{"id":15278,"date":"2016-07-01T16:46:59","date_gmt":"2016-07-01T13:46:59","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=15278"},"modified":"2017-12-26T16:56:28","modified_gmt":"2017-12-26T13:56:28","slug":"unutulma-hakki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/07\/01\/unutulma-hakki","title":{"rendered":"Unutulma hakk\u0131"},"content":{"rendered":"

Unutulma hakk\u0131 konusunda bir duyarl\u0131l\u0131k olu\u015ftuktan sonra eski yasalar\u0131n yeniden yorumlanmas\u0131 ve bu hakk\u0131n yasalarda somutla\u015fmaya ba\u015flamas\u0131 son derece \u00f6\u011freticidir. Mahkemelerin yakla\u015f\u0131m\u0131, ifade ve bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc m\u00fc yoksa unutulma hakk\u0131 m\u0131 sorusuna tart\u0131\u015fman\u0131n ba\u011flam\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z yan\u0131t verilemeyece\u011fini g\u00f6stermektedir. <\/em><\/p>\n

\"\"May\u0131s ay\u0131nda baz\u0131 haber siteleri Clean Sheet (http:\/\/www.cleansheet.com.tr\/) adl\u0131 hukuk firmas\u0131 taraf\u0131ndan arand\u0131lar. Clean Sheet, S\u00fcmeyye Erdo\u011fan\u2019a \u00e7evrimi\u00e7i itibar konusunda hizmet verdi\u011fini s\u00f6yleyerek S\u00fcmeyye Erdo\u011fan\u2019\u0131n \u00f6zel hayat\u0131yla ilgili baz\u0131 sayfalar\u0131n haber sitesi ar\u015fivlerinden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 istedi. Birka\u00e7 g\u00fcn sonra benzer bir talebin Bilal Erdo\u011fan i\u00e7in de yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendik.<\/p>\n

Her ne kadar ad\u0131 \u0130ngilizce olsa da Clean Sheet, merkezi Karak\u00f6y\u2019de bulunan bir firma. Web sitesinde, Clean Sheet\u2019in uluslararas\u0131 a\u011fa sahip oldu\u011fu, \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda San Francisco ve Toronto\u2019da da ofisinin bulundu\u011fu yaz\u0131yor. Firma hem bireysel hem de kurumsal m\u00fc\u015fterilere \u201c\u00e7evrimi\u00e7i itibar y\u00f6netimi, telif haklar\u0131 ve dijital miras\u201d konular\u0131nda hizmet sunmakta.<\/p>\n

\u0130tibar y\u00f6netimi nedir?<\/strong><\/p>\n

Peki itibar y\u00f6netimi nedir? \u015eirketler, m\u00fc\u015fterilerinin itibarlar\u0131n\u0131 nas\u0131l y\u00f6netiyorlar?<\/p>\n

\u0130tibar y\u00f6netimi, \u201cbir markay\u0131, bir \u015firketi, bir bireyi, bir projeyi veya internet \u00fczerindeki herhangi bir \u00e7evrim i\u00e7i platformu y\u00f6netmek, bilinirli\u011fini art\u0131rmak ve somut anlamda daha iyi bir konuma getirmek i\u00e7in yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u201da verilen isimdir (http:\/\/www.eticaretsozlugu.com\/itibar-yonetimi-reputation-management-nedir.html). \u0130tibar y\u00f6netimi, halkla ili\u015fkilerin medya ili\u015fkilerinin d\u0131\u015f\u0131na do\u011fru geni\u015flemesi olarak da nitelendirilebilir ve \u00f6zellikle 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren Fortune 500 \u015firketlerinin halkla ili\u015fkilerinde kritik bir rol \u00fcstlenmi\u015ftir. \u0130nternetin ve sosyal medyan\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla halkla ili\u015fkilerin oda\u011f\u0131 sosyal medyaya, \u00fcr\u00fcn inceleme sitelerine ve arama motorlar\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi sonu\u00e7lara kaym\u0131\u015ft\u0131r. \u0130tibar y\u00f6netimi ile ki\u015finin ya da bir markan\u0131n takibi yap\u0131lmakta, olumsuz i\u00e7erikler tespit edilerek bunlar\u0131n etkisi azalt\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6zellikle, e-ticaret sitelerindeki m\u00fc\u015fteri geri bildirimleri, Wikipedia ve ek\u015fi s\u00f6zl\u00fck gibi sitelerde yer alan sayfalar ve Google\u2019\u0131n listeledi\u011fi arama sonu\u00e7lar\u0131 itibar y\u00f6netimi i\u00e7in son derece kritiktir. \u0130tibar y\u00f6netimi \u015firketlerinin uygulad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 taktikler \u015funlard\u0131r (https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Reputation_management):<\/p>\n

– Etiketleme ve arama motoru optimizasyonu ile \u015firketin yayd\u0131\u011f\u0131 bilgilerin (tan\u0131t\u0131m b\u00fcltenleri ve m\u00fc\u015fteri g\u00f6r\u00fc\u015fleri gibi) arama sonucu s\u0131ralamas\u0131nda olumsuz i\u00e7eri\u011fin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mesini sa\u011flamak.<\/p>\n

– Olumlu g\u00f6r\u00fc\u015f sunan web siteleri ve sosyal medya profilleri haz\u0131rlayarak arama motorlar\u0131n\u0131n buralara y\u00f6nlenmesini sa\u011flamak.<\/p>\n

– Olumsuz yay\u0131nlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etmek.<\/p>\n

– Sahte, tarafs\u0131z g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc bloglar a\u00e7mak.<\/p>\n

– Olumsuz i\u00e7erik bar\u0131nd\u0131ran web sitelerine eri\u015fimi engellemek i\u00e7in DDOS sald\u0131r\u0131lar\u0131 d\u00fczenlemek.<\/p>\n

– Tan\u0131nm\u0131\u015f ele\u015ftirmenlere \u00fccretsiz \u00fcr\u00fcnler g\u00f6ndermek.<\/p>\n

– Sab\u0131ka foto\u011fraflar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak.<\/p>\n

\"\"\u0130tibar y\u00f6netimi, yaln\u0131z \u015firketler i\u00e7in de\u011fil bireyler i\u00e7in de \u00f6nemli olabilmektedir. 2010 y\u0131l\u0131nda Microsoft ve Cross-Tab Market Research\u2019in ABD\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re eleman al\u0131m\u0131 yapanlar\u0131n % 70\u2019i de\u011ferlendirmelerinde adaylar\u0131n \u00e7evrimi\u00e7i itibarlar\u0131n\u0131 dikkate ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Ayn\u0131 ara\u015ft\u0131rmada, \u00e7evrimi\u00e7i itibarlar\u0131n\u0131n i\u015f ba\u015fvurular\u0131n\u0131 etkiledi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnenlerin oran\u0131 ise sadece % 7\u2019dir (http:\/\/www.pcworld.idg.com.au\/article\/373007\/how_clean_up_your_online_reputation\/). BrandYourself (https:\/\/brandyourself.com\/) adl\u0131 itibar y\u00f6netim \u015firketi taraf\u0131ndan 2012\u2019de ABD\u2019de yap\u0131lan ba\u015fka bir ara\u015ft\u0131rma web\u2019deki aramalar\u0131n g\u00fcndelik hayattaki \u00f6nemini g\u00f6stermektedir (http:\/\/blog.brandyourself.com\/wp-content\/uploads\/Harris-FULL-Study-Report-3.pdf):,<\/p>\n

– Yeti\u015fkinlerin % 31\u2019i politikac\u0131lar hakk\u0131nda Web\u2019de arama yapmakta ve bu se\u00e7menlerin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 arama sonu\u00e7lar\u0131ndan etkilenmektedir.<\/p>\n

– Arama sonu\u00e7lar\u0131 gen\u00e7 se\u00e7menler i\u00e7in daha \u00f6nemlidir.<\/p>\n

– Yeti\u015fkinlerin % 42\u2019si i\u015f yapaca\u011f\u0131 ki\u015filer hakk\u0131nda web\u2019de ara\u015ft\u0131rma yapmaktad\u0131r ve e\u011fitim d\u00fczeyi y\u00fckseldik\u00e7e bu oran artmaktad\u0131r.<\/p>\n

– Bir ili\u015fkiye ba\u015flamadan \u00f6nce e\u015f aday\u0131 hakk\u0131nda arama yapanlar\u0131n oran\u0131 % 48\u2019dir.<\/p>\n

– Kendi ismini web\u2019de aratm\u0131\u015f olanlar\u0131n oran\u0131 % 48\u2019dir.<\/p>\n

Clean Sheet hangi hizmetleri veriyor?<\/strong><\/p>\n

2016 y\u0131l\u0131nda bu oranlar \u00e7ok daha y\u00fcksek olmal\u0131d\u0131r. Politikan\u0131n i\u00e7indeyseniz \u00e7evrimi\u00e7i itibar y\u00f6netimi neredeyse ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Clean Sheet\u2019in de \u00fclkemizde bu bo\u015flu\u011fu doldurmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir firma oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Firma, itibar y\u00f6netimi kapsam\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 be\u015f ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda sunmaktad\u0131r: Watch ID, K\u0131rm\u0131z\u0131 Alarm, Dijital \u0130\u00e7erik K\u00fcrat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc ve Viral Y\u00f6netimi, Sosyal Medya Ara\u00e7lar\u0131 ve Wash ID.<\/p>\n

Watch ID<\/strong>\u2019de bir ki\u015fi ya da kurum hakk\u0131ndaki olumsuz i\u00e7erik t\u00fcm arama motorlar\u0131 taranarak raporlanmaktad\u0131r. K\u0131rm\u0131z\u0131 Alarm<\/strong>\u2019da, \u00e7evrim i\u00e7i krizlere kar\u015f\u0131 kriz y\u00f6netimi \u00fczerinde durulmaktad\u0131r. Dijital \u0130\u00e7erik K\u00fcrat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc<\/strong> ve Viral Y\u00f6netimi<\/strong> ise arama motorlar\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi sonu\u00e7lar\u0131 etkileme y\u00f6ntemleri ile ilgilidir. Arama motoru optimizasyonu ile hangi sonu\u00e7lar\u0131n g\u00f6sterilece\u011fi ve s\u0131ralamas\u0131 tamamen belirlenemese de haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir web sitesinin g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc art\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sosyal Medya Ara\u00e7lar\u0131<\/strong> ile belirli anahtar kelimeler \u00fczerinden internet sitesi ve sosyal medya takibi yap\u0131lmaktad\u0131r. Erdo\u011fanlara sunulan hizmetin ad\u0131 ise Wash ID<\/strong>\u2019dir. Wash ID, \u201cmarkan\u0131z, kurumunuz ya da kendiniz hakk\u0131nda internet ortam\u0131nda \u00e7\u0131kan olumsuz ve itibar zedeleyici haberlerin, a\u00e7\u0131lan bloglar\u0131n, sosyal payla\u015f\u0131m sitelerindeki i\u00e7eriklerin, s\u00f6zl\u00fcklerde yaz\u0131lan ticari itibar zedeleyici giri\u015flerin ve video payla\u015f\u0131m sitelerindeki videolar\u0131n i\u00e7erik sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131ndan ve arama motorlar\u0131ndan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 hizmetidir.\u201d<\/p>\n

\"\"Streisand<\/strong> etkisi<\/strong><\/p>\n

\u0130tibar y\u00f6netimi hassas bir konudur. \u0130stenilenin tam tersine de neden olabilir. Gizlenmek istenen \u015fey daha b\u00fcy\u00fck merak konusu uyand\u0131rabilir ve insanlar konuyu daha \u00e7ok de\u015fip yayabilir. \u0130tibar y\u00f6netimi terminolojisinde bu duruma Streisand<\/strong> etkisi ad\u0131 verilmektedir. Ad\u0131n\u0131, malikanesinin foto\u011fraflar\u0131n\u0131 yay\u0131n organlar\u0131ndan kald\u0131rmak isterken daha \u00e7ok yay\u0131lmas\u0131na neden olan Barbra Streisand\u2019dan almaktad\u0131r (https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Streisand_effect).\u00a0 Acaba Clean Sheet\u2019in talebi de bir Streisand etkisi yaratm\u0131\u015f olabilir mi?<\/p>\n

Haberlerde, talebin yerine getirilmemesi durumunda dava a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131 da yazmaktad\u0131r. Hangi gerek\u00e7e ile dava a\u00e7acaklar\u0131n\u0131 bilmiyorum, ama 5651 Say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un (\u0130nternet Ortam\u0131nda Yap\u0131lan Yay\u0131nlar\u0131n D\u00fczenlenmesi ve Bu Yay\u0131nlar Yoluyla \u0130\u015flenen Su\u00e7larla M\u00fccadele Edilmesi Hakk\u0131nda Kanun) ilgili maddeleri gerek\u00e7e g\u00f6sterilerek ki\u015filik haklar\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddia edilebilir; \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi savunabilir; ya da hakaret davas\u0131 olabilir. Bunlar\u0131n yan\u0131nda firman\u0131n uluslararas\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131na vurgu yapmas\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak son y\u0131llarda hem AB\u2019de hem de ABD\u2019de \u00f6nemli bir tart\u0131\u015fma konusu olan unutulma hakk\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirebilece\u011fi de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.\u00a0 AB\u2019nin unutulma hakk\u0131n\u0131 destekleyen karar\u0131ndan sonra itibar y\u00f6netimi \u015firketlerinin de etkinli\u011fi artm\u0131\u015ft\u0131r. Daha \u00f6nce a\u011f\u0131rl\u0131kla olumsuz i\u00e7eri\u011fin kar\u015f\u0131s\u0131nda olumlu i\u00e7erikleri \u00e7o\u011faltarak ve arama motorlar\u0131n\u0131 bunlara y\u00f6nlendirerek yap\u0131lan itibar y\u00f6netimi \u015fimdi do\u011frudan ve daha kolay bi\u00e7imde olumsuz i\u00e7eri\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 talep ederek yap\u0131lmaktad\u0131r. Ancak unutulma hakk\u0131n\u0131n i\u00e7erdi\u011fi \u00e7eli\u015fkilerle birlikte internetin gelece\u011fi hakk\u0131nda bir d\u00fc\u011f\u00fcm noktas\u0131 oldu\u011funa dikkat etmek gerekiyor.<\/p>\n

Unutmak – unutulmak<\/strong><\/p>\n

Unutmak ve hat\u0131rlamak insan beyninin fonksiyonlar\u0131d\u0131r. Unutman\u0131n k\u0131nand\u0131\u011f\u0131, hat\u0131rlaman\u0131n kutsand\u0131\u011f\u0131 bir toplumda, bili\u015fim teknolojileri bu toplumsal e\u011filimi daha ileriye ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Bili\u015fim teknolojilerinin tasar\u0131m\u0131na i\u00e7sel olan unutmak de\u011fil, s\u00fcrekli hat\u0131rlamakt\u0131r. Her t\u00fcr veri durmaks\u0131z\u0131n depolanmakta ve bili\u015fim teknolojileri ile insan haf\u0131zas\u0131 bedenin \u00f6tesine ta\u015fmaktad\u0131r. \u0130nternet, devasa bir ar\u015five d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrken beynimiz unutsa bile arama motorlar\u0131 verileri internetin u\u00e7suz bucaks\u0131z ar\u015fivlerinden \u00e7\u0131kar\u0131p listelemektedir.<\/p>\n

Unutmak ayn\u0131 zamanda psikolojik bir ihtiya\u00e7t\u0131r. Ancak unutmak ve unutulmak aras\u0131ndaki farka dikkat etmek gerekir.\u00a0 A ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 olumsuz X olay\u0131n\u0131n etkilerinden kurtulabilmek i\u00e7in bunu unutur. Elbette A bunu \u201cbeynini sildirerek yapmaz\u201d, X zaman i\u00e7inde silikle\u015fir. A, gen\u00e7li\u011finde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi Y eyleminden utan\u00e7 duyabilir; bunu unutabilir de. Fakat Y\u2019ye \u015fahit olan ve unutmayan B, C, D vs. A\u2019y\u0131 buna g\u00f6re yarg\u0131lamaya devam edebilir. \u00d6rne\u011fin Sefiller<\/em>\u2019in kahraman\u0131 Jean Valjean, ekmek \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, birka\u00e7 kez ka\u00e7may\u0131 denedi\u011finden cezas\u0131 a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve uzat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hapisten \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda ise onun eski bir \u201csu\u00e7lu\u201d oldu\u011funu unutmayanlar vard\u0131r ve ge\u00e7mi\u015fi pe\u015fini b\u0131rakmaz. Filmlerde de s\u0131k rastlan\u0131lan bir temad\u0131r. Filmin kahraman\u0131 temiz bir sayfa a\u00e7mak ister ama ge\u00e7mi\u015fi yine pe\u015findedir ve o temiz sayfan\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 engeller durur.\u00a0 Bunun yan\u0131nda olumlu \u00f6rnekler de vard\u0131r. Ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc bir toplum \u201cgen\u00e7likte olur b\u00f6yle \u015feyler…\u201d diyerek ki\u015finin ge\u00e7mi\u015finin \u00fczerine s\u00fcnger \u00e7ekebilir. Burada unutulmadan \u00e7ok,\u00a0 unutmayan toplumun affedicili\u011fi s\u00f6z konusudur. \u0130nsanlar zaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fip olgunla\u015fabilir. Bu nedenle insanlar\u0131 ge\u00e7mi\u015fleri ile yarg\u0131lamamak gerekir. Fakat unutulma hakk\u0131n\u0131n analog d\u00fcnyada birebir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur.\u00a0 Asl\u0131nda sorunun kayna\u011f\u0131 da d\u00fcnyadaki dijitalle\u015fme, daha do\u011frusu dijital teknolojilerin unutmamak \u00fczerine tasarlanm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Google \u0130spanya davas\u0131 ve tart\u0131\u015fmalar<\/strong><\/p>\n

G\u00fclener (2012) unutulma hakk\u0131n\u0131, \u201cdijital haf\u0131zada yer alan bireye ait foto\u011fraf, kimlik bilgisi, adres ve di\u011fer ki\u015fisel i\u00e7eri\u011fin, yine bireyin kendi talebi \u00fczerine bir daha geri getirilemeyecek bi\u00e7imde ortadan kald\u0131rmak\u201d olarak tan\u0131mlasa da yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda belirtti\u011fim gibi kald\u0131r\u0131p kald\u0131rman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda duruma g\u00f6re farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler de vard\u0131r. Unutulma hakk\u0131na y\u00f6neltilen en b\u00fcy\u00fck ele\u015ftiri bu hakk\u0131n ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc aleyhine kullan\u0131labilece\u011fidir. Fakat bu hak ki\u015fisel verilerden kazan\u00e7 sa\u011flayan Google ve Facebook gibi \u015firketlerin kontrol\u00fcnde de etkili olabilir. Unutulma hakk\u0131nda hukuksal olarak h\u00e2l\u00e2 tart\u0131\u015fmal\u0131 bir\u00e7ok nokta vard\u0131r. En b\u00fcy\u00fck sorun da bu hakk\u0131n di\u011fer haklarla \u00e7eli\u015fti\u011fi durumlarda ya\u015fanmaktad\u0131r. Bu gibi durumlarda, i\u00e7eri\u011fi tamamen ortadan kald\u0131rmak yerine baz\u0131 ara \u00e7\u00f6z\u00fcmlere gidilebilmektedir.<\/p>\n

Unutulma hakk\u0131, 2006\u2019dan beri \u00f6zellikle AB\u2019de ve Arjantin\u2019de tart\u0131\u015f\u0131lan bir konudur. Ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 da ki\u015filerin kendi gelecekleri hakk\u0131nda \u00f6zerk olmas\u0131 ve ge\u00e7mi\u015fte yapt\u0131klar\u0131n\u0131n bunu olumsuz etkilememesidir. ABAD\u2019\u0131n (Avrupa Birli\u011fi Adalet Divan\u0131)\u00a0 2014 y\u0131l\u0131nda, Google\u2019\u0131n baz\u0131 arama sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmesi y\u00f6n\u00fcnde ald\u0131\u011f\u0131 karar, Google\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 savunma ve mahkemenin de\u011ferlendirmeleri unutulma hakk\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 canland\u0131rm\u0131\u015f ve bu hakk\u0131 kullanmak isteyenlerin say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Dava 2009 y\u0131l\u0131nda Mario Costeja Gonz\u00e1lez adl\u0131 \u0130spanyol avukat\u0131n \u0130spanyol makamlar\u0131na ba\u015fvurusuyla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Avukat\u0131n ad\u0131 Google\u2019da arand\u0131\u011f\u0131nda 1998 y\u0131l\u0131nda La Vanguardia<\/em> gazetesinde yay\u0131mlanm\u0131\u015f haberler \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Haberlerde, avukat\u0131n sosyal g\u00fcvenlik bor\u00e7lar\u0131 nedeniyle m\u00fclk\u00fcn\u00fc satmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131 anlat\u0131lmaktad\u0131r. Gonz\u00e1lez bu sorunun y\u0131llar \u00f6nce \u00e7\u00f6z\u00fclmesine ra\u011fmen haberin gazetenin dijital ar\u015fivinde yer almas\u0131 nedeniyle i\u015f hayat\u0131n\u0131n olumsuz etkilendi\u011fini iddia eder. Avukat, hem haberi dijital ar\u015fivlerinde bulundurmaya devam eden La Vanguardia<\/em> gazetesini hem de bu bilgiyi arama sonu\u00e7lar\u0131nda g\u00f6steren Google \u0130spanya\u2019y\u0131 \u015fikayet eder. Mahkeme, haberin dijital ar\u015fivlerden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 talebini kabul etmemesine kar\u015f\u0131n Google\u2019dan arama sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 yeniden d\u00fczenlemesini ister. Mahkemeye g\u00f6re gazete ar\u015fivinde yer alan haber en az\u0131ndan belirli bir zaman i\u00e7in do\u011frudur, as\u0131l sorun haberlerin sunumundan kaynaklanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, olumsuz haberin ilk sayfalarda yer al\u0131p olumlu ve daha g\u00fcncel haberin sonraki sayfalarda yer almas\u0131 arama motorunu kullanan ki\u015finin alg\u0131s\u0131n\u0131 da \u015fekillendirmektedir. (O\u2019Hara, Shadbolt ve Hall, 2016)<\/p>\n

\"\"Bunun \u00fczerine Google \u0130spanya, davay\u0131 ABAD\u2019a ta\u015f\u0131r. Google\u2019un savunmas\u0131 ve mahkemenin de\u011ferlendirmeleri unutulma hakk\u0131n\u0131n daha somut bir hak haline gelmesinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Mahkemenin karar\u0131 1995 tarihli VKY\u2019ye (Data Protection Directive – Veri Koruma Y\u00f6nergesi) dayanmaktad\u0131r. VKY\u2019de verinin, ki\u015fisel verinin, verinin i\u015flenmesinin ne oldu\u011fu ve veri denetleyicisinin ve veri \u00f6znesinin kim oldu\u011fu a\u00e7\u0131k se\u00e7ik belirtilmi\u015ftir. Mahkeme karar\u0131n\u0131 verirken bu tan\u0131mlardan faydalanacakt\u0131r (http:\/\/eur-lex.europa.eu\/LexUriServ\/LexUriServ.do?uri=CELEX:31995L0046:en:HTML). \u00d6rne\u011fin VKY\u2019nin alt\u0131nc\u0131 maddesine g\u00f6re veri,<\/p>\n

– D\u00fcr\u00fcst\u00e7e ve yasal olarak i\u015flenmelidir.<\/p>\n

– Belirli ve belirgin ama\u00e7lar i\u00e7in toplanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

– Toplama amac\u0131na uygun olmal\u0131 ve s\u00f6z konusu amac\u0131 a\u015facak bi\u00e7imde kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

– Do\u011fru ve g\u00fcncel olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

– Hakk\u0131nda belirli bir ama\u00e7 i\u00e7in veri toplanan \u00f6zneler gerekenden daha uzun bir s\u00fcre te\u015fhis edilebilir olmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Google \u0130spanya, araman\u0131n bir veri i\u015fleme olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sadece aranan i\u00e7eri\u011fi tespit ettiklerini, indekslediklerini ve ge\u00e7ici olarak saklad\u0131klar\u0131n\u0131 belirterek kendini savunmu\u015ftur. Fakat VKY\u2019nin ikinci maddesi bu konuda nettir: \u0130\u015fleme, verinin toplanmas\u0131n\u0131, indekslenmesini, saklanmas\u0131n\u0131 ve sunumunu da kapsamaktad\u0131r. Daha sonra, e\u011fer bir veri i\u015fleme varsa bunun Google taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, AB i\u00e7inde faaliyet g\u00f6steren Google \u0130spanya\u2019n\u0131n herhangi bir veri i\u015fleme yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmi\u015ftir. ABAD, veri i\u015flemenin merkezi ABD\u2019de olan Google taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmekle birlikte bu i\u015flemin Google \u0130spanya\u2019n\u0131n bir AB \u00fclkesi olan \u0130spanya\u2019daki ticari etkinli\u011fi ba\u011flam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek Google \u0130spanya\u2019n\u0131n savunmas\u0131n\u0131 kabul etmemi\u015ftir (age).<\/p>\n

Ayr\u0131ca Google ve Google \u0130spanya\u2019n\u0131n\u00a0 verinin y\u00f6netimi konusunda karar verici olan bir veri denetleyicisi olmay\u0131p sadece pasif arac\u0131lar olduklar\u0131, ki\u015fisel veri ve di\u011fer veriler aras\u0131nda herhangi bir ayr\u0131m yapmad\u0131klar\u0131 iddia edilmi\u015ftir. Mahkeme bu iddiay\u0131 da veri toplaman\u0131n belirli bir ama\u00e7 (Google \u0130spanya\u2019n\u0131n etkinlikleri) do\u011frultusunda ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini, davan\u0131n konusunun \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bir i\u015flem olmay\u0131p Google\u2019un olu\u015fturdu\u011fu yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f veri oldu\u011funu vurgulayarak reddetmi\u015ftir. Mahkemeye g\u00f6re arama motorlar\u0131n\u0131n arama sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 yap\u0131land\u0131rmas\u0131 verinin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 da etkilemektedir. Google veriyi denetleyicisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek VKY\u2019nin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmak istemektedir. Ama mahkeme, Google\u2019\u0131n veri i\u015flemenin amac\u0131n\u0131 belirledi\u011finden dolay\u0131 veri denetleyici oldu\u011funda \u0131srarl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Google \u0130spanya\u2019n\u0131n bir di\u011fer savunmas\u0131 ise son derece do\u011fal ve akla yatk\u0131nd\u0131r. Tart\u0131\u015f\u0131lan enformasyon \u00e7oktan kamusal eri\u015fime a\u00e7\u0131kt\u0131r ve Google\u2019\u0131n bunu silmek i\u00e7in ne g\u00fcc\u00fc ne silme hakk\u0131 vard\u0131r. Mahkeme de enformasyon do\u011fru oldu\u011fu s\u00fcrece enformasyonun web sitesinde kalmas\u0131 taraftar\u0131d\u0131r. Ancak s\u00f6z konusu durumda Google \u0130spanya\u2019n\u0131n kamusal bilgiyi bir sayfada bir araya getirerek mahremiyet konusunda fazladan bir i\u015flem yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Sorun enformasyonun varl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, aramalarda o enformasyonun do\u011frudan ki\u015fiyle ili\u015fkilendirilmesidir (age).<\/p>\n

Mahkemenin bu karar\u0131, ki\u015filerin tarihi ge\u00e7mi\u015f, eksik veya \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bilgilerin arama sonu\u00e7lar\u0131nda kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 talep edebilmesinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7ar. Fakat mahkemenin karar\u0131n\u0131n enformasyonun silinmesi i\u00e7in olmad\u0131\u011f\u0131na dikkat etmek gerekir. Bu nedenle affedilmeye benzemektedir (age). Olay bellekte kalmakta ama s\u00fcrekli kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lmamaktad\u0131r.<\/p>\n

Unutulma hakk\u0131n\u0131n kapsam\u0131<\/strong><\/p>\n

2015 y\u0131l\u0131nda Google\u2019a Avrupa\u2019daki arama sonu\u00e7lar\u0131ndan 991.074 sayfan\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 talep eden 272.940\u00a0 talep gelmi\u015f ve bu talebin % 58,6\u2019s\u0131 reddedilmi\u015ftir. Google\u2019dan unutulma hakk\u0131 talep etmek i\u00e7in bir form (https:\/\/support.google.com\/legal\/contact\/lr_eudpa?product=websearch&hl=en) doldurulmas\u0131 gerekmektedir (Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in: https:\/\/www.google.be\/intl\/en\/policies\/faq\/). Google, mahkemenin 2014\u2019teki karar\u0131n\u0131 ilk ba\u015fta sadece \u00fclke uzant\u0131l\u0131 sitelerinde uygularken Mart ay\u0131ndan itibaren t\u00fcm Google sitelerinde uygulamaktad\u0131r.<\/p>\n

\"\"Mahkemenin unutulma hakk\u0131 de\u011ferlendirmesinden sonra (Google\u2019\u0131n lobi faaliyetlerinin katk\u0131s\u0131yla!) unutulma hakk\u0131 ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ili\u015fkisi tart\u0131\u015fmas\u0131 h\u0131z kazanm\u0131\u015ft\u0131r. de Terwangne\u2019nin (2014) de belirtti\u011fi gibi haklar ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler aras\u0131nda \u00f6nsel bir hiyerar\u015fi ileri s\u00fcrmek do\u011fru de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z unutulma hakk\u0131na \u00f6ncelik verdi\u011fimizde varaca\u011f\u0131m\u0131z yer tarihin de\u011fi\u015fen ko\u015fullara g\u00f6re yeniden yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Orwell\u2019in 1984\u2019\u00fcd\u00fcr. Bu ba\u011flamda, de Terwangne\u2019nin (2014) gazete ar\u015fivleri tart\u0131\u015fmas\u0131na bakmakta fayda var. Gazete ar\u015fivleri bir zamanlar haber olarak yay\u0131mlanm\u0131\u015f i\u00e7erikten olu\u015fmaktad\u0131r. Bir haberin ar\u015fivden kald\u0131r\u0131lmas\u0131 talebi de\u011ferlendirilirken unutulma hakk\u0131 ve bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u00a0 ili\u015fkisi nas\u0131l kurulacakt\u0131r?\u00a0 de Terwangne (2014) bu sorunsal\u0131 \u00fc\u00e7 kriter \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirir: \u0130\u00e7eri\u011fin haber de\u011feri, tarihsel ve kamusal \u00e7\u0131karlar. Ar\u015fivdeki bir i\u00e7eri\u011fin haber de\u011feri art\u0131k yoktur. Tarihsel ve kamusal \u00e7\u0131karlar\u0131 de\u011ferlendirirken de i\u00e7eri\u011fin ba\u015fka kaynaklarda yer al\u0131p almad\u0131\u011f\u0131na ve i\u00e7eri\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n kamu \u00e7\u0131karlar\u0131na zarar verip vermedi\u011fine bakmak gerekir. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi, unutulma hakk\u0131yla ilgili olmayan bir davada ar\u015fiv tutman\u0131n toplum yarar\u0131na oldu\u011funu kabul etmesine kar\u015f\u0131n bunun bas\u0131n\u0131n ikincil bir rol\u00fc oldu\u011funa h\u00fckmetmi\u015ftir (age).<\/p>\n

Unutulma hakk\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki haklar\u0131 kapsamaktad\u0131r:<\/p>\n

– Daha \u00f6nce a\u00e7\u0131klanan ya da i\u015flenmesine onay verilen veri hakk\u0131nda pi\u015fmanl\u0131k duyabilme veya fikrini de\u011fi\u015ftirebilme hakk\u0131.<\/p>\n

– Ki\u015finin ge\u00e7mi\u015finin bug\u00fcn\u00fcn\u00fc alt\u00fcst etmesine ve gelece\u011fini belirlemesine izin vermeme hakk\u0131.<\/p>\n

– Art\u0131k verinin saklanmas\u0131n\u0131n me\u015fru olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda verinin silinmesini isteme hakk\u0131.<\/p>\n

– Verinin ba\u011flam\u0131ndan ayr\u0131 bi\u00e7imde de\u011ferlendirilmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kma hakk\u0131. Veri ilk ba\u011flam\u0131nda kalabilir ama \u00f6zellikle arama motorlar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fleme, verinin ba\u011flam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6sterilmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131labilir. \u00d6rne\u011fin, aile \u00e7evresinde ve \u00f6zensizce payla\u015f\u0131lan bir i\u00e7erik arama motorlar\u0131 sayesinde yay\u0131labilir.<\/p>\n

Bu haklar\u0131n, yukar\u0131da belirtilen kriterler \u00e7er\u00e7evesinde ve orant\u0131l\u0131 bi\u00e7imde uygulanmas\u0131 gerekmektedir. Silme ve silmemenin \u00f6tesinde ki\u015finin unutulma hakk\u0131 ve bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc aras\u0131nda bir denge kurma aray\u0131\u015f\u0131nda olan se\u00e7enekler de atlanmamal\u0131d\u0131r:<\/p>\n

– Ki\u015finin iste\u011fi veriyle hi\u00e7bir bi\u00e7imde ili\u015fkilendirilmemekse veriden ki\u015fiye eri\u015filmesini engellemek i\u00e7in veri anonimle\u015ftirilebilir.<\/p>\n

– Sorun, verinin kamuya a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde bulunmas\u0131ndan ve yay\u0131lmas\u0131ndan kaynakl\u0131 olabilir. Veri silinmeden veriye eri\u015fim k\u0131s\u0131tlanabilir.<\/p>\n

– Ki\u015fi orant\u0131l\u0131l\u0131k ilkesi gere\u011fince bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn sadece belirli bir g\u00fcnde ve belirli bir kanalda yay\u0131nlanmas\u0131na izin verilebilir; web\u2019de kal\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131 reddedebilir.<\/p>\n

– Ki\u015finin iste\u011fi do\u011frultusunda bir uyar\u0131 veya ki\u015finin d\u00fc\u015f\u00fcncesi ek bilgi olarak eklenebilir.<\/p>\n

– Veri as\u0131l yerinden kald\u0131r\u0131lmaz ama arama motoru indekslerinden silinebilir.<\/p>\n

Bu uygulamalar\u0131n \u015firketlere mali y\u00f6nden y\u00fck getirdi\u011fini de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak gerekir.<\/p>\n

***<\/p>\n

Unutulma hakk\u0131 konusunda bir duyarl\u0131l\u0131k olu\u015ftuktan sonra eski yasalar\u0131n yeniden yorumlanmas\u0131 ve bu hakk\u0131n yasalarda somutla\u015fmaya ba\u015flamas\u0131 son derece \u00f6\u011freticidir. Mahkemelerin yakla\u015f\u0131m\u0131, ifade ve bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc m\u00fc yoksa unutulma hakk\u0131 m\u0131 sorusuna tart\u0131\u015fman\u0131n ba\u011flam\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z yan\u0131t verilemeyece\u011fini g\u00f6stermektedir. Yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim sayfa, h\u00e2l\u00e2 Oda TV ar\u015fivlerinde durmaktad\u0131r. Sayfan\u0131n gelece\u011fi muhtemelen dava sonunda belirlenecek. \u0130nternetin T\u00fcrkiye\u2019deki gelece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir dava olacak. Umar\u0131m taraflar konuyu ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde tart\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n

Ama bu davadan da \u00f6nemlisi unutulma hakk\u0131n\u0131n somutla\u015fma s\u00fcreci her ge\u00e7en g\u00fcn ki\u015fisel veriden beslenerek b\u00fcy\u00fcyen teknoloji devlerine\u00a0 kar\u015f\u0131 o kadar da \u00e7aresiz olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

– de Terwangne, C. (2014). The Right to be Forgotten and Informational Autonomy in the Digital Environment. In The Ethics of Memory in a Digital Age (pp. 82-101). Palgrave Macmillan UK.<\/p>\n

– G\u00fclener, S. (2012). Dijital haf\u0131zadan silinmeyi istemek: temel bir insan hakk\u0131 olarak \u201cUnutulma Hakk\u0131\u201d, http:\/\/portal.ubap.org.tr\/app_themes\/dergi\/2012-102-1218.pdf, son eri\u015fim 18\/06\/2016.<\/p>\n

– O\u2019Hara, K., Shadbolt, N., & Hall, W. (2016). A pragmatic approach to the right to be forgotten. http:\/\/eprints.soton.ac.uk\/389777\/, son eri\u015fim 18\/06\/2016.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Unutulma hakk\u0131 konusunda bir duyarl\u0131l\u0131k olu\u015ftuktan sonra eski yasalar\u0131n yeniden yorumlanmas\u0131 ve bu hakk\u0131n yasalarda somutla\u015fmaya ba\u015flamas\u0131 son derece \u00f6\u011freticidir. Mahkemelerin yakla\u015f\u0131m\u0131, ifade ve bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc m\u00fc yoksa unutulma hakk\u0131 m\u0131 sorusuna tart\u0131\u015fman\u0131n ba\u011flam\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z yan\u0131t verilemeyece\u011fini g\u00f6stermektedir. May\u0131s ay\u0131nda baz\u0131 haber siteleri Clean Sheet (http:\/\/www.cleansheet.com.tr\/) adl\u0131 hukuk firmas\u0131 taraf\u0131ndan arand\u0131lar. Clean Sheet, S\u00fcmeyye Erdo\u011fan\u2019a […]<\/p>\n","protected":false},"author":276,"featured_media":15279,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[186,453,1465,31],"tags":[1762,454,1763,311,1761,1561],"class_list":["post-15278","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-149-sayi","category-bilisim","category-bilisim-dunyasindan","category-teknoloji","tag-arama-motoru","tag-bilisim","tag-gecmis","tag-internet","tag-itibar-yonetimi","tag-veri"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15278","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/276"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15278"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15278\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15279"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15278"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15278"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15278"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}