbilimci Jos\u00e9 del R.\u00a0Mill\u00e1n, verilen g\u00f6revler \u00fczerinde s\u00fcrekli d\u00fc\u015f\u00fcnmenin yorucu oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

BCI teknolojisi b\u00fcy\u00fck ihtimal hi\u00e7bir zaman ger\u00e7ek z\u0131plama ve ko\u015fma i\u00e7in kullan\u0131lmayacak, \u00e7\u00fcnk\u00fc kaslara elektrik vermek daha kolay. Fakat e\u011fer bu cihazlar daha ucuz ve hassas yap\u0131labilirse engelli insanlar tekerlekli sandalye ve imle\u00e7 kullanabilir ve hatta Skype ile ba\u011flanan robotlarla sanal etkinliklere bile kat\u0131labilirler. Matran-Fernandez bu cihazlar\u0131n laboratuvarda yap\u0131l\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n, bunun bir gelece\u011fi oldu\u011fu anlam\u0131na geldi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Di\u011fer Saybatlon etkinlikleri daha yayg\u0131n kullan\u0131lan cihazlarla yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck ad\u0131mlara dikkat \u00e7ekecek. Protez bacak yar\u0131\u015flar\u0131nda, yar\u0131\u015fmac\u0131lar merdivenleri, rasgele yerle\u015ftirilmi\u015f ta\u015flar\u0131, yamuk kald\u0131r\u0131mlar\u0131 veya kap\u0131lar\u0131 ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015facak. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n bir k\u0131sm\u0131, kuvveti ve ivmeyi belirleyip d\u00fc\u015fmeyi \u00f6nlemek i\u00e7in hareketi d\u00fczelten ak\u0131ll\u0131 dizler ve bilekler kullanacak.<\/p>\n

\"\"
\u0130\u015flevsel elektrik uyar\u0131lar\u0131 (functional electrical stimulation, FES) omurilik fel\u00e7li insanlar\u0131n bisiklet s\u00fcrmesini sa\u011fl\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

Fakat yine de en geli\u015fmi\u015f m\u00fchendislik tasar\u0131mlar\u0131 bile el de\u011fmemi\u015f, do\u011fal insan v\u00fccudunun yan\u0131nda s\u00f6n\u00fck kal\u0131r. Bir insan kalemi almak i\u00e7in ger\u00e7ek koluyla uzand\u0131\u011f\u0131 zaman beyni ve \u00e7evresel sinir sistemi kalemin ne kadar uzak oldu\u011funu, her parmaktaki her eklemi ne kadar esnetmek gerekti\u011fini, parmaklar\u0131n alaca\u011f\u0131 \u015fekli, kavraman\u0131n ne kadar zor olaca\u011f\u0131n\u0131 bilin\u00e7li bir \u00e7aba harcamadan d\u00fczenleyebilir. Bir tutucu ve kablolardan olu\u015fan standart hareket edebilen protezlerde, kullan\u0131c\u0131 her \u015feyi bilin\u00e7li olarak yapmal\u0131. Bu \u00e7ok fazla \u00e7aba gerektirir ve bu sebeple \u00e7o\u011fu engelli onlar\u0131 takmamay\u0131 tercih eder.<\/p>\n

Bu ba\u011flamda ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kas ve sinirlerinden gelen sinyalleri \u00e7\u00f6zen ve hangi hareketi yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 tahmin eden bir algoritma geli\u015ftirmek zorundalar. Burnaby, Kanada Saybatlon ekibi MASS Impact, 1980\u2019de bir tren kazas\u0131nda sol kolunu kaybeden Kanadal\u0131 paralimpik kayak\u00e7\u0131 Danny Letain ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ekip Letain\u2019in takma koluna oturan ve d\u00fcz butonlardan olu\u015fan bir kol tasarlad\u0131.<\/p>\n

Elinin haf\u0131zas\u0131n\u0131 kullanarak, Letain i\u015faret etmek gibi 11 hareketten birini hayal ediyor. Takma kolundaki kaslar butonlara bask\u0131 uyguluyor ve yapay eline Letain\u2019in ne yapmak \u00fczere oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Letain, kay\u0131p kolundaki hayalet a\u011fr\u0131y\u0131 art\u0131k hissetmemesinden uzun s\u00fcre sonra parmaklar\u0131n\u0131 kontrol eden beyin devresinin h\u00e2l\u00e2 do\u011fru \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olmas\u0131ndan memnun. 35 y\u0131ld\u0131r kullanmad\u0131\u011f\u0131 bir \u015feyi kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Baz\u0131 kollar daha da geli\u015fmi\u015f d\u00fczeyde. Gothenburg Chalmers Teknoloji \u00dcniversitesi\u2019nden biyomedikal m\u00fchendisi Max Ortiz Catalan, hem hissedebilen hem hareket edebilen iki y\u00f6nl\u00fc bir protez el geli\u015ftirdi (M.\u00a0Ortiz-Catalan et\u00a0al. Sci. Transl. Med. 6, 257re6; 2014). Kol ge\u00e7ici olarak kullan\u0131c\u0131n\u0131n kemi\u011fine eklemlendi ve geriye kalan kaslardan proteze motor komutlar\u0131 da\u011f\u0131tan ve parmaklardaki al\u0131c\u0131lardan gelen sinyalleri kolun al\u0131c\u0131 sinirlerine geri g\u00f6nderen dokuz elektrot kulland\u0131. Saybatlon pilotu Magnus Niska b\u00f6yle bir protezi laboratuvar d\u0131\u015f\u0131nda kullanan ilk ki\u015fi. Ortiz Katalan Niska\u2019n\u0131n nesneleri hissedebilmesinin ona yar\u0131\u015fta \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

Cleveland Case Western Reserve \u00dcniversitesi\u2019nden biyomedikal m\u00fchendisi Ronald Triolo\u2019nun liderlik etti\u011fi bir ekip, FES bisiklet etkinlikleri i\u00e7in benzer bir stratejiye sahip. Omurilik fel\u00e7li kat\u0131l\u0131mc\u0131lar 750 metrelik dairesel yol boyunca pedal \u00e7evirecekler. Bergeron gibi \u00e7o\u011fu yar\u0131\u015fmac\u0131 deri \u00fczerinde bulunan ve bacak kaslar\u0131n\u0131 uyaran elektrotlar kullan\u0131yor. Fakat ba\u015fta alt organ sakatl\u0131klar\u0131 bulunan ve koltuk de\u011fne\u011fiyle y\u00fcr\u00fcyebilen insanlar\u0131n y\u00fcr\u00fcmesine yard\u0131m eden Cleveland sistemi, ameliyat ile bacak kaslar\u0131na uygulanan elektrotlar\u0131 i\u00e7eriyor. Kullan\u0131c\u0131, harici bir cihaz ile bir men\u00fcden \u201coturmak\u201d gibi bir komut se\u00e7iyor. Tak\u0131lan sinyal \u00fcretici, kaslar\u0131 do\u011fru s\u0131rada \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran elektrotlar\u0131 aktive ediyor.<\/p>\n

Triolo Saybatlon\u2019u duyduktan sonra g\u00f6n\u00fcll\u00fclerin egzersiz hareketlerine bisiklet s\u00fcrmeyi ekleyebilece\u011fini fark etti. Ekibi kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in, bacaklar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 belirleyen ve pedal \u00e7evirdik\u00e7e otomatik olarak uyar\u0131lar\u0131 bir bacak iterken di\u011feri \u00e7ekecek \u015fekilde de\u011fi\u015ftiren \u00fc\u00e7 tekerlekli yatarak s\u00fcr\u00fclen bisiklet tasarlad\u0131lar.<\/p>\n

Elektrotlar\u0131 kullanan 27 ki\u015finin tamam\u0131 bisiklet s\u00fcrmeyi denemek istedi. Triolo, onlar\u0131 denemelere tabi tuttuktan sonra aralar\u0131ndan Saybatlon i\u00e7in birka\u00e7 yar\u0131\u015fmac\u0131 se\u00e7ti. Triolo, \u0130sve\u00e7\u2019e gidip yar\u0131\u015fmay\u0131 kazanmak istediklerini s\u00f6yledi. Kazan\u0131rlarsa bu ba\u015far\u0131y\u0131, bir egzersiz program\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in s\u0131\u00e7rama tahtas\u0131 gibi kullanmak istiyor.<\/p>\n

G\u00f6zler \u00f6d\u00fclde<\/strong><\/p>\n

Triolo\u2019nun bu rekabet\u00e7i yakla\u015f\u0131m\u0131, Saybatlon\u2019u ilk duydu\u011funda ve aptalca bir fikir olarak de\u011ferlendirdi\u011finde verdi\u011fi tepkiden \u00e7ok farkl\u0131. Yar\u0131\u015fmak yerine uluslararas\u0131 alanda birlik olman\u0131n bir yolunu bulmak gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. O ve Riener benzer fikirleri protez alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan baz\u0131lar\u0131ndan h\u00e2l\u00e2 duyduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Sonunda Triolo Saybatlon\u2019un en az\u0131ndan bir \u00f6\u011frenme deneyimi oldu\u011funa karar verdi. Riener yar\u0131\u015fman\u0131n herkese a\u00e7\u0131k yap\u0131lmas\u0131n\u0131n yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 te\u015fvik etmesini ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n entelekt\u00fcel bilgilerinin sorguland\u0131\u011f\u0131 ve maddi destek elde edebilmek i\u00e7in yar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 akademik s\u00fcre\u00e7lerden ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131n\u0131n daha iyi olaca\u011f\u0131n\u0131 umuyor.<\/p>\n

Harvard Business School\u2019dan ekonomist Karim Lakhani, yar\u0131\u015fman\u0131n ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 i\u015flerini daha \u00e7abuk bitirmeye ve onlar\u0131 i\u015fe ba\u015flamaktan al\u0131koyan, uygulanabilirlikle ilgili \u015f\u00fcpheleri elemeye zorlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. \u00d6rnek olarak, 2005\u2019te ABD Savunma \u0130leri Ara\u015ft\u0131rma Projeleri Ajans\u0131\u2019n\u0131n d\u00fczenledi\u011fi 2 milyon \u00f6d\u00fcll\u00fc, y\u0131llard\u0131r geli\u015ftirmesi devam eden, s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabadan s\u00f6z ediyor. Sonu\u00e7 olarak yar\u0131\u015fma, \u015fimdilerde bu arabalar\u0131 yollarda test eden Google\u2019\u0131n ilgisini \u00e7ekti. Lakhani, Saybatlon\u2019un da benzer i\u015flev g\u00f6rece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Saybatlon\u2019da para \u00f6d\u00fcl\u00fc yerine sadece madalya verilecek, ama kazananlar\u0131n tan\u0131nmas\u0131 motive edici olabilir (K.\u00a0J.\u00a0Boudreau et\u00a0al. RAND J. Econ. 47, 140\u2013165; 2016).<\/p>\n

Lakhani\u2019ye g\u00f6re, \u00f6d\u00fcllerin en b\u00fcy\u00fck avantaj\u0131 bilinmeyen kat\u0131l\u0131mc\u0131lara b\u00fcy\u00fck ve tan\u0131nan oyuncularla yar\u0131\u015fma imk\u00e2n\u0131 vermesi. Saybatlon\u2019da bunlar\u0131n ikisinden de fazlas\u0131yla var. Almanya\u2019da bulunan ve d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck protez bacak \u00fcreticisi milyon dolarl\u0131k Otto Bock HealthCare firmas\u0131 \u00fc\u00e7 Saybatlon etkinli\u011fine dahil oldu. \u0130lki, omurilik sakatl\u0131\u011f\u0131 olan yar\u0131\u015fmac\u0131lar i\u00e7in tasarlanan, elektrikli bacak yar\u0131\u015flar\u0131nda oldu\u011fu gibi engellerin konumunu belirleyen elektrikli d\u0131\u015f iskelet yar\u0131\u015fmas\u0131. Otto Bock\u2019un pilotu Lucia Kurs bacaklar\u0131n\u0131 omurga t\u00fcm\u00f6r\u00fc y\u00fcz\u00fcnden kaybetmi\u015fti. \u015eimdi altm\u0131\u015flar\u0131nda olan Lucia, firman\u0131n \u00fcretti\u011fi, diz ve bilekleri normal bacak hareketlerini yapacak \u015fekilde y\u00f6nlendiren al\u0131c\u0131lar, devreler ve motorlar sayesinde g\u00fcnde 12 kilometre y\u00fcr\u00fcyebiliyor.<\/p>\n

Otto Bock \u00fcr\u00fcn y\u00f6neticisi Christof K\u00fcspert, yar\u0131\u015fmalara kat\u0131l\u0131p di\u011fer \u00fcreticileri de inceleyeceklerini s\u00f6yl\u00fcyor. Ayn\u0131 zamanda, \u00fcniversitelerdeki beklenmedik yenilik\u00e7i prototiplerle de ilgilendiklerini ekliyor.<\/p>\n

\"\"
BCI yar\u0131\u015flar\u0131nda pilotlar ekrandaki oyunda avatarlar\u0131n\u0131 kontrol etmeye \u00e7al\u0131\u015facak.<\/figcaption><\/figure>\n

Meksiko\u2019daki INDI M\u00fchendislik ve Tasar\u0131m \u00c7al\u0131\u015fma \u015firketinde y\u00f6netici olan Jes\u00fas Tamez-Duque, Otto Bock\u2019un firmas\u0131ndan 75.000 dolar daha ucuza d\u0131\u015f iskelet prototipi yapt\u0131. Cihaz\u0131n ba\u011flant\u0131lar\u0131 cam silecek motorlar\u0131yla hareket ettirildi ve g\u00f6vdenin \u00e7o\u011fu 3-boyutlu yaz\u0131c\u0131larla \u00fcretildi. INDI\u2019nin yar\u0131\u015fmac\u0131s\u0131, merdiven \u00e7\u0131kmak, oturmak gibi yapaca\u011f\u0131 hareketleri \u00e7e\u015fitli programlardan se\u00e7mek i\u00e7in koltuk de\u011fneklerine ba\u011fl\u0131 bir kumanda kolu kullanacak.<\/p>\n

Tamez-Duque, Saybatlon\u2019un i\u015fbirli\u011fi yapacak \u00f6zneleri etkileyece\u011fini ve Meksiko\u2019nun da bu alanda bir oyuncu oldu\u011funu ispatlayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Ona g\u00f6re, Saybatlon d\u00fcnyan\u0131n her yerinden en iyi robotik laboratuvarlar\u0131n\u0131 bir araya getiren bir yar\u0131\u015fma. Yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6sterim ile di\u011fer insanlara bir \u015feyler katabileceklerine inand\u0131rmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n

Saybatlon tekrar 2020\u2019de Tokyo\u2019da 7 g\u00fcn boyunca olacak ve olimpiyatlarla \u00e7ak\u0131\u015facak. Orada g\u00f6rme bozukluklar\u0131 olanlar i\u00e7in yeni yar\u0131\u015flar da olacak ve baz\u0131 yar\u0131\u015flar stadyum d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilecek. Ama ilk Saybatlon\u2019daki yar\u0131\u015fmac\u0131lar i\u00e7in en ileri teknolojiyle olmak zaten b\u00fcy\u00fck bir heyecan. Bergeron bunun Iron Man<\/em> ya da Avatar<\/em> gibi oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Bu, her yerdeki beyin-bilgisayar ara y\u00fczlerinin d\u0131\u015f iskeletlerle bir birle\u015fimi.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

D\u00fcnyan\u0131n ilk Sayborg Olimpiyat\u0131 Saybatlon (Cybathlon), 8 Ekim 2016\u2019da Z\u00fcrih\u2019te d\u00fczenlenecek. K\u00fc\u00e7\u00fck tak\u0131mlardan geli\u015fmi\u015f protezler \u00fcreten d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131 firmalardan gelenlere kadar, 300\u2019e yak\u0131n biliminsan\u0131, m\u00fchendis, teknik eleman ve yar\u0131\u015fmac\u0131 olarak engelliler, g\u00fcnl\u00fck i\u015fleri halletme becerileriyle alt\u0131 etkinlikten birinde yar\u0131\u015facak. Takma kol kullan\u0131c\u0131lar\u0131 aras\u0131nda yemek haz\u0131rlama ve elbise asma gibi g\u00f6revleri ger\u00e7ekle\u015ftirme yar\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lacak. […]<\/p>\n","protected":false},"author":808,"featured_media":14839,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[188,35],"tags":[347,1693,1692,495,1028],"class_list":["post-14835","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-151-sayi","category-noroloji","tag-noroloji","tag-olimpiyatlar","tag-sayborg","tag-sinirbilim","tag-spor"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t