{"id":15334,"date":"2016-07-01T12:38:58","date_gmt":"2016-07-01T09:38:58","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=15334"},"modified":"2017-12-27T12:56:44","modified_gmt":"2017-12-27T09:56:44","slug":"atut-tartismalari-ve-dogu-bati-ikiliginin-reddiyesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/07\/01\/atut-tartismalari-ve-dogu-bati-ikiliginin-reddiyesi","title":{"rendered":"AT\u00dcT tart\u0131\u015fmalar\u0131 ve Do\u011fu-Bat\u0131 ikili\u011finin reddiyesi"},"content":{"rendered":"

AT\u00dcT\u2019\u00e7\u00fc tezlerde asl\u0131nda ta ba\u015f\u0131ndan beri olmayan \u00fclkelerin ve uygarl\u0131klar\u0131n, \u00fcretim bi\u00e7imlerinin hayali tasvirlerinden ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey yoktur ortada. E\u011fer sosyolojik bir olgudan bahsediyor ve ilk devletlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131 hakk\u0131nda bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fclmek isteniyorsa bu t\u00fcr Do\u011fu-Bat\u0131 kriterlerinden kurtulup evrensel nitelikte olgulara ula\u015fmak gerekir. <\/em><\/p>\n

Asya Tipi \u00dcretim Tarz\u0131 (AT\u00dcT) kavram\u0131, Marx\u2019\u0131n hayattayken bas\u0131m\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda de\u011fil, hi\u00e7bir zaman yay\u0131nlanmamak \u00fczere kendi i\u00e7in tuttu\u011fu notlarda (monografilerde) ad\u0131 ge\u00e7en bir kavramd\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bunlar, okuyucuyla bulu\u015fturulacak kadar g\u00fcvenilir tezler olarak g\u00f6r\u00fclmemi\u015f ama \u00f6l\u00fcm\u00fcnden y\u0131llar sonra 1953 y\u0131l\u0131nda Berlin\u2019de Grundrisse<\/em> ad\u0131yla bas\u0131m\u0131 yap\u0131ld\u0131ktan sonra yeni bir tart\u0131\u015fma konusu yaratm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6zellikle Sencer Divit\u00e7io\u011flu, Do\u011fu\u2019nun iktisadi yap\u0131s\u0131n\u0131 tan\u0131mlayan bu kavram\u0131 AT\u00dcT k\u0131saltmas\u0131 ile dilimize kazand\u0131rm\u0131\u015f ve fikir hayat\u0131m\u0131za sokmu\u015ftur.<\/p>\n

Buna g\u00f6re Marx, Do\u011fu tipi \u00fcretim bi\u00e7iminin ilk taslak fikrini \u00f6zellikle Hindistan \u00fczerine yaz\u0131lanlardan \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r ama tabi ki bu bilgiler hayli s\u0131n\u0131rl\u0131 ve daha da \u00f6nemlisi b\u00fct\u00fcn Do\u011fu\u2019yu ya da ba\u015fka bir ifadeyle s\u00f6yleyecek olursak, b\u00fct\u00fcn Asya\u2019y\u0131 temsil etmekten \u00e7ok uzakt\u0131r. \u00d6te yandan, Marx sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir tarih yaz\u0131m\u0131 i\u015fine de giri\u015fmemi\u015ftir. Onun b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bu bo\u015flu\u011fu bir \u00f6l\u00e7\u00fcde Engels\u2019in \u00fcnl\u00fc Ailenin, \u00d6zel M\u00fclkiyetin ve Devletin K\u00f6keni<\/em> adl\u0131 yap\u0131t\u0131 doldurmu\u015ftur. Ancak bu kitap sayesinde Marksizmin b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir tarih anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6rme imk\u00e2n\u0131na kavu\u015fuyoruz. Fakat orada da ilkel kom\u00fcnden \u00e7\u0131k\u0131p b\u00fct\u00fcn toplumlar\u0131n evriminde bir zincir olu\u015fturan Do\u011fu tipi bir \u00fcretim bi\u00e7imine yer verilmez. Marx\u2019\u0131n toplumsal evrelerinden biri olan Antikiteye ilkel kom\u00fcnden ge\u00e7i\u015fin form\u00fclasyonu yap\u0131l\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Marx ve Engels k\u00fclliyat\u0131na topluca bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, sosyal evrimde AT\u00dcT kavram\u0131, biyolojik evrimde Australopithecus robustus<\/em>\u2019un oynad\u0131\u011f\u0131na benzer bir rol oynar. Yani evrimdeki \u00e7\u0131kmaz sokakt\u0131r. \u0130nsan evriminde kendisinden sonraki t\u00fcrlere evrilmeyen, ama ana halka konumundaki di\u011fer bir t\u00fcrle birlikte ya\u015fay\u0131p belli bir s\u00fcre sonra yolun sonuna gelen paralel bir t\u00fcr gibidir.<\/p>\n

Bu zay\u0131f ve belirsiz teori \u00fclkemizde ancak Marksist solun geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve kapitalizme niye kendi i\u00e7 toplumsal dinamiklerimizle ge\u00e7emedi\u011fimize ili\u015fkin sorular\u0131n sorulmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 altm\u0131\u015fl\u0131 ve yetmi\u015fli y\u0131llarda bir \u00e7\u00f6z\u00fcm ya da \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu olarak yeniden de\u011fer kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat hayli ciddi tart\u0131\u015fmalara ra\u011fmen bu tezin b\u00fcnyesindeki temel zafiyet bir t\u00fcrl\u00fc halledilememi\u015ftir.<\/p>\n

Neydi bu zafiyet? Her \u015feyden \u00f6nce Hindistan ger\u00e7ekli\u011fiyle b\u00fct\u00fcn Do\u011fu ya da Asya toplumlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u0130kincisi ve daha da \u00f6nemlisi Marx ve Engels\u2019in eserlerini verdi\u011fi d\u00f6nemde ilk devletin ve ilk uygarl\u0131\u011f\u0131n Mezopotamya ve M\u0131s\u0131r\u2019da ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f s\u00fcreci hen\u00fcz bilinmiyordu. Dolay\u0131s\u0131yla Engels\u2019in Ailenin, \u00d6zel M\u00fclkiyetin ve Devletin K\u00f6keni<\/em> adl\u0131 yap\u0131t\u0131nda da anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi Aryenler, Kuzey Amerika\u2019daki \u0130rokua K\u0131z\u0131lderilileriyle hemen hemen ayn\u0131 toplumsal geli\u015fmi\u015flik d\u00fczeyiyle geldikleri Yunanistan topraklar\u0131nda bir anda Atina, Sparta ve di\u011fer site devletlerini kuracak k\u00fclt\u00fcrel s\u0131\u00e7ramay\u0131 kendi ba\u015flar\u0131na yapabilmi\u015f say\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Oysa ilk kez S\u00fcmer ve M\u0131s\u0131r k\u00fclt\u00fcrlerinde ortaya \u00e7\u0131kan yaz\u0131n\u0131n bin y\u0131ll\u0131k evrimi olmasa, Yunan devletleri, kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in gerekli olan kay\u0131tlar\u0131 tutacak kadar bile bir ilerlemeye ula\u015famaz ya da t\u0131pk\u0131 Mezopotamya\u2019da oldu\u011fu gibi en az bin y\u0131l bu geli\u015fimi beklemek zorunda kal\u0131rlard\u0131. \u00dcstelik kulland\u0131klar\u0131 b\u00fct\u00fcn metal ara\u00e7lar, dinlerini olu\u015fturduklar\u0131 s\u00f6ylenceler, yani uygarl\u0131k ad\u0131na Greklerin tek ba\u015f\u0131na \u00fcrettikleri san\u0131lan hemen hemen her \u015fey \u00d6n Asya\u2019da tek\u00e2m\u00fcl edip geli\u015fmi\u015f \u00f6\u011felerdi. \u015eimdi ise, e\u011fer insanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn uygarl\u0131k evrelerini Do\u011fu ve Bat\u0131 diye ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn ise, Do\u011fu toplumlar\u0131n\u0131n pay\u0131na ne oldu\u011fu belirsiz bir AT\u00dcT ya da \u201cDo\u011fu despotizmi\u201d kavram\u0131ndan ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey d\u00fc\u015fm\u00fcyordu. Yani ilkelli\u011fin, geli\u015fememi\u015f olman\u0131n ve Bat\u0131\u2019ya bir temel bile olamadan toplumsal evrimde bir \u00e7\u0131kmaz sokak olarak kalman\u0131n dayan\u0131lmaz hafifli\u011fi\u2026 Zaten Sencer Divit\u00e7io\u011flu da Asya\u2019n\u0131n geri kalm\u0131\u015f kapitalizmini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in Avrupa\u2019n\u0131n feodalizminden bile daha geri bir AT\u00dcT modelini geli\u015ftirme gere\u011fi duymu\u015ftu. (1)<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de AT\u00dcT kavram\u0131 tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda art\u0131k d\u00fcnyan\u0131n g\u00fcndemine Mezopotamya ve M\u0131s\u0131r uygarl\u0131klar\u0131na ili\u015fkin bilgiler girmi\u015f olmakla birlikte bu Do\u011fu-Bat\u0131 ayr\u0131m\u0131na ili\u015fkin gayri bilimsel g\u00f6r\u00fc\u015flerde en ufak bir de\u011fi\u015fikli\u011fe yol a\u00e7mad\u0131. Bat\u0131l\u0131 biliminsanlar\u0131 art\u0131k Antik d\u00fcnyan\u0131n geli\u015fiminde S\u00fcmer, Babil, M\u0131s\u0131r, Fenike gibi uygarl\u0131klar\u0131n etkilerini kabul etmekle birlikte yine de onlara g\u00f6re uygarl\u0131k k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131 aslen Atina ve Sparta\u2019da harlanm\u0131\u015ft\u0131. Do\u011fu, bu ilk k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131 yaratma \u015ferefine nail olmas\u0131na ra\u011fmen yine de kendini geli\u015ftirememi\u015f ve ayn\u0131 yerde say\u0131p durmu\u015ftu. K\u0131sacas\u0131 Bat\u0131l\u0131 Marksistlerin bile zihninde Orta\u00e7a\u011f\u2019dan kalma co\u011frafi bir harita vard\u0131. \u00dcstelik bu harita her zaman \u0130slamiyet-H\u0131ristiyanl\u0131k \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ve fetihleriyle \u015fekillenmi\u015f bir Do\u011fu-Bat\u0131 co\u011frafyas\u0131yd\u0131. Bilimsel olmas\u0131 gereken yeni d\u00f6nemde bile eskinin dini s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ilemiyordu.<\/p>\n

Tabi bu \u00f6yle bir sepettir ki, M\u0131s\u0131r\u2019da M\u00d6 3. binlerin ba\u015f\u0131nda kurulan ilk hanedandan MS 1299\u2019da kurulan Osmanl\u0131 Devletine kadar Do\u011fu\u2019daki her t\u00fcrl\u00fc devlet, AT\u00dcT i\u00e7ine at\u0131labilir. Bu da Do\u011fu\u2019da yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt bin y\u0131l boyunca \u00fcretim bi\u00e7imi y\u00f6n\u00fcnden hi\u00e7bir \u015feyin geli\u015fmedi\u011fi anlam\u0131na gelir. Bug\u00fcn\u00fcn bilgi birikimimizce art\u0131k hi\u00e7bir anlam ifade etmeyen bu AT\u00dcT teorisi neden T\u00fcrkiye solu taraf\u0131ndan -en az\u0131ndan bir d\u00f6nem i\u00e7in- bunca yo\u011fun bi\u00e7imde tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve hatta bu konuda bayrak olmu\u015f baz\u0131 isimler taraf\u0131ndan sahiplenilmi\u015ftir?<\/p>\n

Bana \u00f6yle geliyor ki o zamanlar kuzey kom\u015fumuz Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin varl\u0131\u011f\u0131 ve t\u00fcm d\u00fcnyada Marksizmin teorik \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yap\u0131yor olmas\u0131 bizim \u00fclkemizin Marksist sosyolog ve iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 da zorluyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin resmi ideolojisini yaratan Lenin, b\u00fct\u00fcn Marksist tart\u0131\u015fma konular\u0131n\u0131n en ba\u015f\u0131na devlet sorununu getirip oturtmu\u015ftu. Lenin\u2019e g\u00f6re devlet, \u201cS\u0131n\u0131f \u00e7eli\u015fkilerinin uzla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc ve tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Devlet, s\u0131n\u0131f \u00e7eli\u015fkilerinin objektif olarak uzla\u015ft\u0131r\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 yerde, zamanda ve \u00f6l\u00e7\u00fcde ortaya \u00e7\u0131kar. Ve tersine: devletin varl\u0131\u011f\u0131, s\u0131n\u0131f \u00e7eli\u015fkilerinin uzla\u015fmaz oldu\u011funu kan\u0131tlar.\u201d Ve hemen alt\u0131na \u015funlar\u0131 yazar: \u201cMarx\u2019a g\u00f6re, devlet s\u0131n\u0131f egemenli\u011finin bir organ\u0131, bir s\u0131n\u0131f\u0131n bir ba\u015fka s\u0131n\u0131f taraf\u0131ndan ezilmesinin organ\u0131d\u0131r.\u201d (2)<\/p>\n

Bu durumda devlet olgusu bir kez daha tarihsel k\u00f6kenleri hakk\u0131nda en son bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yeni bilgiler yerine, sadece Marx\u2019\u0131n tespitlerinin yorumuna kalm\u0131\u015f oluyordu. Tarih bize her zaman \u015funu kan\u0131tlar: Devletin ilk ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f ko\u015fulu daima savunma ama\u00e7l\u0131 olmu\u015ftur. Ama savunma stratejisi temelde iki y\u00f6nl\u00fc bir hareket i\u00e7erir. Bir yanda n\u00fcfusun belirli alanlarda birikmesi ve n\u00fcfusun yo\u011funla\u015fmas\u0131 (yani \u015fehirle\u015fme) ve di\u011feri de \u00f6nce b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flar\u0131n savunma faaliyetlerine ortak oldu\u011fu ge\u00e7ici askeri te\u015fkilatlardan toplulu\u011fun yaratt\u0131\u011f\u0131 art\u0131-\u00fcr\u00fcn\u00fcn paral\u0131 askerlerin \u00fccretini \u00f6deyebildi\u011fi kal\u0131c\u0131 ordulara ge\u00e7i\u015f\u2026 Verimli topraklar \u00fczerinde n\u00fcfusun yo\u011funla\u015fmas\u0131 ve h\u0131zl\u0131 art\u0131\u015f\u0131 (\u015fehirle\u015fme) ayn\u0131 zamanda toprak payla\u015f\u0131m\u0131nda hanesine \u00e7ok az miktar pay d\u00fc\u015fen ya da hi\u00e7 d\u00fc\u015fmeyen insanlar\u0131n bir art\u0131k-n\u00fcfus yaratmas\u0131na vesile oluyordu. Dolay\u0131s\u0131yla bu kesim, her zaman ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumun tam bir alt\u00fcst olu\u015fundan yarar bekler durumdayd\u0131. B\u00f6ylece devletin silahl\u0131 g\u00fcc\u00fc, sadece d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanla de\u011fil, ayn\u0131 zamanda d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanla i\u015fbirli\u011fi e\u011filiminde olan, \u00e7o\u011fu zaman d\u00fc\u015fmana yard\u0131m ve yatakl\u0131k yapan bu k\u00fc\u00e7\u00fck toprak sahipleri ve k\u00f6le kitlelerine de bask\u0131 yapmak zorunlulu\u011funu duyuyordu. (3) Yani Lenin\u2019in g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve \u00f6n plana \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131 nokta, tarihteki pek \u00e7ok devletin, i\u015fte bu kendi kavimda\u015f\u0131 ya da yurtta\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 oynad\u0131\u011f\u0131 rold\u00fc. Ama i\u015fin bu taraf\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131kartmak, devletin esas itibariyle d\u0131\u015f tehditlere kar\u015f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan te\u015fkilatlar \u00fczerinde \u015fekillendi\u011fi ger\u00e7e\u011fini g\u00f6rmeyi engellememelidir.<\/p>\n

\u0130lk kez S\u00fcmer ve M\u0131s\u0131r k\u00fclt\u00fcrlerinde ortaya \u00e7\u0131kan yaz\u0131n\u0131n bin y\u0131ll\u0131k evrimi olmasa, Yunan devletleri, kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in gerekli olan kay\u0131tlar\u0131 tutacak kadar bile bir ilerlemeye ula\u015famaz ya da t\u0131pk\u0131 Mezopotamya\u2019da oldu\u011fu gibi en az bin y\u0131l bu geli\u015fimi beklemek zorunda kal\u0131rlard\u0131.<\/p><\/blockquote>\n

Marksist k\u00fclliyat\u0131n tarih anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n en derli toplu halde sunuldu\u011fu eser olan Ailenin, \u00d6zel M\u00fclkiyetin ve Devletin K\u00f6keni <\/em>kitab\u0131nda Engels, a\u00e7\u0131k\u00e7a devletin gens (kabile) \u00f6rg\u00fctlenmesinden ayr\u0131 olarak, \u201cbizzat silahl\u0131 g\u00fc\u00e7 halinde \u00f6rg\u00fctlenen halkla art\u0131k do\u011frudan do\u011fruya ayn\u0131 \u015fey olmayan kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn<\/strong> kurulmas\u0131ndan\u201d s\u00f6z eder. \u201cBu \u00f6zel kamu g\u00fcc\u00fc gereklidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u0131n\u0131flara b\u00f6l\u00fcnmeden beri, halk\u0131n kendili\u011finden hareket eden silahl\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc olanaks\u0131z hale gelmi\u015ftir\u2026 Bu kamu g\u00fcc\u00fc her devlette vard\u0131r, yaln\u0131zca silahl\u0131 insanlardan de\u011fil, ayn\u0131 zamanda, gens toplumunun bilmedi\u011fi maddi eklentilerden, hapishaneler ve her t\u00fcrl\u00fc zor kurumlar\u0131ndan olu\u015fur.\u201d (4)<\/p>\n

Yukar\u0131da da belirtildi\u011fi gibi devletin olu\u015fumuna sebep olan s\u00fcre\u00e7 her ne kadar d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlara kar\u015f\u0131 savunma \u00f6rg\u00fctlenmesiyle yak\u0131ndan ilgili olsa bile bunu pek\u00e2l\u00e2 kabile (gens) toplulu\u011fu da yapabilirdi. Devleti, s\u0131radan kabile organizasyonlar\u0131ndan ay\u0131ran husus, ayn\u0131 zamanda d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanla ittifak, yard\u0131m ve yatakl\u0131k yapabilecek \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yitirmi\u015f ya da yitirmek \u00fczere olan s\u0131n\u0131flara kar\u015f\u0131 da m\u00fccadele g\u00fcc\u00fc olu\u015fturmaktan ge\u00e7er. Yani ger\u00e7ekten de devlet, ancak s\u0131n\u0131fl\u0131 toplumlarda ortaya \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n

Oysa bizim AT\u00dcT tahlilcileri ve savunucular\u0131 bamba\u015fka bir havadad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Baykan Sezer \u015f\u00f6yle bir saptama yapar:<\/p>\n

\u201c(Do\u011fu\u2019da -y.n) Temelle tepedeki te\u015fkilat aras\u0131nda, Bat\u0131\u2019da g\u00f6r\u00fclen t\u00fcrden ili\u015fkiler g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu. Te\u015fkilat, siyasi ifadesiyle Devlet, adeta toplumdan kopuk, kendi ba\u015f\u0131na ba\u011f\u0131ms\u0131z bir varl\u0131k g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnde idi. Topra\u011f\u0131n yabanc\u0131 halklara kar\u015f\u0131 korunmas\u0131, \u0131rmaklar\u0131n d\u00fczene sokulmas\u0131 ile yerle\u015fik tar\u0131m meselelerini halletmekte ve m\u00fclkiyet gibi sosyal ili\u015fkilerin kendi b\u00fcnyesinde billurla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakta idi.<\/p>\n

\u201cBu \u015fartlarda \u00fcretim ili\u015fkileri bir s\u0131n\u0131f ili\u015fkileri g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc almaktan \u00e7\u0131k\u0131yor, yerini \u00fcst\u00fcn bir varl\u0131\u011f\u0131n (yani devletin -y.n.) kendili\u011finden tar\u0131m i\u00e7in gerekli \u015fartlar\u0131 haz\u0131rlamas\u0131 ile \u00fcretici halk\u0131n bu \u015fartlardan yararlanarak tar\u0131m yapmalar\u0131ndan do\u011fan \u00f6zel bir ili\u015fki al\u0131yordu.<\/p>\n

\u201cDevlet, yaln\u0131z tar\u0131m i\u00e7in gerekli \u015fartlar\u0131 de\u011fil Devlet olarak kendi devam \u015fartlar\u0131n\u0131 da (toplumda bu \u015fartlar\u0131n mevcut olmamas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden) haz\u0131rl\u0131yordu.\u201d (5)<\/p>\n

Baykan Sezer de i\u00e7inde olmak \u00fczere bir dizi Marksist ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n Mezopotamya uygarl\u0131klar\u0131nda bulduklar\u0131n\u0131 sand\u0131klar\u0131 d\u00fczen, asl\u0131nda sadece k\u0131sa bir d\u00f6nemi kapsayan ve Mezopotamya arkeolojisinde Ge\u00e7 Uruk<\/strong> ve pe\u015fi s\u0131ra gelen Cemdet Nasr<\/strong> diye adland\u0131r\u0131lan devirlerin (yakla\u015f\u0131k M\u00d6 3700-2900) i\u00e7inde olabileceklerden ibarettir.<\/p><\/blockquote>\n

K\u0131sacas\u0131 Baykan Sezer, Do\u011fu\u2019da bir yerlerde kay\u0131p bir uygarl\u0131k bulmu\u015f olmaktad\u0131r. Bat\u0131\u2019da uzun s\u00fcre tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131ktan sonra \u00fczerinde mutab\u0131k kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in evrensel addedilen ilkeler, ne hikmetse Do\u011fu\u2019ya gelindi\u011finde bir anda ge\u00e7erlili\u011fini yitirerek sadece Do\u011fu\u2019yu ba\u011flayan, Do\u011fu\u2019nun kapitalizme ge\u00e7i\u015fte geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tarih boyunca her zaman b\u00f6yleymi\u015f\u00e7esine genelle\u015ftiren tam bir oryantalist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na b\u00fcr\u00fcn\u00fcvermektedir. Bat\u0131\u2019da h\u00fck\u00fcm s\u00fcren ger\u00e7ekli\u011fin \u015fiddetli f\u0131rt\u0131nalar\u0131, Do\u011fu\u2019da bir anda yanaklar\u0131 ok\u015fayan bir melteme d\u00f6n\u00fc\u015fmekte ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn geri kalm\u0131\u015f Do\u011fu\u2019sunu miskin uykusundan uyand\u0131rmamak i\u00e7in tatl\u0131 na\u011fmelere, kula\u011fa ho\u015f gelen m\u0131r\u0131lt\u0131lara evrilivermektedir.<\/p>\n

Baykan Sezer\u2019in bahsetti\u011fi bu \u0131rmak k\u00fclt\u00fcrleri Mezopotamya ve M\u0131s\u0131r\u2019dan ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir ama onun kitab\u0131nda bu iki k\u00fclt\u00fcr o kadar \u00fcst\u00fcnk\u00f6r\u00fc anlat\u0131lmaktad\u0131r ki bu tezlere temel olabilecek en ufak tarih bilgisine bile rastlanmamaktad\u0131r. O halde bu tezlerini kan\u0131tlayacak bilgi nereden gelmektedir. San\u0131r\u0131m Do\u011fu\u2019nun miskin uykusunda g\u00f6r\u00fclen r\u00fcyalar\u0131n tabirine\u2026<\/p>\n

Baykan Sezer, sadece Kaf da\u011f\u0131n\u0131n ard\u0131nda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumu\u015f bir AT\u00dcT uygarl\u0131\u011f\u0131 bulmakla kalm\u0131yor ayn\u0131 zamanda burada, deyim yerindeyse, ilk sosyalist devleti de ke\u015ffediyor. Baykan Sezer Mezopotamya\u2019n\u0131n ilk \u015fehir uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle tasvir eder:<\/p>\n

\u201cSosyal \u00f6rg\u00fctte y\u00f6netimin sosyal-siyasi otorite olarak ayr\u0131lmas\u0131 ve bu otoritenin \u00f6rg\u00fcte sahip \u00e7\u0131kmas\u0131, \u00fcretim art\u0131\u015f\u0131ndaki paya toplum olarak de\u011fil de devlet olarak el koymas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Ancak Devlet\u2019e b\u0131rak\u0131lan art\u0131k \u00fcr\u00fcn pay\u0131, g\u00f6rev kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu s\u00fcrece s\u00f6m\u00fcrme s\u00f6z konusu olamaz; pay, dolayl\u0131 olarak topluma geri gelir.<\/p>\n

\u201cAT\u00dcT\u2019\u00fcn h\u00e2kim oldu\u011fu toplumlar; toplumun b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc, birli\u011fini temsil eden g\u00fc\u00e7 (Devlet) m\u00fclk sahibi, birli\u011fi te\u015fkil eden k\u00fc\u00e7\u00fck topluluklar da (halk) soydan topra\u011f\u0131 kullanma hakk\u0131na sahip olarak ikiye b\u00f6l\u00fcn\u00fcrler.<\/p>\n

\u201cBu b\u00f6l\u00fcnmenin sonucunda AT\u00dcT toplumunda ki\u015fi, m\u00fclkiyetsiz g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Burada m\u00fclkiyetsiz derken \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fclk sahibi gibi davranmay\u0131\u015f\u0131 s\u00f6z konusudur. M\u00fclk sahibi gibi g\u00f6r\u00fcnen Devlet\u2019tir.\u201d (6)<\/p>\n

Bu masals\u0131 sosyalist AT\u00dcT devleti nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor? B\u00fct\u00fcn tar\u0131mc\u0131 toplumlar\u0131n en b\u00fcy\u00fck g\u00f6revlerinden biri olan g\u00f6\u00e7ebe a\u015firetlere kar\u015f\u0131 yerle\u015fimlerini koruma mecburiyeti askeri bir \u00f6rg\u00fctlenmeyi zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Ama AT\u00dcT devletinde nesnel \u015fartlar bu askeri te\u015fkilata bir g\u00f6rev daha vermektedir. Y\u0131ll\u0131k ya\u011f\u0131\u015f\u0131n yetersiz oldu\u011fu verimli Mezopotamya ovalar\u0131n\u0131 sulamak i\u00e7in Dicle ve F\u0131rat nehirlerinden suyu tarlalara ta\u015f\u0131ma i\u015fleri de bu ilk toplumsal \u00f6rg\u00fct\u00fcn g\u00f6rev hanesine yaz\u0131lm\u0131\u015f olmaktad\u0131r. B\u00f6ylece Bat\u0131\u2019daki \u00f6rneklerinden farkl\u0131 olarak askeri \u00f6rg\u00fct, y\u00f6neticilerin elinde bir bask\u0131 arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmek yerine, hem \u00fcretimin hizmetinde ilerici bir konum kazanacak ve de bizzat tar\u0131msal \u00fcretimin i\u00e7inde bulunmasalar bile tar\u0131msal \u00fcretimin devam\u0131 hususunda vazge\u00e7ilmez bir konumda olmaya devam edeceklerdir. \u00c7ift\u00e7ilerin sulama sayesinde elde ettikleri \u00fcr\u00fcn fazlas\u0131na sulama ve savunma i\u015flerini d\u00fczenleyen devlet el koyacakt\u0131r ve bu hizmetlerinden dolay\u0131 \u00fcr\u00fcn fazlas\u0131na el koydu\u011fu i\u00e7in ortada s\u00f6m\u00fcr\u00fcden bahsetmek de do\u011fru olmayacakt\u0131r. (7)<\/p>\n

Baykan Sezer de i\u00e7inde olmak \u00fczere bir dizi Marksist ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n Mezopotamya uygarl\u0131klar\u0131nda bulduklar\u0131n\u0131 sand\u0131klar\u0131 d\u00fczen, asl\u0131nda sadece k\u0131sa bir d\u00f6nemi kapsayan ve Mezopotamya arkeolojisinde Ge\u00e7 Uruk<\/strong> ve pe\u015fi s\u0131ra gelen Cemdet Nasr<\/strong> diye adland\u0131r\u0131lan devirlerin (yakla\u015f\u0131k M\u00d6 3700-2900) i\u00e7inde olabileceklerden ibarettir. Sadece bu d\u00f6nemde \u015fehir mimarisinde g\u00f6r\u00fclen an\u0131tsal yap\u0131lar, tap\u0131nak olarak varsay\u0131lan baz\u0131 binalard\u0131r ve bu yap\u0131lar\u0131n dini i\u015flevlerinden \u00e7ok daha fazla ekonomik i\u015flevleri oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. Bunun hemen akabinde ba\u015flayan ve yaz\u0131n\u0131n art\u0131k siyasi kay\u0131tlar\u0131n tutulmas\u0131na izin verdi\u011fi tarihten itibaren Mezopotamya \u015fehirlerindeki toplumsal hayat tamamen k\u00f6le eme\u011finin s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcne ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmektedir. (8) Dolay\u0131s\u0131yla AT\u00dcT i\u00e7inde oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen uygarl\u0131klar, methiyeye konu olan e\u015fit\u00e7i yap\u0131lar\u0131n\u0131 korumay\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc ba\u015faramam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

AT\u00dcT devletlerinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131lan bu m\u00fckemmel kurulu d\u00fczenin en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fman\u0131n\u0131n n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 olabilece\u011fi kimsenin akl\u0131na gelmez. Sonu\u00e7ta art\u0131-n\u00fcfus, ayn\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckte kalm\u0131\u015f tar\u0131m arazilerine verimli bir bi\u00e7imde istihdam edilemedi\u011fi i\u00e7in art\u0131-\u00fcr\u00fcn\u00fcn de en b\u00fcy\u00fck t\u00fcketicisidir. Yani AT\u00dcT devletinin teorik olarak el koyaca\u011f\u0131 art\u0131-\u00fcr\u00fcn birka\u00e7 ku\u015fak boyunca zaten tedrici olarak azalacakt\u0131r. Belki de s\u0131rf bu y\u00fczden hi\u00e7bir devlet, s\u0131n\u0131flar \u00fcst\u00fc kalmay\u0131 ba\u015faramaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6zel m\u00fclkiyetin en \u00f6nemli tezah\u00fcrlerinden birisi, o d\u00f6nem i\u00e7in en \u00f6nemli \u00fcretim arac\u0131 olan topra\u011f\u0131 al\u0131p satma hakk\u0131d\u0131r. Ama bu da topra\u011f\u0131n kimi ellerde birikmesi ve kimilerinde de tamamen elden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131ndan ba\u015fka bir anlam ta\u015f\u0131maz. Dolay\u0131s\u0131yla kendine ve ailesine yetecek kadar gerekli topra\u011f\u0131 elinden \u00e7\u0131karmak zorunda kalanlar i\u00e7in tek se\u00e7enek k\u00f6le olmaktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. B\u00f6yle bir toplumda devlet eninde sonunda k\u00f6lelerin ya da k\u00fc\u00e7\u00fck toprak sahiplerinin de\u011fil, b\u00fcy\u00fck m\u00fclk sahiplerinin devleti olacakt\u0131r.<\/p>\n

Bu durumda Baykan Sezer, b\u00fcy\u00fck oranda kendi kurgusu olan AT\u00dcT devletinin son ve parlak bir savunusunu daha yapar:Tabi ki bu ger\u00e7e\u011fi hesaba katmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in AT\u00dcT\u2019\u00e7\u00fcler Do\u011fu\u2019da binlerce y\u0131l devam edebilen bir devlet modeli g\u00f6r\u00fcrler. Bu m\u00fckemmel devlet sadece g\u00f6\u00e7ebelerin istilalar\u0131yla y\u0131k\u0131labilir ama onlar da yerle\u015ftikleri \u00fclkenin eski y\u00f6netim bi\u00e7imini benimserler. Dolay\u0131s\u0131yla eski \u00fcretim ili\u015fkileri ayn\u0131 kalaca\u011f\u0131ndan g\u00f6ze \u00e7arpan tek de\u011fi\u015fiklik hanedan ya da devlet adlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalacakt\u0131r.<\/p>\n

\u201cSosyalizmin kurulu\u015funa yol a\u00e7acak s\u0131n\u0131f kavgalar\u0131na izin vermedi\u011fi i\u00e7in insan\u0131 iliklerine kadar s\u00f6m\u00fcrmeye izin veren kapitalizm uygarl\u0131k \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc olmakta hatta bir \u2018burjuva demokrasisi\u2019nden bile s\u00f6z edilebilmektedir. \u00d6te yanda insan\u0131n insan\u0131 s\u00f6m\u00fcrmeyi\u015fi uygar olmamak su\u00e7lamas\u0131n\u0131 getirmekte, s\u00f6m\u00fcr\u00fcye izin vermedi\u011fi i\u00e7in de AT\u00dcT Devleti despot say\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u201cSosyalizme ge\u00e7i\u015f, uygarl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011fru de\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc say\u0131lsa bile AT\u00dcT toplumlar\u0131n\u0131n m\u0131 yoksa kapitalist toplumlar\u0131n m\u0131 sosyalizme ge\u00e7i\u015fi ger\u00e7ekle\u015ftirebilece\u011fi tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. B\u00fct\u00fcn umutlar\u0131 \u00fczerinde toplam\u0131\u015f \u0130ngiltere, kapitalist s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn bataklar\u0131na gittik\u00e7e saplan\u0131rken uygar say\u0131lmayan AT\u00dcT Devletleri \u00f6rneklerinden birisi olan \u00c7in, bug\u00fcn sosyalist bir \u00fclkedir. (\u2026)<\/p>\n

Bu Do\u011fu-Bat\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ne kadar pop\u00fcler bir tema oldu\u011fu ortadad\u0131r. Asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn bu tezler \u00f6z\u00fcnde Bat\u0131\u2019n\u0131n istedi\u011fi ve Do\u011fu\u2019yu daha d\u00fc\u015f\u00fck bir kategori olarak kendinden ayr\u0131 tutma plan\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Buna mukabil, her ne kadar iyi niyetli olsa da, Do\u011fu\u2019yu bir\u00e7ok de\u011feriyle Bat\u0131\u2019dan \u00fcst\u00fcn g\u00f6sterme \u00e7abalar\u0131 da asl\u0131nda ayn\u0131 amaca hizmet eder.<\/p><\/blockquote>\n

\u201cAT\u00dcT\u2019te Devlet, halk\u0131n ekonomik \u00fcretim ili\u015fkilerinin bir ifadesi de\u011fildir. Bat\u0131\u2019da oldu\u011fu gibi s\u0131n\u0131f kavgalar\u0131n\u0131n sonucu do\u011fmam\u0131\u015ft\u0131r. Belli bir s\u0131n\u0131f\u0131n elinde s\u0131n\u0131f kavgas\u0131 arac\u0131 de\u011fildir. Halk, bir s\u0131n\u0131f eliyle de olsa Devlet arac\u0131na kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde sahip olamamaktad\u0131r. Devlet, toplum \u00fcst\u00fc, halk \u00fcst\u00fc bir varl\u0131k olarak kalmaktad\u0131r. \u00dcretimde en b\u00fcy\u00fck etkileyici ara\u00e7 olan Devlet, s\u0131n\u0131f kavgas\u0131 arac\u0131 olarak ele ge\u00e7irilememekte, dolay\u0131s\u0131yla ekonomi \u00fczerinde belli grup ya da s\u0131n\u0131flar\u0131n iradesi ger\u00e7ekle\u015fememektedir. Maddi hayat\u0131n esas temeli ekonomi oldu\u011funa ya da \u00f6yle say\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re halk\u0131n hi\u00e7bir \u015fekilde ekonomiye etkili olamay\u0131\u015f\u0131, kendi hayat\u0131n\u0131 kay\u0131tlayacak kararlar\u0131 almaktan uzak say\u0131l\u0131\u015f\u0131, Bat\u0131 demokrasi kavram\u0131na uymamaktad\u0131r. Bu y\u00fczden h\u00fck\u00fcmet \u00f6rnekleri ele al\u0131nmadan bizatihi Do\u011fu h\u00fck\u00fcmet \u015fekli \u2018Do\u011fu despotizmi\u2019 olarak isimlendirilmi\u015ftir. Ger\u00e7ekte ise en despot say\u0131lan Do\u011fu \u0130mparatoru, bug\u00fcn Bat\u0131\u2019daki s\u0131n\u0131f despotizminin yan\u0131nda \u00e7ok daha demokrat kal\u0131r.\u201d (9)\u00a0 <\/strong><\/p>\n

B\u00f6ylece Marx\u2019\u0131n daha geri bir \u00fcretim bi\u00e7imi olarak karakterize etmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 bu Do\u011fu \u00fcretim bi\u00e7imini, Baykan Sezer, sosyalizmin ana vatan\u0131 olma \u015ferefine terfi ettirerek bir anda tersy\u00fcz eder. B\u00f6ylece \u201cgeri Do\u011fu\u201d imaj\u0131, bir el \u00e7abuklu\u011fuyla \u201cileri Do\u011fu\u201d haline gelmi\u015f olmaktad\u0131r.<\/p>\n

Her ne kadar iyi niyetle olsa da hakikatte ne Marx\u2019\u0131n Do\u011fu\u2019su, ne Baykan Sezer ve di\u011fer milli AT\u00dcT\u2019\u00e7\u00fclerin Do\u011fu\u2019su vard\u0131r. Asl\u0131nda ta ba\u015f\u0131ndan beri olmayan \u00fclkelerin ve uygarl\u0131klar\u0131n, \u00fcretim bi\u00e7imlerinin hayali tasvirlerinden ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey yoktur ortada. E\u011fer sosyolojik bir olgudan bahsediyor ve ilk devletlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131 hakk\u0131nda bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fclmek isteniyorsa bu t\u00fcr Do\u011fu-Bat\u0131 kriterlerinden kurtulup evrensel nitelikte olgulara ula\u015fmak gerekir.<\/p>\n

\u00d6te yandan, bu Do\u011fu-Bat\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ne kadar pop\u00fcler bir tema oldu\u011fu da g\u00fcn gibi ortadad\u0131r. Asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn bu tezler \u00f6z\u00fcnde Bat\u0131\u2019n\u0131n istedi\u011fi ve Do\u011fu\u2019yu daha d\u00fc\u015f\u00fck bir kategori olarak kendinden ayr\u0131 tutma plan\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Buna mukabil, her ne kadar iyi niyetli olsa da, Do\u011fu\u2019yu bir\u00e7ok de\u011feriyle Bat\u0131\u2019dan \u00fcst\u00fcn g\u00f6sterme \u00e7abalar\u0131 da asl\u0131nda ayn\u0131 amaca hizmet eder. Bilimselli\u011fi yakalayamam\u0131\u015f, sadece bo\u015f b\u00f6b\u00fcrlenmelerle vakit ge\u00e7iren bir Do\u011fu kimin i\u015fine gelir? Tabi ki emperyalist nitelikteki \u00fclkelerin\u2026 Ama emperyalizm olgusu \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda bug\u00fcn oldu\u011fu gibi sadece Bat\u0131\u2019n\u0131n tekelinde de olmayabilir. Bu nedenle bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f g\u00fcncel ve pop\u00fcler olan\u0131n hizmetinde de\u011fildir ve olmamal\u0131d\u0131r. Bilimsel veriler ne kadar bizim beklentilerimizin tam tersini s\u00f6ylese de bunlara ald\u0131r\u0131\u015f etmeyip hayal \u00e2leminde ya\u015faman\u0131n cezas\u0131, ger\u00e7e\u011fin a\u011f\u0131r sillesiyle bir g\u00fcn mutlaka \u00f6denir.<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

1) Sencer Divit\u00e7io\u011flu, Asya Tipi \u00dcretim Tarz\u0131 ve Az Geli\u015fmi\u015f \u00dclkeler<\/em>, Elif Yay\u0131nlar\u0131, s.6.<\/p>\n

2) 2) V. \u0130. Lenin, Devlet ve Devrim<\/em>, \u0130nter Yay\u0131nlar\u0131, s.15.<\/p>\n

3) Bu konuda bkz. Kaan Polatlar, G\u00f6\u00e7ebe-\u00c7oban Halklar\u0131n Tarihsel Rolleri<\/em>, Do\u011fu Kitabevi Yay\u0131nlar\u0131, s.129-137.<\/p>\n

4) F. Engels, Ailenin, \u00d6zel M\u00fclkiyetin ve Devletin K\u00f6keni<\/em>, Sol Yay\u0131nlar\u0131, s.204.<\/p>\n

5) Baykan Sezer, Asya Tarihinde Su Boyu Ovalar\u0131 ve Bozk\u0131r Uygarl\u0131klar\u0131<\/em>, Kitabevi Yay\u0131nlar\u0131, s.LIII.<\/p>\n

6) A.g.y., s.41.<\/p>\n

7) Baykan Sezer, Asya Tarihinde Su Boyu Ovalar\u0131 ve Bozk\u0131r Uygarl\u0131klar\u0131<\/em>, Kitabevi Yay\u0131nlar\u0131, s.46.<\/p>\n

8) Bu konuda bkz. Kaan Polatlar, Kadim Bilgelik<\/em>, Do\u011fu Kitabevi Yay\u0131nlar\u0131, s.113-133.<\/p>\n

9) Baykan Sezer, Asya Tarihinde Su Boyu Ovalar\u0131 ve Bozk\u0131r Uygarl\u0131klar\u0131<\/em>, Kitabevi Yay\u0131nlar\u0131, s.58-59.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

AT\u00dcT\u2019\u00e7\u00fc tezlerde asl\u0131nda ta ba\u015f\u0131ndan beri olmayan \u00fclkelerin ve uygarl\u0131klar\u0131n, \u00fcretim bi\u00e7imlerinin hayali tasvirlerinden ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey yoktur ortada. E\u011fer sosyolojik bir olgudan bahsediyor ve ilk devletlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131 hakk\u0131nda bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fclmek isteniyorsa bu t\u00fcr Do\u011fu-Bat\u0131 kriterlerinden kurtulup evrensel nitelikte olgulara ula\u015fmak gerekir. Asya Tipi \u00dcretim Tarz\u0131 (AT\u00dcT) kavram\u0131, Marx\u2019\u0131n hayattayken bas\u0131m\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":695,"featured_media":15337,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[186,28,1728,29],"tags":[1774,584,334,333,1729,1775,1776],"class_list":["post-15334","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-149-sayi","category-sosyal-bilimler","category-tartisma","category-toplum","tag-atut","tag-dogu","tag-marksizm","tag-marx","tag-uretim-iliskileri","tag-uretim-tarzi","tag-uygarlik-tarihi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t