{"id":15251,"date":"2016-07-01T15:56:26","date_gmt":"2016-07-01T12:56:26","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=15251"},"modified":"2017-12-26T16:04:15","modified_gmt":"2017-12-26T13:04:15","slug":"ilkel-kara-delikler-karanlik-maddeyi-olusturuyor-olabilir-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/07\/01\/ilkel-kara-delikler-karanlik-maddeyi-olusturuyor-olabilir-mi","title":{"rendered":"\u0130lkel kara delikler, karanl\u0131k maddeyi olu\u015fturuyor olabilir mi?"},"content":{"rendered":"<p>Genellikle biz insanlar, bilmedi\u011fimiz ve bize bilinmez gelen kavramlara \u201ckaranl\u0131k\u201d s\u0131fat\u0131n\u0131 vermeyi \u00e7ok severiz. Bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da karanl\u0131k madde, alg\u0131lanmas\u0131 olduk\u00e7a zor bir yap\u0131d\u0131r. NASA\u2019n\u0131n Goddard Uzay Merkezi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fan fizik\u00e7i Alexander Kashinsky, astrofizi\u011fin en g\u00fcncel bilinmezlerinden biri olan karanl\u0131k madde hakk\u0131nda 24 May\u0131s\u2019ta yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 makalesi ile, var olan g\u00f6r\u00fc\u015flere bir yenisini daha eklemeyi ba\u015faracak gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/p>\n<p>Karanl\u0131k maddenin yo\u011fun olarak bulundu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen b\u00f6lgeleri inceleyen Kashinsky, oralarda karanl\u0131k maddenin var oldu\u011funu anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayacak k\u00fctle anomalileri d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka farkl\u0131l\u0131klar var m\u0131 diye ara\u015ft\u0131rmaktayd\u0131. Kashinsky\u2019nin ara\u015ft\u0131rmalar\u0131ndan daha \u00f6nce bilinen \u015fey, baz\u0131 b\u00f6lgelerde X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve k\u0131z\u0131l\u00f6tesi dalga boylar\u0131nda \u0131\u015f\u0131malar\u0131n oldu\u011funun g\u00f6r\u00fclmesiydi. Kashinsky ise \u015f\u00f6yle bir hipotez ortaya att\u0131: \u201cKaradeliklerin \u00e7evresindeki madde kara deli\u011fe do\u011fru \u00e7ekilirken k\u0131z\u0131l\u00f6tesi \u0131\u015f\u0131n yayar. B\u00f6lgede y\u00fcksek enerjilerde \u0131\u015f\u0131malar\u0131n oldu\u011fu da teoride bilinen bir \u015feydir. Ya bu t\u00fcr b\u00f6lgelerde ilkel kara delikler varsa? Ya karanl\u0131k madde, d\u00fc\u015f\u00fck k\u00fctleli \u00f6lm\u00fc\u015f y\u0131ld\u0131zlardan olu\u015fan ilkel kara delikler ise?\u201d<\/p>\n<p>Burada ilkel kara deliklerden k\u0131saca s\u00f6z edelim. \u0130lkel kara delikler (premordial black holes) ya da ba\u015flang\u0131\u00e7 kara delikleri, bir y\u0131ld\u0131z\u0131n kendi i\u00e7ine \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ile ba\u015flayan s\u00fcrecin sonucunda olu\u015fmaz. Hen\u00fcz varl\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanmam\u0131\u015f bu t\u00fcr ilkel kara deliklerin, B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 s\u0131ras\u0131nda, evrenin baz\u0131 b\u00f6lgelerinde k\u00fctlelerin \u00e7ok \u00e7ok fazla yo\u011funla\u015fmas\u0131 sonucunda olu\u015ftu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmekte. Evrenin ba\u015flang\u0131c\u0131ndaki s\u0131cak ve y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7l\u0131 ortam, bu t\u00fcr kara deliklerin olu\u015fmas\u0131na sebep olmu\u015f ise, bu t\u00fcr kara deliklerin k\u00fctleleri olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck olacakt\u0131r. Bundan dolay\u0131 hen\u00fcz varl\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanmam\u0131\u015f bu ba\u015flang\u0131\u00e7 kara delikler, karanl\u0131k madde olmaya aday gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/p>\n<p>\u201cOla\u011fan\u00fcst\u00fc iddialar ola\u011fan\u00fcst\u00fc kan\u0131tlar gerektirir\u201d der astrofizik\u00e7i Carl Sagan. Makalesine g\u00f6re, Kashinsky\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 hesaplar do\u011fru. Teoride b\u00f6yle bir \u015fey m\u00fcmk\u00fcn\u2026 Ancak bilim camias\u0131 taraf\u0131ndan kabul g\u00f6rmesi i\u00e7in ise bundan fazlas\u0131 gerekiyor. Kashinsky\u2019nin umudu ise k\u00fctle\u00e7ekim dalgalar\u0131nda.<\/p>\n<figure id=\"attachment_15254\" aria-describedby=\"caption-attachment-15254\" style=\"width: 320px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-15254 size-full\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/karanlik-madde-kara-delik-2.jpg\" alt=\"\" width=\"320\" height=\"233\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/karanlik-madde-kara-delik-2.jpg 320w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2016\/07\/karanlik-madde-kara-delik-2-300x218.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 320px) 100vw, 320px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-15254\" class=\"wp-caption-text\">NASA\u2019n\u0131n Spitzer Uzay Teleskobu\u2019ndan veriyi sa\u011f tarafta g\u00f6r\u00fcyorsunuz. Ham veriden, bildi\u011fimiz g\u00f6kcisimlerinin yapt\u0131\u011f\u0131 \u0131\u015f\u0131malar \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise, soldaki g\u00f6r\u00fcnt\u00fc olu\u015fuyor. A\u00e7\u0131k renk olan b\u00f6lgelerde karanl\u0131k maddenin yo\u011fun oldu\u011fu iddia edilmekte (Kaynak, NASA).<\/figcaption><\/figure>\n<p>LIGO\u2019ya ait interferometreler, \u015fu ana kadar bizim daha \u00f6nceden ke\u015ffetti\u011fimiz iki tane birbiri etraf\u0131nda d\u00f6nen kara delik \u00e7iftini do\u011frulad\u0131. Bu kara delik \u00e7iftlerinin birbirleri etraf\u0131nda \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131ndan olu\u015fan k\u00fctle\u00e7ekim dalgalar\u0131 sayesinde kara deliklerin varl\u0131\u011f\u0131 bir kere daha dolayl\u0131 yoldan kan\u0131tlanm\u0131\u015f oldu. \u201cYa LIGO, daha \u00f6nceden ke\u015ffetmedi\u011fimiz bir kara delik \u00e7ifti ke\u015ffederse ve bu \u00e7ift de karanl\u0131k maddenin yo\u011fun oldu\u011fu bir yerde bulunursa?\u201d gibi bir soruyu g\u00fcndeme getiren Kashinsky, b\u00f6yle bir hayali k\u00fctle\u00e7ekim dalgas\u0131n\u0131, sanki LIGO yakalam\u0131\u015f gibi \u00e7e\u015fitli denklemlere sokuyor makalesinde. Yap\u0131lan hesaplar ise bunun tamam\u0131yla olas\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermekte. Ancak elimizde delil olmadan konu\u015fmak g\u00fc\u00e7\u2026 Kashinsky ve ekibinin de elinde olan tek \u015fey \u015fu anda beklemek.<\/p>\n<p><strong>Kaynaklar<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8211;\u00a0<\/strong>\u0130lgili makale: http:\/\/iopscience.iop.org\/article\/10.3847\/2041-8205\/823\/2\/L25<\/p>\n<p>&#8211; \u0130lgili NASA a\u00e7\u0131klamas\u0131: http:\/\/www.nasa.gov\/feature\/goddard\/2016\/nasa-scientist-suggests-possible-link-between-primordial-black-holes-and-dark-matter<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Genellikle biz insanlar, bilmedi\u011fimiz ve bize bilinmez gelen kavramlara \u201ckaranl\u0131k\u201d s\u0131fat\u0131n\u0131 vermeyi \u00e7ok severiz. Bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da karanl\u0131k madde, alg\u0131lanmas\u0131 olduk\u00e7a zor bir yap\u0131d\u0131r. NASA\u2019n\u0131n Goddard Uzay Merkezi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fan fizik\u00e7i Alexander Kashinsky, astrofizi\u011fin en g\u00fcncel bilinmezlerinden biri olan karanl\u0131k madde hakk\u0131nda 24 May\u0131s\u2019ta yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 makalesi ile, var olan g\u00f6r\u00fc\u015flere bir yenisini daha eklemeyi ba\u015faracak gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":512,"featured_media":15252,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[186,30,26],"tags":[247,766,1084,628],"class_list":["post-15251","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-149-sayi","category-astronomi","category-fizik","tag-astrofizik","tag-kara-delik","tag-karanlik-madde","tag-nasa"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15251","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/512"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15251"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15251\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15251"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}