{"id":15667,"date":"2016-05-01T13:01:44","date_gmt":"2016-05-01T10:01:44","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=15667"},"modified":"2018-01-03T13:09:03","modified_gmt":"2018-01-03T10:09:03","slug":"merak-merak-konusu-olursa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/05\/01\/merak-merak-konusu-olursa","title":{"rendered":"\u201cMerak\u201d merak konusu olursa\u2026"},"content":{"rendered":"

Merak\u0131n merak konusu olmas\u0131n\u0131n nedeni, en az\u0131ndan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte, belirli bir getirisinin olmamas\u0131. Organizmalar\u0131n yiyecek, su, cinsel birle\u015fme, bar\u0131nak, dinlenme, para gibi say\u0131s\u0131z besleyici ve haz verici \u015feyin pe\u015finden ko\u015fmas\u0131 mant\u0131kl\u0131d\u0131r. Peki yer\u00e7ekiminin niteliklerini anlamak ya da Ay\u2019a yap\u0131lan bir yolculuk ne i\u015fe yarayacak?<\/em><\/p>\n

Sunu\u015f:<\/strong> Zach St. George\u2019un \u201cCuriosity Depends on What You Already Know\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesi, Nautilus<\/em> dergisinin internet sitesinde 25 \u015eubat 2016\u2019da yay\u0131mland\u0131. \u0130lginizi \u00e7ekece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz makaleyi sunuyoruz; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015ftirdik, araba\u015fl\u0131klar ve spot ekledik. Yazar:\u00a0Zach St. George<\/p><\/blockquote>\n

\u0130nsanlar\u0131n yeme d\u00fcrt\u00fcs\u00fc vard\u0131r, i\u00e7me d\u00fcrt\u00fcs\u00fc vard\u0131r, \u00fcreme d\u00fcrt\u00fcs\u00fc vard\u0131r\u2026 \u201cMerak da bundan \u00e7ok farkl\u0131 bir \u015fey de\u011fil\u201d diyor Carneige Mellon \u00dcniversitesi Ekonomi ve Psikoloji Profes\u00f6r\u00fc George Loewenstein. Doyumsuz \u00f6\u011frenme \u2013ke\u015ffetme, durmaks\u0131z\u0131n ara\u015ft\u0131rma ve icat etme- d\u00fcrt\u00fcm\u00fcz de, \u201cdi\u011fer d\u00fcrt\u00fclerimizle e\u015fde\u011fer say\u0131lmay\u0131 hak eder.\u201d<\/p>\n

Merak\u0131n merak konusu olmas\u0131n\u0131n nedeniyse, en az\u0131ndan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte, belirli bir getirisinin olmamas\u0131. Loewenstein\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan birine g\u00f6re \u201cMerak teoride hayret uyand\u0131rmaktad\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc insanlar, tan\u0131m gere\u011fi kendilerine hi\u00e7bir ek yarar sa\u011flamayacak bilgilere kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00e7ekim duyarlar.\u201d Organizmalar\u0131n yiyecek, su, cinsel birle\u015fme, bar\u0131nak, dinlenme, para gibi say\u0131s\u0131z besleyici ve haz verici \u015feyin pe\u015finden ko\u015fmas\u0131 mant\u0131kl\u0131d\u0131r. Ancak yer\u00e7ekiminin niteliklerini anlamak ya da Ay\u2019a yap\u0131lan bir yolculuk ne i\u015fe yarar?<\/p>\n

\"\"
Ekonomi ve Psikoloji Profes\u00f6r\u00fc George Loewenstein\u2019a g\u00f6re, \u201cDoyumsuz \u00f6\u011frenme d\u00fcrt\u00fcm\u00fcz de, di\u011fer d\u00fcrt\u00fclerimizle e\u015fde\u011fer say\u0131lmay\u0131 hak ediyor.\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

Merak\u0131n \u00f6z\u00fcnde olas\u0131l\u0131k algoritmas\u0131 m\u0131 var?<\/strong><\/p>\n

Bu soruya verilebilecek en basit cevaplardan biri, bug\u00fcn \u00f6\u011frendi\u011fimiz bir bilginin ileride i\u015fimize yaray\u0131p yaramayaca\u011f\u0131ndan asla emin olamamam\u0131zd\u0131r. Solucanlar\u0131 ele alal\u0131m: \u201c\u0130flah olmaz birer optimistler\u201d diyor Kaliforniya\u2019daki Salk Biyolojik Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc n\u00f6robiyologlar\u0131ndan Sreekanth Chalasani. Cahalasani, Caenorhabditis elegans <\/em>ad\u0131 verilen, yayg\u0131n olarak bulunan, milimetrik boyutlardaki ipliksisolucanlar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Deney i\u00e7in bu solucanlardan birini bir\u00e7ok potansiyel e\u015fle \u00e7evrili bir bakteri \u00f6be\u011fine koyuyor. \u201cNe yap\u0131yor biliyor musunuz? \u00d6be\u011fi orada b\u0131rak\u0131p daha fazlas\u0131n\u0131 aramaya \u00e7\u0131k\u0131yor\u201d diyor Chalasani, \u201cD\u0131\u015far\u0131da daha iyi bir \u015feyler oldu\u011funa dair hi\u00e7bir kan\u0131t yok asl\u0131nda. Ayr\u0131ca bakteri de verebilece\u011fimiz yiyeceklerin en iyisi. \u0130\u015fte bu delilik!\u201d<\/p>\n

Yaln\u0131zca yiyece\u011finizden vazge\u00e7seniz de, uzay\u0131n derinliklerine do\u011fru bir yolculu\u011fa \u00e7\u0131ksan\u0131z da, ke\u015ffe \u00e7\u0131kmak ku\u015fkusuz biraz delice g\u00f6z\u00fck\u00fcyor; tabii, asl\u0131nda yiyece\u011fin t\u00fckenip t\u00fckenmeyece\u011fini asla bilemiyorsunuz. \u201cEvrimsel a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda,\u201d diyor Chalasani, \u201cge\u00e7erli nedenlerimiz var. Bilgi, daha ba\u015far\u0131l\u0131 se\u00e7imler yapmam\u0131za ve de\u011fi\u015fen \u00e7evre ko\u015fullar\u0131na ayak uydurmam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olur. Belki de bir g\u00fcn Ay\u2019a \u00fcs kurmam\u0131z gerecek.\u201d<\/p>\n

Ancak merak yaln\u0131zca \u015fiddetli bir gezme arzusundan (\u201cwanderlust\u201d) ibaret de\u011fildir. Yaln\u0131zca belirli konulara ilgili duyar\u0131z; bu belirli konular da insandan insana de\u011fi\u015fir. Kimilerinin hobileri vard\u0131r, kimileri gizemler pe\u015findeki amat\u00f6rlerdir, kimileriyse her telden \u00e7alar. \u0130lgi alanlar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fi ise yaln\u0131zca gezinme arzusundan \u00f6te bir \u015feylerin, bizi kendimize has tak\u0131nt\u0131lara y\u00f6neltti\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Ger\u00e7ekten de merak\u0131n i\u015fleyi\u015fini inceleyen biliminsanlar\u0131n\u0131n bulgular\u0131, \u00f6z\u00fcnde bir t\u00fcr olas\u0131l\u0131k algoritmas\u0131 oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde. Beynimiz en k\u0131sa zamanda en \u00e7ok bilgiye ula\u015fman\u0131n yol ve y\u00f6ntemlerini devaml\u0131 olarak hesapl\u0131yor. Vikipedi sayfalar\u0131ndaki linkler gibi merak zincirleme olarak b\u00fcy\u00fcyor, her soru bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 beraberinde getiriyor. T\u0131pk\u0131 bir sayfadan ba\u015flay\u0131p Vikipedi\u2019nin derinlerine inmek gibi, ba\u015flang\u0131\u00e7 sayfan\u0131z, sonunda varaca\u011f\u0131n\u0131z yer \u00fczerinde belirleyici rol oynuyor. Merak\u0131n bilmedi\u011finiz \u015feylerden \u00e7ok halihaz\u0131rda bildiklerinizle ilgili olmas\u0131 da kayda de\u011fer.<\/p>\n

Basite indirgersek, merak motivasyon ve e\u011filimin toplam fonksiyonu olarak ifade edilebilir. Bu fonksiyonun ilk k\u0131sm\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak ise g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kadar kolay de\u011fildir. Susuzluk, a\u00e7l\u0131k, \u015fehvet gibi di\u011fer g\u00fcd\u00fcler s\u00f6zkonusu oldu\u011funda, sebepler a\u015fik\u00e2rd\u0131r. Peki merak\u0131 tetikleyen nedir?<\/p>\n

S\u0131k\u0131nt\u0131 ve merak diyalekti\u011fi<\/strong><\/p>\n

19. y\u00fczy\u0131l Alman filozofu Arthur Schopenhauer, hayattaki birincil y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn \u201cne olursa olsun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek\u201d oldu\u011funa inanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun hemen ard\u0131ndan da \u201ct\u0131pk\u0131 t\u00fcm ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 gidermi\u015f bir av bulmay\u0131 bekleyen al\u0131c\u0131 bir ku\u015f gibi, tepemizde dolan\u0131p duran s\u0131k\u0131nt\u0131y\u0131 savu\u015fturmak\u201d gelmektedir. Memnun olmak, s\u0131k\u0131lmak demektir; s\u0131k\u0131nt\u0131dan kurtulman\u0131n tek yolu ise merakt\u0131r. Schopenhauer 1936 y\u0131l\u0131nda \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131r \u201c\u0130nsan\u0131n s\u0131k\u0131lma kapasitesinin, do\u011fal ya da sosyal ihtiya\u00e7lar\u0131ndan ziyade, k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fiminin k\u00f6kenine dayanmas\u0131 olas\u0131 g\u00f6r\u00fcnmekte.\u201d Ba\u015fka bir deyi\u015fle insanlar\u0131n zaman i\u00e7inde bilgi haznesini ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131 boyutlarda geli\u015ftirebilmesi -dillerin olu\u015fumu, Tac Mahal\u2019in in\u015faat\u0131 ve kollu battaniye \u00fcretimi gibi- tekd\u00fczeli\u011fi \u00e7ekemeyi\u015flerine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Rochester \u00dcniversitesi bili\u015fsel bilim ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131ndan Celeste Kidd, bebeklerin ilgisini \u00e7eken objeleri incelemek i\u00e7in g\u00f6z takip cihaz\u0131 kullan\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

Lakin tek ba\u015f\u0131na s\u0131k\u0131nt\u0131, merak\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in yeterli de\u011fildir. \u201cEn eski g\u00f6r\u00fc\u015flerden biri s\u0131k\u0131nt\u0131 ve merak\u0131n ayn\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcn z\u0131t iki ucu oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeydi\u201d diyor Loewenstein. Yeni g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re ise \u201cs\u0131k\u0131nt\u0131\u201d ve \u201cmerak\u201d, \u201ca\u00e7-tok\u201d ya da \u201csusamak-kanmak\u201d kadar birbirine z\u0131t kavramlar de\u011filler. S\u0131k\u0131nt\u0131 daha \u00e7ok, uzun s\u00fcre \u00fcst\u00fcne oturdu\u011funuz aya\u011f\u0131n\u0131z\u0131n kar\u0131ncalanmas\u0131 gibi,\u201cbeynin, tamam\u0131n\u0131n etkin bir bi\u00e7imde kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na dair g\u00f6nderdi\u011fi bir sinyal\u201d niteli\u011fi ta\u015f\u0131makta. S\u0131k\u0131nt\u0131, bize beynimizi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmam\u0131z, me\u015fgul etmemiz gerekti\u011fini hat\u0131rlat\u0131r, ama s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n meraktan ba\u015fka \u2013\u00f6rne\u011fin yemek ya da cinsel ili\u015fki gibi- \u00e7areleri de vard\u0131r. Ayr\u0131ca bazen can\u0131m\u0131z s\u0131kl\u0131masa da bir \u015feyleri merak ederiz. Hatta yaln\u0131zca yeni bir \u015feyler \u00f6\u011frenmek u\u011fruna, isteklerimizden ve zevklerimizden kolayca vazge\u00e7eriz.<\/p>\n

\u0130lle de yeni olsun!<\/strong><\/p>\n

Chalasani\u2019nin ellerindeki kusursuz yiyecek \u00f6be\u011fini terk eden solucanlar\u0131 gibi, insanlar ve di\u011fer primatlar da s\u00fcrekli olarak bilgiye kar\u015f\u0131l\u0131k \u00f6d\u00fclden taviz vermektedir. Bu e\u011filimi \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u201chaydut g\u00f6revleri\u201dnden (\u0130ngilizce\u2019de\u2018tek kollu haydutlar\u2019 olarak an\u0131lan kumar makinelerine atfen) faydalan\u0131r. Deneklerin tekrar tekrar birka\u00e7 resim ya da \u015f\u0131k aras\u0131ndan se\u00e7im yapmalar\u0131 beklenir. Her bir se\u00e7ene\u011fin \u00f6d\u00fcl (genelde para) verme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 di\u011ferlerinden farkl\u0131d\u0131r. Zaman i\u00e7erisinde denekler hangi se\u00e7ene\u011fin onlar\u0131 \u00f6d\u00fcllendirme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha y\u00fcksek oldu\u011funu \u00f6\u011frenerek bu \u015f\u0131klar\u0131 tercih etmeye ba\u015flarlar. Fakat yeni bir \u015f\u0131k gruba dahil edildi\u011finde, denekler olas\u0131 \u00f6d\u00fclden vazge\u00e7erek, yeni \u015f\u0131kk\u0131n daha y\u00fcksek oranda \u00f6d\u00fcl verme ihtimalini d\u00fc\u015f\u00fcnerek onu se\u00e7eceklerdir.<\/p>\n

Beyin \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, bu \u201cyenilik bonus\u201dunun (yeni se\u00e7eneklere daha \u00e7ok de\u011fer y\u00fcklememizin) en az\u0131ndan k\u0131smi olarak bizde uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 heyecandan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrmekte. \u00d6rne\u011fin 2007\u2019de yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fma, zil sesini duyunca salyas\u0131 akan Pavlov\u2019un k\u00f6pe\u011fi gibi, beynimizin a\u015fk ya da \u015feker, \u00e7ikolata gibi \u00f6d\u00fclleri alg\u0131layan k\u0131sm\u0131n\u0131n yeni bir \u015fey bulmay\u0131 bekledi\u011fimiz zamanlarda da \u2013nihayetinde beklentilerimiz kar\u015f\u0131lanmasa bile- aktifle\u015fti\u011fini ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u201cBu bulgular\u0131n yenili\u011fin kendisinin bir \u00f6d\u00fcle e\u015fde\u011fer alg\u0131lan\u0131yor olmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131\u201d sonucuna varm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Belki de ger\u00e7ekten Vikipedi\u2019yi Schopenhauer\u2019in deyimiyle \u201cs\u0131k\u0131nt\u0131y\u0131 savu\u015fturmak\u201d i\u00e7in ziyaret ediyorum. Ancak takip eden \u00fc\u00e7 saat boyunca Japonya\u2019daki Mo\u011fol i\u015fgallerini okuyu\u015fum k\u0131smen, bilin\u00e7alt\u0131mda, linklere t\u0131klaman\u0131n v\u00fccuduma salg\u0131latt\u0131\u011f\u0131 dopamin hormonundan kaynaklan\u0131yor; atalar\u0131m\u0131z\u0131 Avustralya\u2019da koloniler kurmaya, Kuzey Kutup Dairesi\u2019ni ke\u015ffetmeye, \u00e7\u00f6mlek\u00e7ili\u011fi icat etmeye ve Willendorf Ven\u00fcs\u2019\u00fcn\u00fc yapmaya iten ayn\u0131 hormondan.<\/p>\n

Merak bilmediklerimizden de\u011fil, bildiklerimizden besleniyor<\/strong><\/p>\n

Peki neden g\u00f6\u00e7ebe Mo\u011fol a\u015firetlerini derinlemesine ara\u015ft\u0131r\u0131yorum? Neden Laniarius willardi <\/em>ad\u0131 verilen bir ku\u015f t\u00fcr\u00fcn\u00fc ya da teoride ilgi \u00e7ekici olabilecek, Vikipedi\u2019nin bana sundu\u011fu \u201crasgele madde\u201dlerden ba\u015fka birini de\u011fil? Merak bizi neden \u015furaya <\/strong>de\u011fil de buraya <\/strong>do\u011fru \u00e7ekiyor?<\/p>\n

\"\"
Merak, kitap\u00e7\u0131da kitap se\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z tatl\u0131 \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k gibidir: Hi\u00e7 bilmedi\u011fimiz bir konu yerine, tam olarak bilmedi\u011fimiz, ama bir \u015feyler bildi\u011fimiz konulardaki kitaplara y\u00f6neliriz.<\/figcaption><\/figure>\n

1994\u2019te yay\u0131mlanan bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Loewenstein, merak\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fcn \u201cbilgiler aras\u0131 bo\u015flu\u011fa\u201d, yani bilmedi\u011finin fark\u0131na varma ve en k\u0131sa zamanda bu bo\u015flu\u011fu doldurma iste\u011fine ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu teorisini geli\u015ftirdi. Bu bo\u015fluk, fiziksel d\u00fcnya (bu garip b\u00f6ce\u011fin ad\u0131 ne?) ya da i\u00e7 d\u00fcnya (a\u015fk\u0131n anlam\u0131 ne?) ile ilgili bir sorudan kaynaklanabilir. Loewenstein\u2019\u0131n teorisi, \u201cupworthy\u201d gibi sayfalar\u0131n kulland\u0131klar\u0131 ba\u015fl\u0131klar\u0131n neden ilgi \u00e7ekici olduklar\u0131n\u0131 (lanet olsun, hen\u00fcz fark\u0131nda olmasam bile Denizay\u0131lar\u0131na Hayran Olmam\u0131n 22 Nedeni<\/em>\u2019ni bilmek istiyorum) ve bu alanda merak\u0131n insanlar\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc bir y\u00f6n\u00fc oldu\u011fu kadar zaaf\u0131 da olabilece\u011fini \u00e7ok do\u011fru bir bi\u00e7imde dile getiriyor (denizay\u0131lar\u0131n\u0131n meme u\u00e7lar\u0131n\u0131n koltukaltlar\u0131nda oldu\u011funu biliyor muydunuz?).<\/p>\n

Bilgiler aras\u0131 bo\u015fluklardan yararlan\u0131labilmesi i\u00e7in sunulan yeni bilgi, ne \u00e7ok yeni (\u00f6rne\u011fin Portekizce bir ba\u015fl\u0131k) ne de \u00e7ok k\u0131s\u0131tl\u0131 (\u00f6rne\u011fin \u201cDenizay\u0131lar\u0131 Florida\u2019da ya\u015far\u201d) olmal\u0131d\u0131r. 2009 y\u0131l\u0131nda Loewenstein\u2019\u0131n da aralar\u0131nda bulundu\u011fu bir grup ara\u015ft\u0131rmac\u0131, deneklerini bir fMRI (bir t\u00fcr beyin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme y\u00f6ntemi) makinesine sokarak, onlara \u00e7e\u015fitli genel k\u00fclt\u00fcr sorular\u0131 y\u00f6neltmi\u015flerdir: \u201cHangi enstr\u00fcman insan sesine benzemek \u00fczere yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r?\u201d, \u201cD\u00fcnya hangi galakside bulunur?\u201d vb. Her bir soru i\u00e7in denekler, cevaplar\u0131na ne kadar g\u00fcvendiklerini derecelendirmi\u015flerdir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar deneklerden cevab\u0131 ne kadar merak ettiklerini de derecelendirmelerini istemi\u015ftir. Bu esnada beyinlerinin \u2013merak\u0131n bir ba\u015fka \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc olarak- \u00f6d\u00fclleri alg\u0131layan k\u0131sm\u0131n\u0131n nas\u0131l aktifle\u015fti\u011fini g\u00f6zlemlemi\u015flerdir.<\/p>\n

Beklendi\u011fi gibi denekler, bildiklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri sorular\u0131n cevaplar\u0131n\u0131 \u00e7ok da merak etmemi\u015flerdir. Fakat bunun yan\u0131 s\u0131ra cevaba dair hi\u00e7bir fikirleri olmayan sorular da ilgilerini \u00e7ekmemi\u015ftir. Meraklar\u0131, cevab\u0131n ne olabilece\u011fini tahmin ettikleri ancak emin olamad\u0131klar\u0131 sorularda doruk noktas\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Merak\u0131n tad\u0131, \u00fc\u00e7 ay\u0131n\u0131n davetsiz misafiri olan sar\u0131\u015f\u0131n k\u0131z\u0131n tercih edece\u011fi miktarda bilgiyle \u00e7\u0131kmaktad\u0131r; ne \u00e7ok az ne de \u00e7ok fazla.<\/p>\n

\u201cBebeklerin tercihi de \u2018yeni ama \u00e7ok da yeni olmayan\u2019 \u015feylerden yana\u201d diyor Rochester \u00dcniversitesi n\u00f6rologlar\u0131ndan Celeste Kidd. 2012 y\u0131l\u0131nda Kidd ve meslekta\u015flar\u0131, 7-8 ayl\u0131k bebekleri \u00fc\u00e7 tane farkl\u0131 desenli, i\u00e7lerinde kurabiye, ka\u015f\u0131k ve araba gibi farkl\u0131 objeler bulunan kutunun g\u00f6sterildi\u011fi bir ekran\u0131n \u00f6n\u00fcne oturtarak bir \u00e7al\u0131\u015fma yapt\u0131lar. Objeler bu kutulardan, K\u00f6stebek Av\u0131<\/em> oyunundaki gibi belirli s\u0131ralara g\u00f6re \u00e7\u0131k\u0131yorlard\u0131. Objelerin daha \u00e7ok belirli birka\u00e7 dizilime g\u00f6re \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak Kidd, di\u011ferlerinin daha nadir ve dolay\u0131s\u0131yla da daha \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u00c7ocuklar ekrana bakt\u0131klar\u0131 s\u00fcre boyunca bir cihazla g\u00f6zlerinin hareketleri takip edilmekteydi. Bakt\u0131klar\u0131 noktalar ise hayli a\u00e7\u0131k bir tercihi g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermi\u015ftir: En \u00e7ok dikkat \u00e7eken, \u00e7ok yeni olmayan, ama bir derece \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olan dizilimler olmu\u015ftur; di\u011ferlerine \u00e7ok benzeyen ya da fazla de\u011fi\u015fik olan s\u0131ralamalar ise o kadar da ilgin\u00e7 bulunmam\u0131\u015ft\u0131r. (Bebekler g\u00f6zlerini ekrandan ay\u0131rd\u0131klar\u0131nda ise g\u00fclen bir bebe\u011fin foto\u011fraf\u0131 yans\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u201cBilmem biliyor muydunuz ama bebekler, ba\u015fka bebeklerin foto\u011fraflar\u0131na bakmay\u0131 \u00e7ok seviyorlar\u201d diyor Kidd. Ben bilmiyordum. Hayret.)<\/p>\n

\u201cBeyinlerimizin \u2018tam da bu \u00f6l\u00e7\u00fcde\u2019 yenilik aramas\u0131 biraz kitap\u00e7\u0131ya gitmek gibi\u201d diyor Kidd. \u201cBir \u00e7ocuk kitab\u0131n\u0131 ya da \u00f6nceden defalarca okudu\u011funuz bir kitab\u0131 se\u00e7mezsiniz.\u201d \u00d6te yandan, hi\u00e7bir \u015fekilde anlaman\u0131z m\u00fcmk\u00fcn olmayan, Rus\u00e7a astrofizik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 derlemesi gibi bir kitap se\u00e7erseniz de buna benzer bir problemle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. \u201cBu pek de ilgin\u00e7 olmaz.\u201d \u00d6\u011frenmek i\u00e7in \u00f6nceden gelen, destek alabilece\u011finiz bir \u015feylere ihtiya\u00e7 duyars\u0131n\u0131z. E\u011fer tutunaca\u011f\u0131n\u0131z bir sonraki yer \u00e7ok yukar\u0131daysa da, her zaman i\u00e7in ona asla ula\u015famama riskiniz vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla beyniniz, en k\u0131sa zamanda en \u00e7ok bilgiye ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ya da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u201cbilgiler aras\u0131\u201d uzakl\u0131klardan ka\u00e7\u0131n\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Yapay zek\u00e2 ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Varun Kompella, bu iCub robotunu, biyolojik meraka benzer bir olas\u0131l\u0131k algortimas\u0131 kullanarak m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca h\u0131zl\u0131 bir bi\u00e7imde, ne oldu\u011funu bilmedi\u011fi \u00f6d\u00fclleri aray\u0131p bulmas\u0131 i\u00e7in programlam\u0131\u015f.<\/figcaption><\/figure>\n

Yapay zek\u00e2da merak m\u00fchendisli\u011fi<\/strong><\/p>\n

Bu hesaplamalar\u0131n i\u015fleyi\u015fini incelemek ad\u0131na robotlar kullan\u0131\u015fl\u0131 ara\u00e7lard\u0131r. Fakat robotlar merak\u0131n temel ta\u015f\u0131 olan motivasyondan yoksun olduklar\u0131ndan onlara \u00f6ncelikle bir ama\u00e7 belirlemek gerekmektedir. \u201cBunu yapmak i\u00e7in robotu bir \u00f6d\u00fcl\u00fc aramaya proglamlayabilirsiniz\u201d diyor Ruhr \u00dcniverstesi Bochum, Almanya\u2019da yapay zek\u00e2 \u00fczerine doktora sonras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren Varun Kompella. Robot, \u00f6d\u00fcl\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131ndan haberdar oldu\u011fu ve onu kazanmak i\u00e7in \u00e7abalad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece \u00f6d\u00fcl\u00fcn ne oldu\u011funun hi\u00e7bir \u00f6nemi yok (bir say\u0131 bile olabilir). Buna benzer olarak robot, \u00f6d\u00fcl\u00fc nas\u0131l <\/strong>kazanaca\u011f\u0131n\u0131 da bilemez. Ne kadar gereksiz bir bilgiymi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnse de yeni bir \u015feyler \u00f6\u011frenmenin dopamin salg\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131 gibi, robotun motivasyon sistemi de \u00f6\u011frenmeyi kendi kendisinin \u00f6d\u00fcl\u00fc haline getirir.<\/p>\n

Kompella bir iCub ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor: A\u00e7\u0131k kaynak, insan benzeri, krem rengi tenli, g\u00fcm\u00fc\u015fi eklemleri, kafas\u0131, g\u00f6zleri, kollar\u0131, parmaklar\u0131, hatta meme u\u00e7lar\u0131 olan (ama sa\u00e7\u0131 ya da bacaklar\u0131 olmayan) bir robotla. Bana g\u00f6nderdi\u011fi bir videoda iCub, ortas\u0131nda plastik bir bardak duran bir masan\u0131n arkas\u0131nda do\u011frudan yere sabitlenmi\u015f olarak duruyordu. Robot \u00f6ne arkaya kayk\u0131l\u0131p yumruklar\u0131n\u0131 s\u0131k\u0131p b\u0131rakarak ba\u015fl\u0131yor. En ba\u015fta her hareketinden bir \u015feyler \u00f6\u011frendi\u011fi i\u00e7in kolayca \u00f6d\u00fcl alabiliyor. Ancak \u00e7ok k\u0131sa zamanda v\u00fccudunun hareketlerine dair \u00f6\u011frenebilece\u011fi bir \u015fey kalm\u0131yor.<\/p>\n

Bu \u015fekilde rasgele hareket ederken birdenbire barda\u011f\u0131 deviriyor. Bu olay, bir \u00f6d\u00fcl\u00fc beraberinde getirdi\u011fi gibi, bilgi edinmenin yeni bir yolunu g\u00f6stermi\u015f oluyor. \u0130\u015fte bu art\u0131k rastlant\u0131sall\u0131ktan kurtulan merak: Barda\u011f\u0131 deviren bir robot, aylar boyu denizde mahsur kald\u0131ktan sonra sahilde ya\u015fayan bir bal\u0131k\u00e7\u0131l g\u00f6ren denizci, Everest\u2019in ad\u0131n\u0131 hayat\u0131nda ilk kez duyan George Mallory…<\/p>\n

Peki sonra ne oluyor? Bu sorunun cevab\u0131 tamamen robotun hareketlerini \u00f6d\u00fcl kazanma olas\u0131l\u0131klar\u0131yla ili\u015fkilendirerek hesaplayan algoritmaya ba\u011fl\u0131. Bu durumda algoritmaya g\u00f6re robotun barda\u011f\u0131n oldu\u011fu b\u00f6lgede, bilgi (ve tabii ki \u00f6d\u00fcl) kazand\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgede hareketini s\u00fcrd\u00fcrmesi, barda\u011f\u0131 g\u00f6rmezden gelerek bamba\u015fka \u015feyler denemesinden ya da sadece barda\u011fa odaklanarak de\u011fi\u015fik \u015feyler denemesinden daha kazan\u00e7l\u0131 olacakt\u0131r. Robot neden barda\u011fa odaklan\u0131r ki? \u00c7\u00fcnk\u00fc orada duruyor.<\/p>\n

Kompella\u2019n\u0131n iCub\u2019\u0131 deneyin sonunda, ba\u015f\u0131ndan beri hedeflendi\u011fi gibi barda\u011f\u0131 masadan kald\u0131r\u0131p masan\u0131n ba\u015fka bir yere koymay\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015fti. Ancak robotun kendi kendine \u201cbardak koymay\u0131\u201d \u00f6\u011frenmesi \u00e7o\u011funlukla masan\u0131n arkas\u0131ndaki yere monte edilmi\u015f olmas\u0131ndan kaynaklanmakta: Se\u00e7enekleri hayli k\u0131s\u0131tl\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Buna benzer olarak Kidd\u2019in deneyi de bebeklerin belirli bir zamanda ne kadar bilgiye sahip olduklar\u0131n\u0131 takip etmek \u00fczerine kurulmu\u015ftur; bu \u015fekilde bebe\u011fin se\u00e7eneklerini k\u0131s\u0131tlayarak, Kidd \u201cyenili\u011fin\u201d miktar\u0131n\u0131 kontrol edebilmi\u015ftir. Kidd\u2019e g\u00f6re deneyinde 7-8 ayl\u0131k bebekleri kullanmas\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck avantaj\u0131 \u201cKendi kafalar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yabilecek kadar b\u00fcy\u00fck, ama y\u00fcr\u00fcyebilmek i\u00e7in h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck olmalar\u0131.\u201d Ard\u0131ndan ekliyor \u201cY\u00fcr\u00fcmeyi yeni \u00f6\u011frenen bir bebe\u011fin g\u00f6z\u00fcnde hi\u00e7bir \u015fey y\u00fcr\u00fcmenin verdi\u011fi zevkle yar\u0131\u015famaz.\u201d<\/p>\n

Nelerin merak uyand\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek, hatta merak\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc elimizde tutmak, daha verimli bir bi\u00e7imde \u00f6\u011fretmemizi, ak\u0131l hastal\u0131klar\u0131n\u0131 daha iyi anlamam\u0131z\u0131, insanlar\u0131 daha uzun s\u00fcre e\u011flendirebilmemizi sa\u011flard\u0131. Hayat her daim ilgin\u00e7 olurdu. Ancak merak \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bile tek ba\u015flar\u0131na bu kadar zor olmas\u0131, merak\u0131n s\u0131n\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131n imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6stergesidir. \u015eimdilik elimizden gelen ise sadece daha fazla soru sormak.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Merak\u0131n merak konusu olmas\u0131n\u0131n nedeni, en az\u0131ndan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte, belirli bir getirisinin olmamas\u0131. Organizmalar\u0131n yiyecek, su, cinsel birle\u015fme, bar\u0131nak, dinlenme, para gibi say\u0131s\u0131z besleyici ve haz verici \u015feyin pe\u015finden ko\u015fmas\u0131 mant\u0131kl\u0131d\u0131r. Peki yer\u00e7ekiminin niteliklerini anlamak ya da Ay\u2019a yap\u0131lan bir yolculuk ne i\u015fe yarayacak? Sunu\u015f: Zach St. George\u2019un \u201cCuriosity Depends on What You Already Know\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":865,"featured_media":15672,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[184,212,36],"tags":[254,1152,1825,1668,1826,400],"class_list":["post-15667","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-147-sayi","category-bilissel-bilimler","category-psikoloji","tag-beyin","tag-bilmek","tag-merak","tag-olasilik","tag-sikinti","tag-yapay-zeka"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t