\u0130ki bin d\u00f6rt y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce Eski Yunan’da bir adam denizin kenar\u0131nda durmu\u015f gemilerin uzakta g\u00f6zden kaybolu\u015funu izliyordu. \u0130lk olarak beslenme ve bar\u0131nma gibi en temel ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 kar\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k, soyutlama yapmaya hen\u00fcz ba\u015flamam\u0131\u015ft\u0131k. \u0130ki avc\u0131 ile iki ceylan, elbette av ve avc\u0131 ili\u015fkisi d\u0131\u015f\u0131nda, birbiriyle hi\u00e7 ilgisi olmayan iki farkl\u0131 \u00e7okluktu. San\u0131yorum avc\u0131lardan birisi 2 birisi 3 ceylan vurursa hangisinin daha iyi avc\u0131 oldu\u011funu bilebilirdik, ama t\u00fcm iki elemanl\u0131 k\u00fcmeler aras\u0131nda bir ortakl\u0131k bizim i\u00e7in hen\u00fcz yoktu. Sonra en temel ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z bize yetmemeye ba\u015flad\u0131. Sahip olmak ve daha \u00e7o\u011funa sahip olmak; ekilecek alanlar\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131, vergilendirme. G\u00fcc\u00fcn tek sahibi olmak, daha y\u00fcksek ve m\u00fckemmel piramitler. T\u00fcm bunlar baz\u0131 hesaplamalara gereksinim duyuyordu. Bu problemleri \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in durmadan denedik, son derece kullan\u0131\u015fl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler de bulduk. Kabaca alan\u00a0 hesab\u0131 yapabilir, d\u00fczg\u00fcn bir piramidin \u00fc\u00e7gen kesitinin ayr\u0131tlar\u0131n\u0131n uzunluklar\u0131n\u0131n ne olmas\u0131\u00a0 gerekti\u011fini hesaplayabilir olduk. Sonra bir adam, t\u00fcm bu problemlerden kendini azat etmi\u015f avare bir adam oldu\u011funu hayal etmek istiyorum, sadece ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyaya dair sorularla deniz kenar\u0131nda otururken, bug\u00fcn uydu foto\u011fraflar\u0131 ile a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ger\u00e7e\u011fi ke\u015ffetti.<\/p>\n
Bug\u00fcn bir ilkokul bilgisi olan d\u00fcnyan\u0131n yuvarlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ke\u015ffi insanl\u0131k tarihinde o kadar da gerilerde de\u011fildir. Belirli bir konun bile tarih i\u00e7indeki geli\u015fimini \u00f6\u011frenmek bizim i\u00e7in insanl\u0131\u011f\u0131n tarihinin bir yeniden okumas\u0131 olabilir ya da bir hat\u0131rlatma, nereden ve nas\u0131l geldik. Bu okuma bizi ayaklar\u0131m\u0131z\u0131 yere basar hale getirir, Firavunlar g\u00f6\u00e7er gider ba\u015fka ilahlar gelir ama bizi bug\u00fcn t\u00fcm evreni anlamaya \u00e7al\u0131\u015fan teoriler geli\u015ftirme noktas\u0131na getiren d\u00fczg\u00fcn piramitler yapma problemini \u00e7\u00f6zen akl\u0131m\u0131zd\u0131r. B\u00f6yle bir konu da okumak ayn\u0131 zaman da nereye gidebilece\u011fimiz konusunda hayal g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc serbest b\u0131rakmam\u0131z gerekti\u011fini de hat\u0131rlat\u0131r.\u00a0 Leonard Mlodinow’a g\u00f6re \u00d6klid’in Penceresi<\/em>‘nden g\u00f6r\u00fcnen manzara hiperuzaya uzanan devrimlerin, s\u0131\u00e7ramalar\u0131n manzaras\u0131nd\u0131r. Yine de bu okumay\u0131 yapacaksak bu s\u0131\u00e7ramalar\u0131n birbiri \u00fcst\u00fcnden ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini unutmamak gerekli.<\/p>\n \u00d6klid’in Penceresi’nden \u00d6teye…<\/strong><\/p>\n \u00d6klid’in geometriyi bir temele oturtma ihtiyac\u0131, Descartes ile ilahi say\u0131lar\u0131n tekrar yery\u00fcz\u00fcne inip mesafe gibi b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri \u00f6l\u00e7meye ba\u015flamas\u0131, be\u015finci postulat\u0131n sorgulanmas\u0131, e\u011fri uzaylar, genel g\u00f6relilik ve dahas\u0131 … Her biri ayr\u0131 ayr\u0131 kitaplar doldurulacak konular\u0131n her birini anla\u015f\u0131l\u0131r \u015fekilde ve uygun bir miktarda bir araya getirmek titiz bir ara\u015ft\u0131rma s\u00fcreci gerektirir. Mlodinow’un bir k\u0131sm\u0131 kendi uzmanl\u0131k alan\u0131na girmeyen bu konulara b\u00f6yle bir titizlikle yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 belli. Bu noktada yazar\u0131n hem matematik hem de fizik alanlar\u0131nda lisans derecesi oldu\u011funu s\u00f6ylemem gerekli. Lisans e\u011fitimine 1973 y\u0131l\u0131nda Arap- \u0130srail Sava\u015f\u0131’nda bir kibutz’da \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fczere ara veriyor. Buradayken kibutz’un kitapl\u0131\u011f\u0131ndaki tek \u0130ngilizce kitaptan, Feynman’\u0131n Ders Notlar\u0131<\/em>‘\u0131ndan etkilenip fizik\u00e7i olmaya karar veriyor. Kitap boyunca yer yer Alexei ve Nicolai’n\u0131n babas\u0131 olarak yer alan Mlodinow bir sahnede de kar\u015f\u0131m\u0131za gen\u00e7 bir fizik\u00e7i olarak \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu sahnede \u00e7arp\u0131c\u0131 olan Mlodinow’un kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmas\u0131 de\u011fil elbette, kitab\u0131n konusu olan ve olmayan nice bilimsel devrimin kolayl\u0131kla ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fini k\u00fc\u00e7\u00fck bir anekdotta, bir yak\u0131n tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcnden hat\u0131rlat\u0131yor olu\u015fu. Bizim pencereden g\u00f6r\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu devrimler her ne kadar bir birleri \u00fcst\u00fcne bir b\u00fct\u00fcnl\u00fckle in\u015fa olsa da as\u0131l itici g\u00fc\u00e7leri \u00e7o\u011funlukla var olan ve kabul g\u00f6renin \u015fiddetli reddiyle ger\u00e7ekle\u015ftirilir. \u00d6ns\u00f6zden hemen sonra kitab\u0131n ilk c\u00fcmlesi \u015f\u00f6yle; \u00d6klid b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla geometrinin tek bir \u00f6nemli kural\u0131n\u0131 dahi ke\u015ffetmemi\u015f biriydi. <\/em>Kitab\u0131n geri kalan\u0131nda da bunun gibi dramatik \u00e7\u0131k\u0131\u015flara yer yer rastlan\u0131yor, bu tip \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n ortalama okuyucunun ilgisini \u00e7ekmeye d\u00f6n\u00fck oldu\u011funu ve ger\u00e7e\u011fi \u00e7arp\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hatta birbiriyle yak\u0131ndan ilgili ger\u00e7eklerin ba\u011flar\u0131n\u0131 kopart\u0131p onlar\u0131 havada sallan\u0131r halde b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in pek sevmem, hatta biraz Hollywoodvari tarz\u0131 bulurum. Bug\u00fcn hala okullarda \u00d6klid geometrisi anlatmam\u0131z\u0131n bir sebebi var, bunu bilmek \u00f6nemli ama yine de onunla \u00e7eli\u015febilmenin ne kadar zor oldu\u011funu bilmek de bir o kadar \u00f6nemli. Belki de bu tip sert \u00e7\u0131k\u0131\u015flar yapmak bilimsel devrimlerin benim g\u00f6rmeye daha e\u011filimli oldu\u011fum birbirleriyle olan s\u0131k\u0131 ba\u011flar\u0131 kadar \u00e7eli\u015fkileri ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini g\u00f6stermek a\u00e7\u0131s\u0131ndan iyi bir ara\u00e7 olabilir. Bu ikisi aras\u0131nda bir denge kurmak devrimlerin do\u011fas\u0131n\u0131 aktarmak i\u00e7in en uygun yol olabilir. Mlodinow’un bu dengeyi iyi kuramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek biraz haks\u0131zl\u0131k. Yazar\u0131n bir de pop\u00fcler bilim yaz\u0131n\u0131nda benim \u015fimdiye kadar pek az rast geldi\u011fim \u00f6yk\u00fcc\u00fc bir taraf\u0131 var. Hollywoodvari \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131ndan dem vurmu\u015ftum ama Mlodinow’un yazar olarak\u00a0 bir Hollywood ge\u00e7mi\u015fi de var. MacGyver<\/em>, Uzay Yolu: Yeni Nesil<\/em> gibi baz\u0131 pop\u00fcler dizilerin senaristli\u011fini yapm\u0131\u015f. Yazar\u0131n bu \u00f6yk\u00fcc\u00fc taraf\u0131 bilimsel bir titizlikle birle\u015fince kitap son derece ak\u0131c\u0131 tatl\u0131 bir dile kavu\u015fmu\u015f.<\/p>\n Sons\u00f6z<\/strong><\/p>\n Mlodinow’un Sons\u00f6z’de s\u00f6yledi\u011fi gibi insanl\u0131k ad\u0131 verilen organizman\u0131n tamamlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir yapbozun i\u00e7inde ya\u015f\u0131yoruz. Bug\u00fcn \u00d6klid’in penceresinden \u00e7\u0131k\u0131p, yapbozun onun hayal dahi edemeyece\u011fi par\u00e7alar\u0131n\u0131 bulduk ve \u00f6nc\u00fcllerimizden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z mirasla bu yapbozu tamamlamaya devam edece\u011fiz.<\/p>\n – \u00d6klid’in Penceresi: Paralel \u00c7izgilerden Hiperuzay’a Geometrinin \u00d6yk\u00fcs\u00fc, Leonard Mlodinow, 2011, \u00c7ev. Sibel Eraltan, Say Yay\u0131nlar\u0131, 2016, 360 s.<\/em><\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130ki bin d\u00f6rt y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce Eski Yunan’da bir adam denizin kenar\u0131nda durmu\u015f gemilerin uzakta g\u00f6zden kaybolu\u015funu izliyordu. \u0130lk olarak beslenme ve bar\u0131nma gibi en temel ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 kar\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k, soyutlama yapmaya hen\u00fcz ba\u015flamam\u0131\u015ft\u0131k. \u0130ki avc\u0131 ile iki ceylan, elbette av ve avc\u0131 ili\u015fkisi d\u0131\u015f\u0131nda, birbiriyle hi\u00e7 ilgisi olmayan iki farkl\u0131 \u00e7okluktu. San\u0131yorum avc\u0131lardan birisi 2 […]<\/p>\n","protected":false},"author":224,"featured_media":14891,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[188,513,25],"tags":[675,210,1705],"class_list":["post-14890","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-151-sayi","category-kitapcil","category-matematik","tag-geometri","tag-kitap","tag-oklid"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t