{"id":15227,"date":"2016-07-01T14:46:46","date_gmt":"2016-07-01T11:46:46","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=15227"},"modified":"2017-12-26T15:01:01","modified_gmt":"2017-12-26T12:01:01","slug":"kuslarin-evrimine-genel-bir-bakis-archaeopteryxden-gunumuze-kuslar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/07\/01\/kuslarin-evrimine-genel-bir-bakis-archaeopteryxden-gunumuze-kuslar","title":{"rendered":"Ku\u015flar\u0131n evrimine genel bir bak\u0131\u015f: Archaeopteryx\u2019den g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ku\u015flar"},"content":{"rendered":"

Ku\u015flar\u0131 tek bir s\u0131n\u0131f i\u00e7inde de\u011ferlendirmek yerine s\u00fcr\u00fcngenler i\u00e7inde farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f bir grup olarak kabul etmek \u00e7ok daha do\u011fru bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Dinozorlar\u0131n en yak\u0131n akrabas\u0131 olan ku\u015flar esas\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fayan dinozorlar olarak da kabul edilebilir. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda dinozorlar\u0131n ger\u00e7ekten yok olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek kladistik sistemati\u011fin ortaya koydu\u011fu sonu\u00e7lar dahilinde pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/em><\/p>\n

Uzun y\u0131llar boyunca, t\u00fcylerin ku\u015flara \u00f6zg\u00fc bir \u00f6zellik oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. Ancak, 1990\u2019l\u0131 y\u0131llardaki fosil ke\u015fifler, dinozor benzeri atasal formlar\u0131n ku\u015flar\u0131n evriminden \u00f6nce t\u00fcylere sahip oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Dolay\u0131s\u0131yla, bu t\u00fcr kan\u0131tlar, t\u00fcylerin u\u00e7ma davran\u0131\u015f\u0131 \u00f6ncesinde evrimle\u015fti\u011fini do\u011frular nitelikteydi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde dinozorlar\u0131n yok oldu\u011funu s\u00f6ylemek \u00e7ok da do\u011fru de\u011fil; \u00e7\u00fcnk\u00fc evrimsel kan\u0131tlar, ku\u015flar\u0131 ya\u015fayan dinozorlar olarak kabul edebilece\u011fimize i\u015faret ediyor. Dahas\u0131, molek\u00fcler anlamda elde edilen kan\u0131tlar, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kabul g\u00f6ren ku\u015f sistemati\u011fini de\u011fi\u015ftirebilecek g\u00fcce sahip gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

Archaeopteryx<\/strong> fosilinin \u00f6yk\u00fcs\u00fc<\/strong><\/p>\n

Ku\u015flar\u0131n k\u00f6keni konusunda bilinenlerin s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 nedeniyle konu uzun s\u00fcre tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Ku\u015flara ait fosiller olduk\u00e7a nadirdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu canl\u0131lar, ince ve i\u00e7i bo\u015f kemiklere sahip olman\u0131n yan\u0131nda genel yap\u0131lar\u0131 itibariyle olduk\u00e7a narindiler. Bu nedenle yayg\u0131n bir \u015fekilde ku\u015f fosillerine rastlamak da m\u00fcmk\u00fcn olmuyordu. Ancak, 1980\u2019lerin sonuna kadar biriken kan\u0131tlar, ku\u015flar\u0131n et\u00e7il k\u00fc\u00e7\u00fck bir dinozor grubundan gedi\u011fini g\u00f6sterir nitelikteydi. Tamam\u0131yla u\u00e7amayan et\u00e7il dinozorlar\u0131n meydana getirdi\u011fi bu grupta evrimsel s\u00fcre\u00e7 kendini g\u00f6stermi\u015f ve u\u00e7maya giden yolu haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Ornitoloji alan\u0131ndaki bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n h\u0131z kazanmas\u0131 ve bununla birlikte biriken bilgilerin paleontolojiyle bir araya getirilmesi sonucunda, ku\u015flar\u0131n olas\u0131 evrimsel \u00f6yk\u00fcs\u00fc yava\u015f yava\u015f netlik kazanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ku\u015flar ve s\u00fcr\u00fcngenler aras\u0131ndaki en \u00f6nemli ba\u011flant\u0131y\u0131 da 1860\u2019l\u0131 y\u0131llarda ke\u015ffedilen ve me\u015fhur olan Archaeopteryx<\/em> olarak adland\u0131r\u0131lan fosil olu\u015fturmu\u015ftu. Olduk\u00e7a iyi korunmu\u015f olan ve b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ku\u015fa benzeyen bu \u00f6rnek, Almanya\u2019n\u0131n Bavyera eyaletindeki bir kire\u00e7 ta\u015f\u0131 tabakas\u0131 i\u00e7erisinde bulunmu\u015ftu. Archaeopteryx<\/em>\u2019in neden bir ara form oldu\u011funa dair \u00f6zellikleri tart\u0131\u015fmadan \u00f6nce olduk\u00e7a ilgin\u00e7 \u00f6yk\u00fcs\u00fcnden s\u00f6z etmek gerek.<\/p>\n

\"\"
Archaeopteryx\u2019in Berlin Do\u011fa Tarihi M\u00fczesi\u2019nde sergilenen \u00f6rne\u011fi.<\/figcaption><\/figure>\n

Archaeopteryx<\/em>\u2019in bilinen en g\u00fczel \u00f6rne\u011fi Berlin\u2019de, Berlin Do\u011fa Tarihi M\u00fczesi (Museum f\u00fcr Naturkunde)\u2019nde sergileniyor. Bu \u00f6nemli \u00f6rnek, 1861 y\u0131l\u0131nda Eichstatt yak\u0131nlar\u0131ndaki Blumenberg\u2019de bulunmu\u015f. Bu fosilin en dikkat \u00e7eken yan\u0131 olduk\u00e7a iyi korunmu\u015f olmas\u0131. T\u00fcyleri ve kafatas\u0131n\u0131 fosil \u00fczerinde rahatl\u0131kla ay\u0131rt edebilmek m\u00fcmk\u00fcn. Fosili bulan Jakop Niemeyer, yakla\u015f\u0131k 150 Alman Mark\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bu \u00f6rne\u011fi Johann D\u00f6rr isimli ki\u015fiye satm\u0131\u015f. Daha sonra da fosil, D\u00f6rr taraf\u0131ndan 2000 Alman Mark\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Ernst Haberlein\u2019a sat\u0131lm\u0131\u015f. O d\u00f6nemde bir s\u00fcre elden ele dola\u015fan bu de\u011ferli fosili en sonunda bir i\u015f adam\u0131 olan Werner von Siemens 20.000 Alman Mark\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, Berlin \u00dcniversitesi Kraliyet Mineraloji M\u00fczesi\u2019ne vermek \u00fczere sat\u0131n alm\u0131\u015f. O tarihten bu yana \u00f6rnek Berlin Do\u011fa Tarihi M\u00fczesi\u2019nde korunmaya al\u0131nm\u0131\u015f durumda.<\/p>\n

\"\"
Compsognathus longipes\u2019in fosil \u00f6rne\u011fi.<\/figcaption><\/figure>\n

Archeopteryx<\/em>\u2019in bulunmas\u0131ndan iki y\u0131l kadar \u00f6nce, 1859 y\u0131l\u0131nda, Bavyera kire\u00e7 ta\u015f\u0131 tabakalar\u0131 aras\u0131nda bir di\u011fer ku\u015f benzeri fosil bulunmu\u015ftu. Compsognathus<\/em> olarak adland\u0131r\u0131lan bu fosil, iki aya\u011f\u0131 \u00fczerinde duran, k\u00fc\u00e7\u00fck v\u00fccutlu ve et\u00e7il bir dinozor t\u00fcr\u00fcne aitti. Compsognathus<\/em> ve Archaeopeteryx<\/em> birlikte s\u00fcr\u00fcngenler ile ku\u015flar aras\u0131ndaki evrimsel yolun genel hatlar\u0131n\u0131n \u00e7izilmesinde b\u00fcy\u00fck rol oynad\u0131lar.<\/p>\n

Archeopteryx neden bir ge\u00e7i\u015f formu? <\/strong><\/p>\n

Ku\u015flar\u0131n evrimsel tarihinde en iyi bilinen ve ilkin ku\u015f \u00f6zelli\u011fi g\u00f6steren canl\u0131 Archeopteryx<\/em> olarak kabul ediliyor. (\u015eekil 3) Peki, Archeopteryx<\/em>\u2019in ku\u015flar ve s\u00fcr\u00fcngenler aras\u0131nda bir ara form olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan \u00f6zellikleri neler? Bu \u00f6zelliklerden hangileri bak\u0131m\u0131ndan s\u00fcr\u00fcngenlere ve hangileri bak\u0131m\u0131ndan ku\u015flara benziyor?<\/p>\n

\"\"
Archaeopteryx\u2019in \u015fekilsel demostrasyonu.<\/figcaption><\/figure>\n

Bu sorulara yan\u0131t vermeden \u00f6nce, iskelet sistemindeki de\u011fi\u015fimlere bakarak Archeopteryx<\/em>\u2019in bir ku\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemek do\u011fru olacakt\u0131r. T\u00fcylerden hareketle bir \u00e7\u0131kar\u0131m yapmak do\u011fru olmayabilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ku\u015f olmayan bir\u00e7ok dinozor t\u00fcr\u00fcn\u00fcn de t\u00fcylere sahip oldu\u011funu bug\u00fcn biliyoruz. Archeopteryx<\/em> modern ku\u015flarda g\u00f6r\u00fclmeyen bir\u00e7ok dinozor \u00f6zelli\u011fine de sahip. Bu \u00f6zelliklere dayan\u0131larak tam bir ge\u00e7i\u015f formu olarak kabul ediliyor.<\/p>\n

Archeopteryx<\/em>\u2019in ku\u015flara yak\u0131n \u00f6zelliklerini s\u0131ralamak istersek en ba\u015fta uzun ince kemikler i\u00e7indeki bo\u015fluklardan s\u00f6z etmek gerekir. Bu \u015fekilde a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n azalt\u0131lmas\u0131, u\u00e7maya uyum a\u00e7\u0131s\u0131ndan m\u00fckemmel bir yap\u0131 sa\u011flar. Ayr\u0131ca, ilk defa t\u00fcylerin g\u00f6r\u00fclmesi de\u011fil, asimetrik u\u00e7ma t\u00fcylerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 u\u00e7ma ile ilgili \u00f6nemli bir di\u011fer adaptasyon olarak dikkat \u00e7eker. Simetrik t\u00fcyler ku\u015f \u00f6zelli\u011fi g\u00f6stermeyen di\u011fer dinozor gruplar\u0131nda da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu t\u00fcyler denge sa\u011flamak, kaymak ve hatta havada av\u0131 takip ederken z\u0131plamak i\u00e7in uygun hareketlerin yap\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olurlar.<\/p>\n

Ancak, ger\u00e7ek bir u\u00e7u\u015fu ger\u00e7ekle\u015ftirebilmek i\u00e7in gerekli iti\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc sadece asimetrik t\u00fcylere sahip kanatlar sa\u011flayabilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz ku\u015flar\u0131nda da bunu sa\u011flayan birinci \u00f6rt\u00fc t\u00fcyleridir (kanad\u0131n d\u0131\u015f k\u0131sm\u0131nda ve u\u00e7ta yer alan t\u00fcyler). Asimetrik t\u00fcylere sahip oldu\u011fu bilinen tek ilkin ku\u015f Archeopteryx<\/em> olarak biliniyor. Xiatingia,<\/em> Jura d\u00f6neminde var olmu\u015f ilkin ku\u015flar\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fine \u00f6rnek olarak verilebilecek bir di\u011fer fosil ku\u015f t\u00fcr\u00fc. Ne yaz\u0131k ki bu t\u00fcr\u00fcn fosil \u00f6rne\u011finde t\u00fcylerin yer ald\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeler korunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Archeopteryx<\/em>\u2019in sahip oldu\u011fu asimetrik t\u00fcylerin bu t\u00fcrde de g\u00f6r\u00fcl\u00fcp g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi bilinmiyor. A\u00e7\u0131k olansa, bu iki t\u00fcr\u00fcn Jura d\u00f6nemindeki ilkin ku\u015flar\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fini ortaya koyma potansiyeline sahip birer kan\u0131t niteli\u011finde olmalar\u0131. Archeopteryx<\/em>\u2019in ku\u015flardan farkl\u0131 olarak gagalar\u0131nda di\u015flerin olmas\u0131, iskelet sistemindeki a\u011f\u0131rl\u0131k azalt\u0131c\u0131 uyumun t\u00fcm kemiklerde bulunmamas\u0131 (\u00f6rne\u011fin uzun bir kuyruklar\u0131n\u0131n olmas\u0131), bu t\u00fcr\u00fcn bir ge\u00e7i\u015f formu olarak kabul edilmesine dayanak sa\u011flar.<\/p>\n

Ku\u015flar neden ve nas\u0131l u\u00e7maya ba\u015flad\u0131? <\/strong><\/p>\n

Archeopteryx<\/em>\u2019in ge\u00e7i\u015f formu oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki bu a\u00e7\u0131klamay\u0131 takiben \u201cku\u015flar neden ve nas\u0131l u\u00e7maya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r?\u201d sorusunu k\u0131saca \u00f6zetlemek yerinde olur. Jura d\u00f6neminde ya\u015fam\u0131\u015f ilkin ku\u015flar v\u00fccut formu ve ekoloji gibi temel \u00f6zellikleri payla\u015f\u0131rlar. Bu t\u00fcrler avlar\u0131n\u0131n pe\u015finden ko\u015fan ve avc\u0131lardan saklanan karasal y\u0131rt\u0131c\u0131lard\u0131r. Birbirleriyle rekabet halindedirler ve hatta birbirlerini de avlayabilirler.<\/p>\n

Hen\u00fcz Jura d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan u\u00e7ma yetenekleri ise bir ya da birka\u00e7 soy hatt\u0131na avantaj sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. U\u00e7maya ba\u015flayan ilkin teropodlar bu konuda yetenekli say\u0131lmazlard\u0131. K\u0131sa bir u\u00e7u\u015f denemesi bile karasal bir y\u0131rt\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan u\u011fran\u0131lan sald\u0131r\u0131yla sonu\u00e7lanabiliyordu. Dolay\u0131s\u0131yla buradan yola \u00e7\u0131karak etkin \u015fekilde u\u00e7abilme zorunlulu\u011fu uygun bir hipotez olarak alg\u0131lanabilir.<\/p>\n

\"\"
Deinonychus\u2019un \u015fekilsel demostrasyonu.<\/figcaption><\/figure>\n

Ancak bu durum tek ba\u015f\u0131na ele al\u0131narak, u\u00e7ma faaliyetini a\u00e7\u0131klayan hipotez \u015feklinde kabul edilemez. T\u00fcyl\u00fc kanatlar\u0131n avantaj sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen ge\u00e7erli hipotezler aras\u0131nda yer alan besinlerini b\u00f6cekler \u00fczerine \u00f6zelle\u015ftirmi\u015f, kanat \u00e7\u0131rparak z\u0131playan ve b\u00f6cek avlayan y\u0131rt\u0131c\u0131lar i\u00e7in \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f \u201cz\u0131playan b\u00f6cek\u00e7il\u201d hipotezi, kanatlar\u0131n\u0131 av\u0131n\u0131n \u00fczerine atlamak i\u00e7in ani u\u00e7u\u015f hareketine \u00f6zelle\u015ftirmi\u015f \u201caniden sald\u0131ran ilkin ku\u015f\u201d hipotezi ve Deinonychus<\/em> benzeri ilkin ku\u015flar\u0131n avlar\u0131n\u0131 pen\u00e7eleriyle \u00f6ld\u00fcr\u00fcrken dengede durmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan hareketi vurgulayan \u201cdengede duran y\u0131rt\u0131c\u0131\u201d hipotezi, ku\u015flar\u0131n u\u00e7maya nas\u0131l ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan olas\u0131 hipotezler aras\u0131nda yer al\u0131r.<\/p>\n

U\u00e7abilmek ku\u015flar\u0131n en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fidir. U\u00e7ma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n mekanik gereksinimleri ku\u015flar\u0131n anatomisinde, morfolojisinde ve davran\u0131\u015flar\u0131nda \u00f6nemli adaptasyonlar\u0131n geli\u015fmesine neden olmu\u015ftur. Karasal omurgal\u0131lar\u0131n genelinde g\u00f6r\u00fclmeyen bu s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 adaptasyonlar\u0131n baz\u0131lar\u0131, iskelet sistemi elemanlar\u0131n\u0131n birbirine kayna\u015fmas\u0131 sonucu iskelet sisteminde g\u00f6r\u00fclen indirgenmeler, di\u015flerin indirgenmesi ve kaybolmas\u0131 sonucu gagan\u0131n di\u015fler olmaks\u0131z\u0131n beslenmede \u00f6nemli bir g\u00f6rev \u00fcstlenmesi, iskelet sistemindeki g\u00f6\u011f\u00fcs kemi\u011finin gemi karinas\u0131na benzer \u015fekilde geni\u015flemesi ve sonu\u00e7ta kanat \u00e7\u0131rpmaya yard\u0131mc\u0131 olacak kaslar\u0131n ba\u011flanmas\u0131 i\u00e7in uygun bir y\u00fczey alan\u0131 olu\u015fturmas\u0131 \u015feklinde s\u0131ralanabilir.<\/p>\n

Bu morfolojik de\u011fi\u015fimlerin yan\u0131 s\u0131ra, ya\u015fam tarzlar\u0131ndaki s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 ekolojik adaptasyonlar da ku\u015flar\u0131 di\u011fer omurgal\u0131 gruplar\u0131ndan ay\u0131r\u0131r. \u00d6rne\u011fin g\u00f6\u00e7 davran\u0131\u015f\u0131 bunlar aras\u0131nda ilk s\u0131ray\u0131 al\u0131r. Ku\u015f g\u00f6\u00e7leri ku\u015flar\u0131n \u00fcreme ve k\u0131\u015flama alanlar\u0131 aras\u0131nda tekrarl\u0131 \u015fekillerde ger\u00e7ekle\u015fen ve geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olan bir harekettir. \u00c7o\u011fu ku\u015f t\u00fcr\u00fc kuzey enlemlerdeki \u00fcreme alanlar\u0131n\u0131 sars\u0131c\u0131 k\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131ndan ka\u00e7mak amac\u0131yla ge\u00e7ici olarak terk eder ve daha g\u00fcney enlemlere yani \u0131l\u0131man ku\u015fa\u011fa inerler ya da daha da g\u00fcneydeki s\u0131cak enlemlere kadar ula\u015f\u0131rlar. Kuzey enlemlerdeki \u00e7etin ko\u015fullar ge\u00e7ti\u011finde, yani iklimsel parametreler normale d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde, g\u00fcneyde k\u0131\u015flam\u0131\u015f olan bu t\u00fcrler kuzey enlemlerdeki \u00fcreme alanlar\u0131na geri d\u00f6nerler. K\u0131saca g\u00f6\u00e7 olarak tan\u0131mlanan bu davran\u0131\u015f\u0131n, \u00e7ok yak\u0131n bir zaman dilimi i\u00e7inde meydana gelen son buzullar aras\u0131 d\u00f6nemler nedeniyle ku\u015flarda evrimle\u015fmi\u015f olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. (bkz. Mila ve ark. 2006)\u00a0 Nektar ku\u015fu gibi v\u00fccut b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fck ku\u015flar bile bu uzun mesafeli g\u00f6\u00e7leri ger\u00e7ekle\u015ftirebilme yetene\u011fine sahiptirler. Bu k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck canl\u0131lar, \u00fcreme ve k\u0131\u015flama alanlar\u0131 aras\u0131nda her y\u0131l binlerce kilometrelik bir mekik dokurlar.<\/p>\n

U\u00e7amayan ku\u015flar<\/strong><\/p>\n

Ku\u015flar, evrimsel s\u00fcre\u00e7 boyunca farkl\u0131 habitatlara da uyum sa\u011flamak zorunda kald\u0131klar\u0131 i\u00e7in sadece havada rastlanabilen bir omurgal\u0131 grubu da de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin sucul ku\u015flardan olan penguenlerin kanatlar\u0131nda, y\u00fczmeye uyum sa\u011flayan morfolojik de\u011fi\u015fiklikler ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. U\u00e7amazlar, ancak iyi birer y\u00fcz\u00fcc\u00fcd\u00fcrler. Farkl\u0131 habitatlar ve farkl\u0131 ekolojik gereksinimler farkl\u0131 uyumlar\u0131n kazan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f ve bu sayede deniz y\u00fczeyinin alt\u0131nda bile ku\u015flar\u0131 g\u00f6rebilmemiz m\u00fcmk\u00fcn hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n

\"\"
Sinornithosaurus millenii\u2019\u0131n fosil \u00f6rne\u011fi.<\/figcaption><\/figure>\n

Ku\u015flar karasal dromeozorlardan (\u00f6rne\u011fin, Sinornithosaurus millenii<\/em>) t\u00fcremi\u015flerdir. Bu grup, u\u00e7ma \u00f6zelli\u011fini aktif olarak kullanmayan t\u00fcyl\u00fc terapod dinozorlar\u0131 i\u00e7erir. Bilinen ku\u015flardan baz\u0131lar\u0131 da ya hi\u00e7 u\u00e7amaz ya da u\u00e7may\u0131 aktif olarak ger\u00e7ekle\u015ftiremezler. \u00d6rne\u011fin, deveku\u015fu, emu, kivi gibi ku\u015flar u\u00e7ma \u00f6zelliklerini yitirmi\u015flerdir. Bununla birlikte, baz\u0131 ku\u015f t\u00fcrleri de (keklik, s\u00fcl\u00fcn gibi ot\u00e7ul t\u00fcrler) zamanlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu yerde ge\u00e7irirler ve sadece avc\u0131lar\u0131ndan ka\u00e7mak i\u00e7in k\u0131sa mesafeler boyunca u\u00e7abilirler.<\/p>\n

Ku\u015f \u00e7e\u015fitlili\u011finin artmas\u0131<\/strong><\/p>\n

Ku\u015flar, bayku\u015flar d\u0131\u015f\u0131nda g\u00fcnd\u00fcz ya\u015fam\u0131na uyum sa\u011flam\u0131\u015f (diurnal) bir omurgal\u0131 grubudur. Ya\u015famlar\u0131nda renk olduk\u00e7a \u00f6nemli bir yer tutar. Dolay\u0131s\u0131yla g\u00f6rme duyular\u0131 olduk\u00e7a iyi geli\u015fmi\u015ftir. \u0130lkin ku\u015flarda u\u00e7ma yetene\u011finin s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 bile bu t\u00fcrlerin geni\u015f alanlara yay\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur. Jura d\u00f6neminde ilkin ku\u015flar\u0131n g\u00f6r\u00fclmesinden sonra ku\u015f \u00e7e\u015fitlili\u011fi a\u015fama a\u015fama artm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7e\u015fitlili\u011fin artmas\u0131yla t\u00fcrler da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 geni\u015fletmi\u015fler ve d\u00fcnya \u00fczerindeki bir\u00e7ok ekolojik ni\u015fi i\u015fgal etmi\u015flerdir. Bu yay\u0131lma s\u0131ras\u0131nda ortama uyum s\u00fcreci, ku\u015flar\u0131n renk varyasyonunda da art\u0131\u015fa neden olmu\u015f olabilir.<\/p>\n

Ge\u00e7 Jura d\u00f6neminin bilinen t\u00fcr\u00fc Archeopteryx<\/em> iken, erken Kretase ile ge\u00e7 Kretase aras\u0131nda Ambiortus<\/em>, Gansus<\/em>, Sinornis<\/em> gibi cinslere ait t\u00fcrler evrimle\u015fmi\u015f ve Kretasenin sonunda bu \u00e7e\u015fitlilik gittik\u00e7e artm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle Avisaurus<\/em>, Gobipteryx<\/em> cinslerine ait t\u00fcr say\u0131lar\u0131ndaki art\u0131\u015f \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Kretase d\u00f6neminin sonuna gelindi\u011finde art\u0131k Neornites (ger\u00e7ek ku\u015flar, modern ku\u015flar ya da g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ku\u015flar\u0131) grubuna ait ku\u015f t\u00fcrleri gittik\u00e7e \u00e7e\u015fitlenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Holosen d\u00f6nemine kadar da bu \u00e7e\u015fitlilik h\u0131zla artmaya devam etmi\u015ftir.<\/p>\n

Ku\u015flara en yak\u0131n grup timsahlar<\/strong><\/p>\n

Filogenetik sistematik teorilerinin geli\u015fmesiyle, \u00f6zellikle de kladistik yakla\u015f\u0131m\u0131n sistematik biyoloji i\u00e7inde yayg\u0131n bir \u015fekilde kullan\u0131m\u0131 sonucunda ku\u015flar\u0131n evrimsel a\u011fa\u00e7taki yeri \u00fczerindeki bulgular ilgin\u00e7 tart\u0131\u015fmalar\u0131 beraberinde getirir. Ku\u015flar \u015f\u00fcphesiz dinozorlara en yak\u0131n olan grup. Filogenetik a\u011fa\u00e7 \u00fczerinde g\u00fcn\u00fcm\u00fczde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren ku\u015flara en yak\u0131n grup ise timsahlar. Bug\u00fcn ku\u015flarla ortak ataya sahip oldu\u011funu bildi\u011fimiz g\u00fcn\u00fcm\u00fcz timsahlar\u0131 ku\u015flarla bir \u00e7ok a\u00e7\u0131dan da benzer \u00f6zelliklere sahipler. \u00d6rne\u011fin timsahlardaki yavru bak\u0131m\u0131, \u00fcreme ve kulu\u00e7ka davran\u0131\u015f\u0131 ku\u015flarda da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

Timsahlar morfolojik a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirildi\u011finde ise tamam\u0131yla di\u011fer s\u00fcr\u00fcngen gruplar\u0131na yak\u0131nd\u0131r. Morfoloji ile filogenetik a\u011fa\u00e7 aras\u0131ndaki \u00f6r\u00fcnt\u00fc bu noktada benzerlik g\u00f6stermez. Bu durum evrimsel a\u011fa\u00e7 \u00fczerinde parafiletik (1) bir duruma i\u015faret eder. Sonu\u00e7 olarak parafili ku\u015flar\u0131n geleneksel sistematik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla ayr\u0131 bir s\u0131n\u0131f olarak kabul edilmesini zorla\u015ft\u0131r\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc, e\u011fer ku\u015flar ayr\u0131 bir s\u0131n\u0131fsa di\u011fer t\u00fcm s\u00fcr\u00fcngen gruplar\u0131n\u0131n da s\u0131n\u0131f stat\u00fcs\u00fcnde de\u011ferlendirilmesi gerekir. Bu durumda ku\u015flar\u0131 tek bir s\u0131n\u0131f i\u00e7inde de\u011ferlendirmek yerine s\u00fcr\u00fcngenler i\u00e7inde farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f bir grup olarak kabul etmek \u00e7ok daha do\u011fru bir yakla\u015f\u0131m haline gelir. Dinozorlar\u0131n en yak\u0131n akrabas\u0131 olan ku\u015flar esas\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fayan dinozorlar olarak da kabul edilebilir. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda dinozorlar\u0131n ger\u00e7ekten yok olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek kladistik sistemati\u011fin ortaya koydu\u011fu sonu\u00e7lar dahilinde pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n

\u0130ki soy hatt\u0131<\/strong><\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz ku\u015flar\u0131 genel olarak iki grup alt\u0131nda incelenir; \u00f6t\u00fcc\u00fc ku\u015flar (passerine) ve \u00f6t\u00fcc\u00fc olmayan (non-passerine) ku\u015flar. Modern ku\u015flar\u0131n tamam\u0131, bu iki grubu i\u00e7ine alacak \u015fekilde tek bir filogenetik k\u00fcme i\u00e7indeki ortak bir atadan iki farkl\u0131 soy hatt\u0131na ayr\u0131l\u0131r. Bu soy hatlar\u0131ndan birisi Paleognathe ad\u0131 alt\u0131nda u\u00e7amayan ku\u015f gruplar\u0131n\u0131 i\u00e7erir [deve ku\u015flar\u0131 (Struthionidae), rhealar (Rheidae), yok olmu\u015f moalar (Dinornithiformes), kiviler (Apterygiformes), emular (Casuariiformes)]. Di\u011fer soy hatt\u0131 ise Neognathae ad\u0131 alt\u0131nda \u00e7e\u015fitlili\u011fin olduk\u00e7a y\u00fcksek oldu\u011fu di\u011fer ku\u015f gruplar\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Bu grup i\u00e7erisindeki erken \u00e7e\u015fitlenmelerden birisi kazlar ve \u00f6rdekler (Anseriformes) ile tavukgilleri (Galliformes) i\u00e7ine alan alttak\u0131m Galloanserae\u2019da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ger\u00e7ek ku\u015flar\u0131n ilk olas\u0131 fosil \u00f6rneklerinden biri Austinornis lentus<\/em> ismiyle bilinen tavukgillerden bir ku\u015f t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. T\u00fcr\u00fcn yakla\u015f\u0131k 85 milyon y\u0131l \u00f6nceye tarihlenen tip \u00f6rne\u011fi bug\u00fcn Yale Universitesi Peabody Do\u011fa Tarihi M\u00fczesi\u2019nde korunuyor .<\/p>\n

Bu iki soy hatt\u0131 farkl\u0131 kaynaklara g\u00f6re 9.800 (Clements 2007) ile 10.050 (Gill 2006) aras\u0131nda de\u011fi\u015fen ku\u015f t\u00fcr\u00fc i\u00e7eriyor. Ku\u015flarsa evrimle\u015fmeye durmaks\u0131z\u0131n devam ediyorlar. Evrimin s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 mekanizmalar\u0131 do\u011fada farkl\u0131 \u00f6r\u00fcnt\u00fclerin kendini g\u00f6stermesine zemin haz\u0131rlarken \u00f6zellikle do\u011fal se\u00e7ilim ku\u015flar\u0131n \u00e7e\u015fitlenmesini farkl\u0131 \u015fekillerde tetikliyor.<\/p>\n

Te\u015fekk\u00fcr<\/strong>: Bu yaz\u0131n\u0131n haz\u0131rlanma a\u015famas\u0131nda katk\u0131 ve yard\u0131mlar\u0131 i\u00e7in At\u0131l Bar\u0131\u015f Albayrak\u2019a i\u00e7tenlikle te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n

Dipnot<\/strong><\/p>\n

1) Parafiletik grup: Bir grup tek bir ortak ataya sahipken, bu atan\u0131n t\u00fcm torunlar\u0131n\u0131 i\u00e7ermez. Bunlardan biri farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebilir ve bu durum parafiletik bir gruba i\u015faret eder.\u00a0 \u00d6rne\u011fin \u201cmodern s\u00fcr\u00fcngenler\u201d ortak bir ataya sahiptir, ancak ku\u015flar bu atan\u0131n torunlar\u0131ndan de\u011fildir ve parafiletik bir gruba \u00f6rnektir. V\u00fccut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 sabit olan omurgal\u0131lar ku\u015flar ve memelilerdir. Bu iki grubun \u00fcyelerinin en yak\u0131n ortak atas\u0131 ayn\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

– Clements, JF. (2007). The Clements Checklist of Birds of the World (6th ed.). Ithaca: Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-4501-9.<\/p>\n

– Gill, F. (2006). Birds of the World: Recommended English Names. Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-12827-6.<\/p>\n

– Mila B, Smith TB, Wayne, RK. 2006. Postglacial population expansion drives the evolution of long-distance migration in a songbird. Evolution<\/em> 60: 2403-2409.<\/p>\n

Do\u011fal se\u00e7ilimin tetikledi\u011fi evrimsel bir mekanizma:\u00a0<\/strong>Karakter sapmas\u0131<\/strong><\/p>\n

Can Elverici
\n<\/strong><\/em>Hacettepe \u00dcniversitesi Fen Fak\u00fcltesi Biyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc
\n<\/em>Zooloji Anabilim Dal\u0131 (Biyoco\u011frafya Ara\u015ft\u0131rma Laboratuvar\u0131)<\/em><\/p>\n

Karakter sapmas\u0131, simpatri halinde bulunan ve ayn\u0131 kayna\u011f\u0131 kullanan t\u00fcrlerin do\u011fal se\u00e7ilim sayesinde farkl\u0131 kaynaklara, buna ba\u011fl\u0131 olarak da farkl\u0131 fenotiplere ayr\u0131lmas\u0131na denir. Taksonlar\u0131n \u00fcreme ili\u015fkilerine ve\/veya ekolojik ni\u015flerine ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n

Do\u011fada, ekstrem ko\u015fullar hari\u00e7, her zaman kaynaklar i\u00e7in rekabet vard\u0131r. Bir canl\u0131, de\u011fi\u015fen ko\u015fullara adapte olmal\u0131 ve ya\u015famak i\u00e7in hem abiyotik hem de biyotik fakt\u00f6rlerle m\u00fccadele etmelidir. Gause, Paramecium aurelia<\/em> ile P. caudatum<\/em>\u2019u ayn\u0131 ortamda yeti\u015ftirdi\u011finde \u015fu sonu\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 (Gause 1934): Ayn\u0131 kaynaklar\u0131 kullanan iki pop\u00fclasyonun ayn\u0131 habitatta beraber ya\u015fayabilmesi rekabet nedeniyle m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fc karakterlerine ba\u011fl\u0131 olarak bir pop\u00fclasyon eninde sonunda bask\u0131n hale ge\u00e7ecek ve di\u011ferinin ya\u015famas\u0131n\u0131 engelleyecektir. Buna rekabet ile elenme ilkesi ad\u0131 verilir.<\/p>\n

Rekabet ile elenme prensibi basit bir analojiyle belki daha rahat ifade edilebilir (Garrett 1959): Sadece iki yat\u0131r\u0131mc\u0131s\u0131 olan bir banka d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bir nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc de bankan\u0131n birinci yat\u0131r\u0131mc\u0131ya % 2, ikinci yat\u0131r\u0131mc\u0131ya ise % 2,01 faiz uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 toplam miktar 2 milyon dolara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 anda ise bankan\u0131n yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n elinde tuttu\u011fu paralar\u0131 oranlayarak 1 milyon dolara el koydu\u011funu varsay\u0131n. Daha sonra toplam para miktar\u0131 2 milyon dolara ula\u015f\u0131nca yeniden 1 milyon dolara el konuldu\u011funu ve bu i\u015flemin devaml\u0131 tekrarland\u0131\u011f\u0131n\u0131 farz edin. \u0130\u015flem bir\u00e7ok defa tekrarland\u0131\u011f\u0131nda yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n paralar\u0131na ne olmas\u0131 beklenir? Biraz \u00f6nsezi ile (matematik de bu sonucu onayl\u0131yor) ikinci yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn paray\u0131 eline ge\u00e7irece\u011fini, birinci yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n ise hi\u00e7 paras\u0131 kalmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirsiniz. Faiz miktarlar\u0131 aras\u0131ndaki fark ne kadar d\u00fc\u015f\u00fck olursa olsun, eninde sonunda daha daha fazla faiz alan yat\u0131r\u0131mc\u0131 kazanacakt\u0131r.<\/p>\n

Faiz oranlar\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n ya\u015fam\u00f6yk\u00fcs\u00fc karakterlerine ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kan yavru say\u0131s\u0131 olarak ve 2 milyon dolar\u0131n iki t\u00fcr\u00fcn devam\u0131n\u0131 sa\u011flayan ta\u015f\u0131ma kapasitesini temsil etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, asl\u0131nda bu durumun evrimsel a\u00e7\u0131dan do\u011fadaki rekabeti temsil etti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n

Hayvanlar besin kaynaklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece geometrik art\u0131\u015f g\u00f6sterirler. Ayn\u0131 besin kayna\u011f\u0131n\u0131 kullanan iki t\u00fcr bir arada ya\u015fayamaz. Bir arada ya\u015famalar\u0131n\u0131 sa\u011flayabilecek tek fakt\u00f6r bir \u015fekilde farkl\u0131 besin kaynaklar\u0131na y\u00f6nelmeleridir. (Grinnell 1904) Yani ayn\u0131 ekolojik ni\u015fe sahip t\u00fcrlerin ayn\u0131 habitatta ya\u015famalar\u0131 ekolojik ni\u015flerinin farkl\u0131la\u015fmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olur. Bu durumu Hardin\u2019in analojisine uyarlarsak, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n farkl\u0131 para birimlerine y\u00f6nelmeleriyle birlikte faiz oranlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdiklerini d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz.<\/p>\n

Benzer iki t\u00fcr\u00fcn ekolojik ni\u015flerinin farkl\u0131la\u015fmas\u0131yla birlikte davran\u0131\u015fsal, morfolojik veya fizyolojik bir tak\u0131m \u00f6zelliklerinin de\u011fi\u015fikliklere u\u011frayaca\u011f\u0131n\u0131 yani karakter sapmas\u0131na u\u011frayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rebiliriz. Galapagos tak\u0131madalar\u0131ndaki Daphne adas\u0131ndaki ispinozlar, Geospiza fortis <\/em>ve G. magnirostris<\/em> bu duruma \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir. (Grant 1994) 1983 y\u0131l\u0131nda istisnai bir \u015fekilde a\u015f\u0131r\u0131 ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n oldu\u011fu bir El Nino y\u0131l\u0131yla birlikte \u00f6nceki y\u0131llarda sadece kurak mevsimlerde g\u00f6r\u00fclen ispinozlardan G. magnirostris<\/em> Daphne adas\u0131nda \u00fcremeye ba\u015fl\u0131yor. Bu t\u00fcr b\u00fcy\u00fck tohumlar \u00fczerinden beslenmeye \u00f6zelle\u015fmi\u015f bir t\u00fcr oldu\u011fu i\u00e7in adadaki b\u00fcy\u00fck tohumlar\u0131n miktar\u0131n\u0131 azalt\u0131yor. Bunun \u00fczerine di\u011fer ispinoz t\u00fcr\u00fc G. fortis <\/em>pop\u00fclasyonundaki b\u00fcy\u00fck gagaya sahip bireyler eleniyor ve yaln\u0131zca k\u00fc\u00e7\u00fck gagaya sahip bireyler genetik materyallerini bir sonraki ku\u015fa\u011fa aktarabiliyorlar.<\/p>\n

Kaya s\u0131vac\u0131 ku\u015fu (S. neumayer<\/em>) ve do\u011fu kaya s\u0131vac\u0131 ku\u015fu (S. tephronota<\/em>) s\u0131ras\u0131yla Anadolu-Do\u011fu Avrupa\u2019da ve Anadolu\u2019nun do\u011fusu-\u0130ran-Tacikistan boyunca da\u011f\u0131l\u0131m g\u00f6steren iki karde\u015f t\u00fcrd\u00fcr. Kaya s\u0131vac\u0131 ku\u015funun en bat\u0131daki fenotipiyle do\u011fu kaya s\u0131vac\u0131 ku\u015funun en do\u011fudaki fenotipi birbirine benzerlik g\u00f6sterir. Ancak \u0130ran gibi iki t\u00fcr\u00fcn kesi\u015fti\u011fi b\u00f6lgelerde fenotipik a\u00e7\u0131dan farkl\u0131l\u0131klar iyice belirginle\u015fir. \u00d6rne\u011fin gaga uzunluklar\u0131 do\u011fuda kaya s\u0131vac\u0131 ku\u015fu i\u00e7in 23-28 mm aras\u0131nda, bat\u0131da do\u011fu kaya s\u0131vac\u0131 ku\u015fu i\u00e7in 23-29 mm aras\u0131nda de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterirken; iki t\u00fcr\u00fcn kesi\u015fti\u011fi b\u00f6lgelerde do\u011fu kaya s\u0131vac\u0131 ku\u015fu i\u00e7in 25-31 mm aras\u0131nda, kaya s\u0131vac\u0131 ku\u015fu i\u00e7in ise 25-21 mm aras\u0131nda de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermektedir. (Vaurie 1950)<\/p>\n

\u00dcremeyle ilgili karakterlerde de benzer \u015fekildeki farkl\u0131la\u015fmalar\u0131 g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Simpatri halinde kaya s\u0131vac\u0131 ku\u015fu y\u00fcz \u00e7izgisi normalden daha geli\u015fkin, do\u011fu kaya s\u0131vac\u0131 ku\u015funun y\u00fcz \u00e7izgisi ise normalden az geli\u015fkindir. Bu \u015fekilde iki t\u00fcr, postzigotik bir bariyer olan hibrit uyumsuzlu\u011funun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7erek simpatri halinde ya\u015famaya adapte olmu\u015ftur.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

– Gause, GF. 1934. The struggle for existence. Baltimore: Williams & Wilkins.<\/p>\n

– Hardin, G. 1959. Nature and Man\u2019s Fate. Rinehart, New York, USA.<\/p>\n

– Grinnell, J. 1904. The Origin and Distribution of the Chest-nut-backed Chickadee. The Auk<\/em> 21: 364\u2013382.<\/p>\n

– Grant, PR. 1994. Ecological character displacement. Science<\/em> 266: 746-747.<\/p>\n

– Vaurie, C. 1950. Notes on some Asiatic nuthatches and creepers. American Museum Novitates<\/em> 1472.<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ku\u015flar\u0131 tek bir s\u0131n\u0131f i\u00e7inde de\u011ferlendirmek yerine s\u00fcr\u00fcngenler i\u00e7inde farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f bir grup olarak kabul etmek \u00e7ok daha do\u011fru bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Dinozorlar\u0131n en yak\u0131n akrabas\u0131 olan ku\u015flar esas\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fayan dinozorlar olarak da kabul edilebilir. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda dinozorlar\u0131n ger\u00e7ekten yok olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek kladistik sistemati\u011fin ortaya koydu\u011fu sonu\u00e7lar dahilinde pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Uzun y\u0131llar boyunca, t\u00fcylerin […]<\/p>\n","protected":false},"author":680,"featured_media":15228,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[186,21,32],"tags":[1746,200,816,1757,661],"class_list":["post-15227","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-149-sayi","category-biyoloji","category-evrim","tag-cesitlilik","tag-evrim","tag-fosil","tag-gecis-formu","tag-kuslar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t