Bu yaz\u0131y\u0131, kendi zihninize bakman\u0131z i\u00e7in bir g\u00f6zlem y\u00f6nergesi olarak da okuyabilirsiniz; bilincin kendini incelemesi ne kadar m\u00fcmk\u00fcnse tabii. Okurlar\u0131 \u00fczerinde bu etkiyi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde yaratan bir kitab\u0131n izini s\u00fcrece\u011fiz \u00e7\u00fcnk\u00fc.<\/p>\n
Bir an g\u00f6zlerinizi kapayarak, okuyan birini hayalinizde canland\u0131rabilir misiniz?.. \u00a0Zihninizdeki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye odaklanal\u0131m: Erkek mi, kad\u0131n m\u0131; ne giymi\u015f, nas\u0131l oturuyor, yoksa ayakta m\u0131? G\u00f6zleri ne renk, sa\u00e7lar\u0131 nas\u0131l? Ne okudu\u011funu g\u00f6rebiliyor musunuz? Nerede okudu\u011funu? Sahne ne kadar ayr\u0131nt\u0131l\u0131? Peki, okurun zihnine zumlayabiliyor musunuz? Zihninde neler canlan\u0131yor olabilece\u011fini, zihninizde canland\u0131rabiliyor musunuz?<\/p>\n
Peter Mendelsund s\u0131k\u0131 bir okur. Felsefe ve edebiyat e\u011fitimi alm\u0131\u015f bir kitap tasar\u0131mc\u0131s\u0131. Kapaklar\u0131 tasarlarken, i\u00e7eri\u011fin g\u00f6rselle\u015fmi\u015f en yal\u0131n halini ar\u0131yor. Bu u\u011fra\u015f\u0131s\u0131ndan do\u011fmu\u015f oldu\u011funu tahmin etmenin yan\u0131lt\u0131c\u0131 olmayaca\u011f\u0131 bir sorunun pe\u015fine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f: Okurken ne g\u00f6r\u00fcr\u00fcz? Mendelsund yan\u0131t\u0131, g\u00f6rsellikle i\u00e7 i\u00e7e dokudu\u011fu Okurken Ne G\u00f6r\u00fcr\u00fcz?<\/em> kitab\u0131nda ararken, okuma deneyimini \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc, yer yer n\u00f6robilimsel boyutlar kazanan bir ara\u015ft\u0131rmaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor. Ve sordu\u011fu sorularla, okurunu kendi okuyan zihnine bakmaya k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131yor.<\/p>\n Sevdi\u011finiz bir kitab\u0131n kahraman\u0131n\u0131 fiziksel olarak tarif etmenizi istiyor \u00f6rne\u011fin. Bunu yapman\u0131n hi\u00e7 de sand\u0131\u011f\u0131n\u0131z kadar kolay olmayaca\u011f\u0131 konusunda uyar\u0131yor: \u201cYak\u0131ndan bakmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k\u00e7a uza\u011fa ka\u00e7acaklar\u0131n\u0131\u201d s\u00f6yl\u00fcyor. Kalakalaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bile bile, \u201cBurnu nas\u0131ld\u0131?\u201d diye soruveriyor. Kahramanlar\u0131n fiziksel \u00f6zelliklerinden ziyade, davran\u0131\u015flar\u0131 ve karakterlerini betimleme e\u011filiminde oldu\u011fumuzu g\u00f6steriyor. Neden? Yazar\u0131 taraf\u0131ndan yeterince ayr\u0131nt\u0131l\u0131 tarif edilmediklerinden mi? Eylemleri hayal etmenin daha kolay olmas\u0131ndan m\u0131? G\u00f6r\u00fcnt\u00fcler anlam\u0131n g\u00f6lgesinde kald\u0131\u011f\u0131ndan m\u0131? Ama zihinsel i\u00e7eri\u011fimizin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc resimlere dayal\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ya anlamlar, onlar g\u00f6r\u00fclebilir \u015feyler mi?..<\/p>\n Peki sizce ayn\u0131 kitab\u0131 okuyan b\u00fct\u00fcn zihinlerde, ayn\u0131 kahraman m\u0131 dola\u015f\u0131yor? Yazar\u0131n anlat\u0131mlar\u0131 ne kadar belirliyor zihnimizde bi\u00e7imleneni? Yazar\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 ile zihnimizde canlanan, ayn\u0131 a\u011fa\u00e7 m\u0131? Nehir, ayn\u0131 nehir mi? Mendelsund\u2019un d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p geldi\u011fi sorulardan biri bu: Yazar\u0131n yazarken zihninde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcyle, bizim okurken zihnimizde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ne kadar \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor?<\/p>\n Yazarlar\u0131n ustala\u015f\u0131rken erdi\u011fi bir s\u0131rra, Mendelsund da okuman\u0131n zihnimizde yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rsel deneyimi irdeleyerek ula\u015f\u0131yor: Her okuma bir terc\u00fcmedir! Okuduklar\u0131m\u0131z\u0131 kendimize terc\u00fcme ederiz. S\u00f6zc\u00fckler belle\u011fimizdeki ba\u011flamlar\u0131yla hayat bulur zihnimizde. \u201cBir kurmacadaki olaylar\u0131 ve dekorlar\u0131 zihinde canland\u0131rmak bizi fark\u0131nda olmadan ge\u00e7mi\u015fimize bakmaya y\u00f6neltir.\u201d Yazar\u0131n betimledi\u011fi a\u011fa\u00e7 zihnimizde canlan\u0131rken bizde yer etmi\u015f b\u00fct\u00fcn a\u011fa\u00e7 g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Bir vakitler g\u00f6vdesine yaslan\u0131p hayaller kurdu\u011fumuz, \u00fczerine t\u0131rman\u0131p meyve arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, dallar\u0131ndan inen sal\u0131ncakta salland\u0131\u011f\u0131m\u0131z, h\u0131\u015f\u0131rdayan yapraklar\u0131yla huzur buldu\u011fumuz, belle\u011fimizdeki b\u00fct\u00fcn a\u011fa\u00e7lar\u0131m\u0131zdan izler ta\u015f\u0131r. Her okuma bir performanst\u0131r bu ba\u011flamda; yazar\u0131n y\u00f6nlendirmeleriyle yarat\u0131lan, okurun \u201cki\u015fisel\u201d g\u00f6sterisi.<\/p>\n Peki hayal g\u00fcc\u00fcm\u00fcz belle\u011fimizden besleniyor ve belle\u011fimizle i\u00e7 i\u00e7e geli\u015fiyorsa; hayal g\u00fcc\u00fc belle\u011fin kendisidir diyebilir miyiz? Mendelsund n\u00f6robilimin alan\u0131na giren b\u00f6ylesi sorular soruyor ve \u00e7\u0131kar\u0131mlar yap\u0131yor yer yer. R\u00fcya, hal\u00fcsinasyon, ger\u00e7e\u011fe uygun alg\u0131 ve okurkenki hayal g\u00fcc\u00fc ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131, faillik, canl\u0131l\u0131k, \u00f6zbilin\u00e7 ve zihinden ba\u011f\u0131ms\u0131z nesneler \u00fczerindeki etki a\u00e7\u0131s\u0131ndan grafikle\u015ftirerek kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaya giri\u015fiyor. Elbette bunlar\u0131 de\u011ferlendirmek n\u00f6robilimcilere d\u00fc\u015fer, ama bu sorular ve saptamalar\u0131n bilimsel merak\u0131 durmadan d\u00fcrtt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyebilirim.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin \u015fu: \u201c… f\u0131rf\u0131rl\u0131 deniz yosunlar\u0131ndan tuz ve ot kokusu y\u00fckselirken…\u201d<\/p>\n Bu c\u00fcmleyi okudu\u011funuzda, tuz ve ot kokusunu alabiliyor musunuz? Ben bu c\u00fcmleyi okurken, bir \u015feyler duyumsad\u0131\u011f\u0131m\u0131 san\u0131yorum. Ama ne? Mendelsund\u2019un sordu\u011fu gibi, kokular\u0131 hayal edebilir miyiz? Daha genelde, duyular\u0131m\u0131z\u0131 hayalimizde canland\u0131rabilir miyiz, d\u00fc\u015f\u00fcnsel yolla ya\u015fayabilir miyiz? Ac\u0131 \u00e7ekti\u011fimizi hayal etti\u011fimizde, ac\u0131y\u0131 hisseder miyiz?<\/p>\n Mendelsund da benzeri sorgulamalardan ge\u00e7tikten sonra bir sinirbilimcinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc aktar\u0131yor: \u201c… Kendimi zorlay\u0131p deneyimin k\u00fc\u00e7\u00fck bir par\u00e7as\u0131n\u0131 neredeyse d\u00fc\u015f\u00fcnsel bir yolla \u2013duyusal olarak de\u011fil- ya\u015fayabilirim… Bu neden b\u00f6yle? San\u0131r\u0131m kokunun… daha ilkel, somatik bir do\u011fas\u0131 var: \u015eiddetli ac\u0131 ve ka\u015f\u0131nt\u0131y\u0131 da zihninizde canland\u0131r\u0131p yo\u011fun bir \u015fekilde hissedemezsiniz. Bunun nedeni muhtemelen kokunun ilkel bir uyaran olmas\u0131; … baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan daha ilkel duyular hayatta kalmak i\u00e7in daha \u00f6nemlidir.\u00a0 Beden durduk yere, ortada \u00f6yle bir \u015fey yokken tehlike, yiyecek veya tan\u0131d\u0131k birinin kokusunu alma deneyimini yaratman\u0131z\u0131 istemez- o do\u011frultuda harekete ge\u00e7menin bir bedeli vard\u0131r ve yanl\u0131\u015f alarmlar sorun \u00e7\u0131karabilir.\u201d<\/p>\n Yan\u0131t zihin a\u00e7\u0131c\u0131 da olsa, kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakt\u0131klar\u0131 var: \u201cYosunlar\u0131n tuz ve ot kokusunu\u201d okudu\u011fumda, zihnimde koku canlan\u0131rken ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m tam olarak nedir? O kokuyu duymak de\u011fil… Peki o kokuyu an\u0131msamak m\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnmek mi? Yoksa an\u0131msamak ve d\u00fc\u015f\u00fcnmek, zihin prati\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayn\u0131 \u015feyler mi?<\/p>\n Mendelsund\u2019un zihinlerimizi mercek alt\u0131na almam\u0131za yol a\u00e7acak daha pek \u00e7ok sorusu var. Bir iki tanesi daha:<\/p>\n – Resim \u00e7izme egzersizi gibi hayal etme egzersizi yapabilir misiniz?<\/p>\n – Okurken karakterlerin sesini duyar m\u0131s\u0131n\u0131z? Onlar\u0131 seslendiren kendi sesiniz midir?<\/p>\n – Okurken zihninizde beliren sahneleri nereden g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz? G\u00f6zleriniz kamera olsa, \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 sahnenin neresinde durur? Anlat\u0131c\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcnde mi? Yoksa yan\u0131nda ya da \u00fcst\u00fcnde mi Yoksa, esnek bir bi\u00e7imde her yeri dola\u015f\u0131r m\u0131?<\/p>\n Bu yamanl\u0131\u011f\u0131 yal\u0131nl\u0131\u011f\u0131yla \u00f6rt\u00fcl\u00fc, bir ucu n\u00f6robilime a\u00e7\u0131lan sorular\u0131n kimisi kitapta yan\u0131t buluyor; kimisi ise okurlar\u0131n zihinlerine at\u0131lm\u0131\u015f merak tohumlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Ama endi\u015felenmeyin, Mendelsund kitab\u0131n yola \u00e7\u0131k\u0131\u015f sorusu olan Okurken ne g\u00f6r\u00fcr\u00fcz?<\/em>\u2019\u00fc ortada b\u0131rakm\u0131\u015f de\u011fil; ad\u0131m ad\u0131m yan\u0131t\u0131na do\u011fru yakla\u015ft\u0131r\u0131yor. Final b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek, son merak tohumunu da atal\u0131m: \u201cBulan\u0131k\u201d.<\/p>\n – Okurken Ne G\u00f6r\u00fcr\u00fcz? – Resimli Bir Fenomenoloji -, Peter Mendelsund, 2014, \u00c7ev. \u00d6zde Duygu G\u00fcrkan, Metis Kitap, 2015, 437 s.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bu yaz\u0131y\u0131, kendi zihninize bakman\u0131z i\u00e7in bir g\u00f6zlem y\u00f6nergesi olarak da okuyabilirsiniz; bilincin kendini incelemesi ne kadar m\u00fcmk\u00fcnse tabii. Okurlar\u0131 \u00fczerinde bu etkiyi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde yaratan bir kitab\u0131n izini s\u00fcrece\u011fiz \u00e7\u00fcnk\u00fc. Bir an g\u00f6zlerinizi kapayarak, okuyan birini hayalinizde canland\u0131rabilir misiniz?.. \u00a0Zihninizdeki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye odaklanal\u0131m: Erkek mi, kad\u0131n m\u0131; ne giymi\u015f, nas\u0131l oturuyor, yoksa ayakta m\u0131? […]<\/p>\n","protected":false},"author":470,"featured_media":15966,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[183,545,513],"tags":[1678,955,1577,1076],"class_list":["post-15965","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-146-sayi","category-edebiyat","category-kitapcil","tag-bellek","tag-okumak","tag-okur","tag-zihin"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t