{"id":15445,"date":"2016-06-01T13:57:18","date_gmt":"2016-06-01T10:57:18","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=15445"},"modified":"2017-12-29T14:08:07","modified_gmt":"2017-12-29T11:08:07","slug":"darwin-devrimi-3-dobzhansky-ve-mirasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/06\/01\/darwin-devrimi-3-dobzhansky-ve-mirasi","title":{"rendered":"Darwin devrimi – 3:\u00a0Dobzhansky ve miras\u0131"},"content":{"rendered":"

Dobzhansky\u2019nin \u201cGenetik ve T\u00fcrlerin K\u00f6keni\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan kitab\u0131, Darwin\u2019in T\u00fcrlerin K\u00f6keni\u2019ninden sonra, t\u00fcrle\u015fme bahsini Darwinci \u00e7er\u00e7eveden ele alan ilk derli toplu ve geni\u015f kapsaml\u0131 eserdir. Kitab\u0131n bilim tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ifade etti\u011fi \u00e7ok kritik \u00f6nem, biyolojik t\u00fcr kavram\u0131n\u0131n, ad\u0131 konmasa da, b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla ortaya konuyor olmas\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n

Darwin devrimi ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz yaz\u0131 dizimizin ikinci k\u0131sm\u0131nda, evrimsel biyolojideki, do\u011fal se\u00e7ilimin ikna edici tarzda g\u00f6sterilemeyi\u015finin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 krizin 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011finin sonlar\u0131na kadar devam eden etkin bir matematiksel evrimsel genetik temellendirme ile a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmi\u015ftik. Kal\u0131t\u0131msal temeli bulunan fenotipik varyasyonun do\u011fal se\u00e7ilim s\u00fcreciyle, uygun tarihsel-\u00e7evresel ko\u015fullar ile etkile\u015fmesi sonucu olarak evrimle\u015fmenin ve t\u00fcrle\u015fmenin dinamiklerinin pe\u015finde ko\u015fan b\u00fcy\u00fck bir entelekt\u00fcel macera olan Darwinci evrimsel biyolojinin, 1927\u2019de Thomas Hunt Morgan\u2019\u0131n laboratuvar\u0131na gelen Theodosius Dobzhansky ile yeni bir \u015fafa\u011fa uyanmas\u0131ndan dem vurarak \u00f6nceki yaz\u0131m\u0131z\u0131 noktalam\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n

Theodius Dobzhansky\u2019nin neredeyse 1975\u2019teki \u00f6l\u00fcm\u00fcne dek s\u00fcren aktif bilimsel ya\u015fam\u0131, evrimsel biyolojinin b\u00fcy\u00fck paradigma de\u011fi\u015fimlerinin izinde ve bu de\u011fi\u015fimlerin de bilfiil \u015fekillenmesine b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flayan renkli bir \u00f6mr\u00fcn \u00f6zeti olarak da g\u00f6r\u00fclebilir. Dobzhansky\u2019nin evrimsel biyolojiye devasa katk\u0131lar\u0131, Darwinci d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f bi\u00e7iminin pop\u00fclasyon geneti\u011finden t\u00fcretilen hipotezlerin k\u0131ta Amerika\u2019s\u0131n\u0131n g\u00f6zde Drosophila t\u00fcr\u00fc Drosophila pseudobscura<\/em> ile s\u0131nanmas\u0131n\u0131n \u00fcretti\u011fi katk\u0131larla ta\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Dobzhansky, yakla\u015f\u0131k k\u0131rk y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre boyunca, kromozom seviyesindeki de\u011fi\u015fimleri ve morfolojik etkileri net bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fclen mutasyonlar\u0131 kullanarak, do\u011fal pop\u00fclasyonlar\u0131n geneti\u011fi ve dolay\u0131s\u0131yla da evrimi \u00fczerine bug\u00fcn art\u0131k klasikle\u015fmi\u015f pek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fti. Evrimsel biyolojinin bilim tarihinde \u00e7ok \u00f6nemli yeri bulunan bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n, tarihsel-analitik \u00e7er\u00e7evede tahlil edilmi\u015f \u015fekliyle, devasa bir cilt halinde evrimsel biyoloji okumalar\u0131n\u0131n olmazsa olmazlar\u0131 aras\u0131nda yerini alm\u0131\u015f oldu\u011funu da hemen s\u00f6yleyelim.1<\/sup><\/p>\n

Dobzhansky\u2019nin konumuz ba\u011flam\u0131ndaki bir di\u011fer \u00f6nemi, do\u011fal pop\u00fclasyonlar \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 titiz \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n merkezinde yer alan odak hedefini, t\u00fcrlerin zaman ve mekanda var olan t\u00fcr i\u00e7i varyasyonun bi\u00e7imlenmesiyle olu\u015fumunun izah\u0131na ili\u015fkin temel \u00e7er\u00e7eveyi, en az\u0131ndan entelekt\u00fcel \u00e7er\u00e7evesini \u00e7izerek sunmu\u015f olmas\u0131d\u0131r. Dobzhansky\u2019nin Genetik ve T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan kitab\u01312<\/sup> bu entelekt\u00fcel \u00e7aban\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr ve Charles Darwin\u2019in T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>\u2019inden sonra, t\u00fcrle\u015fme bahsini Darwinci \u00e7er\u00e7eveden ele alan ilk derli toplu ve geni\u015f kapsaml\u0131 eserdir.<\/p>\n

Dobzhansky\u2019nin kitab\u0131n\u0131n, evrimsel biyolojiyi T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>\u2019nden sonra en \u00e7ok etkileyen eserlerin ba\u015f\u0131nda geldi\u011fi ve 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n evrimsel biyolojisine damgas\u0131n\u0131 vurdu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Kitap, do\u011fal olarak genetik varyasyon temellidir; evrimsel geneti\u011fin kurucu babalar\u0131n\u0131n \u00e7izdi\u011fi temel yakla\u015f\u0131mlar\u0131 kullanarak t\u00fcrlerin olu\u015fumu meselesini o zamana dek g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir derinlikte ve bolca do\u011fal \u00f6rne\u011fe ba\u015fvurarak ele al\u0131r.<\/p>\n

Genetik ve T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>, tek genli oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen morfolojik varyasyon \u00fczerine genellikle odaklan\u0131lan ve ard\u0131ndan, Dobzhansky ve Alfred Sturtevant taraf\u0131ndan, d\u00f6nemin do\u011fal pop\u00fclasyonlar\u0131n genetik varyasyon seviyesini saptamada temel genetik varyasyon belirteci olarak yayg\u0131n bi\u00e7imde ba\u015fvurulan kromozom inversiyonlar\u0131n\u0131 ele ald\u0131\u011f\u0131 temel iki b\u00f6l\u00fcm\u00fcyle, biyolojik varyasyon-evrimle\u015fme dinami\u011finin \u00e7at\u0131s\u0131n\u0131 kurar. Ard\u0131ndan, ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak pek \u00e7ok farkl\u0131 takson a\u00e7\u0131s\u0131ndan irdelenen bu genetik varyasyon k\u00fcmesi, do\u011fal se\u00e7ilimle evrimle\u015fmenin ve t\u00fcrle\u015fmenin incelendi\u011fi b\u00f6l\u00fcmlerin havan\u0131nda heyecan verici parlakl\u0131kla d\u00f6v\u00fcl\u00fcr. Kitab\u0131n geri kalan\u0131, do\u011fal pop\u00fclasyonlardaki \u00fcreme izolasyonu derecelerinin se\u00e7ilim ve genetik varyasyon ili\u015fkisi temelinde ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 uzun soluklu ve t\u00fcrle\u015fmeye dair bir tefekk\u00fcrd\u00fcr.<\/p>\n

\"\"
Ernst Mayr (1904-2005)<\/figcaption><\/figure>\n

Dobzhansky\u2019nin kitab\u0131n\u0131n bilim tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ve konumuz itibar\u0131yla da ifade etti\u011fi \u00e7ok kritik \u00f6nem, biyolojik t\u00fcr kavram\u0131n\u0131n, ad\u0131 konmasa da, b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla ortaya konuyor olmas\u0131d\u0131r. Bir t\u00fcr\u00fcn pop\u00fclasyonlar\u0131n\u0131n co\u011frafi ya da ekolojik ayr\u0131m\u0131 ile genetik olarak farkl\u0131la\u015farak ayr\u0131 t\u00fcrlere d\u00f6n\u00fc\u015febilme s\u00fcrecini, ayr\u0131lan pop\u00fclasyonlardaki se\u00e7ilim ya da genetik s\u00fcr\u00fcklenme kaynakl\u0131 genetik farkl\u0131la\u015fman\u0131n bu pop\u00fclasyonlar\u0131n kolayl\u0131kla gen al\u0131\u015fveri\u015fi yapmas\u0131n\u0131 engelleyen \u00fcreme sistemi farkl\u0131l\u0131klar\u0131na yans\u0131mas\u0131 olarak g\u00f6ren bu t\u00fcr kavram\u0131n\u0131n isim babas\u0131 ve as\u0131l geli\u015ftiricisi, hi\u00e7 ku\u015fkusuz, b\u00fcy\u00fck Ernst Mayr\u2019dir. Ancak Ernst Mayr\u2019\u0131n bizzat kendi magnum opusu\u2019nun \u00d6ns\u00f6z\u2019\u00fcnde dedi\u011fi gibi, d\u00f6nem geneti\u011finin \u015fekil vermesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olan yeni bir sistemati\u011fe-t\u00fcr bilgisine ihtiya\u00e7 vard\u0131r ve bu sistematik de hi\u00e7 ku\u015fkusuz Dobzhansky\u2019nin genetik perspektifine muhta\u00e7t\u0131r.3<\/sup><\/p>\n

T\u00fcrle\u015fme geneti\u011finin ve evrimsel biyolojinin, se\u00e7ilimsel ve se\u00e7ilimsel olmayan s\u00fcre\u00e7ler \u00e7er\u00e7evesinde detayl\u0131 olarak matematiksel modellere konu oldu\u011fu, pek \u00e7ok genetik belirte\u00e7 ile bu modellerin s\u0131n\u0131rland\u0131\u011f\u0131 heyecanl\u0131 bir tarihi vard\u0131r. Fakat bu tarihin devindirici motoru, yine Darwin\u2019in as\u0131l devrimci d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn temelini olu\u015fturan genetik varyasyon – fenotipik varyasyon k\u00f6pr\u00fcs\u00fc ba\u011flam\u0131nda ele al\u0131nan t\u00fcr i\u00e7i varyasyonun t\u00fcrler aras\u0131 varyasyonu a\u00e7\u0131klayabilmesidir. Bununla birlikte, bir t\u00fcr\u00fcn sahip oldu\u011fu toplam genetik varyasyonun yeterli d\u00fczeyde bilinebilmesi gibi \u00e7ok temel bir problem -ki art\u0131k g\u00fcn\u00fcm\u00fcz itibar\u0131yla bir sorun olmaktan b\u00fcy\u00fck oranda \u00e7\u0131km\u0131\u015fsa da- t\u00fcrle\u015fme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fcn sorun olmay\u0131 uzun y\u0131llar korumu\u015ftur.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin, yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rece d\u00fc\u015f\u00fck olan ve a\u015f\u0131r\u0131 genel bir profil sunan inversiyon de\u011fi\u015fkenli\u011fi (bir inversiyon bir kromozomun onlarca ya da y\u00fczlerce gen i\u00e7eren bir par\u00e7as\u0131d\u0131r, ancak b\u00fct\u00fcn farkl\u0131 genler ayn\u0131 birimin kapsam\u0131nda ele al\u0131nmak durumundad\u0131rlar) ya da do\u011fada ya\u015fayabilirli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fck morfolojik mutasyonlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu bir varyasyon miktar\u0131 ile t\u00fcrle\u015fme sorunu nereye kadar takip edilebilir? Genetik ve T\u00fcrlerin K\u00f6keni ya da genel itibar\u0131yla Modern Sentezin olgunla\u015fma d\u00f6nemi ard\u0131ndan ge\u00e7en f\u0131rt\u0131nal\u0131 d\u00f6nemde, t\u00fcr\u00fcn sahip oldu\u011fu genetik varyasyonu yeteri b\u00fcy\u00fckl\u00fckte tahminleyecek y\u00f6ntemlerin icad\u0131 ve kullan\u0131m\u0131 sonucunda bu problem \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Fakat toplam genetik varyasyon miktar\u0131 bilinse de, bu varyasyonun ne kadar\u0131 t\u00fcrle\u015fme ile ilgilidir? T\u00fcrle\u015fme genleri var m\u0131d\u0131r veyahut bildi\u011fimiz \u201cs\u0131radan\u201d genlerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n co\u011frafi ya da ekolojik ayr\u0131mla\u015fma \u00f6ncesinde ya da sonras\u0131ndaki farkl\u0131la\u015fmalar sonucunda t\u00fcrle\u015fmeye yol a\u00e7mas\u0131 m\u0131d\u0131r s\u00f6z konusu olan? Dozbhansky ve Mayr\u2019\u0131n klasiklerinden bu yana bu sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131na ili\u015fkin olu\u015fmu\u015f devasa bir bilgi y\u0131\u011f\u0131n\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

Bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n, bununla birlikte, i\u00e7inde kaybolma riskini almadan, ba\u015fl\u0131klardan sadece bir tanesine ve genel itibar\u0131yla b\u00fct\u00fcn bu sorulara yan\u0131t i\u00e7erebilecek olan\u0131na de\u011finece\u011fiz. Fakat bu tipik \u00f6rne\u011fi yine de \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki aya b\u0131rakmak zorunday\u0131z zira mevcut yaz\u0131m\u0131zda Darwin devriminin genel \u00f6zetini sonland\u0131raca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6ylemi\u015f olsak da, evrimsel biyolojinin tarihine merakl\u0131 okurlar\u0131m\u0131za pozitif ayr\u0131mc\u0131l\u0131kta bulunarak, bu konunun \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki ay da tarihsel izinden y\u00fcr\u00fcmeye devam edece\u011fiz. \u00d6zellikle de genetik varyasyonun saptanma bi\u00e7imlerinin geli\u015fimine ve bu geli\u015fimin evrimsel biyolojide ne t\u00fcr bir paradigma de\u011fi\u015fimine neden oldu\u011funa odaklanaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

1) Dobzhansky\u2019s Genetics of Natural Populations I-XLIII<\/em>, R.C.Lewontin, John A. Moore, William B. Provine ve Bruce Wallace (Edit\u00f6rler), Columbia University Press, Columbia, New York, 1981.<\/p>\n

2) T. Dobzhansky, Genetics and the Origin of Species<\/em>, Columbia Univerisy Press, Columbia, New York, 1937.<\/p>\n

3) Ernst, Mayr, Systematics and the Origin of Species, Columbia University Press, Columbia, New York, 1942.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dobzhansky\u2019nin \u201cGenetik ve T\u00fcrlerin K\u00f6keni\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan kitab\u0131, Darwin\u2019in T\u00fcrlerin K\u00f6keni\u2019ninden sonra, t\u00fcrle\u015fme bahsini Darwinci \u00e7er\u00e7eveden ele alan ilk derli toplu ve geni\u015f kapsaml\u0131 eserdir. Kitab\u0131n bilim tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ifade etti\u011fi \u00e7ok kritik \u00f6nem, biyolojik t\u00fcr kavram\u0131n\u0131n, ad\u0131 konmasa da, b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla ortaya konuyor olmas\u0131d\u0131r. Darwin devrimi ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz yaz\u0131 dizimizin ikinci k\u0131sm\u0131nda, evrimsel biyolojideki, […]<\/p>\n","protected":false},"author":67,"featured_media":15446,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[185,1475,21,231],"tags":[461,1786,292,1474,1691],"class_list":["post-15445","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-148-sayi","category-bilim-ve-tarih","category-biyoloji","category-molekuler-biyoloji-ve-genetik","tag-darwin","tag-dobzhansky","tag-genetik","tag-turlerin-kokeni","tag-turlesme"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t