{"id":15961,"date":"2016-04-01T12:34:04","date_gmt":"2016-04-01T09:34:04","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=15961"},"modified":"2018-01-05T12:38:33","modified_gmt":"2018-01-05T09:38:33","slug":"rus-avangardinin-iktidar-sinavi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/04\/01\/rus-avangardinin-iktidar-sinavi","title":{"rendered":"Rus avangard\u0131n\u0131n iktidar s\u0131nav\u0131"},"content":{"rendered":"

Modern sanat\u0131n temellerinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 en civcivli, en \u00fcretken d\u00f6nem hi\u00e7 ku\u015fkusuz 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011fi. Ali Artun\u2019un imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Sanat\u0131n \u0130ktidar\u0131 -1917 Devrimi Avangard Sanat ve M\u00fczecilik- <\/em>de \u00a0modern sanat tarihinin \u00e7ok bahsedilen, ama az bilinen bir d\u00f6nemine odaklan\u0131yor. Bu d\u00f6nemin \u00f6nemi ise g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden \u00e7ok daha fazla. Her resmi tarih gibi modern sanat tarihi de nesnel olmaktan ziyade iki d\u00fcnya sava\u015f\u0131 ve sava\u015f sonras\u0131 de\u011fi\u015fen k\u00fcresel siyasi dinamiklerle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f bir olgu. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Sanat\u0131n \u0130ktidar\u0131<\/em> Sovyet avangard\u0131yla ilgili bir kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 say\u0131labilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc Ekim Devrimi\u2019ne giden s\u00fcre\u00e7te Rus avangard\u0131 ile sosyalizm aras\u0131ndaki tarihi \u00f6rt\u00fc\u015fme, devrimden sonra sanat ve hayat aras\u0131ndaki keskin \u00e7izgilerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren ve belki de sanat tarihinin en dinamik, en y\u0131k\u0131c\u0131\/yap\u0131c\u0131 \u00f6rne\u011fini te\u015fkil ediyor. Sorun SSCB\u2019nin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131na kadar Sovyet avangard\u0131yla ilgili kapsaml\u0131 ve s\u00fcrekli bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n yap\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131nda. Mahzenlere depolanan avangard sanat eserlerinin ve belgelerinin ancak 1990\u2019larda ula\u015f\u0131labilir hale gelmesi ve bu kay\u0131p d\u00f6nemin tekrar g\u00fcndeme oturmas\u0131, modern sanat tarihinin neredeyse yeniden yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektiriyor.<\/p>\n

An\u0131tsal m\u00fczelerden anti-m\u00fczelere<\/strong><\/p>\n

Sanat\u0131n \u0130ktidar\u0131<\/em>, genel olarak Rus-Sovyet avangard\u0131n\u0131n k\u0131sa tarihini, \u00f6zelde ise Ekim Devrimi sonras\u0131 do\u011frudan sanat\u00e7\u0131lar\u0131n eline teslim edilen m\u00fczecili\u011fi paralel okuyabilece\u011finiz bir altba\u015fl\u0131k i\u00e7eriyor. 1852\u2019de Ermitaj M\u00fczesi ile ba\u015flayan, aristokratlar\u0131n kendi malik\u00e2nelerinde olu\u015fturduklar\u0131 \u00f6zel m\u00fczelerle devam eden modern m\u00fczecilik ser\u00fcveninin devrim sonras\u0131 ge\u00e7irdi\u011fi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc anlat\u0131yor. Devrimden sonra avangard sanat\u00e7\u0131lara teslim edilen, burjuva sanat\u0131n\u0131n en se\u00e7kin \u00f6rnekleriyle dolup ta\u015fan Rus m\u00fczeleri ile \u201cM\u00fczeleri y\u0131k\u0131n!\u201d \u015fiar\u0131yla yola \u00e7\u0131kan, m\u00fczeyi donmu\u015f bir sergi salonundan ziyade ya\u015fayan bir laboratuvar olarak tasarlayan anlay\u0131\u015f aras\u0131ndaki diyalektik ser\u00fcveni izliyoruz.<\/p>\n

Kitap di\u011fer yandan, Malevi\u00e7\u2019in liderli\u011findeki, sanat\u0131n \u00f6zerkli\u011fini savunan s\u00fcprematizm<\/strong> ve Tatlin\u2019in liderli\u011findeki, sanat ile \u00fcretimin birle\u015fmesi gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcren konstr\u00fcktivizm<\/strong> aras\u0131ndaki sanatsal \u00e7eki\u015fmeye de yer veriyor. Malevi\u00e7\u2019in temel rasyonel formlara indirgenmi\u015f y\u0131k\u0131c\u0131 sanat anlay\u0131\u015f\u0131 ile sonraki d\u00f6nemlerde end\u00fcstriyel tasar\u0131m disiplininin do\u011fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak Tatlin\u2019in konstr\u00fcktivizmi aras\u0131ndaki farklar\u0131 ve ortak zeminleri kendi tarihsel boyutu i\u00e7inde ve toplumsal devrimin ate\u015fledi\u011fi \u201csanat\u0131n iktidar\u0131\u201d enerjisinin i\u00e7inde ele al\u0131yor.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"
Bol\u015fevik Parti\u2019de rakip olarak sivrilen Bogdanov ve Lenin\u2019in aras\u0131 sonraki d\u00f6nemlerde iyice a\u00e7\u0131lacakt\u0131r. Gorki aralar\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 tatl\u0131ya ba\u011flamak i\u00e7in onlar\u0131 Yalta\u2019daki evine davet eder. Bu bulu\u015fmadaki satran\u00e7 oyunu da, iki rakibin mimikleri aralar\u0131ndaki gerilimi yeterince belgelemektedir.<\/figcaption><\/figure>\n

Kitab\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc temel izle\u011fi ise devrim \u00f6ncesi ve sonras\u0131 avangard sanat ak\u0131mlar\u0131, olu\u015fumlar\u0131 ve kurumlar\u0131. 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019na kadar Bol\u015fevik Parti\u2019de Lenin\u2019in en b\u00fcy\u00fck rakibi olan Bogdanov\u2019un \u00f6rg\u00fctledi\u011fi ve 500 bin aktif kat\u0131l\u0131mc\u0131ya ula\u015fan Proletkult olu\u015fumunu veya geleneksel sanat e\u011fitimi ile uygulamal\u0131 e\u011fitimi tek \u00e7at\u0131 alt\u0131nda avangard bir anlay\u0131\u015fla bulu\u015fturan VKhUTEMAS gibi sanat kurumlar\u0131n\u0131 ana hatlar\u0131yla tan\u0131yoruz.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ba\u015fka bir modernizm m\u00fcmk\u00fcn<\/strong><\/p>\n

Kitap, modernizmin tarihinin en co\u015fkun ve radikal co\u011frafyas\u0131na daha yak\u0131ndan bakma \u015fans\u0131 sunuyor. Sovyet avangard\u0131n\u0131n Avrupa avangard\u0131 ile aras\u0131ndaki temel fark Ekim Devrimi\u2019yle ba\u015flayarak Stalin d\u00f6neminde sosyal realizmin y\u00fckseli\u015fine kadar olan d\u00f6nemde avangard\u0131n iktidar \u015fans\u0131n\u0131 tatm\u0131\u015f ve marjinal bir sanat ak\u0131m\u0131 de\u011fil toplumsal bir sanat dinami\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olmas\u0131. S\u00f6z konusu olan, kitab\u0131n isminin de ima etti\u011fi gibi iktidar\u0131n sanat\u0131 de\u011fil, sanat\u0131n iktidar\u0131d\u0131r. Tam da bu sebepten 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 Sovyet avangard\u0131 modernizm tarihinden tamamen d\u0131\u015flanacak ve hi\u00e7 yokmu\u015f gibi derinlere g\u00f6m\u00fclecektir. Bunun m\u00fcsebbibi ABD men\u015feli liberalizm oldu\u011fu kadar Stalinizmdir de elbette. Modernizmin tarihi liberalizm taraf\u0131ndan yeniden yaz\u0131l\u0131rken CIA bile sanat tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n akt\u00f6r\u00fc haline gelir. So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde modern sanat tarihi yaz\u0131m\u0131n\u0131n politik y\u00f6nlerini merak edenler i\u00e7in Frances Stonor Saunders\u2019\u0131n Paray\u0131 Verdi D\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc \u00c7ald\u0131 <\/em>kitab\u0131n\u0131 da \u00f6nerelim bu noktada.<\/p>\n

Ali Artun birka\u00e7 yerde avangard sanat\u00e7\u0131larla Bol\u015feviklerin yolunun nas\u0131l olup da kesi\u015fti\u011fi sorusunu y\u00f6neltiyor ama, kitab\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bunun net bir yan\u0131t\u0131n\u0131 bulmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Sanat ile hayat, sanat\u00e7\u0131 ile toplum aras\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnsel \u00e7izgilerin nas\u0131l bu denli devrimci bir ba\u011flama ula\u015fabildikleri sorusunun yan\u0131t\u0131 i\u00e7in daha gerilerden yola \u00e7\u0131kmak gerekiyor galiba. Rus modernizmini anlamak Sanat\u0131n \u0130ktidar\u0131<\/em>\u2019n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 noktaya nas\u0131l gelindi\u011fi kavrayabilmek i\u00e7in bir di\u011fer okuma \u00f6nerisi: Rus D\u00fc\u015f\u00fcnce Tarihi -Ayd\u0131nlanma\u2019dan Marksizme-<\/em>, Andrzej Walicki.<\/p>\n

Sanat\u0131n \u0130ktidar\u0131<\/em>, avangard\u0131n enternasyonal karakterine de ayr\u0131 bir vurgu yap\u0131yor. Avrupa avangard\u0131yla Sovyet avangard\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131n ve modernizmin farkl\u0131 co\u011frafyalarda ge\u00e7irdi\u011fi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerde bu ba\u011flant\u0131lar\u0131n rol\u00fc \u00fczerine k\u0131sa ama a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bir d\u00f6k\u00fcm sunuyor. Bu noktada T\u00fcrkiye ba\u011flam\u0131nda da kitaba bir dipnot d\u00fc\u015fmeden ge\u00e7meyelim. Hem Avrupa hem de Sovyet avangard\u0131n\u0131n modern T\u00fcrk sanat\u0131ndaki etkileri de t\u0131pk\u0131 Sovyet avangard\u0131 gibi unutturulmu\u015f bir tarihe sahip. \u00d6zelikle Bauhaus ekol\u00fcn\u00fcn Cumhuriyet mimarl\u0131\u011f\u0131nda, sanat e\u011fitiminde oynad\u0131\u011f\u0131 rol ve Sovyet avangard\u0131n\u0131n Naz\u0131m Hikmet\u2019ten Abidin Dino\u2019ya kadar olan etkileri de \u00e7ok az ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir ge\u00e7mi\u015f olarak \u00f6n\u00fcm\u00fczde duruyor. Avangard\u0131n T\u00fcrkiye ba\u011flam\u0131ndaki boyutlar\u0131n\u0131 merak edenler i\u00e7in \u00f6nerebilece\u011fimiz nadir kitaplardan biri: Modern T\u00fcrk Sanat\u0131n\u0131n Do\u011fu\u015fu –<\/em>Konstr\u00fcktivist T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nde K\u00fclt\u00fcr ve \u0130deoloji-<\/em>, Ka\u011fan G\u00fcner.<\/p>\n

Sanat\u0131n \u0130ktidar\u0131<\/em> Rus-Sovyet avangard\u0131yla ilgili T\u00fcrk\u00e7e kaynak bo\u015flu\u011funu doldurma konusunda \u00f6nemli bir kitap. Anla\u015f\u0131lan o ki, k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn alt\u0131ndan \u00e7ok sular akmas\u0131na ra\u011fmen modernizmin hayaleti bizi kolay terk etmeyecek.<\/p>\n

– Sanat\u0131n \u0130ktidar\u0131 -1917 Devrimi Avangard Sanat ve M\u00fczecilik-<\/em>, Ali Artun, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, 2015<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Modern sanat\u0131n temellerinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 en civcivli, en \u00fcretken d\u00f6nem hi\u00e7 ku\u015fkusuz 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011fi. Ali Artun\u2019un imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Sanat\u0131n \u0130ktidar\u0131 -1917 Devrimi Avangard Sanat ve M\u00fczecilik- de \u00a0modern sanat tarihinin \u00e7ok bahsedilen, ama az bilinen bir d\u00f6nemine odaklan\u0131yor. Bu d\u00f6nemin \u00f6nemi ise g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden \u00e7ok daha fazla. Her resmi tarih gibi modern sanat tarihi de […]<\/p>\n","protected":false},"author":482,"featured_media":15963,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[183,513,562],"tags":[1868,1867,1866,695,544],"class_list":["post-15961","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-146-sayi","category-kitapcil","category-sanat","tag-avangard","tag-muzeler","tag-rus","tag-sanat","tag-sovyetler-birligi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15961","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/482"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15961"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15961\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15963"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15961"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15961"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15961"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}