Aral\u0131k ay\u0131nda, Lazer \u0130nterferometre K\u00fctle\u00e7ekimsel Dalga G\u00f6zlemevi (LIGO) k\u00fctle\u00e7ekim dalgalar\u0131n\u0131 ikinci kez tespit etti. Uluslararas\u0131 LIGO ve Virgo bilimsel i\u015fbirli\u011fi, \u015eubat ay\u0131nda a\u00e7\u0131klanan ilk olaydaki gibi bu dalgalar\u0131n iki kara deli\u011fin birle\u015fmesinden geldi\u011fini bildirdi. Ancak bu kez kara delikler daha k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fc ve bu birle\u015fme s\u00fcrecinin ilkine g\u00f6re be\u015f kat daha uzun olacak \u015fekilde, yakla\u015f\u0131k bir saniye olarak g\u00f6r\u00fclmesine olanak verdi.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ilk olaydan sonra LIGO\u2019nun \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131tland\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu ikinci ke\u015ffin k\u00fctle\u00e7ekim dalgas\u0131 astronomisi \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ba\u015flataca\u011f\u0131n\u0131, bu ke\u015fifler rutin hale geldi\u011finde de evren hakk\u0131nda yeni bilgiler edinebilece\u011fimizi s\u00f6yl\u00fcyor. LIGO\u2019nun, Einstein\u2019\u0131n genel g\u00f6relilik teorisinde 100 y\u0131l \u00f6nce \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc uzay-zaman dalgalanmas\u0131 olan ilk k\u00fctle\u00e7ekim dalgas\u0131 ke\u015ffini yapabilmesi i\u00e7in gereken hassasiyete ula\u015fabilmesi 10 y\u0131l gibi bir s\u00fcre gerektirdi.<\/p>\n
\u0130lk olay 14 Eyl\u00fcl\u2019de LIGO\u2019nun Hanford-Washington ve Livingston-Louisiana\u2019da bulunan her iki detekt\u00f6r\u00fc taraf\u0131ndan tespit edildi ve bu olay 1,3 milyar \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta bulunan iki kara deli\u011fin birle\u015fmesi olarak yorumland\u0131. \u015eimdi LIGO ve Virgo tak\u0131mlar\u0131 26 Aral\u0131k\u2019ta her iki detekt\u00f6rde de ikinci sinyalin g\u00f6zlemlendi\u011fini ifade ediyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, g\u00f6zlenmi\u015f olan gibi tesad\u00fcfi bir sinyalin rasgele bir g\u00fcr\u00fclt\u00fcden kaynaklanma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n milyon y\u0131lda bir kereden az oldu\u011funu \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n
Tak\u0131m\u0131n hesaplamalar\u0131na g\u00f6re bu dalga 1,4 milyar \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta bulunan, G\u00fcne\u015f\u2019ten 14 ve 8 kat daha k\u00fctleli olan iki kara deli\u011fin birle\u015fmesinden kaynaklan\u0131yor. Bu k\u00fctle de\u011ferleri, ilk LIGO g\u00f6zleminin kayna\u011f\u0131 olan 29 ve 36 g\u00fcne\u015f k\u00fctleli kara deliklere k\u0131yasla, s\u0131radan y\u0131ld\u0131zlar\u0131n etraf\u0131nda dolanan kara deliklerin g\u00f6zlemlerindeki tipik de\u011ferlere yak\u0131n.<\/p>\n
Wisconsin \u00dcniversitesi\u2019nden LIGO tak\u0131m\u0131n\u0131n \u00fcyesi Sarah Caudill, ilk ke\u015ffin aksine yeni olay\u0131n \u201cveriden pat diye \u00f6nlerine \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d s\u00f6yl\u00fcyor. Bu seferki sinyal ancak dikkatli filtreleme ve veri analizinden sonra ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. LIGO ekibi bu analiz i\u00e7in, \u0130talya, Pisa yak\u0131nlar\u0131nda bulunan Virgo k\u00fctle\u00e7ekim dalgas\u0131 dedekt\u00f6r\u00fc ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olan Avrupa Virgo Birli\u011fi (European Virgo Collaboration) ile ortakla\u015fa bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctt\u00fc.<\/p>\n
Caudill, ikinci olay\u0131n birinci olaydan \u00f6nemli a\u00e7\u0131lardan farkl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Kara delikler \u00f6ylesine k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fc ki, bu da son y\u00f6r\u00fcngeleri i\u00e7in farkl\u0131 zamanlamaya sebep oldu ve LIGO\u2019nun kara delikler birle\u015fmeden \u00f6nce daha fazlas\u0131n\u0131 g\u00f6rmesine izin verdi; bu ilk verideki sadece 10 seriye k\u0131yasla yeni veride 55 seriye denk geliyor.<\/p>\n
Johns Hopkins \u00dcniversitesi\u2019nden astrofizik\u00e7i Julian Krolik, \u201c\u0130lk ke\u015fif \u00e7ok heyecan vericiydi, \u00e7\u00fcnk\u00fc ola\u011fan\u00fcst\u00fc zor olan bu deneyin asl\u0131nda ba\u015far\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fini g\u00f6sterdi. Bunun gibi ek ke\u015fifler, ilgiyi, deneyin kendisinden, evrenin i\u00e7erisinde bar\u0131nd\u0131rd\u0131klar\u0131na dair bize neler \u00f6\u011fretti\u011fine \u00e7ekiyor\u201d yorumunu yap\u0131yor.<\/p>\n
Illionis \u00dcniversitesi\u2019nden astrofizik\u00e7i Stuart Shapiro, \u201cBelki de yeni sonu\u00e7lar\u0131n en \u00f6nemli y\u00f6n\u00fc, \u00f6l\u00e7\u00fclen k\u00fctle\u00e7ekim dalgas\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u00fctle\u00e7ekim alanlar\u0131 i\u00e7in genel g\u00f6relili\u011fin \u00f6ng\u00f6r\u00fcleri ile tamamen tutarl\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Teorinin g\u00fc\u00e7l\u00fc alan \u00f6ng\u00f6r\u00fcleri, LIGO\u2019nun iki olay\u0131ndan \u00f6nce do\u011frudan test edilmemi\u015fti. Teori b\u00f6ylece ikinci kez en s\u0131k\u0131 testinden ge\u00e7ti\u201d diyor. Krolik, daha fazla veri biriktirmeyi bekliyor, \u201cYak\u0131n gelecekte yeni fikir patlamalar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi \u00e7ok sa\u011flam bir \u00f6ng\u00f6r\u00fcd\u00fcr.\u201d<\/p>\n
Caudill, Geli\u015ftirilmi\u015f LIGO\u2019nun 19 Ocak\u2019ta sona eren ilk g\u00f6zlem d\u00f6nemi s\u0131ras\u0131nda 100 g\u00fcne\u015f k\u00fctlesinin alt\u0131nda k\u00fctleye sahip ba\u015fka bir kara delik \u00e7ifti aday\u0131 bulundu\u011funu, ancak bunun halen analiz a\u015famas\u0131nda oldu\u011funu belirtiyor. Yine de tak\u0131m daha b\u00fcy\u00fck \u00e7iftler ve ba\u015fka k\u00fctle\u00e7ekim dalgas\u0131 kaynaklar\u0131 i\u00e7in verileri e\u015felemeye devam ediyor.<\/p>\n
Krolik, Virgo\u2019nun yak\u0131n zamanda bir k\u00fctle\u00e7ekim dalgas\u0131 olay\u0131 ke\u015ffedece\u011fine dair b\u00fcy\u00fck umutlar i\u00e7erisinde. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir g\u00f6zlemevinden al\u0131nacak verinin, kayna\u011f\u0131n konumunu g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde daha kesin bir \u015fekilde saptayabilece\u011fimize olanak sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Aral\u0131k ay\u0131nda, Lazer \u0130nterferometre K\u00fctle\u00e7ekimsel Dalga G\u00f6zlemevi (LIGO) k\u00fctle\u00e7ekim dalgalar\u0131n\u0131 ikinci kez tespit etti. Uluslararas\u0131 LIGO ve Virgo bilimsel i\u015fbirli\u011fi, \u015eubat ay\u0131nda a\u00e7\u0131klanan ilk olaydaki gibi bu dalgalar\u0131n iki kara deli\u011fin birle\u015fmesinden geldi\u011fini bildirdi. Ancak bu kez kara delikler daha k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fc ve bu birle\u015fme s\u00fcrecinin ilkine g\u00f6re be\u015f kat daha uzun olacak \u015fekilde, yakla\u015f\u0131k bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":812,"featured_media":15153,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[186,30,19,26],"tags":[248,1745,766,1161,1744],"class_list":["post-15152","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-149-sayi","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-fizik","tag-astronomi","tag-e","tag-kara-delik","tag-kutlecekim","tag-ligo"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15152","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/812"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15152"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15152\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15153"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15152"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15152"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15152"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}