{"id":15175,"date":"2016-07-01T11:48:44","date_gmt":"2016-07-01T08:48:44","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=15175"},"modified":"2017-12-26T12:23:13","modified_gmt":"2017-12-26T09:23:13","slug":"oyuna-antropolojiyle-bakmak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/07\/01\/oyuna-antropolojiyle-bakmak","title":{"rendered":"Oyuna antropolojiyle bakmak"},"content":{"rendered":"

Oyun ile g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r, oyunun kurallar\u0131 ile \u00e7izilir. Kurallar, oyunun alan\u0131 ve zaman\u0131n\u0131 belirler ve b\u00f6ylelikle oyun, ya\u015fam\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kendine \u00f6zg\u00fc bir alanda kurgusal bir bi\u00e7imde var olur. \u015eu halde en temel haliyle oyun, kurallar\u0131yla kendine ait zaman ve mekanda var olan ve kat\u0131lman\u0131n keyfi olmas\u0131ndan dolay\u0131 \u00f6zg\u00fcr bir insan etkinli\u011fidir. <\/em><\/p>\n

Oyun, i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel bir davran\u0131\u015f olarak hayvan d\u00fcnyas\u0131ndan, k\u00fclt\u00fcrel bir faaliyet olarak \u00e7ocuk ve yeti\u015fkin d\u00fcnyas\u0131na kadar geni\u015f bir alanda \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6steren bir aktivitedir. \u201cYa\u015fam\u0131n ciddiyetiyle kar\u015f\u0131la\u015fmazdan \u00f6nce ailesinin korumas\u0131 alt\u0131nda ya\u015fayan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocu\u011fa \u00f6zg\u00fc\u201d (Fink 1994:26) bir faaliyet olarak anlam bulan oyun; \u00e7ocuklar\u0131n yeti\u015fkinlerin d\u00fcnyas\u0131na kat\u0131lmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir yol olarak, \u201cyeti\u015fkin ya\u015fam\u0131n\u0131n taklidi ve haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131\u201d (Seymour-Smith 1986:224) olarak kabul edilir.<\/p>\n

\u00c7ocuk i\u00e7in faydal\u0131 bulunan oyun, yeti\u015fkin i\u00e7in \u201c\u00e7ocuk\u00e7a\u201d bulunmakta; b\u00f6ylece oyun de\u011fersel olarak iki z\u0131t kutupta yer almaktad\u0131r. Bir bo\u015f zaman faaliyeti olarak de\u011ferlendirilen oyunun kavramsal \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeleri, \u00e7al\u0131\u015fma ve oyun kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 temel al\u0131narak yap\u0131lmaktad\u0131r. Ancak kimi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re, bu z\u0131tl\u0131k, Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fma merkezli yap\u0131s\u0131ndan kaynaklan\u0131r. \u201cRasyonel, b\u00fcrokratik, end\u00fcstriyel ve kentli bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in oyun, k\u00fclt\u00fcr i\u00e7inde kar\u015f\u0131t bir sembol\u201d (Oriard 1991:443) olarak g\u00f6z\u00fckmektedir. End\u00fcstri devrimi \u00f6ncesinde, tar\u0131m toplumlar\u0131nda, dini bayramlar ve mevsimlik festivaller i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fen oyunsal faaliyetler; end\u00fcstri devrimi sonras\u0131nda \u00f6zellikle Bat\u0131 toplumlar\u0131nda, \u00e7al\u0131\u015fma saatleri d\u0131\u015f\u0131nda kalan, yani \u201cbo\u015f zaman\u201dlarda ger\u00e7ekle\u015ftirilen faaliyetlere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr (Cross 1987:25).<\/p>\n

Oyunun tan\u0131mlanmas\u0131nda ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesindeki zorluklardan biri, Bat\u0131 toplumlar\u0131n\u0131n ve Bat\u0131l\u0131-olmayan toplumlar\u0131n oyuna ve oyunsal faaliyetlere ili\u015fkin farkl\u0131 kavray\u0131\u015flarla ilgilidir. \u00d6rne\u011fin, Heider\u2019in 1977\u2019de inceledi\u011fi, Yeni Gine\u2019nin da\u011fl\u0131k b\u00f6lgesinde oynanan Dani<\/strong> oyununda -rekabetin olmad\u0131\u011f\u0131 genel k\u00fclt\u00fcr de\u011ferlerine uygun olarak- skor yapma ve kurallara ba\u011fl\u0131l\u0131k neredeyse yok olmu\u015ftur; numaralar ve sayma i\u015flemi dikkate al\u0131nmadan d\u00fczenlilik ve kurallar tesad\u00fcfi davran\u0131\u015flar do\u011frultusunda belirlenmektedir. (akt. Chick 1987: 6)<\/p>\n

\"\"
Menomini K\u0131z\u0131lderilileri taraf\u0131ndan \u00f6l\u00fcn\u00fcn onuruna cenaze t\u00f6renlerinde oynanan \u201clacrosse\u201d oyunu.<\/figcaption><\/figure>\n

Oyunlar\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131ndaki bir di\u011fer g\u00fc\u00e7l\u00fck, ge\u00e7im faaliyetlerine d\u00f6n\u00fc\u015febilmesinden kaynaklanmaktad\u0131r. G\u00fcneybat\u0131 Amerikan yerlileri veya Havaililerde oldu\u011fu gibi geleneksel sanat, zanaat ve t\u00f6rensel pratikler, turistik ticari ama\u00e7larla yeniden canland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r ve bu yerel performanslar seyircilerin beklentilerine uygun olarak de\u011fi\u015fime u\u011framaktad\u0131r. \u201cKeesing\u2019in g\u00f6sterdi\u011fi, Menomini K\u0131z\u0131lderilileri taraf\u0131ndan \u00f6l\u00fcn\u00fcn onuruna cenaze t\u00f6renlerinde oynanan lacrosse<\/strong> oyunu ile turistlere sergilenen oyun aras\u0131nda ba\u011flam ve anlam bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok az fark vard\u0131r.\u201d (Chick 1987:6)<\/p>\n

Benzer bir durum, oyunsal aktivitelerden olmakla birlikte, modern toplumlarda end\u00fcstriyel bir \u00fcr\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen spor i\u00e7in de s\u00f6z konusudur. Spor rekabete dayal\u0131 bir aktivite olarak, oyun ve \u00e7al\u0131\u015fma z\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n aras\u0131nda yer almakta ve ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma karakteri oyun ruhu ile bir paradoks yaratmaktad\u0131r. (Oriard 1991:XIII) \u201cYa\u015fam\u0131n oyuncak b\u00f6l\u00fcm\u00fc\u201d (Greendorfer 1987:140) olarak tan\u0131mlanan spor; di\u011fer taraftan \u201cg\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131n\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran ve (onlar\u0131) yans\u0131tan toplumun mikrokosmosu\u201d olarak tan\u0131mlanmakta ve bu iddia \u201cSpordaki davran\u0131\u015f tarz\u0131 \u00e7evresindeki k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7erir; ba\u015fka bir deyi\u015fle, Amerikan futbolu ile Trobriand kriketindeki davran\u0131\u015f tarzlar\u0131 \u00e7ok fazla farkl\u0131l\u0131klar ta\u015f\u0131maktad\u0131r.\u201d (Sands 1999:3) \u015feklinde desteklenmektedir. Oyunun, k\u00fclt\u00fcr\u00fc yans\u0131tan karakteri, tamamen rekabete dayanan modern futbol ile Yeni Gine\u2019de ya\u015fayan Gahuku-Gama\u2019lar\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 futbol aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131kta kendini g\u00f6stermektedir. Gahuku-Gamalar \u201c… birka\u00e7 g\u00fcn \u00fcst \u00fcste, iki taraf\u0131n kazand\u0131\u011f\u0131 oyunlarla, kaybetti\u011fi oyunlar\u0131n denkle\u015fmesi i\u00e7in ka\u00e7 parti gerekiyorsa o kadar oynarlar.\u201d (Levi-Strauss 2000:55)<\/p>\n

Oyun ve oyunsal faaliyetlerin g\u00f6sterdi\u011fi k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar ve oyunun kendi i\u00e7inde sergiledi\u011fi \u00e7e\u015fitlilik, kavram\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. K\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlili\u011fi esas alan antropolojik perspektif, bu noktada i\u015flevsel g\u00f6z\u00fckmektedir.<\/p>\n

Antropoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda oyun kavram\u0131na bak\u0131\u015f<\/strong><\/p>\n

1800\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n sonuna do\u011fru antropologlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 k\u00fclt\u00fcrel dif\u00fczyon, evrim ve dinin k\u00f6kenine ili\u015fkin \u00f6nemli teorilere y\u00f6nelmi\u015ftir; oyun gibi ikincil insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 eden bir bak\u0131\u015f s\u00f6z konusudur. (Sands 1999:3) Bu genel tutum ilerleyen y\u0131llarda da devam edecek; fonksiyonalizmin en parlak d\u00f6neminde, yani 1930\u2019lar, 40\u2019lar ve 50\u2019ler s\u00fcresince, oyun gibi k\u00fclt\u00fcrel \u00f6\u011feler olduk\u00e7a \u00f6nemsiz g\u00f6r\u00fclerek dikkate al\u0131nmayacak; akrabal\u0131k, ekonomik ve politik organizasyon ve ge\u00e7im \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri gibi \u00f6\u011felere g\u00f6re ikincil bir \u00f6nem verilecektir. (Chick 1987:5)<\/p>\n

Antropolojide oyun \u00e7al\u0131\u015fmac\u0131lar\u0131nda \u00f6nc\u00fc isim olarak E. B. Tylor\u2019\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. \u201cTylor, spor gibi aktivitelerin antropologlar i\u00e7in, tarihin erken a\u015famas\u0131ndaki k\u00fclt\u00fcrlerde, co\u011frafi anlamda birbirlerinden uzak olan insan gruplar\u0131n\u0131n kontak kurdu\u011funa ili\u015fkin \u00f6nemli kan\u0131t olu\u015fturabilece\u011finin fark\u0131ndad\u0131r.\u201d (Blanchard\u2019dan akt Sands 1999: 4) Buna g\u00f6re, \u201cSadece satran\u00e7 ve tenis gibi kompleks oyunlar de\u011fil, rahat tan\u0131mlanabilecek formda olan \u00e7ocuk\u00e7a sporlar\u0131n yay\u0131lmalar\u0131n\u0131n izleri harita \u00fczerinde a\u015fama a\u015fama izlenebilir; t\u0131pk\u0131 bir botanik\u00e7inin bitkilerin co\u011frafi merkezlerine izlerden ula\u015fmas\u0131 gibi. (Tylor 1994:735)\u201d Tylor\u2019a (1994: 116) g\u00f6re g\u00fcn\u00fcm\u00fczde oynanan \u201cTavla<\/strong> tarz\u0131 oyunlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu grup antik d\u00fcnyaya aittir ve bu d\u00fcnyada geni\u015f bir alana yay\u0131lm\u0131\u015flard\u0131.\u201d \u00d6rne\u011fin, Hindistan\u2019da oynanan pachisi<\/strong> ile Antik Meksika\u2019da oynanan patolli<\/strong> oyunlar\u0131 aras\u0131ndaki benzerlikler, Tylor\u2019\u0131n iddialar\u0131na \u00f6nemli bir kan\u0131t olu\u015fturmaktad\u0131r ve \u201cdif\u00fczyon ve k\u00fclt\u00fcrel temas teorisi i\u00e7in dayanak noktas\u0131 olu\u015fturan \u00f6rneklerden biridir\u201d.<\/p>\n

\"\"
Oyun \u201c\u00f6zg\u00fcr ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc bir aktivite\u201ddir ve ne\u015fe ve e\u011flence kayna\u011f\u0131 bir faaliyet olarak tan\u0131mlanmal\u0131d\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Tylor\u2019dan sonra, ayn\u0131 d\u00f6nem i\u00e7ersinde birka\u00e7 kuramc\u0131 odaklar\u0131n\u0131 oyunlara y\u00f6neltir. Bunlar\u0131n i\u00e7inde en ilginci olan Steawart Culin, Kuzey Amerika yerlileri aras\u0131nda pek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma yapm\u0131\u015ft\u0131r ve oyun ve spor aktivitelerine ili\u015fkin kapsaml\u0131 ve sistematik bir yap\u0131t veren ilk etnologdur. (Sands 1999:4) Raymond Firth, A Dart Match in Tikopia: A Study of the Sociology of Primitive Sport<\/em>\u2019da, Tikopia k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde dart yar\u0131\u015fmalar\u0131 ile sosyal organizasyon ve dini inan\u00e7lar aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi inceler. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n sonunda Firth\u2019in \u00f6nerisi, sporun daha yo\u011fun bir ilgiyi hak etti\u011fi ve ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in verimli bir yol olma potansiyeli ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Yine yak\u0131n tarihli bir \u00e7al\u0131\u015fma olan The Pawnee Ghost Dance Hand Game<\/em>\u2019de, Alexander Lesser oyunun Pawnee k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 incelemektedir.<\/p>\n

1960\u2019larla birlikte Bat\u0131 toplumlar\u0131nda ya\u015fanan de\u011fi\u015fim hareketleri akademik disiplinlerin bak\u0131\u015flar\u0131nda \u00f6nemli etkiler yarat\u0131r. \u00d6zellikle sosyal bilim alanlar\u0131nda meydana gelen bu de\u011fi\u015fimde Marx ve Antonio Gramsci, Herbert Marcuse, Louis Althusser, Henri Lefebvre gibi Marksist ve Marksizm\u2019den etkilenen yazarlar\u0131n etkisi a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde kendini g\u00f6stermektedir. Bo\u015f zaman ve e\u011flence, spor gibi etkinlikler \u201cideolojik yeniden \u00fcretimle kapitalist toplumsal ili\u015fkilerin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesine hizmet eden b\u00fcy\u00fck bir ayg\u0131t\u0131n par\u00e7alar\u0131\u201d olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr; \u201cmodern kapitalist d\u00fczenin ekonomi politi\u011finin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturan \u2018k\u00fclt\u00fcr end\u00fcstrisi\u2019, genel d\u00fczenleyici hatlar\u0131 devlet taraf\u0131ndan belirlenen bir fayda ile \u2018zevk\u2019i \u00fcretir ve da\u011f\u0131t\u0131r\u201d benzeri arg\u00fcmanlar ile ele al\u0131n\u0131r. (Wilson 1987:51)<\/p>\n

Bu d\u00f6nem i\u00e7erisinde gerek antropoloji, gerekse antropoloji d\u0131\u015f\u0131ndaki alanlarda \u00f6zellikle spor ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ili\u015fkilerine ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n say\u0131s\u0131 h\u0131zla artar. Psikoloji, tarih, e\u011fitim ve \u00f6zellikle de sosyoloji gibi disiplinler \u201csporun sosyal sistemin d\u0131\u015favurumu oldu\u011fu iddias\u0131ndayd\u0131lar\u201d. (Sands 1999:5) Sosyoloji, antropolojiye g\u00f6re, \u201csosyal sistemde daha \u00f6nemli bir \u00f6\u011fe olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc\u201d (Blanchard 1985) sporu daha vurgulu bir \u015fekilde ele al\u0131r. Ne var ki, antropoloji bu a\u00e7\u0131\u011f\u0131 kapatma \u00e7abas\u0131na girmekte gecikmeyecektir, \u00f6rne\u011fin, Leslie White, 1964\u2019te American Anthropological Association<\/em>\u2019daki s\u00f6ylevinde \u201cAntropolojinin spor \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in, \u00f6zellikle Amerikan k\u00fclt\u00fcrel sisteminin ya\u015famsal bir d\u0131\u015favurumu olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc beysbol i\u00e7in, g\u00fcvenli bir model sundu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr\u201d. (Sands 1999:5)<\/p>\n

\"\"Sosyologlar, spor ve toplum alan\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmalara \u00f6nderlik ederken; antropologlar, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 k\u00fclt\u00fcrel bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 sporun k\u00fclt\u00fcrel sistemdeki etkisini inceleyen etnografik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na dahil ederler. Robin Fox\u2019un, Journal of American Folklore<\/em>\u2019da yay\u0131nlanan 1961 tarihli \u201cPueblo Baseball: A New Use for Old Witchcraft\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesi Navajo beysbolu ve b\u00fcy\u00fcsel kullan\u0131m\u0131 hakk\u0131nda tarihsel perspektifli geni\u015f bir yorumudur. George Gmelch\u2019in Games, Sports and Power<\/em> (1972) i\u00e7inde yay\u0131nlanan \u201cMagic in Professional Baseball\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, Malinowski\u2019nin Trobriand toplumundaki b\u00fcy\u00fc incelemeleri \u00f6rne\u011finden hareketle, Amerikan beysbolundaki bat\u0131l inan\u00e7 ve rit\u00fcelleri incelemektedir. Blanchard\u2019\u0131n Navajo k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve basketboluna ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ile Alyce Cheska\u2019n\u0131n yerli Amerikan sporlar\u0131, oyunlar\u0131 ve rit\u00fcelleri \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, oyunlar\u0131 Bat\u0131l\u0131-olmayan toplumlarda inceleyen \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131r. (Sands 1999:5) Clifford Geertz\u2019in, \u201cDeep Play: Notes on the Balinese Cockfight\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesi, Bali horoz d\u00f6v\u00fc\u015fleri \u00e7er\u00e7evesinde \u201cdeep play\u201d (derin oyun) kavram\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Geertz\u2019e g\u00f6re horoz d\u00f6v\u00fc\u015fleri, Bali toplumunun do\u011fal hiyerar\u015fisini yans\u0131tmaktad\u0131r. (Geertz 1973) \u00d6zetleyecek olursak \u2018oyun\u2019a ili\u015fkin antropolojik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 d\u00f6rt yakla\u015f\u0131m \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde ele almak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n

1) Ge\u00e7mi\u015f toplum bi\u00e7imlerinin izini ya da k\u00fclt\u00fcrel temaslar\u0131n\u0131 \u201coyun\u201dlardan s\u00fcren evrimci\/ dif\u00fczyonist \u00e7er\u00e7eve.<\/p>\n

2) Oyunlar\u0131 toplumsal tutumun tezah\u00fcr etti\u011fi ya da bireylerin psikolojik gereksinimlerini kar\u015f\u0131layan alan olarak g\u00f6ren yap\u0131sal-i\u015flevselci ve i\u015flevselci \u00e7er\u00e7eve.<\/p>\n

3) Oyunu kapitalizm ve\/veya \u2018t\u00fcketim toplumu\u2019 ba\u011flam\u0131nda irdeleyen Marksist\/Marksizm esinli sosyal bilimsel \u00e7er\u00e7eve.<\/p>\n

4) Oyunu k\u00fclt\u00fcr\u00fc kavramada bir anahtar\/model olarak kabul eden yorumsamac\u0131\/simgesel \u00e7er\u00e7eve.<\/p>\n

O halde oyun nedir?<\/strong><\/p>\n

Oyun, tarihsel ve k\u00fclt\u00fcrel d\u00fczlemlerde ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u00e7e\u015fitlilikler sergilemektedir. Buna bir de, farkl\u0131 disiplinlere ili\u015fkin yakla\u015f\u0131mlar eklendi\u011finde kavram karma\u015f\u0131k bir hal almaktad\u0131r. Bu problemi a\u015fmak amac\u0131yla oyunun temel \u00f6zelliklerinin belirlenip, b\u00f6ylece oyuna ili\u015fkin genel bir \u00e7er\u00e7eve kurulabilir. Bunun i\u00e7in, \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerinin merkezine oyun kavram\u0131n\u0131 yerle\u015ftirmi\u015f kuramc\u0131lar\u0131ndan hareket edilecektir.<\/p>\n

\u0130nsan\u0131 anlatmak i\u00e7in Homo ludens<\/strong> (oyun oynayan insan) terimini geli\u015ftirip, k\u00fclt\u00fcr\u00fc sub specie ludi<\/em> olarak ele alan Huizinga, \u015f\u00fcphesiz oyun kuramc\u0131lar\u0131 i\u00e7inde \u00f6nemli bir yerdedir. Huizinga, oyun ve k\u00fclt\u00fcr aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi Ag\u00f4n<\/strong>[1] kavram\u0131ndan hareketle \u00e7\u00f6z\u00fcmler ve oyun kavram\u0131n\u0131n temel niteliklerini \u015fu \u015fekilde s\u0131ralar: Oyun, \u201cbo\u015f zaman\u201dda ger\u00e7ekle\u015ftirilen ve kat\u0131l\u0131m\u0131n keyfi olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan zorunluluk ta\u015f\u0131mayan, \u201c\u00f6zg\u00fcr bir eylem\u201ddir. Oyunun, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak beliren bir di\u011fer niteli\u011fi \u201cg\u00fcndelik\u201d veya \u201cas\u0131l\u201d hayat olmay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. G\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak dahil olunan oyun alan\u0131, ayn\u0131 zamanda ya\u015fant\u0131n\u0131n terk edilmesi ya da kesintiye u\u011frat\u0131lmas\u0131d\u0131r. Oyunun \u201cg\u00fcndelik hayattan\u201d farkl\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 ve ger\u00e7ekle\u015fme olana\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flayan, kendine ait zaman\u0131 ve mekan\u0131d\u0131r. Oyun, \u201cZaman ve mekan olarak baz\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde \u2018sonuna kadar oynanmakta\u2019d\u0131r. Kendi ak\u0131\u015f\u0131na ve bizzat kendi anlam\u0131na sahiptir.\u201d (Huizinga 1995:26) Oyunun s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde mutlak bir d\u00fczen vard\u0131r ve oyun yaratt\u0131\u011f\u0131 bu d\u00fczenle, \u201cD\u00fcnyan\u0131n m\u00fckemmel olmamas\u0131 ve hayat\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde ge\u00e7ici ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir m\u00fckemmellik yarat\u0131r.\u201d (Huizinga 1995:27) Oyun alan\u0131n\u0131n i\u00e7inde var olan d\u00fczenlilik oyunun kurallar\u0131 ile sa\u011flan\u0131r. Kurallar, \u201coyun taraf\u0131ndan \u00e7izilen ge\u00e7ici d\u00fcnyan\u0131n \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde neyin yasa g\u00fcc\u00fcne sahip olaca\u011f\u0131n\u0131 belirler. Bir oyunun kurallar\u0131 mutlak olarak emredici ve tart\u0131\u015f\u0131lmaz niteliktedir.\u201d (Huizinga 1995:28) Kurallar kar\u015f\u0131s\u0131nda oyuncunun tutumu yaln\u0131zca kesin bir itaattir ve oyun alan\u0131n\u0131n tek etik de\u011ferini belirlerler.<\/p>\n

Oyun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir di\u011fer \u00f6nemli isim Caillois, oyun \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesine Huizinga\u2019dan hareket ederek ba\u015flar. T\u0131pk\u0131 Huizinga gibi, Caillois i\u00e7in de, oyun \u201c\u00f6zg\u00fcr ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc bir aktivite\u201ddir ve ne\u015fe ve e\u011flence kayna\u011f\u0131 bir faaliyet olarak tan\u0131mlanmal\u0131d\u0131r. Zorunluluk, oyunu oyun olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek ve b\u00f6ylece oyun, ba\u015fl\u0131ca vasf\u0131 olan oyuncunun oyuna \u201ckendi arzusu ve zevki i\u00e7in kat\u0131lmas\u0131\u201d \u00f6zelli\u011fini kaybedecektir. Oyun, \u201cvarolu\u015fun geriye kalan b\u00f6l\u00fcmlerinden \u00f6zenle uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve genellikle iyice belirlenmi\u015f zaman ve mekan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde yerine getirilen ayr\u0131 bir u\u011fra\u015ft\u0131r.\u201d (Caillois 1961:6) Oyunda \u201cs\u0131radan hayat\u0131n kar\u0131\u015f\u0131k ve d\u00fczensiz yasalar\u0131n\u0131n yerini\u201d (Caillois 1961:7), kesin ve yads\u0131namayacak kurallar alm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, oyunun zevki oyuncunun kurallara s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011f\u0131ml\u0131 hareketinden \u00e7ok, kurallar i\u00e7inde rahat hareketiyle m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r. \u201cOyun, kurallar\u0131n i\u00e7inde \u00f6zg\u00fcr<\/strong> olan bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 an\u0131nda bulmak, icat etmek zorunlulu\u011fundan ibarettir.\u201d(Caillois 1961:8)<\/p>\n

\"\"Bir di\u011fer oyun kuramc\u0131s\u0131 Suits, \u201coyun\u201d kavram\u0131n\u0131 \u201c\u00e7al\u0131\u015fma\u201d kavram\u0131 ile olan ili\u015fkisinden hareketle inceler. \u0130lk bak\u0131\u015fta \u00e7al\u0131\u015fmak zorunluluk, oynamak ise zevk i\u00e7in yap\u0131lan etkinliklerdir ve oyun, bo\u015f zaman etkinliklerinden yaln\u0131zca birisidir. Oyunun amac\u0131, oyunun kurallar\u0131 ile belirlenir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kurallar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 amaca ula\u015fmak i\u00e7in, oyun faaliyetini \u201cbelirlenmi\u015f yoldan\u201d ya da \u201cyasaklanmam\u0131\u015f yoldan\u201d ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Oyun; ama\u00e7, amaca ula\u015fmak i\u00e7in gerekli ara\u00e7lar, kurallar ve Suits\u2019in oyuncu niteli\u011fi olarak \u00f6nemsedi\u011fi lusorik<\/strong> tav\u0131r<\/strong> olarak d\u00f6rt \u00f6\u011feden olu\u015fur. Suits, bu \u00f6\u011felerden hareketle oyunu \u015f\u00f6yle tan\u0131mlar; \u201cOyun oynamak, belli bir duruma [prelusorik amaca], yaln\u0131zca kurallar\u0131n izin verdi\u011fi ara\u00e7 ve y\u00f6ntemlerin [lusorik olanaklar\u0131n] kullan\u0131lmas\u0131yla var\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131; kurallar\u0131n, daha eksiksiz ara\u00e7 ve y\u00f6ntemler lehine daha etkili olanlar\u0131 yasaklad\u0131\u011f\u0131 [kurucu kurallar] ve kurallar\u0131n salt o etkinli\u011fi olanakl\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in benimsendi\u011fi [lusorik tav\u0131r] bir u\u011fra\u015ft\u0131r.\u201d (Suits 1995:52)<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, her bir kuramc\u0131, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n beklentilerinden uzak ve kat\u0131l\u0131m\u0131n tamamen keyfi olmas\u0131ndan hareketle, oyunu \u00f6zg\u00fcr bir eylem olarak kabul etmi\u015flerdir. Oyun ile g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r, oyunun kurallar\u0131 ile \u00e7izilir. Kurallar, oyunun alan\u0131 ve zaman\u0131n\u0131 belirler ve b\u00f6ylelikle oyun, ya\u015fam\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kendine \u00f6zg\u00fc bir alanda kurgusal bir bi\u00e7imde var olur. \u015eu halde en temel haliyle oyun, kurallar\u0131yla kendine ait zaman ve mekanda var olan ve kat\u0131lman\u0131n keyfi olmas\u0131ndan dolay\u0131 \u00f6zg\u00fcr bir insan etkinli\u011fidir.<\/p>\n

Dipnot<\/strong><\/p>\n

[1] Ag\u00f4n, Klasik Yunanca bir kelimedir; Yunan hayat\u0131 i\u00e7inde \u00e7ocuk oyunlar\u0131n\u0131 ifade eden paidi\u00e1<\/em>\u2019dan ve oyunun \u201chavai, i\u015fe yaramaz n\u00fcans\u0131n\u0131 ifade eden\u201d athur\u00f4<\/em> ve athurma <\/em>kelimelerinden ayr\u0131lan ve Yunanl\u0131lar\u0131n b\u00fct\u00fcn sportif m\u00fcsabakalar\u0131n\u0131 i\u00e7eren bir terimdir ve rekabete y\u00f6nelik yar\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00f6stermektedir. \u201cYunan toplumunda ag\u00f4n<\/em>\u2019a ili\u015fkin kavram olduk\u00e7a erken d\u00f6nemlerde \u00f6ylesine bir yer kazanm\u0131\u015ft\u0131r ki, zihinlerin art\u0131k onun oyunsal karakterinin bilincine varma olana\u011f\u0131 ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fcsabaka Yunanl\u0131larda her durum itibariyle \u00f6ylesine yo\u011fun bir k\u00fclt\u00fcrel i\u015flev haline gelmi\u015ftir ki, \u2018al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f\u2019 ve tamamen me\u015fru bir \u015fey say\u0131lm\u0131\u015f, dolay\u0131s\u0131yla oyun olarak hissedilir olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r\u201d (Huizinga 1995:51).<\/p>\n

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n

– Caillois, Roger. Man, Play; and Game<\/em>, New York, The Free Press of Glencoe, 1961.<\/p>\n

– Chick, Garry. \u201cThe Anthropology of Leisure\u201d, A. Grafe, S. Parker (Ed.),<\/p>\n

Recreation and Leisure an Introductory Handbook<\/em>, London, Venture Publising \u0131nc. , 1997:5-9.<\/p>\n

– Cross, Gary. \u201cLeisure in Historical Perspective\u201d, A. Grafe, S. Parker (Ed.), Recreation and Leisure an Introductory Handbook<\/em>, London, Venture Publising \u0131nc., 1997:25-29.<\/p>\n

– Fink, Eugen. \u201cFelsefeye Lay\u0131k ve Uygun Bir Konu Olarak Oyun\u201d, (\u00c7ev. H\u00fclya Tufan), Sanat D\u00fcnyam\u0131z<\/em>, Say\u0131 55, Bahar 1994:25-34.<\/p>\n

– Geertz, Clifford. \u201cDeep Play: Notes on The Balinese Cockfight\u201d, \u0130nterpretation of Cultures<\/em>, New York, Basic Book, 1973.<\/p>\n

– Huizinga, Johan. Homo Ludens – Oyunun Toplumsal \u0130\u015flevi \u00dczerine Bir\u00a0 Deneme<\/em>, (\u00c7ev. M. A. K\u0131l\u0131\u00e7bay), \u0130stanbul, Ayr\u0131nt\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, 1995.<\/p>\n

– Levi-Strauss, Claude. Yaban D\u00fc\u015f\u00fcnce<\/em>, (1962) (\u00c7ev. Tahsin Y\u00fccel), \u0130stanbul, Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131, 2000.<\/p>\n

– Oriard, Michael. Sporting With the Gods<\/em>, New York, University of Cambridge, 1991.<\/p>\n

– Sands, Robert R. Anthropology, Sport, And Culture<\/em>, London, Bergin&Garvey, 1999.<\/p>\n

– Seymour-Smith, Charlotte. Macmillian Dictionary of Anthropology<\/em>, London, Macmillian Press Ltd., 1986.<\/p>\n

– Suits, Bernard. \u00c7ekirge – Oyun, Ya\u015fam ve \u00dctopya<\/em>, (\u00c7ev. S. Sertabibo\u011flu), \u0130stanbul, Ayr\u0131nt\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, 1995.<\/p>\n

– Tylor, Edward Burnett. \u201cThe History of Games\u201d, The Colelcted Works of Edward Burnett Tylor<\/em>, London, Routledge\/ Thoemmes Press, 1994.<\/p>\n

– Wilson, John. \u201cThe sociology of Leisure\u201d A. Grafe, S. Parker (Ed.), Recreation and Leisure an Introductory Handbook<\/em>, London, Venture Publising \u0131nc., 1997:49-53.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oyun ile g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r, oyunun kurallar\u0131 ile \u00e7izilir. Kurallar, oyunun alan\u0131 ve zaman\u0131n\u0131 belirler ve b\u00f6ylelikle oyun, ya\u015fam\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kendine \u00f6zg\u00fc bir alanda kurgusal bir bi\u00e7imde var olur. \u015eu halde en temel haliyle oyun, kurallar\u0131yla kendine ait zaman ve mekanda var olan ve kat\u0131lman\u0131n keyfi olmas\u0131ndan dolay\u0131 \u00f6zg\u00fcr bir insan etkinli\u011fidir. Oyun, i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel […]<\/p>\n","protected":false},"author":902,"featured_media":15176,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[186,211,1464,28],"tags":[243,1752,434,430],"class_list":["post-15175","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-149-sayi","category-antropoloji","category-dosya","category-sosyal-bilimler","tag-antropoloji","tag-homo-ludens","tag-oyun","tag-toplum"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t