{"id":15514,"date":"2016-06-01T13:25:13","date_gmt":"2016-06-01T10:25:13","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=15514"},"modified":"2018-01-02T13:52:24","modified_gmt":"2018-01-02T10:52:24","slug":"akkuyu-nukleer-guc-santrali-ve-deprem-tehlikesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/06\/01\/akkuyu-nukleer-guc-santrali-ve-deprem-tehlikesi","title":{"rendered":"Akkuyu N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Santral\u0131 ve deprem tehlikesi"},"content":{"rendered":"

N\u00fckleer lobinin milyar dolarl\u0131k b\u00fct\u00e7elerinde do\u011fal ve insan k\u00f6kenli tehlikeleri tan\u0131ma ve etkilerini en aza indirmeye y\u00f6nelik yap\u0131lacak en ileri yerbilimi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in harcanan para t\u00fcm di\u011fer harcamalar\u0131n yan\u0131nda ufak kal\u0131r. Afet g\u00fcvenli n\u00fckleer g\u00fc\u00e7 santral\u0131 (NGS) i\u00e7in olas\u0131 \u015f\u00fcphe ve soru i\u015faretlerini giderecek \u00e7al\u0131\u015fmalarda paradan \u00e7ok do\u011fru bilgi \u00f6nemlidir. Bu konuda elde edilen bulgular her t\u00fcrl\u00fc olumlu veya olumsuz g\u00f6r\u00fc\u015flere a\u00e7\u0131k olmal\u0131d\u0131r. <\/em><\/p>\n

E\u011fer bir N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Santral\u0131 (NGS) kurmak isterseniz g\u00fcvenlik i\u00e7in kesinlikle uyman\u0131z gereken \u00e7ok say\u0131da kurallar dizisi vard\u0131r. Bunlar Uluslararas\u0131 Atom Enerjisi Ajans\u0131\u2019n\u0131n (UAEA) \u00e7e\u015fitli derecede yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 olan \u00f6neri ve kural y\u00f6nergeleri ile her \u00fclkenin kendi Atom Enerji Komisyonu (T\u00fcrkiye\u2019de T\u00fcrkiye Atom Enerjisi Kurumu-TAEK) (3) ve benzeri kurulu\u015flar\u0131n\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi yasa ve y\u00f6netmeliklerle belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n

NGS i\u015fletimi s\u0131ras\u0131nda en \u00f6nemli konulardan biri de, maruz kal\u0131nabilecek her t\u00fcrl\u00fc do\u011fal ve insan k\u00f6kenli tehlikelerin (teknolojik veya antropojenik) olu\u015fturaca\u011f\u0131 radyasyon ka\u00e7a\u011f\u0131 ve s\u0131zma olaylar\u0131ndan do\u011facak kay\u0131p ve zarar risklerini en aza indirgemektir. Peki n\u00fckleer santralleri olumsuz etkileyecek ve bir n\u00fckleer afete yol a\u00e7abilecek bu do\u011fal ve insan k\u00f6kenli tehlikeler nelerdir?<\/p>\n

Deprem, fay, tayfun, hortum, y\u0131ld\u0131r\u0131m, sel, tsunami, toprak kaymas\u0131, kaya d\u00fc\u015fmesi, heyelan, s\u0131v\u0131la\u015fma, toprak ve yeralt\u0131 bo\u015fluklar\u0131n\u0131n (ma\u011fara, maden galerileri) \u00e7\u00f6kmesi, zemin kabarmas\u0131 ve oturmas\u0131, \u00e7\u0131\u011f, deniz dalgas\u0131 ve s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fiminin a\u015f\u0131r\u0131 derecede olmas\u0131 gibi olaylar do\u011fal k\u00f6kenli tehlikelerdir. Santralin i\u015fletme hatalar\u0131, kimyasal kazalar, yang\u0131nlar, u\u00e7ak d\u00fc\u015fme dahil ula\u015f\u0131m ve ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k kazalar\u0131, asit ya\u011fmurlar\u0131 ve ter\u00f6r gibi tehlikeleri ise insan k\u00f6kenli tehlikeler olarak s\u0131ralayabiliriz.<\/p>\n

Baz\u0131 do\u011fal tehlikeler, dolayl\u0131 olarak insan k\u00f6kenli tehlike unsurlar\u0131n\u0131 da harekete ge\u00e7irerek, \u00e7ok a\u011f\u0131r kay\u0131plar verdiren afetlere d\u00f6n\u00fc\u015febilir. \u00d6rne\u011fin 11 Mart 2011 y\u0131l\u0131nda Japonya\u2019n\u0131n do\u011fusunda okyanus taban\u0131nda olan 9,0 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki depremin yaratt\u0131\u011f\u0131 sars\u0131nt\u0131 ve tsunaminin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, santral\u0131n g\u00fcvenlik tasar\u0131m\u0131nda yap\u0131lan hatalar ve \u00f6ng\u00f6r\u00fc eksiklikleri nedeniyle k\u0131y\u0131daki Fukushima Daiichi N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Santralinde elektrikleri kesmi\u015f, radyoaktif madde bar\u0131nd\u0131ran reakt\u00f6r\u00fcn so\u011futma sistemlerini devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakm\u0131\u015f ve n\u00fckleer s\u0131z\u0131nt\u0131ya neden olmu\u015ftur. Bu n\u00fckleer kaza \u00e7ok b\u00fcy\u00fck insani ve ekonomik kay\u0131plar yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu makalede, bir deprem \u00fclkesi olan T\u00fcrkiye\u2019nin ilk N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Santral\u0131 olarak yap\u0131lmas\u0131 planlanan Akkuyu NGS\u2019nin etkilenebilece\u011fi en b\u00fcy\u00fck depremin anla\u015f\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik olarak, 1970\u2019li y\u0131llardan bug\u00fcne kadar yap\u0131lan \u00e7ok say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fmalar kronolojik bir s\u0131rayla \u00f6zetlenmeye ve elde edilen sonu\u00e7lar objektif bir yakla\u015f\u0131mla de\u011ferlendirilmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, dikkatimizi \u00e7eken baz\u0131 eksikliklere de i\u015faret edilmi\u015ftir. B\u00fct\u00fcn \u00f6zg\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar tek tek kaynak g\u00f6sterilmedi ancak kaynak b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde verilen baz\u0131 yay\u0131n ve raporlardan bu \u00f6zg\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalara eri\u015filebilir.<\/p>\n

UAEA\u2019n\u0131n deprem yaratma kapasitesi olan faylarla ilgili kurallar\u0131<\/strong><\/p>\n

Bir NGS\u2019nin kuvvetli ve b\u00fcy\u00fck deprem tehlikesiyle kar\u015f\u0131la\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesaplamak i\u00e7in santralden 300 km uzakl\u0131\u011fa kadar olan alanda daha \u00f6nce ya\u015fanm\u0131\u015f t\u00fcm depremlerin \u00f6zellikleri, kuvvetli deprem yaratabilecek t\u00fcm aktif veya etkin faylar\u0131n konumlar\u0131, ya\u015flar\u0131, kaynak ve hareket \u00f6zellikleri, daha \u00f6nceki depremlerle ili\u015fkileri, zemin ve toprak yap\u0131s\u0131 vb bir \u00e7ok fiziksel, niteliksel ve niceliksel \u00f6zellikleri UAEA ve di\u011fer ulusal ve uluslararas\u0131 norm ve standartlar\u0131na g\u00f6re yeniden incelenmelidir .<\/p>\n

UAEA\u2019n\u0131n \u201cN\u00fckleer Tesislerin \u0130n\u015faat Sahas\u0131ndaki Deprem Tehlikesinin De\u011ferlendirilmesi \u0130\u00e7in \u00d6zel G\u00fcvenlik Rehberi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 SSG-9 say\u0131l\u0131 y\u00f6netmeli\u011fine g\u00f6re (1) NGS sahas\u0131nda deprem tehlikesini belirlemeye y\u00f6nelik d\u00f6rt farkl\u0131 a\u015famal\u0131 saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekir. NGS in\u015faat sahas\u0131 merkez olmak \u00fczere bunlar s\u0131ras\u0131yla:<\/p>\n

1) B\u00f6lgesel \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 (en az 300 km yar\u0131\u00e7apl\u0131 alanda)<\/p>\n

2) Yak\u0131n b\u00f6lgesel \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 (en az 25 km yar\u0131\u00e7apl\u0131 alanda)<\/p>\n

3) Yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 (en az 5 km yar\u0131\u00e7apl\u0131 alanda)<\/p>\n

4) \u0130n\u015faat sahas\u0131 (1 km2<\/sup>)<\/p>\n

UAEA SSG-9\u2019a g\u00f6re burada etkin veya aktif olarak s\u0131n\u0131flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z fay, yetkin fay (capable fault) olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. UAEA\u2019ya g\u00f6re bir fay a\u015fa\u011f\u0131daki durumlarda etkin (yetkin) fay olarak de\u011ferlendirir:<\/p>\n

a) Y\u00fczeyde veya y\u00fczeye yak\u0131n bir yerde bir veya birden fazla hareketin vuku bulmu\u015f olabilece\u011fi sonucuna var\u0131labilecek bir hareket(ler) belirtisi (b\u00fcy\u00fck deformasyon ve\/veya kayma gibi) varsa, ki bu husus bundan sonra da y\u00fczeyde veya y\u00fczeye yak\u0131n bir yerde ayn\u0131 t\u00fcrden bir hareketin olabilece\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n

Gerek depremsellik, gerekse jeolojik verilerin deprem tekrar\u0131n\u0131n s\u0131k oldu\u011funa i\u015faret etti\u011fi b\u00f6lgelerde referans olarak on binlerce y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre (\u00f6rne\u011fin \u00dcst Pleistosen – Holosen yani \u015fimdiki zaman), daha az aktif b\u00f6lgelerde ise bu referans s\u00fcre \u00e7ok daha uzundur (\u00f6rne\u011fin Pliyosen – Kuvaterner – yani \u015fimdiki zaman).<\/p>\n

b) Bir fay\u0131n hareketinin y\u00fczeydeki veya y\u00fczeye yak\u0131n ba\u015fka bir fay\u0131 hareket ettirmesi gibi, bilinen bir etkin fay ile yap\u0131sal bir ili\u015fki kan\u0131tlanm\u0131\u015f ise.<\/p>\n

c) \u0130lgili b\u00f6l\u00fcmde belirlenen, sismojenik bir yap\u0131 ile ili\u015fkili maksimum potansiyel deprem b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc yeterince b\u00fcy\u00fck ve tesisin mevcut tektonik yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde y\u00fczeyde veya y\u00fczey yak\u0131n\u0131nda bir hareket olabilece\u011fi sonucuna var\u0131labilecek bir derinlikte ise.<\/p>\n

Deniz k\u0131y\u0131s\u0131ndaki tesislerde olas\u0131 tsunami tehlike de\u011ferlendirmesi i\u00e7in de SSG-18 numaral\u0131 g\u00fcvenlik rehberindeki (2) kural ve \u00f6nerilere uyulmal\u0131d\u0131r. UAEA, bu kurallara g\u00f6re izleme ve denetim yapar ve n\u00fckleer tesisin radyasyon s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 yapmas\u0131na neden olabilecek \u015fekilde etkileme ve afete d\u00f6n\u00fc\u015fme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan her t\u00fcrl\u00fc do\u011fal veya insan k\u00f6kenli olaylar\u0131n tehlike derecesinin ve zarar\/kay\u0131p risklerinin bilimsel y\u00f6ntemlerle belirlenmesini ister.<\/p>\n

NGS\u2019ler dahil her t\u00fcrl\u00fc yap\u0131n\u0131n depreme dayan\u0131kl\u0131 olacak \u015fekilde in\u015fas\u0131 \u201ctasar\u0131ma esas deprem ivmesi\u201d de\u011ferinin saptanmas\u0131 ve yap\u0131 tasar\u0131m\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131yla sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n

Akkuyu NGS Elektrik \u00dcretim A.\u015e.\u2019nin 2013 y\u0131l\u0131ndaki Akkuyu Sahas\u0131 Yer Raporu\u2019nda belirtildi\u011fi gibi, Akkuyu NGS Sahas\u0131 i\u00e7in daha \u00f6nce yap\u0131lan tehlike analizleri sonucunda en bask\u0131n d\u0131\u015f etkilerin, depremler ve tsunamiler olaca\u011f\u0131 bilinmektedir. (4) Bu durum, Do\u011fu Akdeniz\u2019in k\u0131y\u0131 b\u00f6lgelerinin ortak \u00f6zelli\u011fidir.<\/p>\n

Akkuyu NGS\u2019nin kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fi deprem etkisi ile ilgili tart\u0131\u015fmalara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Rusya\u2019n\u0131n in\u015fa edece\u011fi Akkuyu NGS\u2019nin \u00e7ok g\u00fcvenli olaca\u011f\u0131 tezleri yan\u0131 s\u0131ra, teknik yetersizlikleriyle ilgili \u00e7e\u015fitli tezlerin tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6rne\u011fin, K\u00fcnar\u2019\u0131n (2012) Ruslar\u0131n kendi \u00fclkelerinde yapt\u0131klar\u0131 n\u00fckleer santrallerde depreme dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7 dikkate almad\u0131klar\u0131ndan bahisle, Akkuyu\u2019ya kuracaklar\u0131 VVER1200 tasar\u0131m\u0131n\u0131 0,25 g\u2019l\u0131k (ortalama 245 cm\/sn2<\/sup>) bir ivmeye dayand\u0131racaklar\u0131 tezi bunlardan biridir. (5) Yine di\u011fer bir tez de Ruslar\u0131n h\u00e2lihaz\u0131rda n\u00fckleer santral i\u00e7in 0,46 g\u2019ye (ortalama 450 cm\/sn2<\/sup>) uygun tasar\u0131mlar\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. (5)<\/p>\n

Bir ba\u015fka tart\u0131\u015fma konusu da, \u00f6nerilen VVER-1200 modeli reakt\u00f6r \u00fcnitelerinin Rusya taraf\u0131ndan yeni geli\u015ftirildi\u011fi ve ilk defa T\u00fcrkiye\u2019de kullan\u0131lacak olmas\u0131d\u0131r. \u015eirketin Akkuyu\u2019da kurmay\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131 reakt\u00f6r modelinin d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinde i\u015fletme halinde bulunmad\u0131\u011f\u0131 da iddia edilmi\u015ftir. Bu nedenle de reakt\u00f6r\u00fcn hen\u00fcz teknik\/insani hatalara, kazalara, ter\u00f6rist sald\u0131r\u0131lara ve depreme kar\u015f\u0131 ne kadar dayan\u0131kl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilinmedi\u011fi, bu reakt\u00f6r\u00fcn daha \u00f6nce Avrupa Birli\u011fi\u2019nden izin ve lisans alamam\u0131\u015f oldu\u011fu, ABD General Electric (GE) firmas\u0131n\u0131n bu sistemi g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan riskli buldu\u011fu i\u00e7in kendi otomasyon ve kontrol sistemlerinin bu reakt\u00f6rde kullan\u0131lmas\u0131na izin vermedi\u011fi ifade edilmektedir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, santralin otomasyonu konusunda daha \u00f6nceden Ruslarla \u00e7al\u0131\u015fan Siemens firmas\u0131n\u0131n da n\u00fckleer sekt\u00f6rden \u00e7ekildi\u011fi de ifade edilmektedir. (5)<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 1. T\u00fcrkiye ve yak\u0131n \u00e7evresinin g\u00fcncel tektonik levha hareketleri ve etkin ana tektonik unsurlar\u0131. (6) Siyah daire Akkuyu NGS\u2019nin konumunu g\u00f6sterir. NAF, Kuzey Anadolu Fay\u0131; EAF, Do\u011fu Anadolu Fay\u0131; NEAF, Kuzeydo\u011fu Anadolu Fay\u0131; CA, K\u0131br\u0131s Dalma-Batma Ku\u015fa\u011f\u0131; ECFZ, Ecemi\u015f Fay Ku\u015fa\u011f\u0131; TGFZ; Tuzg\u00f6l\u00fc Fay Ku\u015fa\u011f\u0131. Bu fay ku\u015faklar\u0131 etkin fay yap\u0131lar\u0131n\u0131 i\u00e7erir.<\/figcaption><\/figure>\n

Akkuyu civar\u0131nda fay yap\u0131lar\u0131n\u0131n durumu hakk\u0131nda k\u0131sa a\u00e7\u0131klama<\/strong><\/p>\n

200 milyon y\u0131l \u00f6nce ba\u015flayan ve Anadolu Levhas\u0131n\u0131n ve \u00e7evresindeki jeolojik yap\u0131lar\u0131n \u015fekillenmesini sa\u011flayan yerkabu\u011fu levhalar\u0131n\u0131n konumu ve olu\u015fan ana jeolojik unsurlar \u015eekil 1\u2019de verilmi\u015ftir. \u015eekilde oklarla g\u00f6sterilen hareket y\u00f6nleri ve h\u0131zlar\u0131 ile halen s\u00fcren bu yerkabu\u011fu hareketleri nedeniyle T\u00fcrkiye ve \u00e7evresinde yery\u00fcz\u00fc \u015fekilleri de\u011fi\u015fmekte, k\u0131vr\u0131mlanmalar ve da\u011f ve ova olu\u015fumlar\u0131 tazelenmekte, faylar geli\u015fmekte ve hareket etmekte, faylar\u0131n hareketi ile de depremler olu\u015fmaktad\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7 milyonlarca y\u0131l daha s\u00fcrecektir.<\/p>\n

\u015eekil 1\u2019de verilen makro \u00f6l\u00e7ekteki fay haritas\u0131nda Akkuyu NGS\u2019nin geni\u015f \u00e7evresinde ancak \u00e7ok b\u00fcy\u00fck etkin fay ve bindirme ku\u015faklar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u015eekil 1\u2019de, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Akkuyu NGS\u2019ye en yak\u0131n etkin faylar K\u0131br\u0131s Dalma-Batma Ku\u015fa\u011f\u0131 ve Ecemi\u015f Fay Ku\u015fa\u011f\u0131d\u0131r. Akkuyu NGS\u2019nin deprem tehlikesine y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rmalara kat\u0131lan Worley Parsons \u015firketinin b\u00f6lgede daha \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f bir\u00e7ok jeolojik, jeofizik ve sismolojik ara\u015ft\u0131rmalara dayanarak haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 rapora g\u00f6re (7), Akkuyu NGS merkez olmak \u00fczere Akkuyu NGS\u2019yi etkileme potansiyeli olan ve 300 km yar\u0131\u00e7apl\u0131 alanda g\u00f6ze \u00e7arpan etkin (yetkin) faylar ve tektonik unsurlar \u015funlard\u0131r: Ak\u015fehir Fay\u0131, Eski\u015fehir Fay\u0131, Tuzg\u00f6l\u00fc Fay\u0131, Orta Anadolu Fay\u0131, Ecemi\u015f Fay\u0131, Namrun Fay\u0131, Do\u011fu Anadolu Fay\u0131, \u00d6l\u00fc Deniz Fay\u0131, K\u0131br\u0131s Dalma-Batma Ku\u015fa\u011f\u0131. Bu b\u00fcy\u00fck fay ku\u015faklar\u0131n\u0131n son 2500 y\u0131ll\u0131k deprem tarihindeki olaylara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda NGS\u2019yi etkileme yetkinlikleri vard\u0131r.<\/p>\n

Deprem tehlike potansiyelini belirleme ad\u0131na Akkuyu NGS\u2019ye yak\u0131n b\u00f6lgesel alanda daha \u00f6nce karada ve denizde yap\u0131lm\u0131\u015f t\u00fcm jeolojik, jeomorfolojik ve jeofizik \u00e7al\u0131\u015fmalara ek olarak yeniden baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Akkuyu\u2019ya yak\u0131n olan Ecemi\u015f ve Kozan faylar\u0131n\u0131n ve yak\u0131n \u00e7evredeki di\u011fer faylar\u0131n etkin olup olmad\u0131\u011f\u0131, karada g\u00f6zlenen bu fay izlerinin denizde devam edip etmedi\u011fi konular\u0131 ilgili bir\u00e7ok raporda sorgulanm\u0131\u015f ve tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporu, 2014) (8)<\/p>\n

Ecemi\u015f Fay\u0131 e\u011fer etkin bir fay ise uzunlu\u011fu itibariyle b\u00fcy\u00fck deprem yaratma potansiyeli olan bir fayd\u0131r. Bu fay\u0131n Mersin\u2019in 30 km kuzeyindeki bir noktaya kadar ula\u015ft\u0131\u011f\u0131, burada daha g\u00fcneyde Akdeniz\u2019e do\u011fru ilerlemedi\u011fi savunulan tezlerden biridir. Ancak di\u011fer baz\u0131 yerbilimciler de Ecemi\u015f Fay\u0131\u2019n\u0131n Mersin\u2019in bat\u0131s\u0131ndan KKD-GGB do\u011frultusunda denize do\u011fru devam etti\u011finin i\u015faretlerini g\u00f6zlemlediklerini savunmaktad\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarla ilgili ayr\u0131nt\u0131l\u0131 literat\u00fcr listesi Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporu\u2019nda (8) verilmi\u015ftir. Bu farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerin, baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar sonlansa dahi, karada ve denizde yap\u0131lacak daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 jeolojik ve jeofizik \u00e7al\u0131\u015fmalarla mutlaka incelenmesi gerekti\u011fi, aksi taktirde Ecemi\u015f Fay\u0131\u2019n\u0131n ve onun deniz i\u00e7erisindeki devam\u0131 konusu Akkuyu NGS i\u00e7in \u00f6nemli bir tehdit olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n bitmeyece\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu konuda bir\u00e7ok jeolojik, jeomorfolojik, tarihsel deprem, g\u00fcncel depremsellik ve hendek \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f, ancak tart\u0131\u015fma bitmemi\u015ftir. Denizde sismik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapan kurumun raporunda denizdeki sismik verilerde \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck fay izi g\u00f6rd\u00fcklerini, bunlar\u0131n uzunluklar\u0131n\u0131n 40 km kadar oldu\u011funu ve bunlar\u0131n karadaki Ecemi\u015f ve Kozan Faylar\u0131na ba\u011flanma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011funa de\u011finmi\u015flerdir.<\/p>\n

\u00c7ED raporunun haz\u0131rlanmas\u0131nda bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 raporlayan ENVY grubunun raporlar\u0131nda denizde al\u00fcvyon alt\u0131nda k\u00f6r ters faylar ve dike yak\u0131n y\u00fcksek a\u00e7\u0131l\u0131 ters faylar\u0131n g\u00f6zlendi\u011finden hareketle; Akkuyu NGS\u2019nin bulundu\u011fu sahil noktas\u0131na 18 km uzakl\u0131kta deniz taban\u0131nda do\u011fu-bat\u0131 do\u011frultusunda \u00e7ok dik k\u0131tasal e\u011fimin \u00fczerindeki al\u00fcvyon \u00f6rt\u00fcs\u00fc dahil daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 sismik et\u00fctlerle incelenmesi gerekti\u011fi ifade edilmektedir. Ayr\u0131ca, karadaki jeolojik saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda g\u00f6zlenen y\u00fckselmi\u015f aktif denizel tara\u00e7alar\u0131n aktif ters faylarla ili\u015fkisinin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

Hava foto\u011fraflar\u0131 ve sahada do\u011frudan yap\u0131lan g\u00f6zlemlerde Aya\u015f ve K\u0131zkalesi aras\u0131nda g\u00f6zlenen fay izleri, Roman-Bizans kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndaki su kanallar\u0131n\u0131n kayma-k\u0131r\u0131lma g\u00f6zlemleri (14 metre sol yanl\u0131 at\u0131m) sol yanl\u0131 bir etkin fay\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar etkin Aya\u015f Fay\u0131\u2019n\u0131n uzunlu\u011funun 86 km oldu\u011funu, bu uzunlukta bir fay\u0131n 7,2 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde bir deprem yaratabilece\u011fini, fay\u0131n Ecemi\u015f Fay\u0131\u2019na paralel oldu\u011funu ve Ecemi\u015f Fay\u0131\u2019n\u0131n denize devam\u0131yla ili\u015fkili oldu\u011funu ifade etmektedirler. Bu fay\u0131n Akkuyu NGS\u2019ye uzakl\u0131\u011f\u0131 40 km kadard\u0131r ve MS 97\u2019de olan Diocaesarea (Uzuncabur\u00e7) ve MS 300-399\u2019daki Corycus (K\u0131zkalesi) y\u0131k\u0131c\u0131 depremleriyle ili\u015fkili oldu\u011fu iddia edilmektedir. Bu yap\u0131lar\u0131n daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 incelenmesi ve bunlar\u0131n denize devam\u0131 ve denizdeki fay ve bindirme yap\u0131lar\u0131yla ili\u015fkileri ayr\u0131nt\u0131l\u0131 deniz sismi\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla incelenmelidir. Nihai \u00c7ED raporunda bu konuda aktar\u0131lan bilgiler yeterli de\u011fildir.<\/p>\n

Akkuyu NGS\u2019ye yak\u0131n uzakl\u0131kta (5 km ve daha yak\u0131n) bulunan Ta\u015fl\u0131k ve G\u00f6kgedik Ters Fay\u0131, B\u00fcy\u00fckeceli Ters Fay\u0131, Ko\u00e7a\u015fl\u0131 Ters Fay\u0131, Akkuyu Fay\u0131 ve Aksaz Fay\u0131 ya\u015flar\u0131 itibariyle etkin olmayan faylar s\u0131n\u0131f\u0131ndad\u0131r. Aksaz Fay\u0131 her ne kadar etkin bir fay olarak g\u00f6z\u00fckm\u00fcyorsa da konumu itibariyle Akkuyu NGS i\u00e7in planlanan 4. N\u00fckleer \u00dcnitenin yerinin daha g\u00fcvenli bir yere al\u0131nmas\u0131 \u00f6nerilmektedir.<\/p>\n

Akkuyu NGS sahas\u0131 i\u00e7in deprem tehlikesi belirleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n d\u00f6k\u00fcm\u00fc<\/strong><\/p>\n

Rusya ve T\u00fcrkiye H\u00fck\u00fcmetleri aras\u0131nda 12 May\u0131s 2010 tarihinde d\u00f6rt adet 1200 MW (toplam 4800 MW) VVER1 \u00fcniteden olu\u015fan bir NGS kurulmas\u0131 i\u00e7in h\u00fck\u00fcmetler aras\u0131 bir anla\u015fma imzalanm\u0131\u015ft\u0131r. N\u00fckleer santral\u0131n Akkuyu NGS Elektrik \u00dcretim A\u015e taraf\u0131ndan \u201cyap-sahip ol-i\u015flet (BOO)\u201d modeliyle kurulmas\u0131na karar verilmi\u015ftir. Anla\u015fma \u015fartlar\u0131na g\u00f6re Akkuyu NGS proje alan\u0131, g\u00fcneyindeki Mersin, B\u00fcy\u00fckeceli Belediyesi\u2019nden 2,5 km ve kuzeyindeki G\u00fclnar il\u00e7esinden 24 km uzakl\u0131kta bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

13.10.2011 tarihinde TAEK\u2019ten Yer Lisans\u0131n\u0131 alan Akkuyu N\u00fckleer A\u015e\u2019nin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u00c7ED Raporu ise 1 Aral\u0131k 2014 tarihinde \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan onaylanm\u0131\u015ft\u0131r. Enerji Piyasas\u0131 D\u00fczenleme Kurumu\u2019ndan 25 Haziran 2015\u2019te \u00d6n Lisans alan Akkuyu N\u00fckleer A\u015e, 29 Haziran 2015\u2019te ise Cengiz \u0130n\u015faat ile deniz hidroteknik yap\u0131lar\u0131n tasar\u0131m\u0131 ve in\u015faat\u0131na ili\u015fkin s\u00f6zle\u015fmeyi imzalam\u0131\u015ft\u0131r. Akkuyu NGS\u2019n\u0131n, Akkuyu Koylar\u0131 olarak bilinen hemen hemen birbirine e\u015fit b\u00fcy\u00fckl\u00fckte 3 koydan olu\u015fan sahil kesiminde in\u015fa edilmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Akkuyu NGS\u2019n\u0131n radyoaktif madde kazan\u0131 (core) ve ilgili t\u00fcm m\u00fchendislik yap\u0131lar\u0131n\u0131n olas\u0131 bir b\u00fcy\u00fck depremde ne kadar b\u00fcy\u00fck genlikli bir yatay ve d\u00fc\u015fey yer hareketiyle etkilenebilece\u011fi, bu yatay ve d\u00fc\u015fey yer hareketlerinin hangi sarsma periyotlar\u0131nda olabilece\u011fi ve NGS\u2019nin teknik \u00f6mr\u00fc i\u00e7erisinde bu t\u00fcr hareketler i\u00e7in kar\u015f\u0131la\u015fma s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ne olaca\u011f\u0131 sorular\u0131n\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131n en hayati ara\u015ft\u0131rma konular\u0131ndan biri oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu yer hareket de\u011ferleri Akkuyu NGS\u2019nin deprem g\u00fcvenli tasar\u0131m\u0131 i\u00e7in hayatidir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin co\u011frafik ve jeolojik yap\u0131s\u0131 ve bilinen tarihi itibariyle, NGS dahil t\u00fcm di\u011fer b\u00fcy\u00fck ve stratejik m\u00fchendislik yap\u0131lar\u0131n\u0131n yer se\u00e7imi ve in\u015faat kalitesi i\u00e7in en \u00f6nemli do\u011fal tehlikelerden biri depremdir. Bug\u00fcn ge\u00e7erli olan T\u00fcrkiye Deprem Tehlike Haritas\u0131 20 ya\u015f\u0131ndad\u0131r ve 1999 depremleri ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ve bir\u00e7ok dersler al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 halde nedense h\u00e2l\u00e2 g\u00fcncellenememi\u015ftir. Bu deprem tehlike haritam\u0131za g\u00f6re Akkuyu NGS i\u00e7in \u00f6nerilen alan deprem bak\u0131m\u0131ndan en az tehlikeli b\u00f6lgede g\u00f6z\u00fckmektedir. Ancak, buna ra\u011fmen ulusal \u00f6l\u00e7ekli (makro \u00f6l\u00e7ek) deprem tehlike haritam\u0131z, baz\u0131 \u00f6n kararlar veya fizibilite et\u00fctleri d\u0131\u015f\u0131nda n\u00fckleer santraller i\u00e7in kullan\u0131lamaz.<\/p>\n

UAEA\u2019n\u0131n SSG-9 y\u00f6nergesine g\u00f6re \u201cjeolojik, jeofizik, jeoteknik ve sismolojik veri tabanlar\u0131yla sismik tehlikenin hesaplanmas\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011f, veri tabanlar\u0131n\u0131n uyumlu bir \u015fekilde birle\u015ftirilmesi esas\u0131na dayanan b\u00f6lgesel sismotektonik modeldir. B\u00f6yle bir modelin olu\u015fturulmas\u0131nda mevcut literat\u00fcrde bulanabilecek b\u00f6lgenin sismotektonik yap\u0131s\u0131yla ilgili b\u00fct\u00fcn yorumlar dikkate al\u0131n\u0131r. Bilhassa sa\u011flam bir veri taban\u0131, g\u00fcvenilir bir sismotektonik modelin olu\u015fturulmas\u0131nda esast\u0131r. Veri taban\u0131 zay\u0131fsa veya yetersizse en sofistike y\u00f6ntemlerin bile iyi modeller vermeyece\u011fi dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r\u201d c\u00fcmlesiyle ifade edildi\u011fi gibi Akkuyu NGS i\u00e7in yeni ve kapsaml\u0131 bir sismotektonik harita yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin 20 ya\u015f\u0131nda ve i\u015flevini yitirmi\u015f makro \u00f6l\u00e7ekli bir deprem tehlike haritas\u0131, deprem d\u0131\u015f merkez da\u011f\u0131l\u0131m haritalar\u0131, baz\u0131 projeler i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f ve standard\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131 sismotektonik haritalar\u0131 yan\u0131 s\u0131ra yak\u0131n zamanda onaylanan y\u00fcz bin \u00f6l\u00e7ekli jeoloji, aktif fay ve tektonik haritas\u0131 vard\u0131r. Ancak, ne yaz\u0131k ki, T\u00fcrkiye\u2019nin Uluslararas\u0131 Deprem Sismolojisi ve Yeri\u00e7i Fizi\u011fi Birli\u011fi\u2019nin (IAESPEI, http:\/\/www.iugg.org\/associations\/iaspei.php) \u00f6nerdi\u011fi ayr\u0131nt\u0131 ve kapsamda bir sismotektonik haritas\u0131 yoktur. Bu nedenle, Akkuyu NGS tasarlan\u0131rken NGS\u2019nin kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fi olas\u0131 en b\u00fcy\u00fck depremi \u00f6ng\u00f6rmeyi ve ger\u00e7ek\u00e7i ve kay\u0131p\/hasar risklerini s\u0131f\u0131rlamay\u0131 hedefine koyan, bilimsel ve objektif bulgulara dayanarak hem sismotektonik haritalama hem de daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 sismik mikrob\u00f6lgeleme ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gere\u011fi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu veri taban\u0131 haz\u0131rlanmadan Akkuyu NGS\u2019nin kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fi olas\u0131 en b\u00fcy\u00fck depremin duyarl\u0131 olarak belirlenmesi olanaks\u0131zd\u0131r.<\/p>\n

Akkuyu NGS deniz k\u0131y\u0131s\u0131nda oldu\u011fundan, bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n karadaki gibi ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak deniz taban\u0131nda da yap\u0131lmas\u0131 istenir. Deniz taban\u0131nda olabilecek bir b\u00fcy\u00fck depremin Akkuyu NGS\u2019de beklenen en b\u00fcy\u00fck sarsma \u015fiddetinin kestirilmesi gere\u011fi kadar, o depremin denizde yarataca\u011f\u0131 tsunami de \u00e7ok \u00f6nemli bir do\u011fal tehlike olarak ele al\u0131n\u0131r. Ayr\u0131ca deniz taban\u0131 morfolojisine ba\u011fl\u0131 olarak k\u0131ta sahanl\u0131klar\u0131n\u0131n e\u011fimlerinde binlerce y\u0131l birikmi\u015f birikinti tabakalar\u0131n\u0131n da kaymas\u0131 ile sanki b\u00fcy\u00fck bir deprem olmu\u015f gibi \u00f6nemli derecelerde tsunami olu\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da vard\u0131r.<\/p>\n

1968-1988 d\u00f6nemi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/strong><\/p>\n

Akkuyu NGS in\u015fas\u0131 ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 1960\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonuna kadar gider. Akkuyu i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen NGS alan\u0131 ve geni\u015f \u00e7evresinin deprem yaratma karakterini anlama ama\u00e7l\u0131 incelemeler \u00e7er\u00e7evesinde her \u00f6l\u00e7ekte yerbilim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 (jeoloji, jeofizik, jeoteknik, sismolojik, jeomorfolojik, sismotektonik) baz\u0131 duraksamalara ra\u011fmen o tarihten g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Planlanan Akkuyu NGS i\u00e7in 1976 y\u0131l\u0131ndan itibaren MTA, DS\u0130, E\u0130E\u0130 (de\u011fi\u015fti) ve TEK (de\u011fi\u015fti) gibi kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131 yan\u0131 s\u0131ra \u0130stanbul Teknik \u00dcniversitesi (\u0130T\u00dc), Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi (B\u00dc), Orta Do\u011fu Teknik \u00dcniversitesi (ODT\u00dc) gibi \u00fcniversiteler yan\u0131 s\u0131ra uluslararas\u0131 m\u00fc\u015favirlik firmalar\u0131 UAEA y\u00f6nergelerine uygun olarak NGS\u2019nin ba\u015fta deprem olmak \u00fczere her t\u00fcrl\u00fc do\u011fal tehlikelere kar\u015f\u0131 g\u00fcvenirli\u011fine y\u00f6nelik kapsaml\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar yapm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

\u0130T\u00dc Jeofizik M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc ve Yer Fizi\u011fi Enstit\u00fcs\u00fc i\u015fbirli\u011fi ile Akkuyu ve yak\u0131n \u00e7evresi tarihsel deprem ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yan\u0131 s\u0131ra birbirini izleyen \u00fc\u00e7 farkl\u0131 d\u00f6nemde (1977-1988 y\u0131llar\u0131 aras\u0131) , Anamur-Karaman-Tarsus \u00fc\u00e7genindeki b\u00f6lgede deprem kay\u0131t cihazlar\u0131 (sismograf) kurarak deprem kayd\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n

Birinci \u00c7al\u0131\u015fma D\u00f6nemi: 1977 y\u0131l\u0131 Temmuz-Ekim aylar\u0131nda (110 g\u00fcn) ve 1978 y\u0131l\u0131 Nisan-A\u011fustos aylar\u0131nda (125 g\u00fcn) yap\u0131lan iki a\u015famadan olu\u015fmu\u015ftur. Akkuyu NGS sahas\u0131 merkezli 60 km yar\u0131\u00e7ap i\u00e7ine yerle\u015ftirilen 10 istasyonlu bir sismik a\u011f kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fma alan\u0131nda b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri 1,2 ila 4,3 aras\u0131nda olan toplam 122 olay belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n

\u0130kinci \u00c7al\u0131\u015fma D\u00f6nemi: Nisan 1985 ile May\u0131s 1986 (407 g\u00fcn) aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. NGS sahas\u0131 merkezli yakla\u015f\u0131k 120 km yar\u0131\u00e7ap i\u00e7ine yerle\u015ftirilen 17 istasyonlu bir a\u011f kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fma alan\u0131nda, b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri 1,1 ila 4,6 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen toplam 515 olay belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00c7al\u0131\u015fma D\u00f6nemi: Aral\u0131k 1986 ila Ocak 1988 (402 g\u00fcn) tarihleri aras\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f olup, 17 istasyonlu bir a\u011f kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fma alan\u0131nda b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri 1,5 ila 4,8 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen toplam 577 olay kaydedilmi\u015ftir. (9)<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 2. Akkuyu ve \u00e7evresinde etkili olabilecek deprem potansiyelini belirleyen sismotektonik harita. Daireler MS 53 y\u0131l\u0131ndan 1988 y\u0131l\u0131na kadar olan en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc 2 ve daha b\u00fcy\u00fck olan deprem merkezlerini, \u00e7izgisellikler faylar\u0131, d\u00fcz \u00e7izgilerle s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015f alanlar deprem kaynak b\u00f6lgelerini (\u00f6rn. R5, Ecemi\u015f Fay Ku\u015fa\u011f\u0131 b\u00f6lgesini) g\u00f6sterir.(10, 11)<\/figcaption><\/figure>\n

Bu saha \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda deprem kay\u0131t cihazlar\u0131, k\u0131sa periyotlu analog sismograflardan olu\u015fmu\u015ftur. Deprem yerleri, HYP071 bilgisayar program\u0131n\u0131n 1973 s\u00fcr\u00fcm\u00fc kullan\u0131larak belirlenmi\u015ftir. Tarihsel deprem verileri (Ms 53-1900), 1900-1977 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki aletsel d\u00f6nem deprem verileri, 1977-1988 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki yerel deprem kayd\u0131ndan elde edilen g\u00fcncel deprem veriler yan\u0131 s\u0131ra sahada elde edilen jeolojik ve aktif fay bilgileri bir araya getirilmi\u015f, Akkuyu merkez olmak \u00fczere geni\u015f bir alan\u0131n sismotektonik ve sismik (deprem) kaynak b\u00f6lgeleri belirlenmi\u015ftir. (10,11) (\u015eekil 2)<\/p>\n

\u015eekil 2\u2019de g\u00f6sterilen deprem kaynak b\u00f6lgelerine g\u00f6re Akkuyu NGS\u2019nin 100 ile 10.000 y\u0131l aras\u0131nda de\u011fi\u015fen deprem tekrarlama d\u00f6nemsellikleri i\u00e7in etkilenebilece\u011fi olas\u0131l\u0131ksal maksimum yatay yer hareket ivme de\u011ferleri (PGA) hesaplanm\u0131\u015ft\u0131r. Hesaplamalara g\u00f6re 10.000 y\u0131ll\u0131k tekrarlama s\u00fcresine g\u00f6re beklenen depremin Akkuyu NGS civar\u0131nda sa\u011flam zemin \u00fczerinde olu\u015fturaca\u011f\u0131 olas\u0131 yer ivme de\u011ferleri farkl\u0131 azal\u0131m ili\u015fkilerine g\u00f6re 0,22 g \u2013 0,37 g aras\u0131nda de\u011fi\u015fmekte olup ortalamas\u0131 0,30 g\u2019dir. (10,11) Bu de\u011fer 0,25 g\u2019ye \u00f6l\u00e7eklenen standart ivme spektrumu de\u011ferini a\u015fmaktad\u0131r. Sa\u011flam zemine (kaya) g\u00f6re verilen bu ivmeler de\u011ferleri daha sonra santral yerinde yap\u0131lacak zemin et\u00fctlerinden elde edilen verilere g\u00f6re yeniden de\u011ferlendirilerek deprem yer ivme de\u011ferlerinin b\u00fcy\u00fct\u00fclme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 incelenmelidir.<\/p>\n

G\u00fclkan ve Kalkan (2008) ara\u015ft\u0131rmas\u0131<\/strong><\/p>\n

G\u00fclkan ve Kalkan (2008) (12) daha \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalardan elde edilen deprem verilerini 2004 y\u0131l\u0131na kadar g\u00fcncelle\u015ftirmi\u015f ve 4,0 \u2013 7,0 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki depremlerden olu\u015fan yeni bir deprem veri taban\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Akkuyu NGS\u2019nin etkilenebilece\u011fi en b\u00fcy\u00fck yatay yer ivmesi (PGA) ve se\u00e7ilen baz\u0131 periyotlar i\u00e7in spektral ivme de\u011ferleri (Sa) hesaplar\u0131n\u0131 yeni verilere g\u00f6re yeniden yapm\u0131\u015flar ve bir raporla (12) TAEK\u2019e sunmu\u015flard\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, b\u00f6lgesel kaynak b\u00f6lge s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u201cyuvarlat\u0131lm\u0131\u015f gridleme y\u00f6ntemiyle\u201d belirlemi\u015flerdir. Buna g\u00f6re b\u00f6lgesel anlamda olas\u0131 deprem tehlike hesaplamas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lan b\u00fcy\u00fck deprem yerleri kararlar\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck depremlerin yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 alanlar olarak kabul etmi\u015flerdir. Olas\u0131l\u0131ksal hesap y\u00f6ntemi zamandan ba\u011f\u0131ms\u0131z nitelik g\u00f6steren Poisson da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na g\u00f6re yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 3. 2008 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan hesaplamalara g\u00f6re Akkuyu NGS\u2019n\u0131 etkilemesi olas\u0131 b\u00fcy\u00fck depremin 50 y\u0131lda % 10, % 2, % 1 ve % 0,5 a\u015f\u0131lma olas\u0131l\u0131klar\u0131 (s\u0131ras\u0131yla 475, 2475, 4975 ve 9975 y\u0131ll\u0131k d\u00f6n\u00fc\u015f periyotlar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131kt\u0131r) i\u00e7in Olabilecek En B\u00fcy\u00fck Deprem (MCE) ivmelerinin pik de\u011fer PGA ve titre\u015fim periyodu 0,2 sn ve 1,0 sn de\u011ferlerine g\u00f6re grafik g\u00f6sterimi.(12)<\/figcaption><\/figure>\n

Raporda (12) Akkuyu NGS yap\u0131lar\u0131n\u0131n 50 y\u0131lda % 10, % 2, % 1 ve % 0,5 a\u015f\u0131lma olas\u0131l\u0131klar\u0131 i\u00e7in Olabilecek En B\u00fcy\u00fck Deprem (MCE) ivmelerini hesaplam\u0131\u015flard\u0131r. Bu olas\u0131l\u0131k y\u00fczdeleri, d\u00f6n\u00fc\u015f periyodu olarak s\u0131ras\u0131yla 475, 2475, 4975 ve 9.975 y\u0131la kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir. (\u015eekil 3) 10.000 y\u0131la yak\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f periyodu i\u00e7in olas\u0131 deprem tehlikesinin hesaplanma gereksinmesinin nedeni, teknik olarak kullan\u0131lmasa bile NGS \u00e7ekirde\u011findeki ve di\u011fer donan\u0131mlar\u0131ndaki n\u00fckleer unsurlar\u0131n radyasyon tehlikesinin s\u00fcrmesidir. Di\u011fer bir deyi\u015fle NGS teknik olarak kullan\u0131m d\u0131\u015f\u0131 kalsa bile 10.000 y\u0131l gibi bir s\u00fcre i\u00e7erisinde kar\u015f\u0131la\u015fabilecek b\u00fcy\u00fck bir deprem tehlikesi g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir<\/p>\n

Buna g\u00f6re, Akkuyu NGS\u2019nin canl\u0131larda hayati tehlike yaratabilecek d\u00f6nemi i\u00e7erisinde, sa\u011flam zeminde kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fi olas\u0131 bir b\u00fcy\u00fck depremde beklenen en b\u00fcy\u00fck yatay yer hareketi ivme de\u011ferleri 0,37 g \u2013 0,46 g (ortalama 0,42 g) de\u011ferleri aras\u0131nda bulunmu\u015ftur (\u015eekil 4 ve \u015eekil 5). Bu de\u011ferler, 1983\u2019teki raporda hesaplanan beklenen olas\u0131 en b\u00fcy\u00fck ivme de\u011ferlerine g\u00f6re % 50 oran\u0131nda daha y\u00fcksektir. Bunun anlam\u0131, 2008 y\u0131l\u0131nda depremsellikle ilgili yeni veriler ve yeni hesaplama teknikleri g\u00f6zetilerek yap\u0131lan hesaplamalar\u0131n sonucuna g\u00f6re, Akkuyu NGS\u2019nin deprem tehlikesinin daha da artt\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu de\u011ferler bug\u00fcn ge\u00e7erli olan T\u00fcrkiye Deprem Tehlike Haritas\u0131na k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda Akkuyu NGS\u2019nin riskli olma \u00f6mr\u00fc i\u00e7erisinde 1. ve 2. derece deprem tehlike alanlar\u0131ndaki de\u011ferlere kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 4. 50 y\u0131lda % 10 a\u015f\u0131lma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131nda (475 y\u0131lda tekrarlama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131) Akkuyu ve \u00e7evresinin
etkilenebilece\u011fi Olabilecek En B\u00fcy\u00fck Deprem (MCE) ivme de\u011ferleri da\u011f\u0131l\u0131m\u0131. \u0130vme de\u011ferleri g olarak verilmektedir. 1 g = 981 cm\/sn2dir.(12)<\/figcaption><\/figure>\n

Nihai \u00e7evre etki de\u011ferlendirme (\u00c7ED) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Akkuyu NGS i\u00e7in deprem tehlike ara\u015ft\u0131rmas\u0131 (2010-2012)<\/strong><\/p>\n

Yasalara g\u00f6re b\u00fcy\u00fck m\u00fchendislik projeleri i\u00e7in haz\u0131rlanmas\u0131 gereken \u00c7ED \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 NGS\u2019ler i\u00e7in daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve uluslararas\u0131 anla\u015fmalarla geli\u015ftirilen standartlara g\u00f6re yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Akkuyu NGS projesi, T\u00fcrkiye\u2019de \u00c7ED \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131lan ilk n\u00fckleer tesis projesi olmu\u015ftur. Bu nedenle olu\u015fan toplumsal duyarl\u0131l\u0131k ve geli\u015fen fark\u0131ndal\u0131k nedeniyle Akkuyu \u00c7ED Raporu, tart\u0131\u015fmalar\u0131n oda\u011f\u0131na yerle\u015fmi\u015ftir. Bu do\u011fal kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gereken bir durumdur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, her t\u00fcrl\u00fc olas\u0131 tehlikeye d\u00f6n\u00fc\u015fecek \u00e7evresel, do\u011fal ve insan k\u00f6kenli olaylar ve onlar\u0131n yarataca\u011f\u0131 riskler dikkatle ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. \u00c7ED raporuna giren bir\u00e7ok farkl\u0131 konu olmakla birlikte, bu makalenin ana temas\u0131 yaln\u0131zca NGS\u2019nin etkilenebilece\u011fi deprem k\u00f6kenli tehlikenin belirlenmesine y\u00f6nelik yerbilim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 kronolojik bir yakla\u015f\u0131mla g\u00fcndeme getirmektir. O nedenle Akkuyu NGS Nihai \u00c7ED Raporunun deprem tehlikesi d\u0131\u015f\u0131nda di\u011fer konularla olan ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na burada de\u011finilmeyecektir.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 5. 50 y\u0131lda % 0,5 a\u015f\u0131lma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131nda (9975 y\u0131lda tekrarlama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131) Akkuyu ve \u00e7evresinin etkilenebilece\u011fi Olabilecek En B\u00fcy\u00fck Deprem (MCE) ivme de\u011ferleri da\u011f\u0131l\u0131m\u0131.
\u0130vme de\u011ferleri g olarak verilmektedir. 1 g = 981 cm\/sn2\u2019dir.(12)<\/figcaption><\/figure>\n

Akkuyu Nihai NGS \u00c7ED Raporu (8) haz\u0131rlan\u0131rken 1974-2010 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u00fcniversiteler ile kamu kurumlar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f olan yerbilimi ve deprem tehlike \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 dahil yakla\u015f\u0131k 250 farkl\u0131 teknik \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ilgili literat\u00fcr bulgular\u0131n\u0131n da de\u011ferlendirildi\u011fi ifade edilmi\u015ftir. Bu de\u011ferlendirmeden sonra, Akkuyu\u2019da yap\u0131m\u0131 planlanan 4 reakt\u00f6rlu\u0308 n\u00fckleer santral i\u00e7in Rus taraf\u0131yla yap\u0131lan anla\u015fma, 21 Temmuz 2010\u2019da TBMM\u2019de onaylanarak yasala\u015fm\u0131\u015f ve anla\u015fma Rusya Federasyonu\u2019nca 24 Kas\u0131m 2010\u2019da onaylanm\u0131\u015ft\u0131r. Rus taraf\u0131 reakt\u00f6rleri kurmak i\u00e7in \u2018Akkuyu N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Elektrik \u00dcretim A\u015e (APC) adl\u0131 proje \u015firketini kurmu\u015ftur. \u015eirket, n\u00fckleer santrallerin lisanslanmas\u0131ndan ve denetiminden sorumlu T\u00fcrkiye Atom Enerjisi Kurumunca (TAEK) resmen tan\u0131nm\u0131\u015f ve \u015firkete Mersin\/Akkuyu b\u00f6lgesinde yer et\u00fctlerine ba\u015flama izni Mart 2011\u2019de verilmi\u015ftir.<\/p>\n

May\u0131s 2011 y\u0131l\u0131nda Akkuyu ve yak\u0131n \u00e7evresi sahan\u0131n Rusya h\u00fck\u00fcmetine n\u00fckleer santral yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in tahsis edilmesi ile daha \u00f6nce yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara ek olarak 2011 ve 2012 y\u0131llar\u0131nda Akkuyu NGS Elektrik \u00dcretim A\u015e ad\u0131na ENVY Enerji ve Yat\u0131r\u0131mlar A\u015e taraf\u0131ndan Rusya normlar\u0131na g\u00f6re haz\u0131rlanan \u015fartnameler kapsam\u0131nda; jeodezik, jeolojik-jeofizik, jeoteknik, meteorolojik, sismolojik-sismotektonik, \u00e7evresel-ekolojik ve deniz ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemde ilk a\u015famada literat\u00fcr (\u00f6n a\u015fama) ve sonraki iki a\u015famada (ara ve tasar\u0131m a\u015famas\u0131) saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 a\u015famada saha ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n

\u00d6n a\u015fama d\u00f6neminde; ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalardan olu\u015fan veri taban\u0131n\u0131n incelenmesi, bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yeterlilik ve ge\u00e7erlilik bak\u0131m\u0131ndan de\u011ferlendirilmesi, ulusal ve uluslararas\u0131 gereksinimler do\u011frultusunda yeni saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in program haz\u0131rlanmas\u0131 gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n

Ara a\u015fama d\u00f6neminde; m\u00fchendislik ve ekoloji (\u00e7evre) et\u00fcd\u00fc, yeralt\u0131 suyu de\u011ferlendirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, deniz hidrolojisi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, meteoroloji raporu, sismolojik ve sismoteknik (deprem-tektonik ili\u015fkisi) incelemeler, deniz ekolojisi et\u00fcd\u00fc ve karasal ekoloji et\u00fcd\u00fc gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Tasar\u0131m a\u015famas\u0131 olarak adland\u0131r\u0131labilecek b\u00f6l\u00fcmde ise; arkeo-sismolojik incelemeler, uzaktan alg\u0131lama ve aktif fay inceleme et\u00fcd\u00fc, sismik izleme (k\u00fc\u00e7\u00fck deprem) \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, jeoloji et\u00fcd\u00fc, y\u00fczey hidrolojisi et\u00fcd\u00fc, m\u00fchendislik ve ekoloji et\u00fcd\u00fc, deniz ekolojisi et\u00fcd\u00fc, karasal ekoloji et\u00fcd\u00fc gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. 2011 ve 2012 y\u0131llar\u0131nda toplamda 78 adet teknik et\u00fct raporu haz\u0131rlanm\u0131\u015f olup, yap\u0131lan laboratuvar analizlerine ait raporlar\u0131n say\u0131s\u0131 buna dahil de\u011fildir.<\/p>\n

Bu et\u00fctler Atomenergoproekt taraf\u0131ndan s\u00fcrekli, TAEK taraf\u0131ndan ayl\u0131k bazda ve ayr\u0131ca UAEA taraf\u0131ndan denetlenmi\u015ftir. Proje \u015eirketi taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan \u201cG\u00fcncellenmi\u015f Yer Raporu\u201d TAEK-Atom Enerjisi Komisyonu taraf\u0131ndan 06.12.2013 tarihinde onaylanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Akkuyu NGS\u2019nin Nihai \u00c7ED Raporu mevcut ve yeni yap\u0131lan t\u00fcm bu ara\u015ft\u0131rma, inceleme, de\u011ferlendirmeleri kullanarak bir \u00e7evre etki de\u011ferlendirme sentezi ve sonu\u00e7 kararlar\u0131 \u00e7\u0131karma amac\u0131 ile \u00f6zel bir formatla kaleme al\u0131nm\u0131\u015f ve 2014\u2019de ilgili makamlara sunulmu\u015ftur. Rapor, 12 b\u00f6l\u00fcmden ve eklerinden olu\u015fmakta olup, toplam 3740 sayfad\u0131r. (8)<\/p>\n

\u015eiddet \u00f6l\u00e7e\u011fi mi, tasar\u0131m ivmesi mi?<\/strong><\/p>\n

Akkuyu N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Santral\u0131 (NGS) i\u00e7in 2014 tarihinde onaylanan Nihai \u00c7evre Etki De\u011ferlendirme (\u00c7ED) raporunun 3. b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, sayfa 11\u2019de Akkuyu NGS\u2019nin temel g\u00fcvenlik \u00f6zelliklerinde \u201cdeprem g\u00fcvenli\u011fi\u201d i\u00e7in genel anlamda \u015fu ifadeler kullan\u0131lmaktad\u0131r:<\/p>\n

\u201cIII.3.2.2.2. Akkuyu NGS’nin Temel Gu\u0308venlik \u00d6zellikleri<\/p>\n

\u201cAkkuyu NGS Proje \u00e7\u00f6zu\u0308mleri; UAEA G\u00fcvenlik Y\u00f6netmelikleri, Uluslararas\u0131 G\u00fcvenlik Dan\u0131\u015fma Grubu K\u0131lavuzlar\u0131 ve European Utility Requirements (EUR) belgesinde yer alan, n\u00fckleer end\u00fcstrinin t\u00fcm modern gerekliliklerini sa\u011flamaktad\u0131r. Akkuyu NGS Sahas\u0131nda in\u015fa edilecek T\u00fcrkiye\u2019nin ilk n\u00fckleer santral\u0131 i\u00e7in, MSK-64 \u00d6l\u00e7e\u011fine g\u00f6re IX (dokuz) \u015fiddetinde olabilecek bir depremde g\u00fcvenli durdurma dahil olmak \u00fczere, bir\u00e7ok risk etkenleri hesaba kat\u0131larak uygulama yap\u0131lmaktad\u0131r. Akkuyu NGS g\u00fcvenlik sistemleri ve bile\u015fenleri a\u015fa\u011f\u0131daki do\u011fal ve teknolojik etkenler hesaba kat\u0131larak tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n

\u201c- MSK-64 \u00d6l\u00e7e\u011fine g\u00f6re IX (dokuz) \u015fiddetinde bir deprem an\u0131nda g\u00fcvenli durdurma;<\/p>\n

\u201c- MSK-64 \u00d6l\u00e7e\u011fine g\u00f6re IIX (sekiz) \u015fiddetinde tasar\u0131ma esas depreme dayan\u0131kl\u0131l\u0131k;<\/p>\n

\u201c- Tsunami etkisine kar\u015f\u0131 gereken tedbirlerin al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131.\u201d<\/p>\n

MSK-64 \u00f6l\u00e7e\u011fi hasar \u00f6l\u00e7e\u011fidir ve depremin yery\u00fcz\u00fcnde, yap\u0131da, e\u015fyada veya insan \u00fczerindeki etkilerinin niteliksel (kalitatif) bir \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcd\u00fcr ve Romen say\u0131lar\u0131yla g\u00f6sterilir. \u015eiddet \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc yer hareketinin aletlerle kaydedilen ivme (cm\/s2<\/sup>) veya hareket h\u0131z\u0131 (cm\/s) gibi daha niceliksel bir \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc de\u011fildir. Bir yap\u0131n\u0131n tasar\u0131m\u0131nda \u015fiddet \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc de\u011fil yatay ve d\u00fc\u015fey y\u00f6nde yap\u0131n\u0131n etkilenebilece\u011fi yer hareket ivmesi de\u011feri kullan\u0131l\u0131r. Bir depremin IX (dokuz) \u015fiddet \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc ile ilgili olarak g\u00f6zlemsel durum \u015f\u00f6yle tan\u0131mlan\u0131r; \u201cy\u0131k\u0131c\u0131, genel panik havas\u0131 ya\u015fan\u0131r, insanlar yere savrulabilir\u201d. IX \u015fiddeti, 640 cm\/s2<\/sup> ile 1.200 cm\/sn2<\/sup> aras\u0131nda de\u011fi\u015fen bir ivme de\u011ferine kar\u015f\u0131l\u0131k gelebilir. Yerin \u00e7ekim ivmesinin 981 cm\/sn2<\/sup> (1g) oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, bu kuvvette bir ivmeyle kar\u015f\u0131la\u015facak cismin yerinden f\u0131rlama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. E\u011fer s\u0131\u011f bir depremin merkezindeyseniz bu \u015fiddeti yaratacak depremin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 6-6,9 aras\u0131nda olacakt\u0131r. Demek ki Akkuyu NGS\u2019yi yapacak firmalar b\u00f6yle bir depremle kar\u015f\u0131la\u015fma durumda NGS\u2019yi an\u0131nda durduracak ve daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan IIX (sekiz) \u015fiddetinde bir depremde de y\u0131k\u0131lmayacak bir bi\u00e7imde yapacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar. O halde, Akkuyu NGS yap\u0131s\u0131 merkez olmak \u00fczere 300 km\u2019lik yar\u0131\u00e7apl\u0131 bir b\u00f6lgede, Akkuyu NGS\u2019yi bu \u015fiddet de\u011ferine kar\u015f\u0131l\u0131k gelen ivmeyle etkileyecek bir deprem bug\u00fcne kadar olmu\u015f mudur, olmu\u015fsa ne kadar uzaktad\u0131r, bu b\u00fcy\u00fckl\u00fckte bir depremi yaratacak yak\u0131n bir fay var m\u0131d\u0131r gibi sorular\u0131n yan\u0131t\u0131n\u0131 bilimsel y\u00f6ntemlerle aramak gerekir. A\u015fa\u011f\u0131daki paragraflarda bu sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131 bulmak i\u00e7in Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda neler yap\u0131lm\u0131\u015f onlara de\u011finip de\u011ferlendirece\u011fiz.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 6. Akkuyu NGS\u2019nin 300 km uzakl\u0131\u011fa kadar olan \u00e7evresindeki tarihsel d\u00f6nemde (M\u00d6 2100\u2019den MS 1900\u2019e kadar) olmu\u015f depremlerin konumlar\u0131 ve yaratt\u0131\u011f\u0131 hasar \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc
cinsinden \u015fiddet de\u011ferleri.(8)<\/figcaption><\/figure>\n

Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporunun haz\u0131rlanmas\u0131na y\u00f6nelik olarak ara\u015ft\u0131rma gruplar\u0131, UAEA SSG-9 kurallar\u0131na g\u00f6re daha \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f ve yukar\u0131daki paragraflarda a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f t\u00fcm bilinen ulusal ve uluslararas\u0131 deprem kataloglar\u0131n\u0131 ve ilgili yay\u0131nlar\u0131 ve raporlar\u0131 taram\u0131\u015flar ve tarihsel d\u00f6nem (1900 y\u0131l\u0131 \u00f6ncesi, \u015eekil 6) ve aletsel d\u00f6nem (1900 y\u0131l\u0131 sonras\u0131, \u015eekil 7) deprem verilerini yeniden haritalam\u0131\u015flard\u0131r. \u015eekil 6\u2019daki haritada yer alan tarihsel depremlerin konumu ve \u00f6zellikle Akkuyu NGS\u2019ye 50 km kadar yak\u0131n ve tarihsel kay\u0131tlara g\u00f6re X (on) \u015fiddetinde hasar yapm\u0131\u015f iki depremin varl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemlidir. Her ne kadar tarihsel depremlerle ilgili g\u00fcvenirlik de\u011ferleri d\u00fc\u015f\u00fckse de bu t\u00fcr kay\u0131tlar dikkatle de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 7. Akkuyu NGS\u2019nin 300 km uzakl\u0131\u011fa kadar olan \u00e7evresinde aletsel kay\u0131t d\u00f6neminde 1900-2010 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda olmu\u015f ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 1,0 ve daha b\u00fcy\u00fck depremlerin d\u0131\u015f merkezleri. Depremler b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerine g\u00f6re renklendirilmi\u015flerdir.(8)<\/figcaption><\/figure>\n

\u015eekil 7\u2019de ise aletsel kay\u0131t d\u00f6nemi 1900\u2019den 2010 y\u0131l\u0131na kadar olan ve T\u00fcrkiye\u2019de ulusal deprem kataloglar\u0131na ge\u00e7mi\u015f depremlerin d\u0131\u015f merkez konumlar\u0131 g\u00f6sterilmektedir. Her ne kadar bu haritada 1,0 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne kadar inen k\u00fc\u00e7\u00fck depremler yer almaktaysa da 3,0 ve hatta 4,0\u2019dan k\u00fc\u00e7\u00fck depremleri ulusal \u00e7apta kaydetme altyap\u0131s\u0131 ancak son 30-40 y\u0131ld\u0131r olanakl\u0131 olmu\u015ftur. E\u011fer bu olanak 1900 y\u0131l\u0131ndan bu yana var olsayd\u0131, o zaman \u015eekil 6\u2019daki deprem say\u0131s\u0131 daha fazla ve b\u00fcy\u00fckl\u00fck da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 daha homojen olurdu. O nedenle, \u015eekil 6\u2019daki deprem da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc b\u00fcy\u00fckl\u00fck itibariyle homojen bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc olarak kabul edilmemelidir. Bu haritaya bak\u0131nca Akkuyu NGS\u2019nin yer ald\u0131\u011f\u0131 alan\u0131n son 110 y\u0131ld\u0131r di\u011fer yerlere oranla deprem etkinli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a sakin oldu\u011fu g\u00f6zlenmektedir.<\/p>\n

Akkuyu NGS yak\u0131n sahas\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 deprem izleme<\/strong><\/p>\n

Bir\u00e7o\u011funu insanlar\u0131n hissetmedi\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fck depremler (genellikle 3,0 ve daha k\u00fc\u00e7\u00fck depremler) etkin olan faylar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcncel depremlerdir. Bu deprem verileri haritalanarak ve saha jeolojisinden ve tektonik \u00e7al\u0131\u015fmalardan elde edilen fay bilgileri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131larak \u00f6rt\u00fcl\u00fc (k\u00f6r) veya \u015f\u00fcpheli etkin faylar\u0131n yerleri ve uzunluklar\u0131 hakk\u0131nda daha kesin bilgi sahibi olunur. (13) \u00d6rne\u011fin, sahada g\u00f6zlenmeyen ancak \u00f6rt\u00fcl\u00fc olabilecek etkin fay ufak deprem yarat\u0131yorsa, bu durumda oradaki bu etkin fay NGS\u2019nin gelece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan dikkatle de\u011ferlendirilir ve NGS\u2019nin tasar\u0131m\u0131nda dikkate al\u0131n\u0131r.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 8. Temmuz 2011\u2019den 18 Kas\u0131m 2012\u2019ye kadar Akkuyu NGS merkez olmak \u00fczere 50 km yar\u0131\u00e7ap\u0131ndaki bir alanda meydana gelen k\u00fc\u00e7\u00fck deprem etkinli\u011fi. Not: S\u00fcrekli \u00e7izgiler, hava foto\u011fraflar\u0131 yorumlar\u0131yla tespit edilen do\u011frusal \u00f6\u011felerdir (olas\u0131 faylar veya jeolojik s\u00fcreksizlikler). (8)<\/figcaption><\/figure>\n

UAEA SSG-9 kurallar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde 2011 y\u0131l\u0131n\u0131n Temmuz ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda Akkuyu NGS sahas\u0131nda ortalama yakla\u015f\u0131k 80 km x 40 km \u00e7ap\u0131nda alan\u0131 kapsayan 13 adet say\u0131sal deprem istasyonu yerle\u015ftirilmi\u015ftir. (\u015eekil 8) Deprem istasyonlar\u0131ndan yedisi kuvvetli hareket (SM) ivme\u00f6l\u00e7erlerinden, alt\u0131s\u0131 da zay\u0131f hareket (WM) geni\u015f bant kay\u0131t\u00e7\u0131lardan olu\u015fmaktad\u0131r. (\u015eekil 8)<\/p>\n

Temmuz 2011\u2019den Kas\u0131m 2012\u2019ye kadar olan s\u00fcre i\u00e7erisinde (17 ay) Akkuyu NGS in\u015faat sahas\u0131ndan 50 km yar\u0131\u00e7apl\u0131 alan i\u00e7inde b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri 0,5 – 3,9 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen 352 k\u00fc\u00e7\u00fck deprem kaydedilmi\u015ftir. 3 May\u0131s 2012 tarihinde Ye\u015filova a\u00e7\u0131\u011f\u0131ndaki deniz depremi hari\u00e7 (Mw=3,5) Akkuyu NGS alan\u0131n\u0131n 50 km\u2019lik yar\u0131\u00e7ap alan\u0131 i\u00e7erisinde b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc M>2,8\u2019den b\u00fcy\u00fck deprem olmam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eekil 7\u2019de g\u00f6sterilen olaylar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, G\u00fclnar\u2019\u0131n do\u011fusunda, Ye\u015filovac\u0131k ve Akkuyu\u2019nun kuzey ve bat\u0131s\u0131ndaki y\u00f6relerde ve Akkuyu ile Anamur aras\u0131ndaki alanda belirgin d\u00fczeyde k\u00fc\u00e7\u00fck deprem etkinli\u011fi g\u00f6zlenmektedir. Ye\u015filovac\u0131k a\u00e7\u0131klar\u0131nda 3 May\u0131s 2012\u2019de denizde olan 3,5 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki depremin mekanizma \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, orada g\u00f6zlenen depremlerin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131yla uyumlu olup KKB-GGD do\u011frultulu sol yanl\u0131 bir faylanma hareketi ile ili\u015fkili gibi g\u00f6z\u00fckmektedir. S\u00fcren deprem kay\u0131t i\u015flemlerinden elde edilen yeni verilerle birlikte G\u00fclnar\u2019\u0131n do\u011fusundaki deprem etkinli\u011finin de b\u00f6lgedeki tektonik ve fay bilgileriyle birlikte de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir.<\/p>\n

\u015eekil 8\u2019de g\u00f6sterilen ufak deprem etkinli\u011fi ile ilgili olarak Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporunda (8) sayfa 103\u2019te \u015fu yorum yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n

\u201cSismik aktiviteyle hava foto\u011fraflar\u0131 yorumunu ili\u015fkilendirmek i\u00e7in (bk. \u015eekil IV.2.4-86, burada \u015eekil 8), Temmuz 2011\u2019de sismik a\u011f\u0131n yerle\u015ftirilmesinden bu yana g\u00f6zlenen sismik olaylarla birlikte, WP\u2019nin (Worley Parsons) morfotektonik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 \u015fekliyle 29 adet do\u011frusal \u00f6geyi g\u00f6stermektedir. \u0130nsan yap\u0131m\u0131 aktivitelerin (yani madencilikten dolay\u0131 patlamalar\u0131n ve yol \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n) sonucu olarak karada vuku bulmu\u015f olan b\u00fct\u00fcn k\u00fcmelenmeler belirlenmi\u015ftir. Sismik olaylar\u0131n merkez \u00fcsleri hi\u00e7bir a\u00e7\u0131k hizalanma i\u015fareti g\u00f6stermemektedir. Sonu\u00e7 olarak; yetkin (etkin) faylanman\u0131n g\u00f6zlemlenmedi\u011fi, morfotektonik \u00e7al\u0131\u015fma sonu\u00e7lar\u0131 da dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda sismik olaylar\u0131n hi\u00e7birinin, mevcut fay kan\u0131t\u0131 olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilecek tektonik bir \u00f6geyle a\u00e7\u0131k\u00e7a ili\u015fkilendirilemeyece\u011fi sonucuna var\u0131labilir.\u201d<\/p>\n

Bu yorumda dikkatimizi \u00e7eken \u015feylerden biri 17 ayl\u0131k bir deprem izlemede G\u00fclnar\u2019\u0131n do\u011fusundaki k\u00fcmelenmeler ve \u00f6zellikle 3 May\u0131s 2012 tarihinde olan 3,5 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki deprem k\u00fcmelenmesidir. B\u00f6lgede jeologlarca yery\u00fcz\u00fcnde g\u00f6zlem yaparak tespit edilmi\u015f bir\u00e7ok s\u00fcreksizlik ve fay yap\u0131lar\u0131 varken nedense bu g\u00f6zlemler hi\u00e7 yap\u0131lmam\u0131\u015f gibi hava foto\u011fraflar\u0131ndan elde edilen s\u00fcreksizliklerle ili\u015fki aranmaktad\u0131r. Ye\u015filovac\u0131k\u2019dan itibaren GGD do\u011frultusunda denize do\u011fru uzanan ve 3,5 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde bir depremin e\u015flik etti\u011fi deprem k\u00fcmelenmesinin kara ve denizde tektonik izleri aranabilirdi. Nitekim bu k\u00fc\u00e7\u00fck deprem etkinli\u011finin baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda s\u00f6z\u00fc edilen ve Akkuyu NGS\u2019nin 40 km do\u011fusunda oldu\u011fu belirtilen Aya\u015f Fay\u0131 ile veya MS 97\u2019de olan Diocaesarea (Uzuncabur\u00e7) ve MS 300-399\u2019daki Corycus (K\u0131zkalesi) y\u0131k\u0131c\u0131 depremleriyle ili\u015fkisi hakk\u0131nda bir de\u011ferlendirme yap\u0131labilirdi. Bu konuda bir mesai harcanmamas\u0131 da bir eksikliktir. Ayr\u0131ca, G\u00fclnar\u2019\u0131n do\u011fusundaki yo\u011fun deprem birikiminin de daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 yorumu gerekir.<\/p>\n

\u00c7ED raporunda a\u00e7\u0131klanan, kara ve denizde elde edilmi\u015f t\u00fcm yerbilimleri verileri (jeoloji, jeofizik, jeoteknik) ile nihai tarihsel deprem etkinli\u011fi haritas\u0131 (\u015eekil 6), nihai aletsel d\u00f6nem deprem etkinli\u011fi haritas\u0131 (1990-2010, \u015eekil 7) ve Akkuyu NGS\u2019ye yak\u0131n b\u00f6lgede kurulan deprem kay\u0131t cihazlar\u0131yla kaydedilen k\u00fc\u00e7\u00fck deprem etkinli\u011fi haritas\u0131 (2011-2012, \u015eekil 8), ENVY\/B\u00dc KRDAE (Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc,T\u00fcrkiye), IPE RAS (Moskova Yerfizi\u011fi Enstit\u00fcs\u00fc, Rusya), WorleyParsons (WP, Avrupa) ve Rizzo (Paul Rizzo Associates, ABD) adl\u0131 d\u00f6rt farkl\u0131 ara\u015ft\u0131rma grubuna iletilmi\u015ftir. Ama\u00e7, birbirlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bu kurumlar\u0131n farkl\u0131 deprem kaynak modelleri (sismotektonik modeller) geli\u015ftirmelerini ve b\u00f6ylece Akkuyu NGS\u2019nin etkilenebilece\u011fi olas\u0131l\u0131ksal ve deterministik deprem tehlike de\u011ferlerini hesaplatmakt\u0131r.<\/p>\n

Bu d\u00f6rt \u00f6zel \u00e7al\u0131\u015fma grubunun her biri, birden fazla sismotektonik model se\u00e7eneklerini denediklerinden dolay\u0131 bir\u00e7ok deprem kaynak modeli ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ilk a\u015famalar\u0131nda iki model kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Worley Parsons firmas\u0131 1980 y\u0131l\u0131nda geli\u015ftirilmi\u015f olan ODT\u00dc modelini \u00f6zg\u00fcn haliyle, ENVY\/B\u00dc KRDAE ise 1989 y\u0131l\u0131nda \u00f6nerilen modifiye edilmi\u015f ODT\u00dc modelini ve de \u00f6zg\u00fcn halini kullanm\u0131\u015ft\u0131r. UAEA y\u00f6nergeleri do\u011frultusunda, s\u00fcbjektif de\u011fi\u015fkenli\u011fi anlamak ve bunu mevcut sismotektonik verileri i\u00e7eren se\u00e7enekli modellere dahil etmek i\u00e7in \u201cbirle\u015ftirilmi\u015f SHA\u201d (Sismik Tehlike De\u011ferlendirmesi) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, farkl\u0131 taraflar\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi modelleri dikkate almakta ve genel bir mant\u0131k a\u011fac\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde bunlar\u0131 birle\u015ftirmektedir. D\u00f6rt ekibin yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fmaya g\u00f6re birle\u015ftirilmi\u015f model \u00e7al\u0131\u015fma, AEP\/IPE RAS modelini i\u00e7ermemektedir.<\/p>\n

Deprem kaynak b\u00f6lgeleri modellerinin belirlenmesi ve \u00f6rnekler<\/strong><\/p>\n

Onaylanan nihai \u00c7ED raporunda (8) \u00fc\u00e7 ara\u015ft\u0131rma kurumuna ait se\u00e7enekli deprem kaynak modelleri sunulmu\u015ftur. Buna g\u00f6re Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc (KRDAE) ve ENVY ortak olarak iki model, WP bir model ve Rizzo iki model haz\u0131rlam\u0131\u015f ve sunmu\u015ftur.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 9. ENVY\/B\u00dc deprem kaynak modeli-1(8)<\/figcaption><\/figure>\n

ENVY\/B\u00dc deprem kaynak modeli: (B\u00dc-KRDAE) taraf\u0131ndan SHARE \u201cAvrupa\u2019da Sismik Tehlike Uyumla\u015ft\u0131rmas\u0131\u201d (www.share-eu.org) projesi ve EMME \u201cOrta Do\u011fu\u2019nun Deprem Modeli\u201d (www.emme-gem.org) projesi i\u00e7in geli\u015ftirilen deprem kaynak modeli ENVY-B\u00dc Model-1 olarak kabul edilmi\u015ftir (\u015eekil 9).<\/p>\n

Model-1\u2019de (Akkuyu NGS\u2019nin deprem tehlikesi i\u00e7in \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan ve \u00f6nemli olan Ecemi\u015f Fay\u0131 NGS\u2019ye olduk\u00e7a uzakta biten 13 numaral\u0131 kaynak ku\u015fa\u011f\u0131 ile g\u00f6sterilmi\u015ftir. Model-1\u2019de Akkuyu NGS\u2019nin i\u00e7erisinde yer ald\u0131\u011f\u0131 57 numaral\u0131 deprem kaynak ku\u015fa\u011f\u0131 i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen en b\u00fcy\u00fck deprem olas\u0131l\u0131klar\u0131 6,5 ile 6,9 aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. (\u015eekil 10)<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 10. ENVY\/B\u00dc\u2019nun geli\u015ftirdi\u011fi deprem kaynak modeli-1\u2019de \u015eekil 8\u2019de verilen her bir deprem kayna\u011f\u0131 ku\u015fa\u011f\u0131nda beklenen en b\u00fcy\u00fck deprem b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri ve hesaplamadaki a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131.(8)<\/figcaption><\/figure>\n

ENVY\/B\u00dc Model-2 (\u015eekil 11) ise daha \u00f6nce yay\u0131nlanan ODT\u00dc\/EERC\u2019nin kaynak b\u00f6lgelemesini (12) temel alm\u0131\u015ft\u0131r. Model 2\u2019de, yeni geli\u015ftirilen yeni deprem kataloguna dayanarak Ecemi\u015f Fay\u0131 dar bir ku\u015fak \u015feklinde R5 numaral\u0131 kaynak ku\u015fa\u011f\u0131 olarak yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu modelde, Ecemi\u015f Fay\u0131 kaynak ku\u015fa\u011f\u0131 i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen deprem b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 7,6 kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n

Worley Parsons (WP) deprem kaynak modeli: \u00a0WP taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen deprem kaynak modeli (\u015eekil 12) Akkuyu merkez olmak \u00fczere 350 km yar\u0131\u00e7apl\u0131 alanda etkin tektonik hareketlerin jeolojik ve sismolojik kan\u0131tlar\u0131na dayanarak geli\u015ftirilmi\u015ftir. B\u00f6ylece her bir tektonik ku\u015fak, yay\u0131nlanm\u0131\u015f olan bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarda ve raporlarda tan\u0131mlanan etkin fay ku\u015faklar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir. Her bir ku\u015fak en b\u00fcy\u00fck deprem (Mmax) de\u011ferinin tahmin edilmesini sa\u011flayan fay parametrelerinin (\u00f6rne\u011fin tek fay segmentlerinin uzunlu\u011fu, uzun ve k\u0131sa s\u00fcreli kayma oranlar\u0131) mevcut niceliksel (kantitatif) olas\u0131l\u0131klar\u0131na odaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu modelde Akkuyu NGS\u2019nin yer ald\u0131\u011f\u0131 deprem kaynak ku\u015fa\u011f\u0131nda beklenen en b\u00fcy\u00fck deprem 6,5 olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. WP modelinde ise Ecemi\u015f Fay Ku\u015fa\u011f\u0131na 7,5 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde bir deprem \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 11. ENVY\/B\u00dc deprem kaynak modeli-2.(8)<\/figcaption><\/figure>\n

Rizzo deprem kaynak modeli: Rizzo ara\u015ft\u0131rma grubu, Akkuyu NGS sahas\u0131 sismik tehlike olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n hesaplanmas\u0131nda kullan\u0131lacak iki se\u00e7enekli deprem kaynak modeli geli\u015ftirmi\u015ftir. Modellere \u00e7e\u015fitli a\u011f\u0131rl\u0131klar verilmi\u015ftir. Rizzo Model-1 ve Rizzo Model-2 deprem kaynak modelleri s\u0131ras\u0131yla \u015eekil 13 ve \u015eekil 14\u2019te verilmi\u015ftir. Modeller aras\u0131ndaki tek fark Ecemi\u015f Fay Ku\u015fa\u011f\u0131\u2019na denk gelen 13 numaral\u0131 deprem kaynak ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n 2. modelde denize do\u011fru uzat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Rizzo model-1\u2019de Ecemi\u015f Fay\u0131\u2019na 7,0-7,6 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerde deprem atanm\u0131\u015ft\u0131r. Model-2\u2019de ise bu de\u011ferler 7,2-7,8 aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerde de\u011fi\u015fmektedir. \u00d6nemli fark model-2\u2019de fay Akkuyu NGS\u2019ye daha yak\u0131nd\u0131r. 16 numaral\u0131 Namrun Fay\u0131 ise her iki modelde de 6,9-7,5 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerle tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 12. Worley Parsons deprem kaynak modeli.<\/figcaption><\/figure>\n

Her bir ara\u015ft\u0131rma grubu geli\u015ftirdikleri deprem kaynak modeli i\u00e7in, farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlarla da olsa birle\u015ftirilmi\u015f deprem kaynak modelinde kullan\u0131lacak \u201cmant\u0131k a\u011fac\u0131na\u201d haz\u0131rl\u0131k ama\u00e7l\u0131 maksimum deprem b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri, deprem tekrarlama parametreleri, fay mekanizma t\u00fcrleri, deprem merkezi derinli\u011fi, epistemik (bilgi eksikli\u011fi kaynakl\u0131) belirsizlikler ve bu unsurlarla ilgili a\u011f\u0131rl\u0131klar \u00fczerine tablolar geli\u015ftirmi\u015flerdir.<\/p>\n

Ayr\u0131ca UAEA\u2019n\u0131n SSG-9 y\u00f6nergesine g\u00f6re NGS sahas\u0131nda depremin olu\u015fturaca\u011f\u0131 yer hareketi parametrelerinin hesab\u0131 i\u00e7in deprem yer hareketin uzakl\u0131kla azalma ba\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131 veya yer hareketi \u00f6ng\u00f6r\u00fc denklemlerinin (GMPE) tahmini amac\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmalar da yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Se\u00e7ilen GMPE\u2019ler, geni\u015f bir b\u00fcy\u00fckl\u00fck, uzakl\u0131k ve periyot aral\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapsamaya yetecek kadar g\u00fcvenilir olmal\u0131d\u0131r. GMPE\u2019lerde yer alan ve sismik tehlike parametrelerinin en \u00f6nemlilerinden birisi olan di\u011fer bir parametre de, sahan\u0131n zemin\/kaya profilinin en \u00fcstteki 30 m\u2019sinin ortalama kayma dalgas\u0131 (S-dalgas\u0131) h\u0131z\u0131n\u0131 temsil eden Vs30\u2019dur. 2011 ve 2012 y\u0131llar\u0131nda Akkuyu NGS sahas\u0131nda Vs30\u2019un tespit edilmesi i\u00e7in jeofizik \u00e7al\u0131\u015fmalar da dahil olmak \u00fczere, sismik k\u0131r\u0131lma, sonic log ve PS-log y\u00f6ntemleriyle \u00e7ok say\u0131da zemin incelemesi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Vs30 de\u011ferinin az oldu\u011fu yerlerde deprem yer hareketlerin genlikleri ve sal\u0131n\u0131m periyotlar\u0131 b\u00fcy\u00fcmektedir.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 13. Rizzo taraf\u0131ndan yap\u0131lan birinci deprem kaynak modeli (Rizzo-1).<\/figcaption><\/figure>\n

Deprem k\u00f6kenli tsunami tehlikesi<\/strong><\/p>\n

Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporunda, UAEA\u2019n\u0131n SSG-18 nolu y\u00f6nergeleri de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak depremlerin veya e\u011fimli k\u0131y\u0131 \u015fevlerindeki deniz heyelanlar\u0131n\u0131n olu\u015fturabilece\u011fi tsunami dalgas\u0131 tehlike olas\u0131l\u0131klar\u0131 da de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Akkuyu NGS sahas\u0131ndaki tsunami riskine ili\u015fkin say\u0131sal modelleme \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, ilk kez ODT\u00dc taraf\u0131ndan (14) 1979 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. ODT\u00dc, Do\u011fu Akdeniz\u2019de (31\u00b0 – 44\u00b0N, 18\u00b0 – 36\u00b0E) M\u00d6 2000 – 1961 y\u0131llar\u0131 aral\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapsayan verileri kullanarak \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 bir tsunami \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. ODT\u00dc raporunda toplam 141 tsunami olay\u0131 kataloglanm\u0131\u015ft\u0131r. (14) Bu raporda, ge\u00e7mi\u015fte anlaml\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckte tsunamilerin g\u00f6zlendi\u011fi iki b\u00f6lge tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 14. Rizzo taraf\u0131ndan yap\u0131lan ikinci deprem kaynak modeli (Rizzo-2).<\/figcaption><\/figure>\n

ODT\u00dc, Akkuyu Nihai \u00c7ED \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda say\u0131sal modele girdi olarak 10.000 y\u0131l (veya daha b\u00fcy\u00fck) olas\u0131 yineleme periyotlar\u0131 olan ve tsunami \u00fcreten deprem senaryolar\u0131 se\u00e7ilmi\u015ftir. (15) Bu \u00e7al\u0131\u015fmada, tasarlanan tsunami depreminin \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 olarak M=8,0 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde ve T=100-800 y\u0131l yineleme periyodunda bir deprem g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Tasarlanan tsunami modellemesinin sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re (14, 15); tsunamiden kaynaklanan k\u00fcm\u00fclatif deniz seviyesi de\u011fi\u015fiklikleri, gel-gitler, f\u0131rt\u0131na kabarmalar\u0131 ve dalga t\u0131rmanmas\u0131 gibi etkilerle birle\u015fti\u011finde, Akkuyu NGS sahas\u0131 i\u00e7in ortalama deniz seviyesinden 7 metre y\u00fckseklikte bir tsunami dalga y\u00fcksekli\u011fi belirlenmi\u015ftir. Bu de\u011fer tsunami tehlikesine kar\u015f\u0131 NGS\u2019\u0131 g\u00fcvenli olarak tasarlamak i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. Ancak \u015fu a\u00e7\u0131kt\u0131r ki en do\u011fru tsunami bilgisi en do\u011fru deprem kayna\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Buraya kadar \u00f6zetleyerek a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve 1970\u2019ten bu yana yap\u0131lan \u00e7ok say\u0131da ortak ara\u015ft\u0131rmalardan elde edilen sonu\u00e7lar bir araya getirildi\u011finde, Akkuyu NGS\u2019n\u0131 etkileme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek yer hareketlerinin hesaplanmas\u0131n\u0131 ve in\u015fa edilecek NGS\u2019n\u0131n deprem g\u00fcvenli tasar\u0131m\u0131 i\u00e7in gerekli olan \u201cTasar\u0131m Depremi De\u011feri\u201dnin saptanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 umar\u0131z. Ama o de\u011feri \u015fu anda maalesef bilmiyoruz.<\/p>\n

Tart\u0131\u015fma ve sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n

Bu makalede, Akkuyu NGS\u2019nin olas\u0131 bir b\u00fcy\u00fck depremde en az riskli olarak in\u015fas\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla 1970\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan bug\u00fcne kadar yap\u0131lan yerbilimi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 ve \u00f6zellikle 2010 y\u0131l\u0131ndan sonra haz\u0131rlanan Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporu ve eklerindeki ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve nihai sonuca varmay\u0131 hedefleyen ara\u015ft\u0131rma ve bulgular\u0131 inceledim. Ancak g\u00f6rd\u00fcm ki, Akkuyu NGS\u2019nin deprem g\u00fcvenli tasar\u0131m\u0131 i\u00e7in \u201cAkkuyu NGS yap\u0131lar\u0131n\u0131n beklenen deprem yer ivmelerinin \u00e7e\u015fitli, hem deterministik hem de olas\u0131l\u0131ksal y\u00f6ntemlerle maksimum ve spektral ivme, par\u00e7ac\u0131k h\u0131z\u0131 ve yerde\u011fi\u015ftirme de\u011ferleri\u201d Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporunda verilmemi\u015f. Bu de\u011ferlerin nas\u0131l ve hangi y\u00f6ntemlerle elde edilece\u011fi\/edildi\u011fi ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla anlat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen \u00c7ED raporu nedense (!) bu de\u011ferleri i\u00e7ermemektedir.<\/p>\n

Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporunda, bu de\u011ferleri verecek analiz ve hesaplamalar \u201cen g\u00fcncel y\u00f6ntemler kullan\u0131larak UAEA\u2019n\u0131n SSG-9 y\u00f6netmeliklerine g\u00f6re yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r\u201d denilmektedir. Akkuyu \u00c7ED Raporunun \u201cB\u00f6l\u00fcm XI-Sayfa 34\u201d de \u201cA\u011fustos 2013 itibariyle birle\u015ftirilmi\u015f Sismik Tehlike De\u011ferlendirmesi (SHA) hen\u00fcz tamamlanmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fma, Akkuyu NGS Sahas\u0131\u2019n\u0131n tasar\u0131ma esas yer hareketi karakteristiklerini i\u00e7inde sismik seviyeler SL-1 ve SL-2\u2019yi, alan i\u00e7in tasar\u0131m ivme tepki spektrumlar\u0131n\u0131n, tesis yap\u0131lar\u0131n\u0131n, sistem bile\u015fenlerinin ve ekipmanlar\u0131n\u0131n tasar\u0131m\u0131nda kullan\u0131lacak h\u0131zlanma zamanlar\u0131 ge\u00e7mi\u015flerini de i\u00e7erecek \u015fekilde tan\u0131mlayacakt\u0131r\u201d denilerek bu de\u011ferlerin daha sonra belirlenece\u011fi belirtilmektedir. Yine ayn\u0131 raporun B\u00f6l\u00fcm IV.2.4.5.8\u2019nci alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda \u201cBirle\u015ftirilmi\u015f SHA \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, tamamlanm\u0131\u015f ve Saha Parametreleri Raporuna dahil edilmi\u015f olup, TAEK\u2019in onay\u0131na sunulacakt\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fma sonu\u00e7lar\u0131, ancak TAEK\u2019in onay\u0131ndan sonra tesisin tasar\u0131ma esas sismik \u00f6zellikleri olarak resmen dikkate al\u0131nacakt\u0131r\u201d denilmektedir.<\/p>\n

Bir t\u00fcrl\u00fc eri\u015femedi\u011fimiz \u201cSaha Parametreleri Raporunun\u201d bug\u00fcne kadar yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n bizi karar a\u015famas\u0131na getirdi\u011fi noktada baz\u0131 sorular\u0131 18 Mart 2016 tarihinde 4982 say\u0131l\u0131 \u201cBilgi Edinme Hakk\u0131 Kanunu\u201dna g\u00f6re TAEK\u2019e sordum. Sorular \u015funlar:<\/p>\n

1) Yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klamalara g\u00f6re Akkuyu NGS\u2019nin maruz kalaca\u011f\u0131 maksimum depremin olu\u015fturaca\u011f\u0131 \u201cTasar\u0131ma Esas Maksimum \u0130vme\u201dnin belirlenmesine y\u00f6nelik olarak kullan\u0131lacak \u201cAkkuyu NGS yap\u0131lar\u0131n\u0131n beklenen deprem yer ivmelerinin \u00e7e\u015fitli hem deterministik hem de olas\u0131l\u0131ksal y\u00f6ntemlerle maksimum ve spektral ivme, par\u00e7ac\u0131k h\u0131z\u0131 ve yerde\u011fi\u015ftirme de\u011ferleri\u201d hakk\u0131nda somut de\u011ferler, yani SHA (Sismik Tehlike De\u011ferlendirmesi) de\u011ferlerinin TAEK\u2019e eri\u015fmi\u015f ve onaylanm\u0131\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu de\u011ferler onaylanm\u0131\u015f m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

2) Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporunda, SHA de\u011ferlerinin belirlenmesine ve hesaplanmas\u0131na dair t\u00fcm yakla\u015f\u0131m ve y\u00f6ntemler anlat\u0131lm\u0131\u015f, ancak SHA de\u011ferleri verilmemi\u015ftir. \u00c7ED bu eksik haliyle onaylanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu Akkuyu Nihai \u00c7ED raporunun i\u00e7erik ve kapsam a\u00e7\u0131s\u0131ndan ve ilgili kurum ve kurulu\u015flar\u0131n bilgilenmesi i\u00e7in \u00f6nemli bir eksiklik de\u011fil midir?<\/p>\n

3) Akkuyu NGS\u2019nin SHA de\u011ferlerinin Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporunda yer almas\u0131 i\u00e7in beklenilmedi\u011fi ve bu haliyle yay\u0131nlanm\u0131\u015f \u00c7ED raporunun \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve TAEK taraf\u0131ndan kabul\u00fcn\u00fcn yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde bir yorum i\u00e7in TAEK olarak de\u011ferlendirmeniz nedir?<\/p>\n

4) Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporu yay\u0131nlan\u0131p onayland\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re acaba \u201cTasar\u0131ma Esas Deprem De\u011ferleri\u201d olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan SHA de\u011ferleri, yani Akkuyu NGS yap\u0131lar\u0131n\u0131n ne b\u00fcy\u00fckl\u00fckte bir olas\u0131 deprem yer ivme hareketlerine maruz kalaca\u011f\u0131 hakk\u0131ndaki de\u011ferler ilgili m\u00fchendislik ve akademik camiaya duyurulacak m\u0131d\u0131r? Bu bilgiler Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporuna eklenerek yeniden yay\u0131nlanacak m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

5) TAEK taraf\u0131ndan onaylanan birle\u015ftirilmi\u015f SHA de\u011ferleri hesaplan\u0131p tamamland\u0131\u011f\u0131na ve Saha Parametreleri Raporuna dahil edildi\u011fine Saha Parametreleri Raporunun bir kopyas\u0131 taraf\u0131ma iletilebilir mi?<\/p>\n

Bu sorular\u0131 TAEK 28 Mart 2016 tarihinde yan\u0131tlad\u0131. Yan\u0131tlar \u015f\u00f6yle:<\/p>\n

1) Akkuyu NGS’nin Saha Parametreleri Raporu inceleme ve de\u011ferlendirme s\u00fcreci devam etmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, SHA (Sismik Tehlike De\u011ferlendirmesi) hususuna ili\u015fkin hen\u00fcz onaylanm\u0131\u015f bir de\u011fer bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n

2) \u00c7ED Raporunun i\u00e7eri\u011fi ve onay\u0131na ili\u015fkin i\u015flemler \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131 uhdesindedir. Bu nedenle, \u00c7ED kapsam\u0131ndaki sorulara cevap verilmemi\u015ftir.<\/p>\n

3) \u00dclkemizde \u00c7ED s\u00fcreci \u201c\u00c7evresel Etki De\u011ferlendirmesi Y\u00f6netmeli\u011fi\u201d kapsam\u0131nda, \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131 marifetiyle y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. Bu kapsamda projeye \u00f6zel format\u0131n kapsam\u0131n\u0131 belirlemek ve haz\u0131rlanan \u00c7ED Raporunu inceleyip de\u011ferlendirmek \u00fczere \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan bir Komisyon kurulur. Kurumumuzun Akkuyu NGS\u2019nin \u00c7ED s\u00fcrecine kat\u0131l\u0131m\u0131 Komisyon \u00fcyeli\u011fi kapsam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bu kapsamda Akkuyu \u00c7ED Raporunun \u00f6zel format\u0131na g\u00f6r\u00fc\u015f verilmi\u015f ve raporun radyolojik k\u0131s\u0131mlar\u0131 incelenerek yaz\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerimiz \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131na iletilmi\u015ftir.<\/p>\n

N\u00fckleer santrallerin lisanslanmas\u0131 N\u00fckleer Tesislere Lisans Verilmesine \u0130li\u015fkin T\u00fcz\u00fck uyar\u0131nca yap\u0131lmaktad\u0131r. Lisanslama Yer Lisans\u0131, \u0130n\u015faat Lisans\u0131 ve \u0130\u015fletme Lisans\u0131 olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 a\u015famadan olu\u015fmaktad\u0131r. Bu a\u015famalar aras\u0131nda baz\u0131 izin ve onaylar yer almaktad\u0131r. Saha parametreleri onay\u0131 yer lisans\u0131ndan sonra in\u015faat lisans\u0131 ba\u015fvurusundan \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. Planlama a\u015famas\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen \u00c7ED S\u00fcreci ise Yer Lisans\u0131 al\u0131nmadan \u00f6nce tamamlanmas\u0131 gerekmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla planlama a\u015famas\u0131nda \u00c7ED s\u00fcrecinde belirlenen de\u011ferler ile saha parametreleri onay s\u00fcrecinde ele al\u0131nan ve santral tasar\u0131m\u0131nda kullan\u0131lacak olan yerle ilgili projelendirme parametrelerinin kesin de\u011ferlerinin ayn\u0131 olmas\u0131 beklenilmemelidir. Saha parametreleri onay s\u00fcrecinde belirlenen de\u011ferler sahada yap\u0131lan \u00e7ok detayl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n

4) Akkuyu NGS Saha Parametreleri Raporu onayland\u0131ktan sonra TAEK\u2019in internet sayfas\u0131nda yay\u0131nlanacakt\u0131r. Bu raporda tasar\u0131ma esas deprem de\u011ferleri de olmak \u00fczere saha parametrelerine ili\u015fkin t\u00fcm de\u011ferler yer alacakt\u0131r.<\/p>\n

5) Saha Parametreleri Raporu onayland\u0131ktan sonra TAEK\u2019in internet sayfas\u0131nda yay\u0131nlanacakt\u0131r. Yay\u0131nland\u0131ktan sonra dijital s\u00fcr\u00fcm\u00fc indirilebilir.<\/p>\n

TAEK taraf\u0131ndan verilen yan\u0131tta \u201cPlanlama a\u015famas\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen \u00c7ED S\u00fcreci ise Yer Lisans\u0131 al\u0131nmadan \u00f6nce tamamlanmas\u0131 gerekmektedir\u201d ifadesi kullan\u0131lm\u0131\u015f, ancak 8 Ocak 2016\u2019da AKKUYU N\u00fckleer A\u015e taraf\u0131ndan yap\u0131lan bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131nda \u201c13.10.2011 tarihinde TAEK\u2019ten Yer Lisans\u0131n\u0131 alan Akkuyu N\u00fckleer\u2019in haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u00c7ED Raporu ise 1 Aral\u0131k 2014 tarihinde \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan onaylanm\u0131\u015ft\u0131r\u201d denilerek garip bir uyu\u015fmazl\u0131k sergilenmektedir. ( http:\/\/www.akkunpp.com\/Akkuyu-NGS-Saha-Parametreleri-Raporu-TAEK-Sunuldu ). Yani bu bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131na g\u00f6re, TAEK kurallar\u0131n\u0131n tam tersine Yer Lisans\u0131 \u00c7ED raporundan \u00f6nce verilmi\u015ftir.<\/p>\n

8 Ocak 2016 tarihindeki bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131yla TAEK\u2019in bilgi isteme yaz\u0131m\u0131za verdi\u011fi yan\u0131ttaki uyu\u015fmazl\u0131\u011fa dair di\u011fer bir tespitimiz daha vard\u0131r; o da \u201cAkkuyu N\u00fckleer, 29 Haziran 2015\u2019te ise Cengiz \u0130n\u015faat ile deniz hidroteknik yap\u0131lar\u0131n tasar\u0131m\u0131 ve in\u015faat\u0131na ili\u015fkin s\u00f6zle\u015fmeyi imzalam\u0131\u015ft\u0131r\u201d c\u00fcmlesidir. Bu in\u015faat s\u00f6zle\u015fmesi, ba\u015flayacak in\u015faat\u0131n tasar\u0131m\u0131na dair teknik kurallar\u0131 ve maliyeti belirledi\u011fine g\u00f6re \u201cin\u015faat tasar\u0131m\u0131 \u00f6nce, saha parametreleri sonra\u201d nas\u0131l olmaktad\u0131r?<\/p>\n

Ayr\u0131ca, s\u00f6z\u00fc edilen Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporuna bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda raporun IV.2.4. B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde deprem tehlikesine y\u00f6nelik olarak taahh\u00fct edilenler;<\/p>\n

\u201ca) Proje Sahas\u0131n\u0131 da \u0130\u00e7erisine Alan B\u00f6lgenin 1\/100 000 veya 1\/250 000 \u00d6l\u00e7ekli Deprem Risk Analizi ve Deprem Riski Haritalar\u0131 (Olas\u0131 Depremlerde Maksimum \u0130vme E\u011frilerini ve \u015eiddet Da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 G\u00f6sterir),<\/p>\n

b) Proje Sahas\u0131n\u0131n Sismik Riski, S\u0131v\u0131la\u015fma Potansiyeli ve Zemin B\u00fcy\u00fctme Analizi<\/p>\n

c) Deprem Etkisine Ba\u011fl\u0131 Olarak Olmas\u0131 Muhtemel Tsunami Riskinin \u0130ncelenmesi\u201d alt ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda verilecekti.<\/p>\n

Bu ba\u015fl\u0131klardaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n y\u00f6ntemi ve i\u015flem \u00f6zellikleri anlat\u0131lm\u0131\u015f ancak deprem ivme de\u011ferleri \u00c7ED raporunda g\u00f6sterilmemi\u015ftir. Raporda, \u201cSaha Parametreleri Raporuna\u201d gidecek di\u011fer t\u00fcm do\u011fal ve insan k\u00f6kenli tehlikelere ait parametrik de\u011ferler verilmi\u015fken, bize TAEK taraf\u0131ndan 5 madde halinde verilen yan\u0131tlarda \u00c7ED raporunun taahh\u00fct edilen \u201cAkkuyu NGS yap\u0131lar\u0131n\u0131n beklenen deprem yer ivmelerinin \u00e7e\u015fitli hem deterministik hem de olas\u0131l\u0131ksal y\u00f6ntemlerle maksimum ve spektral ivme, par\u00e7ac\u0131k h\u0131z\u0131 ve yerde\u011fi\u015ftirme de\u011ferleri\u201d hakk\u0131nda somut de\u011ferlerin, yani Sismik Tehlike De\u011ferlendirmesi (SHA) de\u011ferlerinin onay s\u00fcrecinde \u201cortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131\u201d (!) belirtilmektedir. Bu tatmin edici bir a\u00e7\u0131klama de\u011fildir ve ilgili deprem ivme de\u011ferleri \u00c7ED raporundaki ba\u015fl\u0131klar\u0131n alt\u0131nda yoktur. \u00d6rne\u011fin \u00c7ED raporunda beklenen deprem k\u00f6kenli tsunami dalga y\u00fcksekli\u011fi 7 metre olarak verilmi\u015fken deprem ivme de\u011ferlerinin Saha Parametreleri Raporu\u2019na b\u0131rak\u0131lmas\u0131, TAEK yan\u0131t\u0131nda a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi in\u015faat lisans\u0131 al\u0131nmas\u0131 ile bu a\u015famada ilgisi yoktur. E\u011fer \u00f6yle olsayd\u0131 di\u011fer do\u011fal ve insan k\u00f6kenli tehlikelerle ilgili somut veriler de Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporunda a\u00e7\u0131klanmazd\u0131. Olmas\u0131 gereken, deprem ivme verilerinin de \u00c7ED raporunda sunulmas\u0131, akademik ortamdan de\u011ferlendirme al\u0131nmas\u0131 ve ondan sonra gerekti\u011finde de\u011fi\u015ftirilerek ve TAEK onay\u0131ndan ge\u00e7irilerek in\u015faat lisans\u0131 ba\u015fvurusu i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131yd\u0131. Ama bu s\u00fcrecin d\u00fczg\u00fcn i\u015flemedi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

N\u00fckleer lobinin milyar dolarl\u0131k b\u00fct\u00e7elerinde do\u011fal ve insan k\u00f6kenli tehlikeleri tan\u0131ma ve etkilerini en aza indirmeye y\u00f6nelik yap\u0131lacak en ileri yerbilimi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in harcanan para t\u00fcm di\u011fer harcamalar\u0131n yan\u0131nda ufak kal\u0131r. Afet g\u00fcvenli NGS i\u00e7in olas\u0131 \u015f\u00fcphe ve soru i\u015faretlerini giderecek \u00e7al\u0131\u015fmalarda paradan \u00e7ok do\u011fru bilgi \u00f6nemlidir. Bu konuda elde edilen bulgular her t\u00fcrl\u00fc olumlu veya olumsuz g\u00f6r\u00fc\u015flere a\u00e7\u0131k olmal\u0131d\u0131r. Deprembilim ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda \u00e7ok ilerlemi\u015f Japonya\u2019da dahi 11 Mart 2011 y\u0131l\u0131nda okyanus taban\u0131ndaki 9,0 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki deprem ve yaratt\u0131\u011f\u0131 devasa tsunami, santral\u0131n g\u00fcvenlik tasar\u0131m\u0131ndaki hatalar ve \u00f6ng\u00f6r\u00fc eksiklikleri nedeniyle k\u0131y\u0131daki Fukushima Daiichi N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Santralinde elektrikleri kesmi\u015f, radyoaktif madde bar\u0131nd\u0131ran reakt\u00f6r\u00fcn so\u011futma sistemlerini devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakm\u0131\u015f ve n\u00fckleer s\u0131z\u0131nt\u0131ya neden olmu\u015ftur. Sonu\u00e7lar\u0131 insan ve \u00e7evre kay\u0131plar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok a\u011f\u0131rd\u0131r. 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00f6l\u00fcmc\u00fcl n\u00fckleer kazas\u0131 olan Fukushima Daichi\u2019nin son \u00f6rnek olmas\u0131, ancak n\u00fckleer santrallerin maruz kalaca\u011f\u0131 deprem dahil do\u011fal ve insan k\u00f6kenli tehlikelerin en iyi bilinmesiyle olanakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

1) UAEA SSG-9, 2010. Seismic Hazards in Site Evaluation for Nuclear Installations. UAEA, Vienna.<\/p>\n

2) UAEA SSG-18, 2011. Meteorological and Hydrological Hazards in Site Evaluation for Nuclear Installations, UAEA, Vienna.<\/p>\n

3) T\u00fcrkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK), 2012. \u00d6zel Tasar\u0131m \u0130lkeleri K\u0131lavuzu, http:\/\/www.taek.gov.tr\/en\/belgeler-formlar\/documents\/Regulations\/nuclear-safety\/<\/p>\n

4) Akkuyu NGS Elektrik \u00dcretim Anonim \u015eirketi, Akkuyu N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Santrali, Akkuyu Sahas\u0131 Yer Raporu, \u00dcniteler 1, 2, 3, 4, AKU.C.010.&.&&&&&.&&&&.002.HC.0004, Cilt 3 Revizyon 1, Moskova, May\u0131s 2013, 149 sayfa.<\/p>\n

5) K\u00fcnar, A., 2012. Akkuyu N\u00fckleer Santraline Neden Hay\u0131r?, Energyt\u00fcrk, 70-71.<\/p>\n

6) G\u00fclen, L., A. P\u0131nar, D. Kalafat, N. \u00d6zel, G. Horasan, M. Y\u0131lmazer, and A. M. I\u015f\u0131kara (2002). Surface fault breaks, aftershock distribution, and rupture process of the 17 August 1999 \u0130zmit, Turkey earthquake, Bull. Seism. Soc. Am. <\/em>92, no. 1, 230\u2013244.<\/p>\n

7) Worley Parsons Report, 2012. Independent Review of the Seismic Hazard Assessment of Akkuyu NPP Site, Final Report, TNPP-00-SV-REP-EN-0061-R1, 317p.<\/p>\n

8) Akkuyu Nihai \u00c7ED Raporu, 2014. 4.800 Mwe Kurulu G\u00fcc\u00fcnde Olan Akkuyu N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Santrali Projesi (N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Santrali, Radyoaktifatik Depolama Tesisi, Rihtim, Deniz Dolgu Alani Ve Ya\u015fam Merkezi), \u00c7evresel Etki De\u011ferlendirmesi Raporu, DOKAY-\u00c7ED \u00c7evre M\u00fchendisli\u011fi Ltd. \u015eti. Ata Mah. Kabil Cad. 140\/A Dikmen, 06460 \u00c7ankaya-ANKARA, 3740 Sayfa.<\/p>\n

9) Can\u0131tez, N., Eyido\u011fan, H., B\u00fcy\u00fcka\u015f\u0131ko\u011flu, S. and Ezen, \u00dc. (1989): \u201cMicroearthquake Studies of Akkuyu Nuclear Power Plant Site,\u201d \u0130stanbul Technical University Earth Sciences and Resources Research Center, Final Report No. TEK-84-13.<\/p>\n

10) TEA\u015e, 2000. Basic Facts Concerning the Proposed Nuclear Power Plant at Akkuyu in Turkey, Ankara.<\/p>\n

11) METU\/EERC, 1983. Akkuyu Nuclear Power Plant Design Basis Ground Motion, Report submitted to the Turkish Electricity Authority.<\/p>\n

12) G\u00fclkan, P. ve Kalkan, E., 2008. Re-Assessment of Seismic Hazard for Akkuyu, Report Submitted to Turkish Atomic Energy Authority (TAEK), Ankara, Turkey.<\/p>\n

13) Eyido\u011fan, H., 2016. K\u00f6r Faylara Dikkat!, http:\/\/www.cumhuriyet.com.tr\/koseyazisi\/489802\/Kor_faylara_dikkat_.html<\/p>\n

14) METU Institute of Marine Research,1979. Akkuyu NPP Tsunami Study, METUTEK Research Project Final Report of METU Project No: 77-07-00-06.<\/p>\n

15) METU, 2011. Final Report on the Design Basis Tsunami and Seiche Parameters of Akkuyu NPP Site, Project Code: METU DSIM 11-03-03-2-02-07.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

N\u00fckleer lobinin milyar dolarl\u0131k b\u00fct\u00e7elerinde do\u011fal ve insan k\u00f6kenli tehlikeleri tan\u0131ma ve etkilerini en aza indirmeye y\u00f6nelik yap\u0131lacak en ileri yerbilimi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in harcanan para t\u00fcm di\u011fer harcamalar\u0131n yan\u0131nda ufak kal\u0131r. Afet g\u00fcvenli n\u00fckleer g\u00fc\u00e7 santral\u0131 (NGS) i\u00e7in olas\u0131 \u015f\u00fcphe ve soru i\u015faretlerini giderecek \u00e7al\u0131\u015fmalarda paradan \u00e7ok do\u011fru bilgi \u00f6nemlidir. Bu konuda elde edilen bulgular […]<\/p>\n","protected":false},"author":233,"featured_media":15515,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[185,217,232],"tags":[198,691,1540,1506],"class_list":["post-15514","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-148-sayi","category-cevre-bilimleri","category-yerbilimleri","tag-cevre","tag-deprem","tag-fay-hatti","tag-nukleer-santral"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t