{"id":15006,"date":"2016-08-01T14:59:01","date_gmt":"2016-08-01T11:59:01","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=15006"},"modified":"2017-12-21T15:05:24","modified_gmt":"2017-12-21T12:05:24","slug":"oyun-teorisi-klasik-ve-evrimci-yaklasimlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/08\/01\/oyun-teorisi-klasik-ve-evrimci-yaklasimlar","title":{"rendered":"Oyun Teorisi: Klasik ve evrimci yakla\u015f\u0131mlar"},"content":{"rendered":"

15 May\u0131s 1919 g\u00fcn\u00fc Hasan Tahsin\u2019in tek ba\u015f\u0131na \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6ze almas\u0131na kar\u015f\u0131n evlerinden \u00e7\u0131kmayan binlerce T\u00fcrk daha \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil midir? Sanki aralar\u0131nda anla\u015f\u0131p s\u00f6zle\u015fmi\u015fler gibi Hasan Tahsin\u2019in yan\u0131nda yer alacak ikinci bir ki\u015finin bile olmamas\u0131 nas\u0131l a\u00e7\u0131klanabilir? Di\u011fer bilim dallar\u0131na k\u0131yasla olduk\u00e7a gen\u00e7 bir alan olan oyun teorisi bize bu soruda yard\u0131mc\u0131 olabilir. <\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Tarihimizin \u00e7ok bilinen bir kahramanl\u0131k \u00f6rne\u011fidir. Hasan Tahsin, 1919 y\u0131l\u0131nda \u0130zmir\u2019e \u00e7\u0131kartma yapan i\u015fgalci Yunan askeri birli\u011finin \u00fczerine tek ba\u015f\u0131na ate\u015f etmesi sonucu vurularak \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ancak Hasan Tahsin\u2019in kendini feda edi\u015fine uzanan s\u00fcrecin geli\u015fimi \u00e7ok daha az bilinir. \u0130zmirli Rumlar\u0131n ellerinde \u00e7i\u00e7ekler ve bayraklarla kutlama havas\u0131nda bekledi\u011fi ve \u0130zmir\u2019e var\u0131\u015flar\u0131 \u00e7ok \u00f6nceden planlanm\u0131\u015f i\u015fgal alay\u0131n\u0131n geli\u015fine kar\u015f\u0131 \u0130zmirli T\u00fcrklerin kesin deste\u011fini alan bir direni\u015f \u00f6rg\u00fct\u00fc uzun s\u00fcredir bulunmaktayd\u0131. Asl\u0131nda, Hasan Tahsin\u2019in de mensubu oldu\u011fu bu \u00f6rg\u00fct i\u015fgal \u00f6ncesi \u00e7ok say\u0131da miting d\u00fczenlemi\u015f ve T\u00fcrkleri direni\u015fe davet etmi\u015fti.<\/p>\n

\"\"
\u0130zmir Konak Meydan\u0131ndaki Hasan Tahsin An\u0131t\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

T\u00fcm bunlar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda 15 May\u0131s 1919 g\u00fcn\u00fc Hasan Tahsin\u2019in tek ba\u015f\u0131na \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6ze almas\u0131na kar\u015f\u0131n evlerinden \u00e7\u0131kmayan binlerce T\u00fcrk daha \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil midir? Sanki aralar\u0131nda anla\u015f\u0131p s\u00f6zle\u015fmi\u015fler gibi Hasan Tahsin\u2019in yan\u0131nda yer alacak ikinci bir ki\u015finin bile olmamas\u0131 nas\u0131l a\u00e7\u0131klanabilir?<\/p>\n

Di\u011fer bilim dallar\u0131na k\u0131yasla olduk\u00e7a gen\u00e7 bir alan olan oyun teorisi bize bu soruda yard\u0131mc\u0131 olabilir. Sosyal bilimlerin her alan\u0131nda uygulama sahas\u0131 bulan oyun teorisi, kronolojik olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ilk \u00f6nce direni\u015ften uzak durmay\u0131 se\u00e7en binlerce \u0130zmirlinin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze daha yak\u0131n d\u00f6nemlerde yap\u0131lan katk\u0131lar ile Hasan Tahsin\u2019in de bir bak\u0131ma \u00e7\u0131lg\u0131nca g\u00f6z\u00fcken davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 da anla\u015f\u0131labilir hale getirmi\u015ftir.<\/p>\n

Peki, oyun teorisi nedir? Oyun teorisi \u00e7ok say\u0131da bireyin d\u00e2hil oldu\u011fu durumlarda bireylerin nas\u0131l davranaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin eden bir bilimsel aland\u0131r. Daha spesifik olarak s\u00f6ylemek gerekirse, her bireyin ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 hedefe ula\u015fmas\u0131n\u0131n sadece kendi kararlar\u0131na de\u011fil ayn\u0131 zamanda konuyla ili\u015fkili di\u011fer bireylerin de kararlar\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu durumlar\u0131n analizi olarak tan\u0131mlanabilir. Tavla, poker ya da futbol gibi g\u00fcndelik anlam\u0131 ile ger\u00e7ek \u201coyunlar\u201d bu tan\u0131ma en klasik \u00f6rnekleri olu\u015fturabilirler.<\/p>\n

Ama dikkat edildi\u011finde g\u00f6r\u00fclecektir ki, her ne kadar kula\u011fa garip gelse de, i\u015fgal arifesinde \u0130zmirlilerin direni\u015fe kat\u0131l\u0131p kat\u0131lmama karar s\u00fcreci de oyun tan\u0131m\u0131na kusursuz \u015fekilde uymaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc di\u011fer t\u00fcm \u0130zmirlilerin direni\u015f g\u00f6stermesi -direni\u015fin ba\u015far\u0131ya ula\u015fma ihtimalini art\u0131rarak-\u00a0 her bir \u0130zmirliyi bireysel olarak etkilemektedir. Yani, \u0130zmir\u2019deki muhtemel bir direni\u015fin ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olabilece\u011fi ka\u00e7 \u0130zmirlinin destek verip vermedi\u011fine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

O zaman \u015funu soral\u0131m: B\u00f6yle bir oyunun sonucunun ne olmas\u0131 beklenmelidir? Oyun teorisinin ara\u00e7lar\u0131n\u0131 konuya dahil edebilmek i\u00e7in, konuyla yak\u0131ndan ili\u015fkili oldu\u011fu kabul edilebilecek ki\u015filerin eli silah tutan ve 1919 y\u0131l\u0131nda \u0130zmir\u2019de ya\u015fayan ve i\u015fgale kar\u015f\u0131 olanlar oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Bu tan\u0131ma uyan her bir ki\u015fiye \u201coyuncu\u201d diyelim. Her oyuncunun iki se\u00e7ene\u011fi olsun: Direni\u015f g\u00f6stermek ve sessiz kalmak. Bu se\u00e7eneklere \u201cstrateji\u201d denir. Oyuncular\u0131n stratejilerinden hangisini se\u00e7eceklerine dair teorik tahminimize ise \u201cdenge\u201d denir.[1]<\/p>\n

Dengede, yani ger\u00e7ekle\u015fmesini bekledi\u011fimiz davran\u0131\u015f profilinde, oyunculardan hi\u00e7biri stratejisini de\u011fi\u015ftirerek daha istedi\u011fi bir sonu\u00e7 elde edemiyor olmal\u0131d\u0131r. E\u011fer bir oyuncunun mevcut duruma k\u0131yasla daha be\u011fendi\u011fi ve tercih etti\u011fi bir sonucu sadece stratejisini de\u011fi\u015ftirerek elde etmesi m\u00fcmk\u00fcn olsayd\u0131 bireyin de bu strateji de\u011fi\u015fikli\u011fini yapmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olurdu. Demek ki, herhangi bir birey kendi stratejisini dengede de\u011fi\u015ftirdi\u011finde bu de\u011fi\u015fiklikten sadece zarar edecektir.<\/p>\n

1919\u2019da \u0130zmir\u2019deki denge neydi?<\/strong><\/p>\n

\u0130\u015fin \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 k\u0131sm\u0131 dengenin soyut ve totolojik g\u00f6r\u00fcnen tan\u0131m\u0131n\u0131n oyuncular\u0131n hangi stratejileri tercih edece\u011fini tespit etmek i\u00e7in yeterli olmas\u0131d\u0131r. Bunu \u0130zmir\u2019de i\u015fgal arifesine uygulayarak g\u00f6relim. \u0130\u015fgal arifesindeki oyuncular\u0131n tamam\u0131, yani i\u015fgale kar\u015f\u0131 olan ve eli silah tutan \u0130zmirlilerin tamam\u0131, sadece biri hari\u00e7 i\u015fgale kar\u015f\u0131 sessiz kals\u0131n. Mevcut duruma bakarak kendi karar\u0131n\u0131 verecek bu ki\u015fiye bir isim de verebiliriz, diyelim ki, \u00dcmit. \u00dcmit di\u011ferlerinin bu pasif duru\u015funa bakarak ne karar alacakt\u0131r? Direni\u015fe kat\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0130zmir\u2019in i\u015fgalini engellemeye kayda de\u011fer bir olumlu etkisi olmayacakt\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc di\u011fer hi\u00e7 kimse kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re Yunan ordusunu tek ba\u015f\u0131na yenmesi imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Ancak direni\u015fe kat\u0131larak ki\u015fisel olarak kendisi kesin \u00f6l\u00fcm\u00fc kabul etmekte olacakt\u0131r. Kafas\u0131n\u0131 ka\u015f\u0131yarak durumu d\u00fc\u015f\u00fcnen \u00dcmit, evde oturman\u0131n en iyi karar olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnecektir. Ama \u00dcmit\u2019in bu ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmesi ona \u00f6zg\u00fc de\u011fildir ki. Ayn\u0131 ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmeyi yapan herkes -Hasan Tahsin hari\u00e7- ayn\u0131 sonuca ula\u015facakt\u0131r. Yani herkes direni\u015fe sessiz kal\u0131rken bir oyuncunun direni\u015fe sessiz kalmaktan vazge\u00e7erek kendi durumunu iyile\u015ftirmesi m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u015fu sonuca var\u0131yoruz: T\u00fcm oyuncular\u0131n direni\u015ften uzak durmas\u0131 denge tan\u0131m\u0131m\u0131za uymaktad\u0131r.<\/p>\n

Tekrar etmek gerekirse, oyun teorisinde karar al\u0131c\u0131lara oyuncu, ellerindeki se\u00e7eneklere strateji, oyuncular taraf\u0131ndan tercih edilmesi beklenen stratejilere de denge denir. Dengede hi\u00e7bir oyuncu kendi stratejisini de\u011fi\u015ftirerek daha istedi\u011fi bir durumun olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayamaz. Bu tan\u0131mda dengenin ne oldu\u011funu bulmam\u0131za yeter. \u0130zmir\u2019deki i\u015fgal arifesine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda evinde oturan kimse fikrini de\u011fi\u015ftirip direni\u015fe kat\u0131larak daha istedi\u011fi bir sonu\u00e7 olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in i\u015fgale kar\u015f\u0131 sessiz kalmak oyun teorisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan dengedir. Ger\u00e7ekten de, Hasan Tahsin haricinde, binlerce \u0130zmirli de aynen b\u00f6yle davranm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Di\u011fer \u00f6rnekler: Siyaset\u00e7iler ve dondurmac\u0131lar<\/strong><\/p>\n

\u015eu ana kadar tarihten bir uygulama ile oyun teorisini tan\u0131maya ba\u015flad\u0131k. Ama elimizdeki ara\u00e7lar\u0131 kullanarak ba\u015fka oyunlar\u0131 da inceleyebiliriz. \u00d6rne\u011fin, olabildi\u011fince oy almak i\u00e7in ideolojik spektrumdaki konumunu belirlemeyi d\u00fc\u015f\u00fcnen siyasi liderleri (ya da dilerseniz partileri) d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Elbette siyasi liderlerin \u00f6nemsedi\u011fi yeg\u00e2ne \u015fey sadece ald\u0131klar\u0131 oy say\u0131s\u0131 de\u011fildir ama buradaki amac\u0131m\u0131z siyaset d\u00fcnyas\u0131n\u0131n t\u00fcm i\u015fleyi\u015fini ortaya koymak de\u011fil, oyun teorisine ufak bir uygulama \u00f6rne\u011fi sunmakt\u0131r.<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Bir siyasi liderin ba\u015far\u0131s\u0131 sadece kendi tercihlerine de\u011fil rakiplerinin de ideolojik duru\u015flar\u0131na ba\u011fl\u0131 de\u011fil midir? O zaman siyasi liderleri birer oyuncu ve ideolojik konum tercihlerini ise bu oyuncular\u0131n sahip oldu\u011fu stratejiler olarak tan\u0131mlayal\u0131m. Siyasi liderlerin sadece daha fazla oy almay\u0131 \u00f6nemsedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek dengede herhangi bir siyasi liderin ideolojik tercihini de\u011fi\u015ftirerek ald\u0131\u011f\u0131 oy say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Mevcut ideolojik spektrumu en soldan en sa\u011fa 0 ile 1 aras\u0131nda uzan\u0131yor gibi d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Burada 0 en solu ve 1 de en sa\u011f\u0131 temsil etsin. Dolay\u0131s\u0131yla gerek siyaset\u00e7ilerin gerek se\u00e7menlerin sahiplenebilece\u011fi t\u00fcm siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fleri 0 ile 1 aras\u0131nda bir say\u0131 ile g\u00f6sterebiliriz. \u00d6rne\u011fin, 0,75 merkezden \u00e7ok sa\u011fa daha yatk\u0131n bir siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve 0,1 ise olduk\u00e7a solcu bir siyasi fikri temsil edecektir.<\/p>\n

Elbette se\u00e7menler kendilerine ideolojik olarak en yak\u0131n siyasi lidere oy vereceklerdir. Kendilerine daha uzak olana oy vermek do\u011frudan se\u00e7menin kendisine zarar verecektir. Okuyucuyu bu noktada hi\u00e7 oy vermemenin de (bu basit \u00f6rnek d\u00e2hilinde) neden ak\u0131lc\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye davet ediyoruz.<\/p>\n

Art\u0131k oyun teorisine g\u00f6re birbiriyle rekabet eden iki siyasi liderin en fazla oyu almak i\u00e7in dengede kendilerini ideolojik olarak nerede konumland\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz: Her iki siyaset\u00e7i de ideolojik spektrumun tam orta noktas\u0131nda yer alacakt\u0131r.[2]<\/p>\n

Di\u011fer bir ifade ile her iki siyaset\u00e7inin dengedeki stratejisi ideolojik spektrumun 0,5 noktas\u0131nda yer almak olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc biraz sola kayan siyaset\u00e7i t\u00fcm sa\u011f kanad\u0131 ve sa\u011fa kayan siyaset\u00e7i de sol kanad\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131ndaki rakibine kapt\u0131raca\u011f\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir siyaset\u00e7i 0,5 noktas\u0131ndan farkl\u0131 bir ideolojik konum ile kendi oy say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131ramayacakt\u0131r. Ya da 0,5 noktas\u0131ndan saparak siyaset\u00e7iler sadece oy kayb\u0131na u\u011frayacaklard\u0131r.<\/p>\n

O zaman \u015funu sorabiliriz: Bu basit \u00f6rne\u011fimiz i\u00e7in oyun teorisinin yapt\u0131\u011f\u0131 tahmin, yani dengede olabildi\u011fince oy almak isteyen iki siyaset\u00e7i rekabet halinde ise ideolojik olarak ayn\u0131 noktada ve tam ortada bulu\u015furlar \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc, ger\u00e7ek hayatla uyumlu mudur? \u0130nceledi\u011fimiz \u00f6rne\u011fin en uygun oldu\u011fu \u00fclke a\u00e7\u0131k\u00e7a ABD\u2019dir. \u00c7\u00fcnk\u00fc oradaki siyasi arenada sadece 2 ciddi rakip, Cumhuriyet\u00e7iler ve Demokratlar, bulunmakta ve siyaset\u00e7iler son derece pragmatik davranmaktad\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00f6rne\u011fimiz neden bize Cumhuriyet\u00e7iler ile Demokratlar\u0131n birbirlerine siyasi anlamda \u00e7ok yak\u0131n durduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Ger\u00e7ekten de, ABD\u2019de ideolojik spektrumun merkezine \u00e7ok yak\u0131n olmayan g\u00f6r\u00fc\u015flerin her zaman dile getirdi\u011fi bir ele\u015ftiri Cumhuriyet\u00e7iler ile Demokratlar\u0131n iktidarda iken birbirleri ile nerede ise ayn\u0131 icraatlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi iddias\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Elbette iki partinin birbirine uygulamada yak\u0131n oldu\u011fu savunulabilse de, kusursuz \u015fekilde \u00f6zde\u015f olduklar\u0131 s\u00f6ylenemez. Ancak bunun sebebini oyun teorisinin tahmin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131ndan ziyade buradaki \u00f6rne\u011fin basitli\u011fi ile ili\u015fkilendirmek gerekir. Dikkat edilirse, hem ideolojik spektrumun tek boyutlu oldu\u011fu (sadece soldan sa\u011fa uzanan bir \u00e7izgi) hem de se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n belirsizlik i\u00e7ermedi\u011fi varsay\u0131m\u0131 yapt\u0131k. Bu t\u00fcr basitle\u015ftirmeler \u00e7ok daha ger\u00e7ek\u00e7i \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapmam\u0131za tabii ki engel oluyor.<\/p>\n

Her ne kadar tahmin g\u00fcc\u00fc kusursuz olmasa da, sadece oyunculara ve stratejilere farkl\u0131 anlamlar y\u00fckleyerek elimizdeki bu belli \u00f6rne\u011fi \u00e7ok farkl\u0131 bir alana da uygulayabiliriz. Bu da bize hem oyun teorisinin esnekli\u011fini hem de neden \u00e7ok farkl\u0131 sosyal bilim dallar\u0131nda uygulama alan\u0131 buldu\u011funu g\u00f6sterecektir.<\/p>\n

Oyuncular\u0131m\u0131z bu sefer en fazla oyu almak yerine olabildi\u011fince para kazanmak isteyen seyyar tezg\u00e2hlar\u0131 olan dondurmac\u0131lar olsun. \u0130deolojik spektrum yerine ise d\u00fcmd\u00fcz uzanan \u015ferit \u015feklinde bir sahil d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Se\u00e7menlerin yerini ise sahile gelmi\u015f insanlar als\u0131n. Dondurmalar\u0131n kalitesi ve fiyat\u0131 ayn\u0131 olsun.<\/p>\n

Bu durumda m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar para kazanmak isteyen seyyar dondurmac\u0131lar\u0131n sahilin neresinde durup m\u00fc\u015fteri bekleyece\u011fini soral\u0131m. Sahildeki m\u00fc\u015fteriler, elbette gereksiz yere y\u00fcr\u00fcmemek i\u00e7in, kendilerine en yak\u0131n dondurmac\u0131dan al\u0131\u015fveri\u015f yapacaklard\u0131r. O zaman oyun teorisinin denge tahminine g\u00f6re her iki dondurmac\u0131 da seyyar tezg\u00e2hlar\u0131n\u0131 sahilin tam ortas\u0131na kuracakt\u0131r. Bu davran\u0131\u015f\u0131n mant\u0131\u011f\u0131 siyaset\u00e7ilerin davran\u0131\u015f\u0131 ile ayn\u0131d\u0131r. Sahilin biraz soluna giden sa\u011fdaki t\u00fcm m\u00fc\u015fterileri rakibine, sa\u011f\u0131na giden de soldaki m\u00fc\u015fterileri rakibine kapt\u0131raca\u011f\u0131 i\u00e7in her iki dondurmac\u0131 da tezg\u00e2h\u0131n\u0131 sahil \u015feridinin tam ortas\u0131na ve yan yana a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n

Sizlerin de dikkatini \u00e7ekmi\u015f olabilir. Bir kafe g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde yak\u0131n\u0131nda genellikle bir kafe daha vard\u0131r. E\u011fer bir oto galeri ya da eczane g\u00f6r\u00fcrseniz yak\u0131nlarda bir tane daha g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Bu \u00e7ok bilinen durumun a\u00e7\u0131klamas\u0131 oyun teorisine yukar\u0131da a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z mekanizmad\u0131r. Tabii ki, alternatif ba\u015fka a\u00e7\u0131klamalar da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n

Toplumsal \u00e7\u0131kar<\/strong><\/p>\n

\u015eu ana kadar \u0130zmir\u2019de Yunan i\u015fgali arifesindeki direni\u015f, siyaset\u00e7iler aras\u0131ndaki se\u00e7im ve dondurmac\u0131lar aras\u0131ndaki sahildeki rekabet oyunlar\u0131na bakt\u0131k. Ancak bu oyunlardaki oyuncular\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131na dair tahminimizi olu\u015fturan dengenin toplumsal a\u00e7\u0131dan iyi mi ya da k\u00f6t\u00fc m\u00fc oldu\u011funa bakmad\u0131k. Her \u00fc\u00e7 oyununa da s\u0131rayla bakal\u0131m.<\/p>\n

\u0130zmir\u2019de e\u011fer T\u00fcrkler bir araya geldiklerinde Yunan i\u015fgal alay\u0131n\u0131 yenebilecek kadar g\u00fc\u00e7l\u00fclerse a\u00e7\u0131k\u00e7a denge, yani i\u015fgale sessiz kalmak, toplumsal a\u00e7\u0131dan \u00e7ok k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. Direni\u015f t\u00fcm toplumun arzulad\u0131\u011f\u0131 sonucu, yani i\u015fgali engellemeyi, verebilecek iken dengede insanlar direnmemeyi tercih etmektedirler.<\/p>\n

Buradan \u00e7\u0131karmam\u0131z gereken \u00e7ok \u00f6nemli en az iki ders bulunmaktad\u0131r. \u0130lki, oyun teorisinin toplumsal \u00e7\u0131kar\u0131 en y\u00fcksek seviyeye ula\u015ft\u0131racak davran\u0131\u015flar\u0131n tespitini de\u011fil, insanlar\u0131n ger\u00e7ekten nas\u0131l davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmektir. Oyun teorisi bize etraf\u0131m\u0131zda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz davran\u0131\u015flar\u0131 anlamland\u0131rmaya yard\u0131mc\u0131 olabilir ama neyin toplumun en fazla \u00e7\u0131kar\u0131na oldu\u011funa kar\u015f\u0131 sessizdir. \u0130kinci ders ise,\u00a0 her bireyin kendi \u015fahsi \u00e7\u0131kar\u0131 i\u00e7in elinden gelenin en iyisini yapmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n toplum i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn olan en iyi sonucu garanti etmedi\u011fi ger\u00e7e\u011fidir. Bireyler \u00e7ok ak\u0131lc\u0131 ve pragmatik davranabilirler ama sonu\u00e7lar \u00e7ok k\u00f6t\u00fc olabilir.<\/p>\n

Siyaset\u00e7iler ve dondurmac\u0131lar aras\u0131ndaki rekabet \u00f6rneklerimiz \u00f6zlerinde ayn\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in sadece birini inceleyerek her ikisini de incelemi\u015f olaca\u011f\u0131z. Dondurmac\u0131lar\u0131n rekabetinde toplumsal faydan\u0131n en y\u00fcksek seviyeye ula\u015fmas\u0131 ancak m\u00fc\u015fterilerin dondurma almak i\u00e7in kat etti\u011fi mesafenin minimum olmas\u0131 ile m\u00fcmk\u00fcn. Bunun i\u00e7inse, basit bir minimizasyon problemi ile g\u00f6sterilebilece\u011fi gibi, dondurmac\u0131lar sahil \u015feridini 3\u2019e b\u00f6l\u00fcp 1\\3 ve 2\\3 noktalar\u0131nda birbirlerinden ayr\u0131 \u015fekilde durmal\u0131d\u0131rlar. Bu sayede sahilin en ucundakiler eskisine k\u0131yasla \u00e7ok daha k\u0131sa mesafe kat edip dondurmaya ula\u015f\u0131rken ortadakiler hemen hemen ayn\u0131 miktarda yol y\u00fcr\u00fcyeceklerdir. Bu da toplamda herkesin dondurmac\u0131ya y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f mesafesini k\u0131saltacakt\u0131r.<\/p>\n

Sonu\u00e7: Ya Hasan Tahsin?<\/strong><\/p>\n

Bu noktaya kadar gelen yola Hasan Tahsin \u00f6rne\u011fi \u00fczerinden \u00e7\u0131kmam\u0131za ra\u011fmen kendisinin neden kesin \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6ze alarak Yunan i\u015fgal g\u00fc\u00e7lerine kur\u015fun s\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131k. Bu s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 davran\u0131\u015f\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 ise son d\u00f6nemlerde gittik\u00e7e ivme kazanan ve yeni bir ara\u015ft\u0131rma sahas\u0131 olan evrimci oyun teorisi ile verebiliriz.<\/p>\n

Hasan Tahsin, asl\u0131nda kendisini feda ederek toplumu u\u011fruna iyi bir \u015fey yapmak istemi\u015f ve kendi menfaatinden b\u00fct\u00fcn\u00fcyle feragat etmi\u015ftir denilebilir. Bireylerin toplumun \u00e7\u0131kar\u0131 u\u011fruna kendi menfaatlerinden k\u0131smen ya da tamamen vazge\u00e7meleri s\u0131k rastlanan bir durumdur. Genel olarak bireysel \u00e7\u0131kardan uzak ve toplumcu davran\u0131\u015f bi\u00e7imi ve \u00f6zel olarak da Hasan Tahsin\u2019in kendisini feda edi\u015fi belki de \u00e7ok daha karanl\u0131k bir y\u00f6n\u00fcm\u00fczle ilgili olabilir.<\/p>\n

\"\"G\u00fcn\u00fcm\u00fczde dahi var olan kabilelerde halen g\u00f6zlemlenebildi\u011fi kadar\u0131yla kabileler aras\u0131 sava\u015flarda \u00f6ne \u00e7\u0131kan ve d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 \u00f6n saflarda yer alan bireyler sava\u015f sonunda zafer gelirse \u00f6d\u00fcllendirilmektedir. Bu \u00f6d\u00fcller genellikle ya\u011fmadan finanse edilen maddi varl\u0131k (s\u0131\u011f\u0131r ya da toprak) ve alt edilen kabileden daha fazla kad\u0131n elde edilmesi y\u00f6n\u00fcndedir. Yani galip taraf\u0131n \u201ccesur ve fedakar\u201c sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n kendi soyunu devam ettirirken evrimsel bir avantaj\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Geride kal\u0131p ka\u00e7anlar ise en iyi ihtimalle ganimetten pay alamayacak ve belki de cezaland\u0131r\u0131lacaklard\u0131r.<\/p>\n

Yani do\u011fal olarak \u00f6ne at\u0131lma ve toplum i\u00e7in kendisini feda etme g\u00fcd\u00fcs\u00fcne sahip olanlar i\u00e7in evrimsel bir avantaj sa\u011flayan bir sosyal mekanizmadan s\u00f6z ediyoruz. Bu sava\u015flar\u0131n nesiller boyunca s\u00fcrekli devam\u0131 sayesinde de uzun vadede toplumu \u00f6nemseyen ve kendi \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 bir kenara koyabilecek bireylerin say\u0131s\u0131 artacakt\u0131r.<\/p>\n

Elbette bu durum toplumun menfaatlerini d\u00fc\u015f\u00fcnmeyenlerin ve sadece kendi \u015fahsi \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnenlerin evrimsel olarak yok olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc di\u011ferleri sava\u015f\u0131rken ka\u00e7man\u0131n da evrimsel avantajlar\u0131 vard\u0131r. Muhtemel bir yenilginin ard\u0131ndan hayatta kalmak, zafer kazan\u0131lsa bile sava\u015f s\u0131ras\u0131nda \u00f6lenlerden biri olmak gibi \u00f6rnekler verilebilir.<\/p>\n

Okuyucular\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan toplumsal \u00e7\u0131kar\u0131 bireysel menfaatin \u00f6n\u00fcne koyan davran\u0131\u015f profilinin yukar\u0131daki ya\u011fma ve sava\u015f temelli a\u00e7\u0131klamas\u0131 biraz rahats\u0131z edici bulunabilir, ancak evrimsel a\u00e7\u0131klamalar\u0131n g\u00fcncel ahlaki de\u011ferlere bire bir uyumu nadiren g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

Evrimsel oyun teorisine geri d\u00f6necek olursak, bu alan klasik oyun teorisinin aksine, ak\u0131lc\u0131 bireyleri ve onlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 incelememektedir. Evrimsel oyun teorisi, bireylere ebeveynlerinden kendilerine miras kalan davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131n\u0131 inceler. Bu davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131 genetik olarak da kodlanm\u0131\u015f olabilece\u011fi gibi sosyal olarak miras b\u0131rak\u0131l\u0131yor olabilir. Buradaki kritik nokta belli davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131n\u0131n di\u011ferlerine g\u00f6re evrimsel avantajlar\u0131 ve dezavantajlar\u0131 olaca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fidir. Bu da ba\u015flang\u0131\u00e7ta davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131n\u0131n bir nesilden di\u011fer nesle ge\u00e7erken art\u0131\u015f ya da azal\u0131\u015f g\u00f6sterece\u011fi anlam\u0131na gelir. Denge ise yeterince nesil ge\u00e7tikten sonra davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fiminin son buldu\u011fu noktad\u0131r.<\/p>\n

Bu \u00e7er\u00e7eveden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ironik bir \u015fekilde, Hasan Tahsin hen\u00fcz \u00e7ocu\u011fu olmadan \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in fedak\u00e2r bireylerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil, tam da aksine, bireyci olman\u0131n neden bu kadar yayg\u0131n oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Kendisi gibi hareket edenler, fedak\u00e2r olmalar\u0131n\u0131n genetik k\u00f6kenlerini ileriki nesillere b\u0131rakamama riskini al\u0131rken evlerinde oturan di\u011fer binlerce \u0130zmirlinin yine kendilerine \u00e7ok benzeyen binlerce \u00e7ocu\u011fu oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini hat\u0131rlamak bunu daha net olarak g\u00f6sterecektir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

[1] Teknik ismi ile Nash dengesi.<\/p>\n

[2] Asl\u0131nda ideolojik spektrumun tam ortas\u0131 demek yerine daha do\u011fru bir ifade se\u00e7menlerin siyasi da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n \u201cmedyan\u0131\u201d demek olurdu ancak mevcut tart\u0131\u015fmam\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan aradaki fark olduk\u00e7a detay ve teknik bir konu durumundad\u0131r. Bunun sebebi ise da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n medyan\u0131 ile tam ortas\u0131n\u0131n tan\u0131mlar\u0131 farkl\u0131 olsalar da, hemen hemen t\u00fcm uygulamalarda ve akla gelebilecek ilk \u00f6rneklerde ayn\u0131 \u015feylerdir.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

15 May\u0131s 1919 g\u00fcn\u00fc Hasan Tahsin\u2019in tek ba\u015f\u0131na \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6ze almas\u0131na kar\u015f\u0131n evlerinden \u00e7\u0131kmayan binlerce T\u00fcrk daha \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil midir? Sanki aralar\u0131nda anla\u015f\u0131p s\u00f6zle\u015fmi\u015fler gibi Hasan Tahsin\u2019in yan\u0131nda yer alacak ikinci bir ki\u015finin bile olmamas\u0131 nas\u0131l a\u00e7\u0131klanabilir? Di\u011fer bilim dallar\u0131na k\u0131yasla olduk\u00e7a gen\u00e7 bir alan olan oyun teorisi bize bu soruda yard\u0131mc\u0131 olabilir.   Tarihimizin […]<\/p>\n","protected":false},"author":694,"featured_media":15007,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[187,28,29],"tags":[434,1726,1727,430],"class_list":["post-15006","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-150-sayi","category-sosyal-bilimler","category-toplum","tag-oyun","tag-oyun-teorisi","tag-oyuncu","tag-toplum"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15006","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/694"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15006"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15006\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15007"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15006"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15006"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15006"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}