{"id":15819,"date":"2016-04-01T14:01:43","date_gmt":"2016-04-01T11:01:43","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=15819"},"modified":"2018-01-04T14:05:07","modified_gmt":"2018-01-04T11:05:07","slug":"insan-embriyonuna-genetik-mudahale-ve-etik-tartismalar-genetik-risk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/04\/01\/insan-embriyonuna-genetik-mudahale-ve-etik-tartismalar-genetik-risk","title":{"rendered":"\u0130nsan embriyonuna genetik m\u00fcdahale ve etik tart\u0131\u015fmalar:\u00a0GENET\u0130K R\u0130SK!"},"content":{"rendered":"

Genetik m\u00fchendisli\u011finde yeni bir a\u015famaya kar\u015f\u0131l\u0131k gelen her geli\u015fmede, yeniden a\u00e7\u0131lan bir tart\u0131\u015fma sand\u0131\u011f\u0131 var: Canl\u0131\/cans\u0131z organizmalar\u0131n genlerine m\u00fcdahale edebilecek, genomlar\u0131n\u0131 istenilen y\u00f6nde d\u00fczenleyebilecek olman\u0131n insanl\u0131\u011fa sundu\u011fu olanaklar\u0131 ve riskleri, yarataca\u011f\u0131 etik, yasal, toplumsal ve bireysel sorun ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 i\u00e7eriyor. Tart\u0131\u015fmalar\u0131n u\u00e7lar\u0131nda ise, teknolojinin karanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koyulttu\u011fu bir gelece\u011fe dair kayg\u0131lar beliriyor: Soyu t\u00fckenmi\u015f canl\u0131lar\u0131n yeniden d\u00fcnyaya getirilerek i\u00e7inde cirit atacaklar\u0131 Jurassic Park\u2019lardan farkl\u0131 canl\u0131lar\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131ndan olu\u015facak yarat\u0131klara; biyolojik silahlardan canl\u0131 organ depolar\u0131na,\u00a0 insan \u0131rk\u0131n\u0131n \u0131slah\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla yarat\u0131lacak bir \u00f6jeni\u00a0 toplumundan s\u0131n\u0131fsal farkl\u0131l\u0131klara \u201cbiyolojik\u201d boyutlar katacak \u201cm\u00fckemmel insan\u201d aray\u0131\u015flar\u0131na kadar, kapkaranl\u0131k bir gelecek…<\/p>\n

\"\"Bir y\u0131l kadar \u00f6nce, \u00c7inli biliminsanlar\u0131 CRISPR-Cas9\u00a0 gen d\u00fczenleme y\u00f6ntemini kullanarak, insan embriyo genomunu de\u011fi\u015ftirdiklerini bildirdiklerinde, tart\u0131\u015fma sand\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131lmad\u0131, adeta patlad\u0131. Geneti\u011fi de\u011fi\u015ftirilmi\u015f bebekler, yolda m\u0131yd\u0131? Science<\/em>, Nature<\/em> gibi bilim dergilerinde gen d\u00fczenleme ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na yasal d\u00fczenlemeler getirilmesini, teknoloji zay\u0131f yanlar\u0131 giderilene dek embriyolardaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ertelenmesini isteyen yaz\u0131lar yer ald\u0131.<\/p>\n

Ayn\u0131 zamanlarda bir patent kap\u0131\u015fmas\u0131 da koptu: Jennifer Doudna ve Feng Zhang, 2014\u2019de k\u0131sa aralarla CRISPR-Cas9 teknolojisinin patentini almak i\u00e7in ba\u015fvurmu\u015flard\u0131. Hen\u00fcz sonu\u00e7lanmayan patent davas\u0131, teknolojiden kimin k\u00e2r elde edece\u011fini belirleyecek… \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ve d\u00fcnyan\u0131n kaderini belirleyecek b\u00f6yle bir bulu\u015fun, \u201ctoplumun mal\u0131\u201d kabul edilmesi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ise, biyoteknolojinin y\u00fckselen sekt\u00f6rlerden oldu\u011fu neoliberal ekonomik sistemde elbette bir yank\u0131 yaratm\u0131yor.<\/p>\n

CRISPR-Cas9 teknolojisi son olarak ABD Ulusal \u0130stihbarat Direkt\u00f6r\u00fc James Clapper\u2019\u0131n ABD Senatosuna sundu\u011fu y\u0131ll\u0131k de\u011ferlendirme raporunda, tehdit listesinde yer ald\u0131: Potansiyel biyolojik silah olarak! \u201cBat\u0131 \u00fclkelerinden etik standartlar ve d\u00fczenlemeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131l\u0131klar i\u00e7eren\u201d \u00fclkelerde, genom d\u00fczenleme ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, \u201czararl\u0131 biyolojik ajanlar ve \u00fcr\u00fcnlerin potansiyel yarat\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan\u201d risk olu\u015fturuyordu. (\u201cCRISPR everywhere\u201d, Nature<\/em>, Vol: 531-155, 10 Mart 2016)<\/p>\n

Nedir bu CRISPR-Cas9?<\/strong><\/p>\n

Peki, ABD Ulusal \u0130stihbarat raporuna girecek, biliminsanlar\u0131n\u0131 alarma ge\u00e7irecek, tart\u0131\u015fma sand\u0131\u011f\u0131n\u0131 patlatacak kadar yeni ne var bu teknolojide? Genetik m\u00fcdahale yeni de\u011fil ki!<\/p>\n

CRISPR, bakterileri vir\u00fcs sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 koruyan bir enzim; bakteri h\u00fccresinin i\u00e7ine giren vir\u00fcs\u00fcn DNA\u2019s\u0131n\u0131 keserek \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu enzimin molek\u00fcler makas olmas\u0131 \u00f6zelli\u011finden yararlanan CRISPR-Cas9 teknolojisinde ise, enzim DNA \u00fczerinde hedeflenen noktay\u0131 tan\u0131yacak ve oraya giderek istenilen de\u011fi\u015fikli\u011fi yapacak \u015fekilde programlanabiliyor. CRISPR-Cas9 teknolojisi geli\u015ftirilmeden \u00f6nce ve halihaz\u0131rda da molek\u00fcler makas olarak kullan\u0131lan ba\u015fka enzimler var:\u00a0 \u00c7inko parmak n\u00fckleazlar ve TALEN\u2019ler. Ama CRISPR-Cas9\u2019un di\u011ferleri gibi protein temelli de\u011fil, RNA temelli bir DNA dizisi tan\u0131ma sistemi var. Bu da onun \u00e7ok daha kolay programlanmas\u0131n\u0131, \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 ve daha hedefli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Yeni geli\u015ftirilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, daha \u00f6nce uygulanan gen d\u00fczenleme tekniklerini sollayarak, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir yayg\u0131nl\u0131k kazanm\u0131\u015f durumda. Genom \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na yasal bir d\u00fczenleme getirmeyen \u00fclkelerde, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n hen\u00fcz teknoloji olgunla\u015ft\u0131r\u0131lmadan al\u0131p ba\u015f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcyece\u011finden kayg\u0131lan\u0131l\u0131yor: Bat\u0131l\u0131 bilimsel kamuoyunu da, ABD Ulusal \u0130stihbarat\u0131n\u0131 da tela\u015fland\u0131ran, tam da bu durum.<\/p>\n

\"\"Biliminsanlar\u0131 CRISPR-Cas9 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n, geneti\u011fi de\u011fi\u015ftirilmi\u015f bebeklerin do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7acak geli\u015fmelerden \u015fimdilik uzak oldu\u011funu; insanda, de\u011fi\u015fikli\u011fi sonraki ku\u015faklara aktaracak e\u015fey h\u00fccrelerinde de\u011fil, somatik (\u00fcreme h\u00fccresi olmayan) h\u00fccrelerde \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131; genlerin fonksiyonlar\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in bakteriler, vir\u00fcsler ve hayvanlar \u00fczerinde denendi\u011fini belirtiyorlar. \u201cAs\u0131l CRISPR devrimi kliniklerde de\u011fil, laboratuvarlarda; genomu tam olarak \u00e7\u00f6zmemizi sa\u011flayacak ara\u015ft\u0131rmalarda ger\u00e7ekle\u015fiyor\u201d diyorlar. \u00d6te yandan, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n \u015feffafla\u015fmas\u0131 i\u00e7in d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda \u00e7a\u011fr\u0131lar yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Gen m\u00fchendisli\u011finin \u015fafa\u011f\u0131na damgas\u0131n\u0131 vuraca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lan CRISPR-Cas9 y\u00f6ntemini ele alan dosyam\u0131z\u0131n iki unsuru var: \u0130lki CRISPR-Cas9 tekni\u011finin ne oldu\u011fu, nas\u0131l geli\u015ftirildi\u011fi ve potansiyel kullan\u0131mlar\u0131n\u0131n neler olabilece\u011fi hakk\u0131nda bilgi veren bir Bilim Kazan\u0131 s\u00f6yle\u015fisi. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcmde ise, farkl\u0131 \u00fclkelerden\u00a0 ve farkl\u0131 alanlardan biliminsanlar\u0131, CRISPR-Cas9 ve genel olarak kal\u0131t\u0131msal sonu\u00e7lar\u0131 olacak gen d\u00fczenlemelerinin olas\u0131 bireysel ve toplumsal faydalar\u0131n\u0131, risklerini, yarataca\u011f\u0131 etik sorunlar\u0131, yasal boyutlar\u0131n\u0131 ve s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 gere\u011fini tart\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Genetik m\u00fchendisli\u011finde yeni bir a\u015famaya kar\u015f\u0131l\u0131k gelen her geli\u015fmede, yeniden a\u00e7\u0131lan bir tart\u0131\u015fma sand\u0131\u011f\u0131 var: Canl\u0131\/cans\u0131z organizmalar\u0131n genlerine m\u00fcdahale edebilecek, genomlar\u0131n\u0131 istenilen y\u00f6nde d\u00fczenleyebilecek olman\u0131n insanl\u0131\u011fa sundu\u011fu olanaklar\u0131 ve riskleri, yarataca\u011f\u0131 etik, yasal, toplumsal ve bireysel sorun ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 i\u00e7eriyor. Tart\u0131\u015fmalar\u0131n u\u00e7lar\u0131nda ise, teknolojinin karanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koyulttu\u011fu bir gelece\u011fe dair kayg\u0131lar beliriyor: Soyu t\u00fckenmi\u015f canl\u0131lar\u0131n yeniden d\u00fcnyaya […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":15821,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[183,21,1464,231],"tags":[1493,1157,1850,292,1851],"class_list":["post-15819","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-146-sayi","category-biyoloji","category-dosya","category-molekuler-biyoloji-ve-genetik","tag-crispr","tag-embriyo","tag-gen-muhendisligi","tag-genetik","tag-genetik-mudahale"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t