{"id":15874,"date":"2016-04-01T16:26:25","date_gmt":"2016-04-01T13:26:25","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=15874"},"modified":"2018-01-04T16:31:05","modified_gmt":"2018-01-04T13:31:05","slug":"darwin-devrimi-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/04\/01\/darwin-devrimi-1","title":{"rendered":"Darwin devrimi – 1"},"content":{"rendered":"

Do\u011frulu\u011fu Darwin\u2019den bu yana \u00e7ok de\u011fi\u015fik d\u00fczeylerde s\u0131nanan\u00a0 ve evrimsel biyolojik ara\u015ft\u0131rma projelerinin ve kuram\u0131n i\u00e7inden a\u00e7\u0131lan yeni yollar\u0131n en \u00f6nemli aya\u011f\u0131 kabul edilen kal\u0131t\u0131msal \u00f6zellik varyasyonuna yap\u0131lan vurgu, bilim tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da, Darwin devriminin \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturur ve Darwin\u2019in getirdi\u011fi as\u0131l yenilik olarak kabul edilir. <\/em><\/p>\n

Evrimsel biyolojinin kurucu babas\u0131 Charles Darwin\u2019in canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n k\u00f6kenine ve bu k\u00f6kenden \u00e7e\u015fitlenen canl\u0131 alemine ili\u015fkin yaratt\u0131\u011f\u0131 derin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, Ernst Mayr\u2019in vurgusuyla, do\u011fru bir bi\u00e7imde, bir devrim olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Ancak bu devrimin esas \u00f6zelli\u011fi nedir? Darwin ve Darwinci evrimsel biyolojinin bu sorunun yan\u0131t\u0131na ili\u015fkin yaratt\u0131\u011f\u0131 alg\u0131, pop\u00fcler hatta akademik seviyede bile a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ayn\u0131 i\u00e7eri\u011fe sahiptir: Do\u011fal se\u00e7ilimle evrimle\u015fme ve gezegenin tarihinde kavran\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7 bir derinli\u011fe inildi\u011finde tek bir ataya da \u00e7ak\u0131\u015fan ortak bir k\u00f6kenden t\u00fcreme vurgusunun ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 devrimci n\u00fcve. Ancak Darwinci evrimle an\u0131lan ve genel manas\u0131yla evrimsel biyolojinin en \u00f6nemli mekanistik-tarihsel bile\u015fenleri olan bu iki nokta, Darwin\u2019in yaratt\u0131\u011f\u0131 ve evrimsel biyolojinin son y\u00fcz elli y\u0131l\u0131 a\u015fan s\u00fcredir devindirici g\u00fcc\u00fc olan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn nesnesi olmaktan \u00e7ok, as\u0131l nesne \u00fczerinden i\u015fleyen g\u00f6r\u00fcng\u00fclerin kurallar \u015feklinde form\u00fclasyonuna\u00a0 izin veren kapsaml\u0131 tariflerdirler.<\/p>\n

Darwin devriminin \u00f6z\u00fc<\/strong><\/p>\n

Peki, bu as\u0131l diye niteledi\u011fimiz temel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm nesnesi yani Darwin devriminin \u201cmotoru\u201d dedi\u011fimiz \u015fey nedir? \u00a0Do\u011fal se\u00e7ilimle evrimle\u015fme ve ortak k\u00f6ken vurgusunu biyolojinin bu en muhte\u015fem devriminin \u015fanl\u0131 yolunda ilerlerken tali bir yol olarak kabul etmemizin sebebi nerede yatmaktad\u0131r? Her \u015feyden \u00f6nce hem do\u011fal se\u00e7ilim hem de ortak k\u00f6ken kavramlar\u0131 k\u00f6ken itibar\u0131yla Darwin \u00f6ncesinde \u015fekillenmi\u015f, Darwin\u2019in \u00f6nceki malzemeyi daha keskin g\u00f6zlemler \u00e7er\u00e7evesinde kullanmas\u0131yla rafine etti\u011fi kavramlard\u0131r. Paleontolojinin canl\u0131 ortakl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin sundu\u011fu d\u00f6nem itibar\u0131yla rahats\u0131z edici olgular Darwin \u00f6ncesinde ve T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>\u2019nin yay\u0131nlanmas\u0131 esnas\u0131nda mevcuttur. Do\u011fal se\u00e7ilim, Darwin\u2019in karma\u015f\u0131k biyolojik ili\u015fkileri b\u00fct\u00fcn heterojenli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde evrimle\u015fme ba\u011flam\u0131nda aktarmak i\u00e7in toparlay\u0131c\u0131 bir mecaz olarak kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fi bir kavramla\u015ft\u0131rma olarak zaten Malthus ve Herbert Spencer vas\u0131tas\u0131yla ziyadesiyle dola\u015f\u0131mdad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu iki kavram da Darwin i\u00e7in yeni de\u011fildi ve yaratt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn etkisi ve \u201cy\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131\u201d itibar\u0131yla zaten ikincil konumda yer al\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n

Darwin\u2019in yaratt\u0131\u011f\u0131 as\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn yani Darwin devriminin ne oldu\u011funu anlamak i\u00e7in yine T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em> as\u0131l k\u0131lavuz niteli\u011fini ta\u015f\u0131maktad\u0131r. K\u00f6ken<\/em>\u2019in konuya giren ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u201cVariation Under Domestication (Evcille\u015ftirme etkisi alt\u0131ndaki de\u011fi\u015fkenlik)\u201d ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc izleyen b\u00f6l\u00fcm ise \u201cVariation Under Nature (Do\u011fadaki De\u011fi\u015fkenlik)\u201dtir.1<\/sup> Do\u011fal se\u00e7ilimle ortak atadan t\u00fcremeyle evrimle\u015fme, konunun geri kalan\u0131n\u0131 olu\u015fturur kitapta. \u0130lk b\u00f6l\u00fcm hayvan ve bitki \u0131slah\u0131n\u0131n ilgili canl\u0131daki biyolojik \u00f6zellik varyasyonunu (de\u011fi\u015fkenli\u011fini) nas\u0131l bilin\u00e7li ve bilin\u00e7siz y\u00f6nlendirdi\u011fine ili\u015fkindir. \u0130kici b\u00f6l\u00fcm ise biyolojik \u00f6zelliklerdeki de\u011fi\u015fim \u00e7e\u015fitleri \u00fczerinde durur daha \u00e7ok ve pek \u00e7ok canl\u0131 t\u00fcr\u00fcnden \u00f6rneklerle de\u011fi\u015fimin-evrimle\u015fmenin- malzemesi olan kal\u0131t\u0131msal varyasyona i\u015faret eder. \u00d6zellik durumlar\u0131 yani \u00f6zelli\u011fin varyasyonu tayf\u0131n\u0131 olu\u015fturan farkl\u0131l\u0131klar aras\u0131ndaki ya\u015famsal farklar\u0131n bilin\u00e7siz y\u00f6nlendirme ile de\u011fi\u015fen ko\u015fullar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki evrimle\u015fmesi ve t\u00fcrle\u015fmeyle sonu\u00e7lanabilmesi ise kitab\u0131n\u0131n kalan\u0131n\u0131n ana temas\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, her \u015feyden \u00f6nce ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 itibar\u0131yla biyolojik \u00f6zelliklerin sergiledi\u011fi farkl\u0131 durumlar, yani kal\u0131t\u0131msal varyasyon evrimle\u015fmenin ba\u015f\u0131 ve \u00f6z\u00fc olarak kabul edilmektedir. Do\u011frulu\u011fu Darwin\u2019den bu yana \u00e7ok de\u011fi\u015fik d\u00fczeylerde s\u0131nanan\u00a0 ve evrimsel biyolojik ara\u015ft\u0131rma projelerinin ve kuram\u0131n i\u00e7inden a\u00e7\u0131lan yeni yollar\u0131n art\u0131k en \u00f6nemli aya\u011f\u0131 kabul edilen kal\u0131t\u0131msal \u00f6zellik varyasyonuna yap\u0131lan bu vurgu, bilim tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da, Darwin devriminin \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturur ve Darwin\u2019in getirdi\u011fi as\u0131l yenilik olarak hakl\u0131 bi\u00e7imde kabul edilir.<\/p>\n

Pan\u2019\u0131n boynuzlar\u0131n\u0131n tepetaklak edilmesi<\/strong><\/p>\n

Darwin \u00f6ncesindeki canl\u0131 nosyonunun durdu\u011fu yere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu durumu anlamak \u00e7ok daha kolay olacakt\u0131r. Pek \u00e7ok enteresan \u00f6rnek bulunmakla birlikte, konuyu t\u00fcm zihniyet tarihi bak\u0131m\u0131ndan ortaya koyabilmesi hasebiyle m\u00fckemmel bir resim olu\u015fturan bir \u00f6rne\u011fi ele alal\u0131m: Francis Bacon\u2019\u0131n 17. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda yay\u0131nlanan Eskilerin Bilgeli\u011fi<\/em> kitab\u0131ndaki \u201cPan\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na bakal\u0131m.2<\/sup><\/p>\n

Bacon bu eserinde, Kadim Yunan ve Roma mitolojisinden \u00f6yk\u00fcleri al\u0131p \u00f6zetleyerek anlat\u0131r ve ard\u0131ndan her bir \u00f6yk\u00fcn\u00fcn i\u00e7eri\u011fini, ifade etti\u011fi tarihsel, siyasal ve felsefi noktalardan tahlil eder. Bu k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 \u015faheser i\u00e7inde, Pan mitolojisi do\u011fay\u0131 simgeleyen par\u00e7alar halinde ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Pan, ke\u00e7i kulakl\u0131, boynuzlu ve ayakl\u0131 olu\u015fu ve insan gibi dik y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn azameti dahilinde, Bacon\u2019\u0131n da vurgulad\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, isminin de ifade etti\u011fi geni\u015f bir kapsay\u0131\u015fla do\u011fan\u0131n t\u00fcm hallerinin bir tarifidir. Bu kapsaml\u0131 varl\u0131k k\u00fclliyat\u0131n\u0131n bizi ilgilendiren c\u00fcz\u00fc ise, malum nedenlerle c\u00fczden fazlas\u0131 olmas\u0131yla eski zamanlar\u0131n obsk\u00fcrantist holizminde ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 yeri bulunan boynuzlard\u0131r.<\/p>\n

\u015eimdi Bacon\u2019un par\u0131ldayan tahlilinin izinden ilerlemeye devam edelim: Pan\u2019\u0131n boynuzlar\u0131n\u0131n kaidesi yani do\u011fan\u0131n \u201cen a\u015fa\u011f\u0131\u201d tabakas\u0131, yayg\u0131n geni\u015fli\u011fiyle varl\u0131klar\u0131n en bi\u00e7imsiz en da\u011f\u0131n\u0131k ilkin hallerini simgeler. Bir sonraki nokta, boynuzun darald\u0131\u011f\u0131 yani varl\u0131k bireylerinin t\u00fcr kategorisi i\u00e7inde daha bir \u201cg\u00f6r\u00fcn\u00fcr\u201d k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131 basama\u011fa denk gelmektedir. Boynuz darald\u0131k\u00e7a t\u00fcrler cinsler i\u00e7inde temsil edilirler ve yukar\u0131 do\u011fru sivrildik\u00e7e de cins \u00fcst\u00fc kapsay\u0131c\u0131 varl\u0131k kategorilerini olu\u015fturmak \u00fczere varl\u0131k silsilesi tamamlan\u0131r. Bacon boynuzun sivri en u\u00e7 noktas\u0131n\u0131n t\u00fcm varl\u0131k aleminin ilahi birli\u011fine kar\u015f\u0131l\u0131k geldi\u011finin kabul edildi\u011fini yazar ve o noktadan sonra metafizikten do\u011fal teolojiye ge\u00e7i\u015fin sadece k\u00fc\u00e7\u00fck bir ad\u0131ma kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler.<\/p>\n

Bacon\u2019un bu Pan imgesinde \u00e7izdi\u011fi muazzam a\u00e7\u0131kl\u0131ktaki resim, t\u00fcm varl\u0131k alemini \u2018Varl\u0131klar\u0131n B\u00fcy\u00fck Zinciri\u2019 olarak bilinen hiyerar\u015fik merdiven i\u00e7inde temsil eden, Platoncu idealar\u0131n tepe noktas\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 bir evren kurgusunun yeni Platoncu H\u0131ristiyan versiyonundan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.3<\/sup> Darwin devrimi dedi\u011fimiz ise, t\u00fcrleri Platonik idealar olarak bir kez ve ayn\u0131 anda, aralar\u0131nda herhangi bir ili\u015fki bulunmas\u0131na imkan verilmeyecek \u015fekilde tek tek yarat\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6ren ve t\u00fcr i\u00e7i veyahut t\u00fcrler \u015feklindeki t\u00fcm canl\u0131 \u00e7e\u015fitlili\u011fini Linneaus sistemati\u011finin dayand\u0131\u011f\u0131 B\u00fcy\u00fck Varl\u0131klar Zincirine hiyerar\u015fik bi\u00e7imde dolduran anlay\u0131\u015f\u0131n tepetaklak edilmesinden ibarettir.<\/p>\n

Do\u011fan\u0131n ilahi tecellisi olan Pan\u2019\u0131n boynuzlar\u0131 tepetaklak edilmi\u015f, kaideyi simgeleyen \u201cbi\u00e7imsiz\u201d ve \u201cdejenere\u201d biyolojik \u00e7e\u015fitlilik, g\u00f6ksel idealar \u015feklinde temsil edilen t\u00fcrlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 izah edilmek i\u00e7in ba\u015fvurulan temel haline gelmi\u015ftir. Temel yine eskisi gibi temeldir ama bu kez kaide kula\u011f\u0131 ge\u00e7mi\u015ftir; canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n tarihsel hallerinin izah\u0131nda d\u00fcnyevi olan g\u00f6ksel olan\u0131n yerini alm\u0131\u015ft\u0131r art\u0131k. Zihniyet tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan muhataplar\u0131nda ciddi rahats\u0131zl\u0131k yaratan, evrimsel biyolojinin \u00e7\u0131k\u0131\u015f g\u00fcc\u00fc olan asal gerilim tam da bu olmu\u015ftur.<\/p>\n

Evrimsel biyolojinin son 150 y\u0131l\u0131 hep bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm \u00fczerine temellenen s\u00fcre\u00e7leri izah etme u\u011fra\u015f\u0131ndan ibarettir desek yan\u0131lm\u0131\u015f olmay\u0131z. Mendel geneti\u011finin yeniden ke\u015ffi ard\u0131ndan h\u0131z kazanan ve Modern Sentez\u2019i olu\u015fturan iskeletin omurgas\u0131n\u0131 te\u015fkil eden de hep bu varyasyon dayanakl\u0131 evrimle\u015fme kabul\u00fcd\u00fcr. \u015eu s\u00f6z evrimle bir \u015fekilde ilgilenmi\u015f herkesin kula\u011f\u0131ndad\u0131r san\u0131r\u0131m: mutasyon evrimin hammaddesidir. Kal\u0131t\u0131msal varyasyonun evrimle\u015fmedeki asal \u00f6neminin fazlas\u0131yla yal\u0131n bu tarifi, tarihsel ve g\u00fcncel olarak son derece y\u00fckl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

Bir sonraki yaz\u0131m\u0131zda, genetik varyasyonun evrimsel a\u00e7\u0131dan nas\u0131l bir kullan\u0131ma ve \u00f6neme sahip oldu\u011funu, tarihsel \u00e7er\u00e7evesinden s\u00fcratle resmedip, genomik varyasyon-t\u00fcrle\u015fme \u00f6rnekleriyle tart\u0131\u015fmam\u0131z\u0131 detayland\u0131r\u0131p tamamlayaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

1) Charles Darwin, On Origin of the Species<\/em>, Longman, 1872.<\/p>\n

2) Francis Bacon, The Wisedome of The Ancients<\/em>, London, 1619 (1968). De Capo Press, Amsterdam, New York.<\/p>\n

3) Arthur O. Lovejoy, The Great Chain of Being<\/em>, Harvard University Press, 1964.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Do\u011frulu\u011fu Darwin\u2019den bu yana \u00e7ok de\u011fi\u015fik d\u00fczeylerde s\u0131nanan\u00a0 ve evrimsel biyolojik ara\u015ft\u0131rma projelerinin ve kuram\u0131n i\u00e7inden a\u00e7\u0131lan yeni yollar\u0131n en \u00f6nemli aya\u011f\u0131 kabul edilen kal\u0131t\u0131msal \u00f6zellik varyasyonuna yap\u0131lan vurgu, bilim tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da, Darwin devriminin \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturur ve Darwin\u2019in getirdi\u011fi as\u0131l yenilik olarak kabul edilir. Evrimsel biyolojinin kurucu babas\u0131 Charles Darwin\u2019in canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n k\u00f6kenine ve bu […]<\/p>\n","protected":false},"author":67,"featured_media":15877,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[183,1475,21,32],"tags":[461,655,200],"class_list":["post-15874","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-146-sayi","category-bilim-ve-tarih","category-biyoloji","category-evrim","tag-darwin","tag-devrim","tag-evrim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t