Iowa \u00dcniversitesi\u2019nde yak\u0131nlarda yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, g\u00fcvercinlerin, beyinlerindeki insanlarda olandan farkl\u0131 bir b\u00f6lgeyi kullanarak zaman mek\u00e2n ay\u0131r\u0131m\u0131 yapabildikleri tespit edildi. Deneylerde g\u00fcvercinlere, bir bilgisayar ekran\u0131ndan sabit yatay bir \u00e7izgi g\u00f6sterilerek, bunun uzunlu\u011funu veya ekranda kalma s\u00fcresini de\u011ferlendirmeleri g\u00f6zlemlendi. S\u00fcre uzad\u0131k\u00e7a \u00e7izginin uzunlu\u011funun da artm\u0131\u015f olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131 veya uzunlu\u011fu artt\u0131rd\u0131k\u00e7a ekranda kalma s\u00fcresinin uzun olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131 tespit edildi.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmay\u0131 yapan Edward Wasserman\u2019a g\u00f6re g\u00fcvercinler, bu iki soyut kavram\u0131 beyinlerinde ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011fil de, belli tek bir b\u00f6lgede i\u015fleyerek ortak olarak alg\u0131lay\u0131p de\u011ferlendiriyor. Benzer sonu\u00e7lar daha \u00f6nce insan ve di\u011fer primatlarda da bulunmu\u015ftu. Bu bulgular, altt\u00fcrler olarak s\u0131n\u0131flanan ku\u015flar, s\u00fcr\u00fcngenler ve bal\u0131klar\u0131n da y\u00fcksek d\u00fczey karar mekanizmalar\u0131na sahip olabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n
G\u00fcvercinler, kargalar ve babunlarda zek\u00e2 konusunu 40 y\u0131la yak\u0131n s\u00fcredir \u00e7al\u0131\u015fan Wasserman\u2019a g\u00f6re, ku\u015flar\u0131n bili\u015fsel h\u00fcnerlerinin hem insan hem de insan olmayan primatlara bu kadar yak\u0131n oldu\u011funun belirlenmesi \u00f6nemli bir geli\u015fme. Ku\u015flar\u0131n sinir sistemleri, onlara (a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 bir terim olan)\u00a0 \u201cku\u015f beyinli\u201d diyemeyece\u011fimiz kadar geli\u015fkin olabilir.<\/p>\n
\u0130nsanlar zaman ve mek\u00e2n\u0131 herhangi bir g\u00f6rsel uyaran ya da bir g\u00f6steren olmadan da alg\u0131layabilir. Bu soyut kavramlar\u0131n daha somut ve hissedilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan beyin b\u00f6lgesi ise, paryetal korteks denen ve beynin en d\u0131\u015f tabakas\u0131 olan serebral korteksin de par\u00e7as\u0131 olan bir aland\u0131r. Serebral korteks, y\u00fcksek d\u00fc\u015f\u00fcnsel s\u00fcre\u00e7leri (konu\u015fma, karar verme gibi) ger\u00e7ekle\u015ftiren, paryetal korteksi de i\u00e7eren d\u00f6rt beyin lobunu bar\u0131nd\u0131ran ve farkl\u0131 duyusal bilgileri de i\u015fleyebilen bir yap\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ancak g\u00fcvercinlerde paryetal korteks bulunmaz ya da en az\u0131ndan belirginle\u015fecek kadar geli\u015fmemi\u015ftir. Bu durumda ku\u015flar\u0131n zaman-mek\u00e2n alg\u0131s\u0131 i\u00e7in beynin ba\u015fka bir b\u00f6lgesini kullan\u0131yor olmalar\u0131 ya da erken primatlar ve ku\u015flarda ortak evrimsel mekanizma dahilinde belirlenmi\u015f bir santral sinir sistemini payla\u015f\u0131yor olmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Wasserman ve ekibi bunu bulmak istemi\u015fti.<\/p>\n
Bunun i\u00e7in \u201cyayg\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fck\u201d testi ad\u0131n\u0131 verdikleri bir dizi deney yapt\u0131lar. Burada bilgisayar ekran\u0131ndan g\u00fcvercinlere, 6 ve 24 santim uzunlu\u011funda yatay \u00e7izgileri 2 veya 8 saniye boyunca g\u00f6sterip uzunluk ve zaman tayini yapmalar\u0131n\u0131 istediler (d\u00f6rt g\u00f6rsel sembol\u00fc gagalamak suretiyle) ve do\u011fru tespiti yapt\u0131klar\u0131nda yiyece\u011fe ula\u015fmalar\u0131 sa\u011fland\u0131.<\/p>\n
Daha sonra test daha incelikli hale getirildi. \u00c7izginin k\u0131sa ya da uzun olarak alg\u0131lanabilece\u011fi de\u011fi\u015fik uzunluklar ekrana eklendi. Ayn\u0131 \u015fey k\u0131sa zaman m\u0131yd\u0131 uzun zaman m\u0131yd\u0131 \u015feklinde zaman alg\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturacak \u015fekilde de d\u00fczenlendi. Bu durumda g\u00f6revler, g\u00fcvercinleri zaman ve mek\u00e2n\u0131 e\u015fzamanl\u0131 olarak alg\u0131lamaya zorluyordu, zira hangi boyutlarda test edildiklerini bilmeleri m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u00e7izgi boyunun, \u00e7izgi s\u00fcresinin ay\u0131rt edilmesini etkiledi\u011fini; \u00e7izginin ekranda kalma s\u00fcresinin de uzunlu\u011fun ay\u0131rd\u0131nda etkili oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcler. Zaman mek\u00e2n aras\u0131ndaki bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fim, insan ve maymunlarda paralel olarak ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve iki fiziksel boyutun ortak bir bir n\u00f6ral kodlamas\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar daha \u00f6nce, paryetal korteksin bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimin b\u00f6lgesi oldu\u011funa inan\u0131yorlard\u0131. Ancak g\u00fcvercinlerde bildi\u011fimiz anlamda bir paryetal korteksten s\u00f6z edilemeyece\u011fine g\u00f6re, durum her zaman \u00f6yle olmuyor olabilir.<\/p>\n
Benjamin De Corte, bu \u00e7al\u0131\u015fmada deneylere yard\u0131mc\u0131 olan biliminsanlar\u0131ndan biridir. Corte\u2019e g\u00f6re zaman-mek\u00e2n alg\u0131 s\u00fcreci hem g\u00fcvercinlerde hem de insan ve di\u011fer primatlarda benzer i\u015fliyor. Zaman mekan\u0131 de\u011ferlendirmede korteks biricik alan olmayabilir, g\u00fcvercinlerin boyut alg\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011flayan di\u011fer bir beyin sistemi s\u00f6z konusu olabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Iowa \u00dcniversitesi\u2019nde yak\u0131nlarda yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, g\u00fcvercinlerin, beyinlerindeki insanlarda olandan farkl\u0131 bir b\u00f6lgeyi kullanarak zaman mek\u00e2n ay\u0131r\u0131m\u0131 yapabildikleri tespit edildi. Deneylerde g\u00fcvercinlere, bir bilgisayar ekran\u0131ndan sabit yatay bir \u00e7izgi g\u00f6sterilerek, bunun uzunlu\u011funu veya ekranda kalma s\u00fcresini de\u011ferlendirmeleri g\u00f6zlemlendi. S\u00fcre uzad\u0131k\u00e7a \u00e7izginin uzunlu\u011funun da artm\u0131\u015f olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131 veya uzunlu\u011fu artt\u0131rd\u0131k\u00e7a ekranda kalma s\u00fcresinin uzun olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":15394,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,212,21,35],"tags":[254,661,347,1782],"class_list":["post-15393","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-bilissel-bilimler","category-biyoloji","category-noroloji","tag-beyin","tag-kuslar","tag-noroloji","tag-zaman-ve-mekan-algisi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t