{"id":15450,"date":"2016-06-01T14:09:17","date_gmt":"2016-06-01T11:09:17","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=15450"},"modified":"2017-12-29T14:28:26","modified_gmt":"2017-12-29T11:28:26","slug":"elifin-ve-elifbanin-oykusu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/06\/01\/elifin-ve-elifbanin-oykusu","title":{"rendered":"Elif\u2019in ve Elifba\u2019n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc"},"content":{"rendered":"

Yaz\u0131n\u0131n icad\u0131ndan daha eski olan Elif, yaz\u0131yla kay\u0131tlara ge\u00e7mi\u015f, alfabeyle de d\u00fcnyaya yay\u0131lm\u0131\u015f. Bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok dilinde Elif ve onun \u00e7e\u015fitli versiyonlar\u0131 olan Alpha, Alfa, Aleph, Alef vs ya bir k\u0131z ismi, ya bir matematik, fizik, psikoloji terimi ya da belki bir k\u00f6y ismi olarak kullan\u0131l\u0131r. <\/em><\/p>\n

Elif, T\u00fcrk\u00e7ede en \u00e7ok kullan\u0131lan, en g\u00fczel k\u0131z isimlerden biri. Arap\u00e7a \u201cal\u0131\u015f\u0131kl\u0131k, al\u0131\u015f\u0131lan\/istenilen \u015fey\u201d manas\u0131na gelen \u00fclfet<\/em> kelimesinden t\u00fcremi\u015f. T\u00fcrk\u00e7ede \u201cal\u0131\u015fm\u0131\u015f, al\u0131\u015f\u0131k\u201d hatta biraz anlam geni\u015flemesiyle \u201cdost, sevilen\u201d gibi manalarda kullan\u0131l\u0131yor. Ayr\u0131ca Arap alfabesinin ilk harfi olan Elif\u2019in (\u0627) ince uzunlu\u011fundan hareketle \u201cince, uzun boylu k\u0131z\u201d manas\u0131 da var. Ama elbette bu kadar de\u011fil; Elif kelimesinin \u00e7ok eskilere giden, kaz\u0131d\u0131k\u00e7a alt\u0131ndan katman katman \u00e7e\u015fitli uygarl\u0131klar\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, uzun bir ge\u00e7mi\u015fi var. Yaz\u0131n\u0131n icad\u0131ndan daha eski olan Elif, yaz\u0131yla kay\u0131tlara ge\u00e7mi\u015f, alfabeyle de d\u00fcnyaya yay\u0131lm\u0131\u015f. Bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok dilinde Elif ve onun \u00e7e\u015fitli versiyonlar\u0131 olan Alpha, Alfa, Aleph, Alef vs ya bir k\u0131z ismi, ya bir matematik, fizik, psikoloji terimi ya da belki bir k\u00f6y ismi olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Elif\u2019in alfabeyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f bu hikayesine yaz\u0131n\u0131n icat edildi\u011fi zamanlardan ba\u015flayal\u0131m.<\/p>\n

\"\"
Homo sapiens t\u00fcr\u00fc, daha g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 30-35 biny\u0131l \u00f6ncesinden ba\u015flayarak, ma\u011fara duvarlar\u0131na, kayalara, ta\u015flara yapt\u0131\u011f\u0131 resimlerle ileti\u015fim kurma \u00e7abas\u0131nda bulunmu\u015ftur. (Fransa\u2019daki Lascaux Ma\u011faras\u0131\u2019nda M\u00d6 15000-13000 aras\u0131na tarihlenen ma\u011fara resimleri)<\/figcaption><\/figure>\n

Yaz\u0131n\u0131n k\u00f6kenleri<\/strong><\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczden yakla\u015f\u0131k 5-6 bin y\u0131l \u00f6nce, A\u015fa\u011f\u0131 Mezopotamya\u2019da, bug\u00fcnk\u00fc Ba\u011fdat civar\u0131nda ya\u015fayan toplumlar, F\u0131rat ve Dicle\u2019nin sular\u0131ndan faydalanarak, ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00e7\u00f6ll\u00fck topraklar\u0131 adeta bir cennet bah\u00e7esine \u00e7evirmi\u015flerdi. Bu insanlar\u0131n k\u00f6kenlerini kesin olarak bilmiyoruz. B\u00fcy\u00fck ihtimalle buraya ba\u015fka bir yerlerden g\u00f6\u00e7 eden bu insanlar\u0131, o b\u00f6lgenin bir ba\u015fka halk\u0131 olan Akadlar\u0131n onlara verdi\u011fi isimle, S\u00fcmer (\u0161umer\u00fb) diye tan\u0131yoruz.[1]<\/p>\n

S\u00fcmerler, F\u0131rat ve Dicle\u2019nin kavu\u015ftu\u011fu yerdeki (\u015eatt\u2019\u00fcl Arap) batakl\u0131\u011f\u0131 kurutarak tarlalara \u00e7evirmi\u015f, iki nehrin \u00fczerine kanallar a\u00e7arak, onlar\u0131n bereketli sular\u0131n\u0131 geni\u015f Mezopotamya Ovas\u0131\u2019na ak\u0131tmay\u0131 becermi\u015fti. \u00c7ok verimli olan bu y\u00f6ntemle, t\u00fcketebileceklerinin \u00e7ok \u00fczerinde \u00fcr\u00fcne sahip olmu\u015flard\u0131; her ne kadar bu art\u0131-\u00fcr\u00fcn adil bir \u015fekilde da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131yorsa da. Toplum -\u015fimdi nas\u0131lsa- o zaman da sosyal, siyasi ekonomik, dini katmanlara b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc; \u00e7al\u0131\u015fanlar ve \u00e7al\u0131\u015fmayanlar, y\u00f6netilenler ve y\u00f6netenler, tapanlar ve tap\u0131n\u0131lanlar vard\u0131. Art\u0131-\u00fcr\u00fcne i\u015fte o ikinci gruptakiler el koyuyorlard\u0131 – bug\u00fcn oldu\u011fu gibi. Toplumu organize eden ve y\u00f6neten (idari), kurallar\u0131 koyan (hukuki), y\u00f6neten (siyasi) merkez ise tap\u0131nakt\u0131 (din). Sadece bunlar de\u011fil, bilim, sanat, teknik vb de tap\u0131na\u011f\u0131n tekelindeydi. Teokrasi dedi\u011fimiz bu y\u00f6netim bi\u00e7imi adil de\u011filse de uyguland\u0131\u011f\u0131 Ur, Eridu, Laga\u015f, Larsa, Nippur ve Uruk gibi \u015fehirleri, k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde d\u00fcnyan\u0131n o zamanki siyaset, ekonomi, bilim ve sanat merkezleri haline getirmi\u015fti.<\/p>\n

Bu sistemde \u00e7al\u0131\u015fanlara, yani b\u00fcrokrat, asker, zanaatkar, i\u015f\u00e7i vb\u2019ye da\u011f\u0131t\u0131lacak yevmiyenin; tap\u0131na\u011fa gelen ya da ticaret amac\u0131yla ba\u015fka diyarlara g\u00f6nderilen mallar\u0131n; tanr\u0131lara ne kadar kurban\/arma\u011fan getirildi\u011finin vs bir kayd\u0131n\u0131n tutulmas\u0131 gerekiyordu.[2] O b\u00f6lgede uzun s\u00fcredir kullan\u0131lagelen \u00e7etele tutma ya da marka diyebilece\u011fimiz sistemler art\u0131k yeterli gelmiyordu; [3] zira \u00fcretilen mal ve ona dayanan ticaretin hacmi, markalarla veya \u00e7etele tutmakla alt\u0131ndan kalk\u0131lacak gibi de\u011fildi. Kay\u0131t i\u015flemlerini d\u00fczg\u00fcn organize etmeye yarayacak, daha \u00f6\u011fretilebilir, ba\u015fka insanlar ve \u00f6zellikle de sonraki ku\u015faklar taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131labilir bir sisteme ihtiya\u00e7 vard\u0131.<\/p>\n

\"\"
S\u00fcmerler ve Akadlar, temeli resim-yaz\u0131ya dayanan, yeni bir sistem geli\u015ftirdiler. Kil tabletler \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7izimler \u00e7iviye benzetildi\u011fi i\u00e7in bu sisteme \u00e7ivi yaz\u0131s\u0131 diyoruz.<\/figcaption><\/figure>\n

S\u00fcmerler, bu zorlu\u011fun \u00fcstesinden, bug\u00fcn kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z yaz\u0131n\u0131n temeli olan ve piktografi (resim-yaz\u0131) denilen bir sistemi icat ederek kalkt\u0131lar. Bu sistem \u00e7ok basit bir ilkeye dayan\u0131yordu; ifade etmek istedikleri \u015feyin resmini yap\u0131yorlard\u0131.[4] \u00d6rne\u011fin \u201carpa\u201d kelimesi i\u00e7in bir arpa ba\u015fa\u011f\u0131, \u201cdeve\u201d kelimesi i\u00e7in bir deve resmi \u00e7izmek yeterliydi. B\u00f6ylece deve resmini g\u00f6ren, kendi dilinde nas\u0131l seslendirirse seslendirsin (\u0130ngilizce camel, Arap\u00e7a \u062c\u0645\u0644 – jemel, K\u00fcrt\u00e7e ho\u015ftir, Yunanca \u03ba\u03b1\u03bc\u03ae\u03bb\u03b1 – kamila vs), hepsi bir devenin kastedildi\u011fini anlayacakt\u0131r.<\/p>\n

Asl\u0131nda S\u00fcmerler bu sistemin mucidi de\u011fildi; mensubu oldu\u011fumuz Homo<\/em> sapiens<\/em> t\u00fcr\u00fc, daha g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 30-35 biny\u0131l \u00f6ncesinden ba\u015flayarak, ma\u011fara duvarlar\u0131na, kayalara, ta\u015flara yapt\u0131\u011f\u0131 resimlerle, ge\u00e7ici olmayan bir ileti\u015fim kurma \u00e7abas\u0131nda bulunmu\u015ftur. Avrupa\u2019daki Paleolitik D\u00f6nem ma\u011fara resimleri, Yak\u0131ndo\u011fu\u2019da Neolitik D\u00f6nem\u2019deki resim ve kabartmalar \u00f6rne\u011fin, hep insanlar\u0131n \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131yla ve sonraki ku\u015faklarla bir t\u00fcr ileti\u015fim kurma \u00e7abas\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Ancak s\u00f6z konusu resim ve \u00e7izimler muhtemelen bir tak\u0131m mitsel hikayelerin anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tablolard\u0131r. S\u00fcmerlerin fark\u0131 ise bu resim-\u00e7izimleri belli bir sistemati\u011fe oturtmalar\u0131 ve her bir resmin anlam\u0131n\u0131 da s\u0131n\u0131rland\u0131rmalar\u0131 olmu\u015ftu. Bu sistemle bir\u00e7ok kavram\u0131, olay\u0131, hareketi anlatmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de ba\u015fta trafik i\u015faretleri olmak \u00fczere, bir\u00e7ok yerde kullan\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u00fczerine \u00e7izgi \u00e7ekilmi\u015f bir otob\u00fcs resmini herkes, \u201cotob\u00fcs giremez\u201d diye anlayacakt\u0131r.<\/p>\n

Elbette bu sistemin zor ve yetersiz yanlar\u0131 vard\u0131; \u00f6rne\u011fin her bir kavram i\u00e7in bir resme ihtiya\u00e7 duyulur ki ger\u00e7ekten en eski S\u00fcmer metinlerinde 1500\u2019\u00fcn \u00fczerinde sembol kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. [5] Ama elbette bunun bir s\u0131n\u0131r\u0131 vard\u0131r. Bir di\u011fer zorluk ise soyut kavramlar\u0131 ifade etmekte ya\u015fan\u0131r; \u00f6rne\u011fin \u201csonsuz\u201d kelimesini resmetmek, neredeyse imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. \u00d6nce S\u00fcmerlerin kendileri, daha sonra da onlardan bu yaz\u0131 sistemini alan Sami[6] Akadlar bu sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm bulacak ve temeli bu resim-yaz\u0131ya dayanan, yeni bir sistem geli\u015ftireceklerdir. Kil tabletler \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7izimler \u00e7iviye benzetildi\u011fi i\u00e7in bu sisteme \u00e7ivi yaz\u0131s\u0131 (cuneiform<\/em>) diyoruz. \u00c7ivi yaz\u0131s\u0131nda art\u0131k resimler de\u011fil, her biri bir heceye veya kelimeye kar\u015f\u0131l\u0131k gelen \u015fekiller (logogram<\/em>) kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Biny\u0131llard\u0131r -ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de- Mezopotamya ve \u00e7evresinde ya\u015fayan Samiler, bu yaz\u0131 sistemini al\u0131p, a\u015fina olduklar\u0131 M\u0131s\u0131r hiyerogliflerinden de faydalanarak, M\u00d6 1700 dolaylar\u0131nda, alfabe dedi\u011fimiz sistemin temellerini att\u0131lar. \u00c7ivi yaz\u0131s\u0131nda g\u00f6stergeler kelimelere veya hecelere\/ses birimlerine tekab\u00fcl ederdi. Bu nedenle de \u00e7ok say\u0131da g\u00f6stergeye ihtiya\u00e7 vard\u0131. Alfabede ise g\u00f6stergelerin her biri sadece bir (baz\u0131 istisnalarda iki-\u00fc\u00e7) sese tekab\u00fcl ediyordu. B\u00f6ylece g\u00f6stergelerin say\u0131s\u0131 da azal\u0131yordu. Ayr\u0131ca g\u00f6stergeler belli bir s\u0131raya konmu\u015f ve her birine bir isim verilmi\u015fti.[7]<\/p>\n

En eski S\u00fcmer metinlerinde \u201c\u00f6k\u00fcz\/bo\u011fa\u201d (S\u00fcmerce gud<\/em>) s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak, bizim bug\u00fcnk\u00fc \u201cA\u201d harfinin ters \u00e7evrilmi\u015f haline benzeyen ve bo\u011fa ba\u015f\u0131n\u0131 and\u0131ran bir simge kullan\u0131l\u0131rd\u0131. Tabi bu \u015fekil \u00e7ivi yaz\u0131s\u0131na aktar\u0131l\u0131rken bir hayli de\u011fi\u015fmi\u015f ama k\u00f6keniyle de ba\u011flar\u0131n\u0131 korumu\u015ftu. M\u0131s\u0131r hiyerogliflerinde de bo\u011fa i\u00e7in yine bo\u011fa ba\u015f\u0131na benzeyen bir simge kullan\u0131l\u0131yordu. Samiler alfabeyi olu\u015ftururken, S\u00fcmerlerin ve M\u0131s\u0131rl\u0131lar\u0131n baz\u0131 i\u015faretlerini kulland\u0131lar. Bu i\u015faretlerin en ba\u015fta geleni ise ters d\u00f6nm\u00fc\u015f \u201cA\u201d idi. Bu i\u015farete Samiler, kendi dillerinde \u201cbo\u011fa\/\u00f6k\u00fcz\u201d anlam\u0131na gelen Alpu\/Aleph\/Alef<\/em> ismini verdiler. Ayn\u0131 \u015fekilde, alfabenin di\u011fer harfleri olan \u201cB\u201d Beth<\/em>\u2019ten (ev), \u201cG\u201d Gmel<\/em>\u2019den (deve), \u201cD\u201d Daleth<\/em>\u2019ten (kap\u0131) vb geliyordu.[8]<\/p>\n

\"\"
24 harfli Yunan alfabesi.<\/figcaption><\/figure>\n

Fenike ve Yunan alfabeleri<\/strong><\/p>\n

M\u00d6 1200-800 aras\u0131nda, Do\u011fu Akdeniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Filistin, \u0130srail, L\u00fcbnan b\u00f6lgesinde ya\u015fayan insanlar, stratejik konumlar\u0131 nedeniyle, Ortado\u011fu ile Akdeniz havzas\u0131 aras\u0131ndaki ticaretin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kontrol ediyorlard\u0131. Bu ticaretin \u00f6nemli bir maddesi ise Eski Yunan ve Roma d\u00fcnyas\u0131nda asaletin\/krall\u0131\u011f\u0131n rengi olarak kullan\u0131lan mor rengin elde edildi\u011fi, Do\u011fu Akdeniz k\u00f6kenli bir t\u00fcr deniz canl\u0131s\u0131 ve o renkle boyanm\u0131\u015f kuma\u015flar, e\u015fyalard\u0131. Bu nedenle Yunanlar bu b\u00f6lgeye Morlar \u00dclkesi, yani Fenike (Yun: Phoin\u00edk\u0113<\/em>), burada ya\u015fayanlara da Fenikeliler (Yun: Phoenicians<\/em>), yani Mor Giyen \u0130nsanlar ya da Mor \u0130nsanlar ad\u0131n\u0131 vermi\u015flerdi.<\/p>\n

Fenike ticaret sayesinde \u00e7ok zengin bir b\u00f6lge olmu\u015f, M\u00d6 8-7. y\u00fczy\u0131llarda Biblos, Sur, Sidon gibi kentler, d\u00f6nemin uygarl\u0131k merkezleri haline gelmi\u015fti. Alfabe de bu hareketli ortamda bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irdi. Sami bir dil konu\u015fan Fenikeliler, Ortado\u011fu\u2019da ya\u015fayan bir\u00e7ok kavmin bir \u015fekilde katk\u0131da bulundu\u011fu alfabeyi M\u00d6 1200-1000 aras\u0131nda sadele\u015ftirip 22 harfe indirerek a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki halini verdiler. B\u00f6ylece bu alfabe kullan\u0131larak herhangi bir ses ve dolay\u0131s\u0131yla herhangi bir dil, yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fclebilirdi.<\/p>\n

\"\"
Fenikeliler, Ortado\u011fu\u2019da ya\u015fayan bir\u00e7ok kavmin bir \u015fekilde katk\u0131da bulundu\u011fu alfabeyi M\u00d6 1200-1000 aras\u0131nda sadele\u015ftirip 22 harfe indirerek a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki halini verdiler.<\/figcaption><\/figure>\n

Alfabe, Fenikelilerin ticari faaliyetleri sayesinde, Akdeniz \u00e7evresindeki t\u00fcm b\u00f6lgelere ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. M\u00d6 8. y\u00fczy\u0131lda g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Yunanistan\u2019\u0131nda ve Bat\u0131 Anadolu\u2019da ya\u015fayan halklar da alfabeyi Fenikeli t\u00fcccarlardan \u00f6\u011frendiler. Yaln\u0131zca alfabe de\u011fil, Mezopotamya ve M\u0131s\u0131r\u2019\u0131n biny\u0131llardan s\u00fcz\u00fcl\u00fcp gelen k\u00fclt\u00fcr ve uygarl\u0131\u011f\u0131 da alfabeyle beraber Yunan d\u00fcnyas\u0131na ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.[9] Uygarl\u0131k bayra\u011f\u0131n\u0131 bir s\u00fcre onlar ta\u015f\u0131yacaklard\u0131.<\/p>\n

Yunanlar -her halk gibi- alfabeye kendilerinden bir \u015fey katt\u0131lar. Fenike alfabesi Ebced[10] denilen bir sisteme sahiptir. Ebced\u2019de sesli harflerin bir sembol\u00fc yoktur, sessiz harfler yaz\u0131l\u0131r, sesli harflerse ya harf olmayan bir tak\u0131m i\u015faretlerle g\u00f6sterilir ya da hi\u00e7 g\u00f6sterilmez -g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Arap alfabesi de k\u0131smen b\u00f6yledir. Yunanlar\u0131n alfabeye getirdi\u011fi yenilik ise, sesli harfler (a, e, i vd.) oldu. Yunanlarda g\u0131rtlaks\u0131 seslere ihtiya\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Samilerin alfabesindeki baz\u0131 harfleri sesli harflere \u00e7evirdiler ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de kullan\u0131lan 24 harfli Yunan alfabesini olu\u015fturdular. Fenikelilerin Aleph\/Alef<\/em> dedikleri harfe onlar Alpha<\/em>, Beth<\/em> dedikleri harfe Beta<\/em> ismini verdiler. B\u00f6ylece ilk iki harfin okunmas\u0131ndan olu\u015fan Alphabet<\/em> (Alfabe) kelimesi de do\u011fmu\u015f oluyordu.<\/p>\n

Fenikeliler, di\u011fer Ortado\u011fulular gibi, sa\u011fdan sola do\u011fru yaz\u0131yorlard\u0131. Yunanl\u0131lar bunda da bir de\u011fi\u015fikli\u011fe gittiler. \u0130lk sat\u0131r\u0131 sa\u011fdan sola do\u011fru yaz\u0131yor, sat\u0131r bitince tekrar ba\u015fa d\u00f6nmeyip bu defa soldan sa\u011fa do\u011fru yaz\u0131yorlard\u0131. Bu y\u00f6ntem \u00f6k\u00fcz\u00fcn tarla s\u00fcrmesinden arta kalan saban izlerine benzetildi\u011fi i\u00e7in, bu yaz\u0131 bi\u00e7imine, \u00f6k\u00fcz\u00fcn d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc gibi bir manaya gelen \u201cboustrophedon<\/em>\u201d (bustrofedon) ad\u0131 verilmi\u015ftir sonradan. M\u00d6 5-4. y\u00fczy\u0131lda bu yaz\u0131 stili terk edilerek sadece soldan sa\u011fa yaz\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n

Etr\u00fcskler, Romal\u0131lar ve Latin alfabesi<\/strong><\/p>\n

Yunanlar, Fenikelilerden sonra Akdeniz ticaretini ele ge\u00e7irdiler. Bu ticaret arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla k\u00fclt\u00fcrlerini Akdeniz havzas\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcne yayma olana\u011f\u0131 bulmu\u015flard\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u0130talya\u2019s\u0131ndaki Toskana b\u00f6lgesinde ya\u015fayan Etr\u00fcskler de Yunanlar\u0131n ticaret yapt\u0131\u011f\u0131 halklardan biriydi ve onlardan alfabeyi \u00f6\u011frenip M\u00d6 7. y\u00fczy\u0131lda kendi dillerine uyarlad\u0131lar.<\/p>\n

Latinler, M\u00d6 6. y\u00fczy\u0131lda \u0130talya yar\u0131madas\u0131nda Etr\u00fcsklerin h\u00e2kimiyetini sona erdirdiler ve zamanla tarihteki en b\u00fcy\u00fck imparatorluklar\u0131ndan birini kurdular. Kurduklar\u0131 devlete efsanevi kurucular\u0131 Romulus\u2019tan dolay\u0131 Roma Devleti\/\u0130mparatorlu\u011fu ad\u0131n\u0131 vermi\u015flerdi. Latinler, devletin kurulu\u015f a\u015famalar\u0131nda Etr\u00fcsk alfabesinden faydalanarak M\u00d6 6. y\u00fczy\u0131lda Latin alfabesinin temellerini att\u0131lar.[11] Latinler Yunan alfabesinde bir\u00e7ok de\u011fi\u015fikli\u011fe de gittiler; harflerin isimlerini ve baz\u0131lar\u0131n\u0131n da yerlerini de\u011fi\u015ftirdiler. Art\u0131k harfleri telaffuz ederken uzun isimleri (Alpha<\/em>, Betha <\/em>vs) de\u011fil, sadece ilk harfin sesi kullan\u0131l\u0131yordu (A:, Be:, Ge: gibi).<\/p>\n

Roma \u0130mparatorlu\u011fu eski d\u00fcnyada yay\u0131ld\u0131k\u00e7a kulland\u0131klar\u0131 alfabe de yay\u0131ld\u0131. \u0130mparatorlu\u011fun Bat\u0131 ve Do\u011fu diye ikiye ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 MS 395 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde, Bat\u0131 Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun h\u00e2kim oldu\u011fu Bat\u0131 Avrupa ve Britanya\u2019da Latin alfabesi ve onun yerel dillere uyarlanm\u0131\u015f versiyonlar\u0131 kullan\u0131l\u0131yordu. Avrupa\u2019n\u0131n do\u011fu ve g\u00fcneydo\u011fusu ile Anadolu\u2019nun bat\u0131s\u0131nda h\u00e2kim olan Do\u011fu Roma (Bizans) \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda ise Yunan alfabesinin bir varyant\u0131 hakimdi.[12]<\/p>\n

Roma \u0130mparatorlu\u011fu y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra Latincenin de h\u00fckm\u00fc azald\u0131, ancak Latin Alfabesi Avrupa\u2019n\u0131n t\u00fcm dillerine uyarlanm\u0131\u015ft\u0131 art\u0131k. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde konu\u015fulan dillerin yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te biri, dillerini yaz\u0131ya aktar\u0131rken Latin alfabesi ve\/veya ondan uyarlanm\u0131\u015f alfabeler kullanmaktad\u0131r.[13]<\/p>\n

Bizim \u00f6k\u00fcz\u00fcm\u00fcz ise alfabenin t\u00fcm bu yolculu\u011fu boyunca \u00f6nce Yunan alfabesinde Alpha\u2019ya, daha sonra Latin alfabesinde k\u0131rp\u0131larak sadece A\u2019ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bu arada k\u00fc\u00e7\u00fck harfler icat edilirken de \u00f6k\u00fczle ili\u015fkisi dikkate al\u0131n\u0131p \u00f6k\u00fcz ba\u015f\u0131na benzeyen bir sembolle (a) kar\u015f\u0131land\u0131. Alpha, alfabenin ilk harfi olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, \u201cBat\u0131\u201dda \u00f6zellikle bilimsel literat\u00fcrde s\u0131k\u00e7a kullan\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin Alfa Erkek\/Kad\u0131n (Alpha<\/em> Male<\/em>\/Female<\/em>) terimi, zoolojide grup i\u00e7erisinde bask\u0131n\/lider olan bireyleri tan\u0131mlar. \u0130ncil<\/em>\u2019de ise Tanr\u0131 Yunan alfabesinin ilk (Alpha<\/em>) ve son (Omega<\/em>) harflerine at\u0131fta bulunarak \u201cAlfa ve Omega Ben\u2019im. \u0130lk ve Sonuncu, Ba\u015flang\u0131\u00e7 ve Son Ben\u2019im.\u201d der.[14]<\/p>\n

Do\u011fu\u2019da alfabe<\/strong><\/p>\n

Alfabe ve Elif Bat\u0131\u2019da bu evrelerden ge\u00e7erken, ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 Mezopotamya\u2019da farkl\u0131 bir ser\u00fcven izliyordu. Fenikelilerle kom\u015fu olan ve yak\u0131n diller konu\u015fan Aramiler ve \u0130braniler, Fenike alfabesinde ufak tefek baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler yaparak, M\u00d6 8-7. y\u00fczy\u0131llarda onu kendi dillerine uyarlad\u0131lar. Bu iki alfabe Tevrat<\/em>\u2019\u0131n yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n

Kuran<\/em>\u2019\u0131n yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lan Arap alfabesi de yine Fenike alfabesinden t\u00fcretilir ancak bu s\u00fcrecin tam olarak ne zaman ve nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fiyle ilgili kesin veriler hen\u00fcz bulunamam\u0131\u015ft\u0131r.[15] En eski Arap\u00e7a yaz\u0131tlar, MS 6. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131na aittir. \u0130slamiyet\u2019in yay\u0131lmas\u0131yla Arap alfabesi, Mezopotamya\u2019n\u0131n t\u00fcm\u00fcnde kullan\u0131lan bir yaz\u0131 haline gelir. B\u00f6lgenin \u00f6nemli halklar\u0131ndan biri olan Farslar da Arap alfabesini uyarlayarak, Fars alfabesini olu\u015ftururlar.<\/p>\n

T\u00fcrkler MS 9. y\u00fczy\u0131ldan itibaren, Fars alfabesi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Arap harflerini tan\u0131d\u0131lar. Arap alfabesinin T\u00fcrk\u00e7eye uyguland\u0131\u011f\u0131 -bilinen- en eski eser ise, Ka\u015fgarl\u0131 Mahmud\u2019un 1072-1074 tarihli D\u00eevan\u00fc Lugati\u2019t-T\u00fcrk<\/em> adl\u0131 eseridir. Arap\/Fars alfabesi, Sel\u00e7uklular arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Osmanl\u0131lara ge\u00e7ti ve 13. y\u00fczy\u0131ldan itibaren b\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131 tarihi boyunca ve 1 Kas\u0131m 1928\u2019e kadar cumhuriyetin ilk be\u015f y\u0131l\u0131nda kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n

\"\"
1 Kas\u0131m 1928 tarihinde, Arap harflerine dayal\u0131 Osmanl\u0131 alfabesi b\u0131rak\u0131ld\u0131 ve Latin as\u0131ll\u0131 yeni T\u00fcrk harfleri kabul edildi.<\/figcaption><\/figure>\n

Harf Devrimi<\/strong><\/p>\n

Osmanl\u0131\u2019da Arap harflerine dayal\u0131 alfabeyi \u0131slah (revize) etme veya Latin harflerine dayal\u0131 yeni bir alfabe olu\u015fturma \u00f6nerileri, Tanzimat\u2019tan (1839) itibaren tart\u0131\u015f\u0131lmaktayd\u0131. II. Me\u015frutiyet\u2019e (1908) kadar devam eden bu tart\u0131\u015fmalarda entelekt\u00fcel kesim, kullan\u0131lan alfabeyi \u0131slah etme taraftar\u0131 Islahat\u00e7\u0131lar ile Latin alfabesini alma taraftar\u0131 Latinciler diye ikiye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.[16]<\/sup> T\u00fcrk\u00e7eyi Latin alfabesiyle yazma konusunda baz\u0131 denemeler hem Osmanl\u0131\u2019da hem de T\u00fcrki cumhuriyetlerde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131; [17]<\/sup> ancak Latin alfabesinin kabul\u00fc, Cumhuriyet\u2019ten sonra oldu. 1 Kas\u0131m 1928 tarihinde, Arap harflerine dayal\u0131 Osmanl\u0131 alfabesi b\u0131rak\u0131ld\u0131 ve Latin as\u0131ll\u0131 yeni T\u00fcrk harfleri kabul edildi.[18] Yeni alfabede Latin harflerinin \u00e7o\u011funun okunu\u015fu aynen korunmu\u015f, bir k\u0131sm\u0131n\u0131n okunu\u015fu da T\u00fcrk\u00e7eye uyarlanm\u0131\u015ft\u0131. Buna g\u00f6re ilk \u00fc\u00e7 harf a, be, ce diye okunuyordu. B\u00f6ylece art\u0131k elifba\u2019n\u0131n yerine bu ilk \u00fc\u00e7 harfin okunu\u015fu olan abece kullan\u0131l\u0131yor; \u201ca\u201d ile \u201celif\u201din ba\u011f\u0131 tamamen kopuyordu.<\/p>\n

K\u00fclt\u00fcr ve edebiyatta Elif<\/strong><\/p>\n

Bizim \u201c\u00f6k\u00fcz\/bo\u011fa\u201d anlam\u0131na gelen o ilk kelimemiz, ilk harfimiz olan Aleph\/Alef ise dilden dile aktar\u0131l\u0131rken Arap\u00e7ada hem ad\u0131 de\u011fi\u015fip Elif olmu\u015f, hem de art\u0131k g\u00f6renlere bo\u011fa ba\u015f\u0131n\u0131 an\u0131msatmaktan \u00e7ok uzak bir \u015fekle (\u0627) b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc.[19] T\u00fcrkler Arap alfabesini ald\u0131klar\u0131 zaman, Elif\u2019i de aynen korudular. Harflerin isimlerine ve \u015fekillerine \u00e7e\u015fitli inan\u0131\u015f ve k\u00fclt\u00fcrlerde baz\u0131 anlamlar verilmi\u015f, hatta \u0130slamiyet\u2019te harflerin yorum ve anlamlar\u0131na dayanan Hurufilik ad\u0131nda bir tarikat t\u00fcremi\u015ftir. Alfabenin ilk harfi olan Elif\u2019e de ismi ve \u015feklinden (\u0627) kaynaklanan \u00e7e\u015fitli anlamlar y\u00fcklenmi\u015ftir.[20]<\/p>\n

\"\"
Karacao\u011flan: \u201cDeli g\u00f6n\u00fcl abdal olmu\u015f, \/ Gezer Elif, Elif deyi…\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

Tasavvufta b\u00fct\u00fcn harflerin Elif\u2019te topland\u0131\u011f\u0131 kabul edilir, di\u011fer b\u00fct\u00fcn harfler Elif\u2019in farkl\u0131 bi\u00e7imleridir. B\u00fct\u00fcn harflerde Elif\u2019i g\u00f6rmek, b\u00fct\u00fcn varl\u0131klarda Allah\u2019\u0131 g\u00f6rmeye benzer. Elif ba\u015fta ve ortada ba\u015fka harflerle birle\u015fmedi\u011fi ve ayn\u0131 zamanda hem \u015feklen hem de ebced hesab\u0131nda[21] bir (1) rakam\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in Allah\u2019\u0131n tekli\u011fini ifade eden bir sembol olarak kabul edilir. Ayr\u0131ca Elif\u2019in harflerin ilki olmas\u0131 gibi, Allah da di\u011fer varl\u0131klardan \u00f6nce gelir.[22] Yunus Emre,<\/p>\n

\u201cD\u00f6rt kitab\u0131n manas\u0131 bellidir bir elifte<\/em><\/p>\n

Sen elifi bilmezsin bu nice okumakt\u0131r<\/em>\u201d<\/p>\n

beyitinde \u201cElif\u201d kelimesini, Allah\u2019\u0131n birli\u011fi, tekli\u011fi anlam\u0131nda kullan\u0131r. D\u00f6rt kitapta bahsedilen de bu birlik\/tekliktir. E\u011fer bunu anlamaya yaramayacaksa, okuman\u0131n da anlam\u0131 yoktur ona g\u00f6re.<\/p>\n

T\u00fcrk edebiyat\u0131nda sevgilinin boyu; uzunlu\u011fu ve d\u00fczg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc bak\u0131m\u0131ndan elife benzetilir. Bu nedenle sevgili, \u201celif boylu\u201d anlam\u0131na gelen \u201celif-bala, elif-kad, elif-kamet\u201d diye an\u0131l\u0131r. B\u00f6yle bir kullan\u0131m, \u00f6rne\u011fin Nesimi\u2019nin bir gazelinde vard\u0131r:[23]<\/p>\n

\u201cK\u00e2met\u00fcne elif diyen g\u00f6r ne uzun hay\u00e2l eder<\/em><\/p>\n

Her ki diler vis\u00e2l\u00fcni arz\u00fb-y\u0131 muh\u00e2l eder<\/em>\u201d<\/p>\n

Elif ayr\u0131ca hem T\u00fcrk hem de Fars edebiyat\u0131nda burun ve kemer gibi insan v\u00fccudu ile ilgili unsurlar; a\u011fa\u00e7, ok, m\u0131zrak, yol ve benzeri do\u011faya ait nesneler ve do\u011fruluk, liderlik, fakirlik, gurur, kendini be\u011fenmi\u015flik, gam ve keder gibi kavramlar i\u00e7in bir sembol olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.[24]<\/p>\n

Elif, Allah kelimesinin ilk harfi ve birli\u011finin sembol\u00fc kabul edildi\u011finden, folklorda da \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r. Osmanl\u0131\u2019da \u00e7ocuk ya\u015fta tahta \u00e7\u0131kan padi\u015fahlar\u0131n c\u00fclus t\u00f6renlerinde al\u0131nlar\u0131na bir elif \u00e7izmek \u00e2deti vard\u0131 ve buna \u201celif \u00e7ekmek\u201d denirdi. Halk aras\u0131nda da ak\u0131ll\u0131 ve g\u00fczel \u00e7ocuklar\u0131n al\u0131nlar\u0131na nazar de\u011fmesin diye elif \u00e7ekilirdi. Bu deyim ayr\u0131ca a\u015f\u0131\u011f\u0131n sinesine a\u015fk yaras\u0131 a\u00e7mak manas\u0131nda da kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.[25]<\/p>\n

Elif, divan edebiyat\u0131ndaki kadar yayg\u0131n olmamakla birlikte T\u00fcrk halk edebiyat\u0131nda da kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak halk edebiyat\u0131 \u00fcr\u00fcnlerinde daha \u00e7ok Anadolu\u2019da yayg\u0131n bir kad\u0131n ismi olmas\u0131 sebebiyle ge\u00e7er. Mesela Karacao\u011flan\u2019\u0131n \u00fcnl\u00fc<\/p>\n

\u201c\u0130ncecikten bir kar ya\u011far, <\/em><\/p>\n

Tozar Elif, Elif deyi… <\/em><\/p>\n

Deli g\u00f6n\u00fcl abdal olmu\u015f, <\/em><\/p>\n

Gezer Elif, Elif deyi…<\/em>\u201d<\/p>\n

ko\u015fu\u011funda b\u00f6yle bir kullan\u0131m vard\u0131r.<\/p>\n

Elif alfabenin ilk harfi oldu\u011fundan \u201cokumak, bilmek\u201d anlam\u0131nda baz\u0131 atas\u00f6z\u00fc ve deyimlerde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: \u201cElif okumak\u201d, \u201cEliften ba\u015flamak\u201d. \u201cEliften yaya kadar\u201d deyimleri ba\u015ftan sona okumak, s\u0131ras\u0131yla bilmek ve \u00f6\u011frenmek; \u201cElifi bilmez\u201d, \u201cElifi g\u00f6rse mertek san\u0131r\u201d deyimleri de okuma yazma bilmeme, cehalet manas\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. \u201cElifi elifine\u201d ise aynen, t\u0131pat\u0131p demektir.[26] \u201cElifin hecesi var, g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn gecesi var\u201d: kolay ve d\u00fczg\u00fcn ba\u015flayan bir i\u015f hep \u00f6yle s\u00fcr\u00fcp gitmez, g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle ve aksakl\u0131klarla da kar\u015f\u0131la\u015f\u0131labilinir; \u201cL\u00e2m\u00a0elif\u00a0\u00e7evirmek (\u00e7izmek)\u201d: k\u0131sa bir s\u00fcre dola\u015f\u0131p gelmek anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.[27]<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

[1] S\u00fcmerler hakk\u0131nda detayl\u0131 bilgi i\u00e7in bkz.: Kramer, S. N., 2002, S\u00fcmerler: Tarihleri, K\u00fclt\u00fcrleri ve Karakterleri, (\u00c7ev: \u00d6zcan Buze), Kabalc\u0131 Yay\u0131nevi, \u0130stanbul.<\/p>\n

[2] G\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fan S\u00fcmer tabletlerinin y\u00fczde doksan be\u015finden fazlas\u0131 ekonomik nitelikli tabletlerdir; yani senet ve makbuzlar, evlat edinme ve ortakl\u0131k s\u00f6zle\u015fmeleri, irade beyanlar\u0131 ve vasiyetnameler, i\u015f\u00e7i ve \u00fccret listeleri vb. Bkz.: Kramer, S. N., 2001, S\u00fcmer Mitolojisi, (\u00c7ev: Hamide Koyukan) Kabalc\u0131 Yay\u0131nevi, \u0130stanbul, s. 36.<\/p>\n

[3] Bu sistemler i\u00e7in bkz: Schmandt-Besserat, D., 1979, \u201cAn Archaic Recording System in the Uruk-Jemdet Nasr Period\u201d, American Journal of Archaeology, Vol. 83, No. 1, 19-48.<\/p>\n

[4] Childe, G., Tarihte Neler Oldu, (\u00c7ev: Mete Tun\u00e7ay & Alaeddin \u015eenel), Alan Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u0130stanbul, s.75.<\/p>\n

[5] K\u00f6ro\u011flu, K., 2011, Eski Mezopotamya Tarihi, \u0130leti\u015fim Yay., \u0130stanbul, s.54.<\/p>\n

[6] Dil ailelerinden biri. Kadim dillerden Akad\u00e7a, Babilcenin yan\u0131 s\u0131ra bug\u00fcn de konu\u015fulan Arap\u00e7a, \u0130branice, S\u00fcryanice vb bu dil ailesinin \u00fcyeleridir.<\/p>\n

[7] Diamond, J., 2013, T\u00fcfek, Mikrop ve \u00c7elik, T\u00fcbitak, s.291.<\/p>\n

[8] \u201cG\u201d harfinin \u201cC\u201dye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc Latin alfabesinde ger\u00e7ekle\u015fir. \u00d6rne\u011fin Yunancada \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc harf Gamma (\u0393\/\u03b3)\u2019d\u0131r.<\/p>\n

[9] Burkert, W., 2012, Yunan K\u00fclt\u00fcr\u00fcnde Yak\u0131ndo\u011fu Etkileri, (\u00c7ev: Mehmet Fatih Yavuz), \u0130thaki Yay., \u0130stanbul.<\/p>\n

[10] Ebced, Arap alfabesinin eski s\u0131ralan\u0131\u015f\u0131ndan (elif, ba, cim, dal) ilk d\u00f6rt harfinin okunu\u015flar\u0131yla (E-B-Ce-D) t\u00fcretilmi\u015f bir s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n

[11] Jean, G., 2008, Yaz\u0131. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Belle\u011fi, Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, s.63-64.<\/p>\n

[12] G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Rusya, Ukrayna, Bulgaristan vb Do\u011fu Avrupa \u00fclkelerinin \u00e7o\u011funda kullan\u0131lan Kiril Alfabesi de bu Yunan alfabesi kullan\u0131larak MS. 9. y\u00fczy\u0131lda olu\u015fturulmu\u015ftur.<\/p>\n

[13] https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/List_of_writing_systems<\/p>\n

[14] Yuhanna \u0130ncil\u2019i, Vahiy, B\u00f6l\u00fcm 21.<\/p>\n

[15] Jean, G., 2008, Yaz\u0131: \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Belle\u011fi, Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, s.53-54.<\/p>\n

[16] Ertem, R., 1995, \u201cElifba\u201d TDV \u0130slam Ansiklopedisi, cilt: 11: 39-44.<\/p>\n

[17] Ka\u00e7alin, M. S., 1995, \u201cElifba. T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin Yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Alfabeler,\u201d TDV \u0130slam Ansiklopedisi, \u00a0cilt:\u00a011:\u00a044-49.<\/p>\n

[18] Ertem, R., age, 44.<\/p>\n

[19] \u00c7etin, N. M., 1991, \u201cArap. Yaz\u0131, Dil ve Edebiyat\u201d TDV \u0130slam Ansiklopedisi, Cilt 3: s.276-309.<\/p>\n

[20] \u00c7elebio\u011flu, A., \u201cElif Harfiyle \u0130lgili Baz\u0131 Edebi Hususiyetler\u201d T\u00fcrk Dili Ve Edebiyat\u0131 Dergisi, Cilt: 24-25, (1980-1986): s.45-64.<\/p>\n

[21] Ebced rakamlar\u0131 denilen alfabetik bir say\u0131 sistemini kullanarak, kelime veya c\u00fcmlelerin say\u0131sal de\u011ferini hesaplama ve bunlardan anlamlar \u00e7\u0131kartma i\u015flemi. Bkz: https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Ebced_hesab%C4%B1#.C4.B0braniler_ve_di.C4.9Fer_dillerde_uygulamalar<\/p>\n

[22] Uzun, M., 1995, \u201cElif\u201d, TDV \u0130slam Ansiklopedisi, Cilt 11: 36-37.<\/p>\n

[23] Uzun, M., 1995, \u201cElif\u201d, TDV \u0130slam Ansiklopedisi, Cilt 11: 36-37.<\/p>\n

[24] Ba\u015faran, O., 2005, \u201cFars \u015eiirinde Do\u011fruluk Sembol\u00fc Olarak Elif\u201d N\u00fcsha, Y\u0131l: 5, Say\u0131: 19 (G\u00fcz 2005): 24.<\/p>\n

[25] Uzun, M., 1995, \u201cElif\u201d, TDV \u0130slam Ansiklopedisi, Cilt 11: 36-37.<\/p>\n

[26] Uzun, M., 1995, \u201cElif\u201d, TDV \u0130slam Ansiklopedisi, Cilt 11: 36-37.<\/p>\n

[27] T\u00fcrk Dil Kurumu, \u00c7evrimi\u00e7i Atas\u00f6zleri ve Deyimler S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc, Elif maddesi.
\nhttp:\/\/tdk.gov.tr\/index.php?option=com_atasozleri&view=atasozleri&kategoriget=atalst&kelimeget=elif&hngget=tam Eri\u015fim Tarihi: 05.05.2016<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yaz\u0131n\u0131n icad\u0131ndan daha eski olan Elif, yaz\u0131yla kay\u0131tlara ge\u00e7mi\u015f, alfabeyle de d\u00fcnyaya yay\u0131lm\u0131\u015f. Bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok dilinde Elif ve onun \u00e7e\u015fitli versiyonlar\u0131 olan Alpha, Alfa, Aleph, Alef vs ya bir k\u0131z ismi, ya bir matematik, fizik, psikoloji terimi ya da belki bir k\u00f6y ismi olarak kullan\u0131l\u0131r. Elif, T\u00fcrk\u00e7ede en \u00e7ok kullan\u0131lan, en g\u00fczel k\u0131z isimlerden […]<\/p>\n","protected":false},"author":419,"featured_media":15457,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[185,214,222],"tags":[1787,694,1788,310,238],"class_list":["post-15450","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-148-sayi","category-dilbilim","category-tarih","tag-alfabe","tag-dil","tag-diller-tarihi","tag-iletisim","tag-tarih"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t