{"id":16087,"date":"2016-03-01T11:54:59","date_gmt":"2016-03-01T09:54:59","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=16087"},"modified":"2018-01-08T12:07:49","modified_gmt":"2018-01-08T09:07:49","slug":"nicin-hala-robespierreciyiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/03\/01\/nicin-hala-robespierreciyiz","title":{"rendered":"Ni\u00e7in h\u00e2l\u00e2 Robespierreciyiz?*"},"content":{"rendered":"

Jakobenizm, Jakobenlerin tarih sahnesine \u00e7\u0131kmalar\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan, onlar\u0131n yenilgileriyle birlikte de ortadan kaybolmu\u015f bir ideolojiden ziyade; 1793\u2019te do\u011fmu\u015f, as\u0131l anlam\u0131n\u0131 ise \u00e7ok daha sonralar\u0131 bulmu\u015f genel bir devrimci y\u00f6nelimi, bir siyaset stratejisini ifade eder. Dolay\u0131s\u0131yla Jakobenizmi g\u00fcncel siyasal geli\u015fmeleri de\u011ferlendirirken temel bir referans noktas\u0131 olarak almak h\u00e2l\u00e2 m\u00fcmk\u00fcn, hatta gereklidir. <\/em><\/p>\n

Pop\u00fcler tarih anlat\u0131lar\u0131nda, efsanelerde, destanlarda veya filmlerde, hatta g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 idame ettirirken tan\u0131kl\u0131k etti\u011fimiz ev, i\u015fyeri ya da sokak sohbetlerinde; bazen bir hayvan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn, bazen birilerinin, bazen de bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin lanetli oldu\u011funu okur ya da duyar\u0131z. Bir bak\u0131ma etraf\u0131m\u0131z lanetlenme hik\u00e2yeleriyle \u00e7evrilidir. O hik\u00e2yeleri okudu\u011fumuzda ya da duydu\u011fumuzda, \u00a0hemen hepsinin en basit fizik yasalar\u0131na, mant\u0131\u011f\u0131m\u0131za ve olgulara ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu hemen g\u00f6z\u00fcm\u00fcze \u00e7arpar.\u00a0 Ortada uydurma, dolay\u0131s\u0131yla itibar edilmemesi gereken ger\u00e7ek-d\u0131\u015f\u0131 hik\u00e2yeler oldu\u011fu herkesin malumudur, ama yine de o herkesin malumu olan hik\u00e2yeler ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa ge\u00e7er, birtak\u0131m g\u00fcncellemelerle bamba\u015fka toplumsal yap\u0131lara uyum sa\u011flar ve o yap\u0131lar\u0131n i\u00e7inde yeni roller de \u00fcstlenerek ya\u015famaya devam eder.<\/p>\n

\"\"Ayd\u0131nlanma m\u00fccadelesinde, arkas\u0131na egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n deste\u011fini de alan hurafeye kar\u015f\u0131 kati bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flanamamas\u0131 b\u00f6yle bir tablonun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda elbette etkilidir. Ancak meseleyi hurafeler toplam\u0131ndan ibaret san\u0131rsak, yan\u0131l\u0131r\u0131z. O hik\u00e2yeler, \u015fimdi \u00e7ok gerilerde kalm\u0131\u015f zamanlar\u0131n ger\u00e7ek \u00e7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n anlat\u0131lar\u0131d\u0131r ve tam da o nedenle, kendileri \u00f6lse dahi etkileri s\u00fcrm\u00fc\u015f, bamba\u015fka ko\u015fullarda yeniden \u00fcretilebilmi\u015flerdir. Hik\u00e2yelerinin nedeni olan \u00e7eli\u015fkiler ve o \u00e7eli\u015fkilerden kaynaklanan \u00e7at\u0131\u015fmalar o denli b\u00fcy\u00fck olmu\u015f ve o kadar y\u0131k\u0131c\u0131 sonu\u00e7lara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r ki, galebe \u00e7alanlar kar\u015f\u0131 taraf\u0131n sadece maddi varl\u0131klar\u0131n\u0131 de\u011fil, k\u00fclt\u00fcrlerini, al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131, simgelerini hedef alm\u0131\u015flar, deyim yerindeyse, kar\u015f\u0131 taraf\u0131n dirilme ihtimaline kar\u015f\u0131 onlar\u0131 lanetlemi\u015flerdir.<\/p>\n

Antik M\u0131s\u0131r\u2019da bir tanr\u0131\u00e7ay\u0131 sembolize eden kara kedinin bug\u00fcn halk aras\u0131nda bir u\u011fursuzluk simgesine d\u00f6n\u00fc\u015fme s\u00fcreci; H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n, yay\u0131lma ve kurumsalla\u015fmas\u0131 esnas\u0131nda kendisinin d\u0131\u015f\u0131ndaki din ve inan\u00e7lar\u0131n tamam\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn sembolleriyle birlikte, tarih sahnesinden ve insano\u011flunun zihninden silmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Kara kedinin hik\u00e2yesi lanetlenme hik\u00e2yeleri aras\u0131nda en s\u0131radan, belki de en masumane olan\u0131d\u0131r ve bilinmelidir ki bu hik\u00e2yelerden \u00e7ok az\u0131 o denli masumane bir sona sahiptir. Arap-\u0130slam tarihinin d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan \u201cMekke\u2019nin Fethi\u201dnde put k\u0131rma eyleminin y\u00fcz y\u0131llar s\u00fcrecek \u0130slami bir rit\u00fcel ba\u015flatmas\u0131yla, bug\u00fcn\u00fcn Suriye\u2019sindeki gerici barbarl\u0131\u011f\u0131n Palmira Antik kentini havaya u\u00e7urmas\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkinin -elbette bamba\u015fka tarihsel ko\u015fullarda cereyan eden- bir lanetlenme hikayesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kim s\u00f6yleyebilir? Ya da Bedrettin\u2019in e\u015fitlik\u00e7i\/kom\u00fcnal toplum pratiklerinin, kimi gerici zihinlerde, tarihin tan\u0131kl\u0131k etti\u011fi en i\u011fren\u00e7 lanetlenme hik\u00e2yelerinden biri olan \u201cmum s\u00f6nd\u00fc oyunu\u201d iftiralar\u0131yla birlikte hat\u0131rlanmas\u0131 cahilce \u00fcretilmi\u015f bir hurafeden mi ibarettir? Yoksa o iftiran\u0131n arkas\u0131nda egemen s\u0131n\u0131f kini ya da ayn\u0131 anlama gelmek \u00fczere Osmanl\u0131\u2019n\u0131n d\u00fczeni mi vard\u0131r?<\/p>\n

Uzun laf\u0131n k\u0131sas\u0131, ge\u00e7mi\u015fin ger\u00e7ek \u00e7eli\u015fkilerinden t\u00fcreyen lanetlenme hik\u00e2yeleri insanl\u0131k tarihine hi\u00e7 yabanc\u0131 de\u011fildir. Hele de o tarih, toplumsal m\u00fccadelelerin i\u00e7inde \u00e7\u0131karlar\u0131 farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f, saflara ayr\u0131lm\u0131\u015f, birbiriyle k\u0131yas\u0131ya bir sava\u015f\u0131ma giren \u00f6znelerden meydana geliyorsa…<\/p>\n

Jakobenizm, Robespierre ve burjuvazinin laneti \u00fczerine…<\/strong><\/p>\n

Jakobenizmin ya da Robespierre\u2019in hik\u00e2yesi de yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en lanetlenme hik\u00e2yelerindendir. Jakobenizm, insanl\u0131\u011f\u0131n uzun y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcnde bir mihenk ta\u015f\u0131, m\u00fcmk\u00fcn olan en ileri noktaya do\u011fru s\u0131\u00e7rama hik\u00e2yesi; miras\u0131 maddi varl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck, yank\u0131s\u0131 \u00e7ok uzaklardan i\u015fitilen bir devrim anlat\u0131s\u0131d\u0131r. Egemen s\u0131n\u0131flarca lanetlenmesinin ard\u0131nda yatan neden de tam olarak budur.<\/p>\n

Kendisi burjuvazinin ilk \u00e7ocuklar\u0131ndan olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, makul s\u0131n\u0131rlara bir t\u00fcrl\u00fc \u00e7ekilememi\u015f; bu y\u00fczden de b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 miras burjuva paradigmas\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6tesine ge\u00e7mi\u015ftir. D\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131 ehlile\u015ftirip yola getirmede, bunu yapam\u0131yorsa fikri miras\u0131n\u0131 dejenere etmede, o da olmad\u0131, takip\u00e7ilerini \u00e7ekim alan\u0131na sokup dolayl\u0131 yollardan kendi pe\u015fine takmada, tarihin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en yetenekli egemen s\u0131n\u0131f olan burjuvazinin mevzu bahis Jakobenizm olunca neden s\u0131n\u0131fta kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha detayl\u0131 ele almam\u0131z gerekecektir.<\/p>\n

\"\"
Jakobenizmin ya da Robespierre\u2019in hik\u00e2yesi, yank\u0131s\u0131 \u00e7ok uzaklardan i\u015fitilen bir devrim anlat\u0131s\u0131d\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Ancak \u00f6ncelikle burjuvazinin bu meselede ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu, birtak\u0131m de\u011ferlerimiz arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla hat\u0131rlamam\u0131zda yarar var: Marksizm ile ba\u015flayal\u0131m. Marksizm me\u015fhur 11.Tez\u2019de \u00e7izilen \u00e7er\u00e7evenin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 an, ehlile\u015ftirilmi\u015f, yola getirilmi\u015f olur. (2) Bir ba\u015fka ifadeyle, d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirme k\u0131lavuzuyken ele\u015ftirel bir d\u00fc\u015f\u00fcnce okuluna d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f; devrim ve sosyalizm gibi b\u00fcy\u00fck anlat\u0131lardan vazge\u00e7mi\u015f, hitap etti\u011fi emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131 herhangi bir sosyo-ekonomik kategori ya da k\u00fclt\u00fcrel kimlik olarak ele alan bir Marksizm\u2019in burjuvazi taraf\u0131ndan lanetlenmesine dahi gerek yoktur. Ya da sosyalizm fikri, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kolektifle\u015ftirilmesi ve egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n zor arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilmesi hedefinden koptu\u011funda, AB kapsam\u0131nda kurulan \u201cEme\u011fin Avrupa\u2019s\u0131\u201d hayallerinin pe\u015fine tak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, sosyalizmden her s\u00f6z edildi\u011finde c\u00fcmleye reel sosyalizm ele\u015ftirileriyle ba\u015fland\u0131\u011f\u0131nda, anti-emperyalizme burun k\u0131v\u0131r\u0131p s\u00f6z gelimi \u201cvegantikapitalist\u201d (3) aray\u0131\u015flara giri\u015fildi\u011finde, devrim stratejilerinin yerine \u201ct\u00fcrc\u00fcl\u00fck\u201d tart\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ya da sosyalizm maddi temellerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p duyarl\u0131 insanlar\u0131n vicdanlar\u0131na s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ortada burjuvazinin sald\u0131r\u0131p lanetlemesini gerektirecek bir neden de yok demektir.<\/p>\n

Burjuvazi dejenere etmede o kadar i\u015finin ehlidir ki, \u201cdevrim\u201d mefhumunun kendisini dahi yeniden \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve bunda ba\u015far\u0131l\u0131 da olmu\u015ftur. \u201cMakul devrim\u201d aray\u0131\u015flar\u0131nda parti, \u00f6nc\u00fc, kolektif irade, \u00f6nderlik falan yoktur. Bu aray\u0131\u015flar esnas\u0131nda, kimileri hali haz\u0131rdaki devrimleri fazla yukar\u0131dan buldu\u011fundan daha a\u015fa\u011f\u0131dan olanlar\u0131 aramaya koyulmu\u015f, kimileri iktidar olmadan devrim yapabilece\u011fini varsaym\u0131\u015f, kimileri de dans edemeyece\u011fi bir devrimi devrimden saymam\u0131\u015ft\u0131r. Bu yeni aray\u0131\u015flar\u0131n hemen hepsi her zaman daha radikal bir devrim fikrine sahip olduklar\u0131n\u0131 iddia etmi\u015fler; deyim yerindeyse, devrimi modernitenin prangalar\u0131ndan kurtar\u0131p daha \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ve demokratik k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n

Ancak \u00e7ok ilgin\u00e7tir: Be\u011fenilmeyen o eski devrimler emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n zaferleriyle e\u015f anlaml\u0131yken, aray\u0131\u015f i\u00e7indeki zamane \u201cdevrimcileri\u201d birtak\u0131m turuncu giri\u015fimler d\u0131\u015f\u0131nda, hen\u00fcz muzaffer olamam\u0131\u015flard\u0131r. Dikkat \u00e7ekici son bir \u00f6rnek verelim: Ekim Devrimi\u2019nin \u00f6nderi Lenin\u2019in bile -burjuva d\u00fczenine meydan okumakla kalmay\u0131p devrimci bir pratikle onu a\u015fmay\u0131 ba\u015faran ender siyasi liderlerden olmas\u0131na kar\u015f\u0131n- bir ehlile\u015ftirme operasyonuna tabi tutuldu\u011fu iddia edilebilir. Esas itibariyle karikat\u00fcrize bir hik\u00e2yeden ibaret olmas\u0131na kar\u015f\u0131n -Stalin taraf\u0131ndan kand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f- ma\u011fdur bir lider olarak Lenin fig\u00fcr\u00fc maalesef \u00e7o\u011fumuza yabanc\u0131 de\u011fildir. (4) Ya da, emperyalizm tahlili, \u00f6nc\u00fc parti teorisi veya siyasi iktidar\u0131n fethi tart\u0131\u015fmalar\u0131nda Lenin\u2019e \u00e7ok uzak olduklar\u0131 \u00e7ok belli \u00e7ok say\u0131da liberalin konu ulusal sorun oldu\u011funda uluslar\u0131n kendi kaderini tayin hakk\u0131ndan s\u00f6z edip Lenin\u2019den al\u0131nt\u0131lar yapmaya ba\u015flamas\u0131 da ayn\u0131 ehlile\u015ftirme operasyonunun ba\u015fka bir versiyonudur.<\/p>\n

\u00d6zetle, nitelikleri ve dereceleri farkl\u0131 farkl\u0131 da olsa, yukar\u0131da say\u0131lan devrimci fig\u00fcr, d\u00fc\u015f\u00fcnce ya da eylemlerin tamam\u0131 birtak\u0131m ehlile\u015ftirme operasyonlar\u0131na tabi k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r ve bu sayede burjuvazi d\u00fc\u015fmanlar\u0131ndan birtak\u0131m dostlar t\u00fcretmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar burjuvazinin maharetleridir.<\/p>\n

Jakobenizm ve Robespierre ise o maharetli ellerle hi\u00e7 tan\u0131\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Peki, burjuvazi, Jakobenizmi ve Robespierre\u2019i ciddi bir tehdit olarak g\u00f6rmedi\u011finden ehlile\u015ftirmeye tenezz\u00fcl m\u00fc etmemi\u015ftir? Yoksa Frans\u0131z halk\u0131n\u0131n verdi\u011fi isimle \u201csat\u0131n al\u0131namaz\u201d olarak nitelenen Robespierre ayn\u0131 zamanda ehlile\u015ftirilemez midir? Bize g\u00f6re ikincisidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc tarihin Jakobenizme kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen bin bir \u00e7e\u015fit d\u00fc\u015fmanl\u0131klarla dolu oldu\u011funu biliyoruz. Bu d\u00fc\u015fmanl\u0131klar \u00f6yle s\u0131n\u0131r tan\u0131maz bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r ki, Robespierre\u2019in Usame Bin Ladin\u2019e benzedi\u011fine dair savlar ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, Jakobenlerin iktidarda oldu\u011fu 1793-94 d\u00f6nemiyle Nazi Almanya\u2019s\u0131 aras\u0131nda paralellikler kurulmu\u015f, Robespierre\u2019in Bat\u0131\u2019da soyk\u0131r\u0131m\u0131n mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaratan lider oldu\u011fu bile iddia edilmi\u015ftir. (5) Dolay\u0131s\u0131yla burjuvazinin Jakobenizmi makulle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmamas\u0131, b\u00f6yle bir \u015feye tenezz\u00fcl etmemesinden de\u011fil, o do\u011frultuda yap\u0131lacak bir hamlenin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n olamayaca\u011f\u0131n\u0131 kestirebilmesinden kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc, burjuvazi Robespierre\u2019in devrimci praksisine ve b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnsel miras\u0131na a\u00e7\u0131ktan d\u00fc\u015fmanl\u0131k yapmak ve onu lanetlemek d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir se\u00e7ene\u011fi g\u00fcndemine almam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

1793-94 devrimcili\u011finin ehlile\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmamas\u0131n\u0131n birinci nedeninin \u015funla ilgili oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir: Jakobenizm, devrimi burjuvazinin elinden \u00e7almaya kalk\u0131\u015fmak, hatta bir y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na bu kalk\u0131\u015fmay\u0131 ete kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcnd\u00fcrmek gibi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir su\u00e7 i\u015flemi\u015f, deyim yerindeyse, kendi s\u0131n\u0131f\u0131na ihanet edip taraf de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. O g\u00fcnden itibaren burjuvazinin laneti de, bu hay\u0131rl\u0131 ihanetin mimar\u0131 Robespierre\u2019in ve genel olarak da Jakobenizmin \u00fczerindedir. \u00d6zel m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131n kutsall\u0131\u011f\u0131 ve dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na kamucu\/halk\u00e7\u0131 bir genel irade tasavvuruyla \u00e7\u0131kan, m\u00fclk sahipli\u011fi esas\u0131na g\u00f6re belirlenmi\u015f se\u00e7me ve se\u00e7ilme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 genel oy hakk\u0131 ilkesini yasalla\u015ft\u0131ran, anayasal monar\u015fiye d\u00fcnden raz\u0131 bir s\u0131n\u0131fa cumhuriyeti dayatan, direnme hakk\u0131na anayasal bir stat\u00fc veren, ayd\u0131nlanma d\u00fc\u015f\u00fcncesini dar bir elit \u00e7evreden geni\u015f halk kesimlerine (6) do\u011fru ta\u015f\u0131yan devrimci bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcreci -elbette burjuvazi a\u00e7\u0131s\u0131ndan- neresinden bakarsan\u0131z bak\u0131n ihanetin konusu olacak kadar ciddi bir paradigma de\u011fi\u015fikli\u011fidir. Tabiri caizse burjuvazi, bir yabanc\u0131n\u0131n ya da tarihin derinliklerinden gelen bir d\u00fc\u015fman\u0131n\u0131n de\u011fil, saf de\u011fi\u015ftiren kendi \u00f6z \u00e7ocu\u011funun ihanetine u\u011fram\u0131\u015f, belki biraz da bu nedenle ondan bir dost t\u00fcretmek i\u00e7in u\u011fra\u015f vermek yerine, onu hi\u00e7 vakit kaybetmeden lanetlemeyi ye\u011flemi\u015ftir.<\/p>\n

\"\"
Frans\u0131z halk\u0131n\u0131n verdi\u011fi adla \u201csat\u0131n al\u0131namaz\u201d olan Robespierre ayn\u0131 zamanda ehlile\u015ftirilemezdir.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130kinci nedene gelince, Jakobenler devrimi \u00e7almakla kalmam\u0131\u015flar, politik c\u00fcretlerini devrimci bir in\u015fa s\u00fcreciyle birle\u015ftirmeyi ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. Bir di\u011fer deyi\u015fle, Robespierre, Prometheus\u2019un tanr\u0131lardan ate\u015fi \u00e7almas\u0131 misali, devrimi burjuvaziden \u00e7al\u0131p halk s\u0131n\u0131flar\u0131na vermekle yetinmemi\u015ftir. Burada burjuvaziye kafa tutan bir siyaset stratejisinin, sadece y\u0131k\u0131c\u0131 de\u011fil ayn\u0131 zamanda kurucu niteli\u011fi de olan bir prati\u011fi s\u00f6z konusudur. (7) \u015e\u00f6yle ki, Robespierre eski rejimin en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fmanlar\u0131ndand\u0131r ve bu y\u00f6n\u00fcyle ehlile\u015ftirilemeyecek kadar y\u0131k\u0131c\u0131d\u0131r. Ancak sadece bu y\u00f6n\u00fcyle var olsayd\u0131, ondan \u00e7ok daha y\u0131k\u0131c\u0131 olan devrimci fig\u00fcrler Babeuf ve Blanquie\u2019yle Robespierre\u2019i ayn\u0131 tarihsel ba\u011flamda ele almak gerekirdi. Oysa ki o, Babauef ya da Blanquie\u2019nin aksine, bir y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na da olsa, tasavvur etti\u011fi d\u00fczeni uygulama f\u0131rsat\u0131 bulmu\u015f, iktidar deneyimi ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Bir di\u011fer anlat\u0131mla, eski rejimi y\u0131kan halk s\u0131n\u0131flar\u0131na burjuva iktidar\u0131na mecbur olmad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Jakobenlerin tarihsel evrimi<\/strong><\/p>\n

Baz\u0131 d\u00f6nemlerde s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131mlar\u0131 o kadar sert ve ini\u015fli-\u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 seyreder ki, s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki m\u00fccadeleler -s\u0131n\u0131f i\u00e7i \u00e7eli\u015fkileri ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 da kapsayacak \u015fekilde- anl\u0131k geli\u015fmeler sergilerler. Tarih o d\u00f6nemlerde \u00e7ok h\u0131zl\u0131 akar. Bug\u00fcn\u00fcn ittifak halinde olan unsurlar\u0131 yar\u0131n birbirlerinin en yeminli d\u00fc\u015fmanlar\u0131 kesilebilirler. 1789-1794 Fransa\u2019s\u0131nda da \u00f6yle olmu\u015ftur. (8) Robespierre\u2019in kar\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine Danton\u2019a yazd\u0131\u011f\u0131 yolda\u015f\u00e7a mektubun tarihi ile ayn\u0131 Danton\u2019u giyotine g\u00f6nderdi\u011fi tarih aras\u0131nda sadece on d\u00f6rt ay vard\u0131r. Liberal tarih\u00e7iler ve kar\u015f\u0131-devrimciler i\u00e7in bu t\u00fcr \u00e7eli\u015fkiler Robespierre\u2019in ne denli dengesiz bir ki\u015filik, eli kanl\u0131 bir diktat\u00f6r oldu\u011funu g\u00f6steren veriler olabilir. Ancak bilimsel sosyalistler tarihe bu kadar s\u0131\u011f bakmazlar ve o kavgay\u0131 iki dostu birbirilerine d\u00fc\u015fman yapan tarihsel \u00e7eli\u015fkilerin ve s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n bir sonucu olarak de\u011ferlendirirler. \u0130\u015fte o \u00e7eli\u015fkiler ve sava\u015f\u0131mlar, Robespierre ve Danton aras\u0131ndaki ili\u015fkinin seyrinde g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi, \u201cAnayasan\u0131n Dostlar\u0131 Derne\u011fi\u201dnin be\u015f y\u0131l i\u00e7indeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinde de tespit edilebilir.<\/p>\n

Jakobenlerin -ama Jakobenizmin de\u011fil- tarihi \u00fc\u00e7 d\u00f6nem halinde ele al\u0131nabilir. (9) Birinci d\u00f6nemde Jakobenler son derece heterojen bir toplama tekab\u00fcl ederler. Ulusal Kurucu Meclis\u2019te, liberal soylulardan burjuva siyaset\u00e7ilere, kentli ve meslek sahibi kesimlerden \u0131l\u0131ml\u0131 cumhuriyet\u00e7ilere ve radikal devrimcilere kadar olduk\u00e7a geni\u015f bir siyasi yelpazeden Jakoben \u00fcyeler vard\u0131r. Bu d\u00f6nemde Brissot, Marat ve Robespierre gibi radikaller az\u0131nl\u0131ktad\u0131r ve y\u00f6netim, Duport, La Fayette ve Lameth gibi merkezci e\u011filimleri temsil eden burjuva siyaset\u00e7ilerin elindedir. Kabaca 1789-1791 y\u0131llar\u0131n\u0131 kapsayan bu d\u00f6nem, kralc\u0131lara kar\u015f\u0131 burjuvaziden yana tutum alm\u0131\u015f \u0131l\u0131ml\u0131 soylular\u0131n -temsilcileri Mirabeau \u00f6nderli\u011finde- kan kaybetti\u011fi, burjuva siyaset\u00e7ilerin hegemonya alanlar\u0131n\u0131 geni\u015fletti\u011fi, radikallerin tarih sahnesine \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in hen\u00fcz erken olan bir d\u00f6nemdir. (10) M\u00fclkiyet ve servet esas\u0131na dayal\u0131 yasal ve anayasal d\u00fczenlemeler yap\u0131l\u0131rken, se\u00e7me ve se\u00e7ilme h\u00fcrriyeti (11) d\u00f6nemin Fransa\u2019s\u0131nda yurtta\u015flar\u0131n y\u00fczde 40\u2019\u0131n\u0131 d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakacak \u015fekilde yeni egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n lehine d\u00fczenlenirken, yoksul-emek\u00e7i kesimlerin Jakobenler Kul\u00fcb\u00fcne \u00fcye olmalar\u0131 yasaklan\u0131rken, k\u00f6yl\u00fc isyanlar\u0131 sert bir \u015fekilde bast\u0131r\u0131l\u0131rken, kilise m\u00fclklerine el koyulurken, Protestanlara dinsel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler verilirken d\u00f6neme ruhunu veren s\u0131n\u0131f\u0131n burjuvazi oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Ancak yukar\u0131da da ifade edildi\u011fi \u00fczere, tarih \u00e7ok h\u0131zl\u0131 akt\u0131\u011f\u0131ndan k\u0131sa s\u00fcrede ulusal d\u00fczeyde dengeler de\u011fi\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015f, Jakobenlerin kendi aras\u0131ndaki ayr\u0131\u015fmalar netle\u015fmi\u015f ve 1791\u2019de yeni bir d\u00f6nem ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bir yandan k\u0131tl\u0131k ve sonu gelmeyen ekonomik krizler, di\u011fer yandan k\u00f6yl\u00fc isyanlar\u0131 ve bald\u0131r\u0131 \u00e7\u0131plaklar\u0131n radikal eylemleri, sadece 1789\u2019daki ittifak\u0131 \u00e7at\u0131rdatmakla kalmam\u0131\u015f, di\u011fer yandan Kral XVI. Louis ve monar\u015fistlerin harekete ge\u00e7ip kar\u015f\u0131 bir hamle yapmalar\u0131na da zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. 20 Haziran 1791\u2019de Louis \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda bardak ta\u015fm\u0131\u015f ve Jakobenler aras\u0131ndaki uzla\u015fmaz kar\u015f\u0131tl\u0131klar s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r. Il\u0131ml\u0131 cumhuriyet\u00e7iler ve devrimci radikaller bu olay\u0131 monar\u015fistlerin yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki kar\u015f\u0131-devrimci unsurlarla birle\u015fme hamlesi olarak g\u00f6r\u00fcrler ve kral\u0131n g\u00f6rev ve yetkilerini acilen \u00fcstlenecek anayasal d\u00fczenlemeler \u00f6nerirler. Merkezciler ise kral\u0131n ka\u00e7mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fakat ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla su\u00e7suz oldu\u011funu, anayasay\u0131 kabul etmesi durumunda yetki ve g\u00f6revlerinin iade edilmesi gerekti\u011fini savunurlar. Nihayet Jakobenler Kul\u00fcb\u00fc b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. Kul\u00fcp Ulusal Meclis\u2019te az\u0131nl\u0131k olan radikallerin elinde kal\u0131r ve birinci d\u00f6nem de b\u00f6ylece kapanm\u0131\u015f olur. (12)<\/p>\n

Jakobenler Kul\u00fcb\u00fc\u2019n\u00fcn 1791-93 y\u0131llar\u0131n\u0131 kapsayan ikinci d\u00f6nemi birincisine g\u00f6re daha az heterojen ve daha radikal bir d\u00f6nemdir. Bu d\u00f6nemde devrimin ard\u0131ndan yurtd\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7an eski rejim yanl\u0131lar\u0131n\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve ruhban kesiminin ba\u011f\u0131ms\u0131z yap\u0131s\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131p din adamlar\u0131n\u0131n kamu otoritesine tabi k\u0131l\u0131nmas\u0131 gibi daha radikal ad\u0131mlar at\u0131l\u0131r. Ancak tarihin ak\u0131\u015f\u0131 yava\u015flayaca\u011f\u0131na s\u00fcrekli ivme kazand\u0131\u011f\u0131ndan d\u00f6nemin \u00f6nde gelen karakterleri Brissot ile Robespierre\u2019\u0131n yan yana geli\u015finde ifadesini bulan s\u0131n\u0131fsal ittifak da \u00e7ok ge\u00e7meden \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr ve saflar yeniden belirlenmeye ba\u015flar. Bu sefer, kral\u0131n herhangi bir hamlesi de\u011fil; Fransa ile Prusya ve Avusturya aras\u0131ndaki sava\u015f, kartlar\u0131n yeniden kar\u0131lmas\u0131na sebep olur. H\u00e2lihaz\u0131rdaki politik krizi f\u0131rsata \u00e7evirme hamlesi bu sefer Brissot\u00e7ular\u2019dan gelir. (13) Sav \u015fudur: Madem kar\u015f\u0131-devrimciler \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7lerle i\u015fbirli\u011fi yapmak suretiyle Fransa\u2019y\u0131 i\u015fgale haz\u0131rlanmaktad\u0131rlar; o halde kar\u015f\u0131 bir hamleyle d\u00fc\u015fman\u0131 ulusal s\u0131n\u0131rlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kar\u015f\u0131lamak gerekir. B\u00f6ylelikle hem devrim ve kazan\u0131mlar\u0131 olas\u0131 bir y\u0131k\u0131mdan kurtar\u0131lacak, hem de devrimi yurtd\u0131\u015f\u0131na ihra\u00e7 etmenin maddi zemini haz\u0131rlanm\u0131\u015f olacakt\u0131r. \u00dcstelik bu sayede i\u00e7erideki devrim d\u00fc\u015fmanlar\u0131 \u00e7ok daha kolay cezaland\u0131rabilecek ve kral tamamen k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n

\"\"
XVI. Louis giyotinde.<\/figcaption><\/figure>\n

Fransa d\u0131\u015f\u0131nda devrimi bo\u011fmak i\u00e7in i\u015fgali de g\u00f6ze alm\u0131\u015f bir d\u00fc\u015fman\u0131n oldu\u011fu ve o d\u00fc\u015fman\u0131n da Frans\u0131z monar\u015fistlerden ve Avrupal\u0131 gerici rejimlerden meydana geldi\u011fi do\u011frudur. Ancak ne y\u0131llar s\u00fcren sava\u015f ve i\u00e7 sava\u015flarda yorgun d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f Frans\u0131z Ordusu -ki bu ordu Kral\u2019\u0131n ordusudur- b\u00f6yle bir sava\u015f\u0131 zaferle sonland\u0131rabilecek kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr, ne de Brissot\u00e7ular eski rejimin veya Ulusal Meclis\u2019teki merkezci odaklar\u0131n deste\u011fini almaks\u0131z\u0131n sadece kendi g\u00fc\u00e7lerine dayanarak b\u00f6yle bir sava\u015f\u0131 kazanabilecek durumdad\u0131r. Sonu\u00e7 itibariyle, kar\u015f\u0131-devrimi engellemek amac\u0131yla ba\u015flat\u0131lan sava\u015f, ancak i\u00e7erideki kar\u015f\u0131-devrimcilerin deste\u011fiyle s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir k\u0131l\u0131n\u0131r. Brissot ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n stratejik yanl\u0131\u015flar\u0131 \u00f6yle bir tablonun olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7ar ki, bir s\u00fcre sonra Fransa\u2019da devrimi daha ileriye ta\u015f\u0131mak isteyen kim varsa, art\u0131k XVI. Louis ile ayn\u0131 safta yer alan Brissot\u00e7ular\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na ge\u00e7meye ba\u015flar. K\u00f6yl\u00fclerin ve bald\u0131r\u0131 \u00e7\u0131plaklar\u0131n kitlesel eylemlerini baz\u0131 ordu birliklerinin isyanlar\u0131 izledi\u011finde, Brissot\u00e7ular d\u0131\u015far\u0131daki bozgunu i\u00e7eride sert \u00f6nlemler almaya \u00e7al\u0131\u015farak telafi etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar ve fakat ba\u015far\u0131l\u0131 olamazlar.<\/p>\n

Bu s\u00fcre\u00e7te hem bar\u0131\u015ftan hem de yoksul halktan yana tutum alan Robespierre ve sava\u015f kar\u015f\u0131t\u0131 tutumu (14) Meclis i\u00e7inde \u00f6nceleri c\u0131l\u0131z kalmas\u0131na kar\u015f\u0131n, halk s\u0131n\u0131flar\u0131 i\u00e7inde ve Jakobenler Kul\u00fcb\u00fcn\u00fcn ta\u015fra te\u015fkilatlar\u0131nda h\u0131zla g\u00fc\u00e7lenmi\u015f, bu durum Meclis\u2019teki g\u00fcc\u00fcn\u00fc tekrar art\u0131rmas\u0131n\u0131 da sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r: Robespierre Brissot\u00e7ular\u0131n Jakobenler Kul\u00fcb\u00fc\u2019nden \u00e7\u0131kar\u0131lmalar\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f ve ard\u0131ndan onlar\u0131 Meclis\u2019te zora d\u00fc\u015f\u00fcrecek pek \u00e7ok hamle yapm\u0131\u015ft\u0131r. 1792 y\u0131l\u0131n\u0131n Temmuz ay\u0131nda Robespierre kral\u0131n tahttan indirilmesi \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapacak kadar etkili bir fig\u00fcrd\u00fcr. Nitekim ayn\u0131 y\u0131l\u0131n Eyl\u00fcl ay\u0131nda Cumhuriyet ilan edilmi\u015f; Aral\u0131k ay\u0131nda Kral vatana ihanetten yarg\u0131lanmaya ba\u015flanm\u0131\u015f; Ocak 1793\u2019te Louis giyotine g\u00f6nderildi\u011finde ise sadece eski rejim de\u011fil, Brissot\u00e7ular\u2019da cisimle\u015fen \u0131l\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n da kaybetti\u011fi art\u0131k tescillenmi\u015ftir.<\/p>\n

2 Haziran 1793\u2019te Brissot\u00e7ular\u0131n \u00f6nde gelen liderleri Meclis\u2019ten at\u0131l\u0131p Louis\u2019in kaderini payla\u015ft\u0131klar\u0131nda, Jakobenler i\u00e7in de Robespierre ile \u00f6zde\u015fle\u015fecek olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6nem ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1794\u2019\u00fcn Temmuz ay\u0131na kadar s\u00fcrecek olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6nem bir yandan Jakobenlerin bir olgu olarak tarih sahnesinden \u00e7ekili\u015fine tan\u0131kl\u0131k ederken, di\u011fer yandan bir siyaset stratejisi olarak Jakobenizmin do\u011fu\u015funu m\u00fcjdeleyecektir.<\/p>\n

\u00d6zetle, Jakobenlerin tarihi d\u00f6nemin Fransa\u2019s\u0131ndaki s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerinin tarihidir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6neme kadarki her d\u00f6nem, d\u00f6neme \u00f6nderlik eden unsurlar\u0131n devrimci iddialar\u0131n\u0131 yitirmesiyle birlikte kapanm\u0131\u015f ve hemen ard\u0131ndan devrimci iddialar\u0131 olan ba\u015fka gruplar\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yeni bir d\u00f6nem ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak \u00e7eli\u015fkiler o kadar keskindir ki, devrimci iddias\u0131n\u0131 yitirenin k\u00f6\u015fesine \u00e7ekilip emeklili\u011fini bekleme l\u00fcks\u00fc olmam\u0131\u015ft\u0131r. Tarihin h\u0131zl\u0131 akt\u0131\u011f\u0131 her devirde oldu\u011fu gibi 1789-1794 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda da, devrimci iddias\u0131n\u0131 yitirenler kar\u015f\u0131-devrimcilerin saf\u0131na ge\u00e7mi\u015f ve \u00e7eli\u015fkilerin \u00e7\u00f6z\u00fcm yeri her zaman giyotinler olmu\u015ftur.<\/p>\n

Jakobenizm nedir ve ne de\u011fildir?<\/strong><\/p>\n

Peki, Jakobenleri iktidara ta\u015f\u0131yan veya Jakobenizmi yaratan tarihsel neden onlar\u0131n devrimci iddialar\u0131 m\u0131d\u0131r? Ya da ayn\u0131 soru \u015fu \u015fekilde yeniden form\u00fcle edilebilir: 1789-1793 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki s\u00fcre\u00e7te neden devrimcili\u011fini s\u00fcrd\u00fcrenler kazanm\u0131\u015f, vazge\u00e7ip devrimin \u00f6n\u00fcne set \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar tarihin \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fcne s\u00fcp\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr? \u0130stisnai d\u00f6nemler d\u0131\u015f\u0131nda tarihin b\u00f6yle i\u015flemedi\u011fini biliyoruz. O halde \u00f6ncelikle 1789-1793 d\u00f6neminin \u00f6zel bir d\u00f6nem oldu\u011funu vurgulamal\u0131y\u0131z. Bu d\u00f6nemi \u00f6zel k\u0131lan nedenlere gelince; bunlar\u0131, egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n konumlar\u0131yla ilgili olanlar, halk s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131 ilgilendirenler ve do\u011frudan Robespierre ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n e\u011filimlerine ba\u011fl\u0131 olanlar olarak kategorize etmek anlaml\u0131 olabilir.<\/p>\n

\u00d6ncelikle Bu d\u00f6nem Frans\u0131z burjuvazisinin en deneyimsiz oldu\u011fu d\u00f6nemdir. Bir ba\u015fka ifadeyle, o d\u00f6nemin burjuvazinin haf\u0131zas\u0131nda \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc bir devrim an\u0131s\u0131 yoktur.<\/strong> S\u00f6z gelimi 1848 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde, burjuvazi devrim denilen mefhumun kendi huzurunu ka\u00e7\u0131rabilecek, d\u00fczenini bozabilecek sonu\u00e7lar do\u011furabilece\u011fini \u00e7ok iyi \u00f6\u011frendi\u011finden gerekli \u00f6nlemleri almay\u0131 da ak\u0131l edebilmi\u015ftir. (15) Ayr\u0131ca, burjuvazinin Robespierre\u2019e ve Jakobenizme bir s\u00fcreli\u011fine mecbur kald\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u0130lk bak\u0131\u015fta \u00e7eli\u015fkili gibi g\u00f6r\u00fcnen bu saptama \u015funlar\u0131 kapsar: D\u00f6nemin Fransa\u2019s\u0131nda, Kral\u2019\u0131n idam\u0131, merkezcilerin ve Brissot\u00e7ular\u0131n ise tasfiyesi ko\u015fullar\u0131nda Robespierre d\u0131\u015f\u0131nda kurucu bir irade kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Robespierre\u2019in alternatifi herhangi bir \u0131l\u0131ml\u0131 grup de\u011fil, s\u0131n\u0131rs\u0131z bir \u015fiddet ve y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131kla \u00f6zde\u015fle\u015fen bald\u0131r\u0131 \u00e7\u0131plaklard\u0131r. Bununla birlikte 1793 y\u0131l\u0131nda Robespierre\u2019in kaybetmesi, Fransa\u2019n\u0131n, Avrupa\u2019n\u0131n en gerici yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7lerce i\u015fgaliyle ve onlarla i\u015fbirli\u011fi i\u00e7indeki aristokrasinin hortlama ihtimaliyle ayn\u0131 anlama gelecektir. Burjuvazinin aristokrasi ya da ba\u015fka bir gerici s\u0131n\u0131fla iktidar\u0131n\u0131 payla\u015fmaya -hen\u00fcz- niyeti yoktur. Ayr\u0131ca kendisi d\u0131\u015f\u0131nda devrimin zevki sefas\u0131n\u0131 s\u00fcrecek yiyici bir kasta tahamm\u00fcl etme niyeti de yoktur. Robespierre\u2019in radikalizmi yeni filizlenen yiyiciler tabakas\u0131n\u0131 da tasfiyesi edecekse, bu o kadar da k\u00f6t\u00fc bir \u015fey de\u011fildir. (16) Sonu\u00e7 olarak burjuvazi ya Robespierre\u2019e raz\u0131 olacakt\u0131 ya da \u00fclkesiyle beraber bir yok olu\u015fa s\u00fcr\u00fcklenecekti. (17)<\/p>\n

\"\"
S\u00fcrekli daha fazlas\u0131n\u0131 talep eden Jakobenlerle, hi\u00e7bir \u015feyin tatmin edemeyece\u011fi ve ne istediklerini de tam olarak bilmeyen bald\u0131r\u0131 \u00e7\u0131plaklar aras\u0131nda \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir ittifak vard\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Halk s\u0131n\u0131flar\u0131yla ilgili olan nedenler ise Robespierre\u2019de cisimle\u015fen Jakoben pratikle devrimin y\u0131k\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fc olan yoksul emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki ili\u015fkide k\u00fcmeleniyordu. Devlet y\u00f6netiminde s\u00f6z sahibi olup da \u201ctamam art\u0131k bu kadar yeter\u201d demeyen ve s\u00fcrekli daha fazlas\u0131n\u0131 talep eden Jakobenlerle, hi\u00e7bir \u015feyin tatmin edemeyece\u011fi ve ne istediklerini de tam olarak bilmeyen bald\u0131r\u0131 \u00e7\u0131plaklar aras\u0131nda \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir ittifak vard\u0131. Ancak 1789-1793 d\u00f6nemini \u00f6zel k\u0131lan nedenler aras\u0131nda hi\u00e7biri, ne egemen s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler ne de halk s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n Jakobenizme bak\u0131\u015f\u0131, Robespierre\u2019de cisimle\u015fen radikalizmin niteli\u011fi kadar belirleyici olamazd\u0131. Robespierre\u2019de cisimle\u015fen radikalizm; devrimi ve cumhuriyeti bir ara\u00e7 olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p, kendisi i\u00e7in bir ama\u00e7 haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc ve bu y\u00f6n\u00fcyle biricikti.<\/p>\n

Robespierre i\u00e7in devrim ve cumhuriyet, ne sava\u015f\u0131n kazan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f ara\u00e7lardan, ne de zenginler daha iyi ticaret yapabilsin diye ya\u015fat\u0131lmas\u0131 gereken kurumlardan ibaretti. Asl\u0131nda ezilen yoksul kesimlerin merkezinde oldu\u011fu ve temel derdi onlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunmak olan birtak\u0131m kazan\u0131mlara da tekab\u00fcl etmiyordu. Devrim ve cumhuriyet her \u015feyden \u00f6nce birer idealdi. (18) Fakat tarih o ideali emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n idealiyle bir s\u00fcreli\u011fine \u00f6yle g\u00fc\u00e7l\u00fc kesi\u015ftirdi ki, \u201c…Onun iktidar\u0131, halk\u0131n, Paris kitlelerinin iktidar\u0131; onun ter\u00f6r\u00fc, halk\u0131n ter\u00f6r\u00fc demekti. Nitekim onu terk ettiklerinde o da d\u00fc\u015ft\u00fc…\u201d O d\u00fc\u015f\u00fc\u015fle birlikte 1793-94 devrimcili\u011fi tarihsel bir olgu olarak bitti ve fakat insanl\u0131\u011f\u0131n devrimci birikiminin mihenk ta\u015flar\u0131ndan birisine ve belki de en \u00f6nemlisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

Yukar\u0131da da ifade edildi\u011fi \u00fczere, Jakobenlerin tarihi o g\u00fcn orada bitmi\u015fti ve fakat jakobenizmin tarihi hen\u00fcz yeni ba\u015fl\u0131yordu. Zirve noktas\u0131na 1917\u2019de ula\u015facak bir devrim stratejisi olarak Jakobenizmin \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015fmesi s\u00fcrecinde Robespierre o s\u00fcrecin mimar\u0131 olarak tarihe ge\u00e7ti. Tam da bu nedenle bug\u00fcn sadece Robespierre ve \u00e7izgisi Jakoben olarak an\u0131lmaktad\u0131r. Hi\u00e7 ku\u015fkusuz b\u00f6yle bir durumun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, o \u00e7izginin kendisini yaratan s\u0131n\u0131fsal temelleri a\u015fmas\u0131yla ilgilidir. Jakobenizm, devrimi egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n bilincinin en derinlerine kadar i\u015fleyen bir korkuya \u00e7evirmi\u015f; onun d\u0131\u015f\u0131ndaki siyasi \u00e7izgilerin ise neredeyse tamam\u0131 -az ya da \u00e7ok ama mutlaka- burjuvaziyle uzla\u015ft\u0131klar\u0131ndan, erimi\u015fler ve d\u00fczenle b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015flerdir.<\/p>\n

Jakobenizm, aleyhine o kadar \u00e7ok \u015fey s\u00f6ylenmi\u015f ve \u00f6yle bir lanete tabi tutulmu\u015ftur ki, onu en iyi anlatabilmenin yolu \u00f6ncelikle ne olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kavrayabilmekten ge\u00e7er. Jakobenizme kar\u015f\u0131 en \u00f6nemli ideolojik cephe liberalizm taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, onunla ba\u015flayabiliriz. Liberal tasavvur, bilhassa 1793-94 y\u0131llar\u0131n\u0131 kapsayan d\u00f6nemdeki devrimci pratikleri kendine g\u00f6re geli\u015ftirdi\u011fi ve tek referans\u0131 yine kendisi olan bir kavram seti arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla okudu\u011fundan, hem tarihsel olgular\u0131 maddi zemininden kopartarak de\u011ferlendirir hem de bunu yaparken sahte bir \u201ctarafs\u0131zl\u0131k\u201d z\u0131rh\u0131n\u0131n ard\u0131na saklan\u0131r.<\/p>\n

Durumu bir \u00f6rnekle a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m: E\u011fer liberalizme kar\u015f\u0131 onu toptan reddedici bir yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131z yoksa ve liberal ele\u015ftiriden birtak\u0131m \u015feyleri ger\u00e7ekten \u00f6\u011frenebilece\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsan\u0131z \u015f\u00f6yle bir durumun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 kuvvetle muhtemeldir: Jakobenizm \u201ctepeden inmecilik\u201d parametresiyle de\u011ferlendirildi\u011finde sesiniz \u00e7\u0131km\u0131yorsa, tepeden inmecilik diye tabir edilen \u015feyi bir referans noktas\u0131 olarak kabul etmeye ba\u015fl\u0131yorsunuz demektir. Bundan sonra size d\u00fc\u015fen tepeden inmecilik diye bir \u015feyin analitik g\u00fcc\u00fcn\u00fc sorgulamak de\u011fildir. Jakobenizm ya da onunla \u00f6zde\u015fle\u015ftirilen herhangi bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131m\u0131 ya da \u00f6rg\u00fct tepeden inmeci olarak yaftaland\u0131\u011f\u0131nda, onun asl\u0131nda tepeden inmeci olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcp, \u00e7ok demokratik oldu\u011funu falan ispatlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsan\u0131z, ba\u015ftan kaybedersiniz. Bu bo\u015f bir \u00e7abad\u0131r, zira oyunun kurallar\u0131n\u0131 koyan liberallerdir. Bu durumda, \u201cHadi ateyizler bunu da a\u00e7\u0131klay\u0131n?\u201d format\u0131nda sorulmu\u015f -\u201dMadem Jakobenler tepeden inmeci de\u011fil, o halde neden \u015fu kadar muhalifini idam ettirdiler?\u201d gibi- bir soru sizin ba\u015f\u0131n\u0131z\u0131 \u00f6ne e\u011fdirmeye yetecektir.<\/p>\n

Benzer bir bi\u00e7imde \u201cRobespierre otoriter bir liderdir\u201d yarg\u0131s\u0131na dayanan herhangi bir liberal arg\u00fcmana kar\u015f\u0131 \u201chay\u0131r de\u011fildir\u201d ya da \u201cAsl\u0131nda Brissot daha otoriterdir\u201d diyerek ba\u015f edebilme \u015fans\u0131n\u0131z yoktur. Liberal ele\u015ftirinin g\u00fcc\u00fc tam olarak b\u00f6yle bir yan\u0131lsama yarat\u0131p, kendi oyununu size siz hen\u00fcz fark etmeden dayatabilmesinde yatar. (19) Hele akademik bir platformdaysan\u0131z ve \u00f6nleminizi almam\u0131\u015fsan\u0131z, o yan\u0131lsaman\u0131n ikiye katlanmas\u0131 neredeyse ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Danton, Marat, Robespierre\u2026<\/figcaption><\/figure>\n

Tarafs\u0131zl\u0131k z\u0131rh\u0131na gelince, liberalizm \u00f6zellikle devrimci y\u0131k\u0131m ve yeniden kurulu\u015f s\u00fcre\u00e7lerine damgas\u0131n\u0131 vuran amans\u0131z sava\u015f\u0131mlar\u0131n ger\u00e7ek niteli\u011fini o kadar sahte bir tarafs\u0131zl\u0131k z\u0131rh\u0131n\u0131n ard\u0131na saklanarak tasavvur ettirir ki; bu z\u0131rh sadece ard\u0131na gizlenen burjuvazinin s\u0131n\u0131f \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 gizlemekle kalmaz, tuhaf bir tarih alg\u0131s\u0131 da yarat\u0131r. Bir anda kendinizi analitik kapasitesi liberal projeksiyondan ge\u00e7mi\u015f bir okuyucu olarak buluverirsiniz.<\/p>\n

Sonu\u00e7, Robespierre ile XVI. Louis\u2019yi onlar\u0131 var eden her t\u00fcrl\u00fc politik ba\u011flamdan ba\u011f\u0131ms\u0131z kavgaya tutu\u015fan iki naif \u00e7ocuk ya da iki k\u00f6t\u00fc adam olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flamak olur. Siz istemeseniz de vicdan\u0131n\u0131z sizi ortalamac\u0131l\u0131\u011fa; hem Louis\u2019de temsil olunan monar\u015fizme hem de Robespierre\u2019in temsil etti\u011fi devrimci radikalizme mesafeli bir pozisyona do\u011fru t\u00fcm kuvvetiyle itecektir. Siz tarihe tarafs\u0131z bir yerden bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 san\u0131rs\u0131n\u0131z ancak kafan\u0131z\u0131 uzatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z yer burjuvazinin penceresinden ba\u015fka bir yer de\u011fildir.<\/p>\n

Tart\u0131\u015fmay\u0131 daha fazla uzatmadan burada bitirelim: Jakobenizm, her \u015feyden \u00f6nce, liberal tasavvurun dayatt\u0131\u011f\u0131 bir \u201ctepeden inmecilik\u201d ya da ba\u011flam\u0131ndan kopar\u0131lm\u0131\u015f \u201ckendinde k\u00f6t\u00fc bir otoriterizm\u201d de\u011fildir.<\/p>\n

Jakobenizm, liberal tasavvurun yaratt\u0131\u011f\u0131 benzer bir yan\u0131lsama olan darbecilik demek de de\u011fildir. Liberalizm, bu sefer, \u00a0tepeden inmecilik yaftalamas\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 gibi kendinde k\u00f6t\u00fc bir kavram icat edip onu Jakobenizme yap\u0131\u015ft\u0131rmam\u0131\u015f; uyarlama yoluna ba\u015fvurmu\u015f, ustaca bir m\u00fcdahaleyle darbe mefhumunu devrimle e\u015fle\u015ftirmi\u015ftir: Mant\u0131k basittir: Mademki Jakobenizm parlamento arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla de\u011fil de darbecilerin\/cuntac\u0131lar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi zor yoluyla iktidara gelmi\u015ftir, o halde Jakobenler de darbecidir. Bu yakla\u015f\u0131m liberal-demokrasiyi ve onun y\u00f6ntemlerini o kadar tarih-d\u0131\u015f\u0131 bir yere koyup kutsar ki, onun bulundu\u011fu yerden, darbecilikle devrimcilik e\u015f anlaml\u0131 hale gelir.<\/p>\n

Liberal bir perspektiften; 1793 ile 1851, Robespierre ile de III. Napolyon bir anda otoriterizm \u00fcst-ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yan yana koyulabilir. Temsil edilen s\u0131n\u0131flardan ya da s\u0131n\u0131fsal ittifaklardan soyutland\u0131klar\u0131nda Jakobenizm ile Bonapartizm, bir t\u00fcr tek adam y\u00f6netimi ya da diktat\u00f6rl\u00fck olarak kodlan\u0131verir. Burada burjuvazinin yapt\u0131\u011f\u0131na s\u0131radan bir \u00e7arp\u0131tma denemez. Bu ayn\u0131 zamanda tarihin \u00f6znesizle\u015ftirilmesi s\u00fcrecidir. Bir yandan devrimciler diktat\u00f6rl\u00fck itham\u0131na tabi tutulurken, di\u011fer yandan emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n tarihe m\u00fcdahalesi liberal birtak\u0131m \u00fcf\u00fcrmeler taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnmez hale getirilmi\u015f, kitlelerin belle\u011finden silinmi\u015f olur.<\/p>\n

\"\"
Robespierre de giyotinde.<\/figcaption><\/figure>\n

Jakobenizm, konspiratif eylemleri merkeze alan komplocu radikalizm \u00f6rnekleri aras\u0131nda g\u00f6sterilmemelidir. 1796\u2019daki E\u015fitler Komplosu giri\u015fiminin \u00f6nderi Babeuf\u2019un bir Jakoben oldu\u011fu do\u011frudur; ancak Jakobenizm, tarihsel olarak yenilmi\u015f bir siyasi \u00f6znenin son bir hamle ve dar bir kadroyla iktidara el koyma giri\u015fimine indirgenemez. Her \u015feyden \u00f6nce Robespierre 1793\u2019te halk ad\u0131na hareket eden ve fakat halk s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n bu durumdan bihaber oldu\u011fu bir pratikle iktidara gelmemi\u015ftir. Tam aksine 1793-94 d\u00f6nemi bald\u0131r\u0131 \u00e7\u0131plaklar\u0131n iktidar orta\u011f\u0131 oldu\u011fu bir d\u00f6neme denk d\u00fc\u015fer. Robespierre\u2019i iktidara getiren devrimci stratejinin de, s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en d\u00f6nemdeki icraatlar\u0131n da arkas\u0131ndaki halk deste\u011fi gayet g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fcr. (20)<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla, daha sonralar\u0131 bir\u00e7ok Marksist ayd\u0131n ve hatta siyaset\u00e7iyi (21) de etkisi alt\u0131na alacak olan, \u201cemek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n yeterince g\u00fc\u00e7l\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda kendisini i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n yerine koyan bir fedailik k\u00fclt\u00fcr\u00fc olarak Jakobenizm\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesi do\u011fru bir tarihsel alg\u0131y\u0131 yans\u0131tmaz. Bu alg\u0131 en iyi ihtimalle, ileride Bab\u00f6fizm-Blankizm \u00e7izgisi olarak tarihe ge\u00e7ecek olan konspiratif devrimcili\u011fin Jakobenizmin yerine ikame edilmesi yanl\u0131\u015f\u0131yla ilgilidir. K\u00f6t\u00fc ihtimal ise hi\u00e7 ku\u015fkusuz Frans\u0131z Devrimi\u2019ni 1789-1793 y\u0131llar\u0131 aras\u0131na s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma giri\u015fimidir ve tarihteki reformist e\u011filimleri devrimci \u00e7\u0131k\u0131\u015flara tercih etmek anlam\u0131na gelecektir.<\/p>\n

\"\"
Jironden Brissot. 1793\u2019te Louis ile ayn\u0131
kaderi payla\u015ft\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Sonu\u00e7 yerine: Jakobenizm ve insanl\u0131\u011fa b\u0131rak\u0131lan miras<\/strong><\/p>\n

Bu denemenin ilgili yerlerinde de ifade edildi\u011fi \u00fczere, Jakobenizm, Jakobenlerin tarih sahnesine \u00e7\u0131kmalar\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan, onlar\u0131n yenilgileriyle birlikte de ortadan kaybolmu\u015f bir ideolojiden ziyade; 1793\u2019te do\u011fmu\u015f, as\u0131l anlam\u0131n\u0131 ise \u00e7ok daha sonralar\u0131 bulmu\u015f genel bir devrimci y\u00f6nelimi, bir siyaset stratejisini ifade eder. Dolay\u0131s\u0131yla Jakobenizmi g\u00fcncel siyasal geli\u015fmeleri de\u011ferlendirirken temel bir referans noktas\u0131 olarak almak h\u00e2l\u00e2 m\u00fcmk\u00fcn, hatta gereklidir.<\/p>\n

Jakobenizm \u201cher devrimin temel meselesi iktidar meselesidir\u201d kavray\u0131\u015f\u0131n\u0131n, yani Leninist devrim teorisinin \u00f6nc\u00fcl\u00fcd\u00fcr. S\u00f6z\u00fc ge\u00e7en \u00f6nc\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc teorize eden Lenin\u2019den ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir ve bu nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Leninist olmayan bir Jakobenizmden s\u00f6z etmek anlaml\u0131 olmayacakt\u0131r.<\/p>\n

Ancak tersi de do\u011frudur: 1917\u2019den bug\u00fcne sosyalist devrim stratejileri ile Jakobenizm \u00f6ylesine b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015ftir ki, Jakoben olmayan bir Leninizm\u2019den s\u00f6z edilmesi de abes ve i\u015ftigalle me\u015fgul olmakla e\u015f de\u011ferdir, zira Jakobenizm Marksizm\u2019in devrimci yorumuna \u00e7oktan eklemlenmi\u015ftir ve bu eklemlenme keyfi ve zorlama hamlelerle bertaraf edilemeyecek kadar kuvvetlidir.<\/p>\n

\"\"
Jakobenizm \u201cher devrimin temel meselesi iktidar meselesidir\u201d kavray\u0131\u015f\u0131n\u0131n, yani Leninist devrim teorisinin \u00f6nc\u00fcl\u00fcd\u00fcr. S\u00f6z\u00fc ge\u00e7en \u00f6nc\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc teorize eden de Lenin\u2019den ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir.<\/figcaption><\/figure>\n

Jakobenizmin tarihsel bir d\u00f6nem, politikalar ve olgular toplam\u0131 olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p, bir devrim stratejisi olarak sosyalist yaz\u0131n i\u00e7ine giri\u015fi, ister tutkuyla bir sahipleni\u015f, ister k\u00fcstah\u00e7a hedef tahtas\u0131na konu\u015f \u015feklinde olsun, o kuvvetli eklemlenme sayesinde olmu\u015ftur ve bunda ba\u015frol\u00fc oynayan tarihsel fig\u00fcr de Lenin\u2019dir. Tam da Jakobenizm ve Leninizm aras\u0131ndaki o kuvvetli ili\u015fki nedeniyle, devrim mefhumunu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015f\u0131nda belirtilen yeni devrim aray\u0131\u015flar\u0131na kurban vermemek ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki post-yap\u0131salc\u0131 tahakk\u00fcm\u00fcn hamlelerini bo\u015fa \u00e7\u0131karabilmek i\u00e7in Jakobenizm bi\u00e7ilmi\u015f bir kaftand\u0131r. Bu kaftan giyilecekse, Jakobenizmin \u201cotoriter de\u011fil demokratik bir siyasal e\u011filim oldu\u011funu\u201d ispatlamaya giri\u015fmekle de\u011fil, tarihin tan\u0131kl\u0131k etti\u011fi en devrimci ak\u0131mlardan biri olarak Jakobenizmin ve Robespierre\u2019in tutkulu bir savunusuyla yola koyulmak gerekir.<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

*Bu denemenin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131, 1989 y\u0131l\u0131nda Michel Vovelle\u2019in konu\u015fmas\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan esinlenerek belirledim. Bu konuda bkz: McPhee, Peter (2015) Robespierre: Devrimci bir ya\u015fam, \u00e7ev. S. Sertabibo\u011flu. \u0130stanbul: T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, s.XXVI.<\/p>\n

2) Karl Marks\u2019\u0131n Feuerbach \u00dczerine 11. Tezi: \u201cFilozoflar d\u00fcnyay\u0131 yaln\u0131zca yorumlam\u0131\u015flard\u0131r. Oysa sorun onu de\u011fi\u015ftirebilmektir\u201d.<\/p>\n

3) \u201cVegantikapitalist\u201d ve \u201ct\u00fcrc\u00fcl\u00fck\u201d gibi ifadeler, post-yap\u0131salc\u0131 hegemonyan\u0131n \u00f6zellikle akademik tart\u0131\u015fma ba\u015fl\u0131klar\u0131 \u00fczerindeki etkisinin ne denli kuvvetli oldu\u011funu g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan sadece \u00f6rnek vermek ama\u00e7l\u0131 se\u00e7ilmi\u015flerdir. \u201cVegantikapitalist\u201d, hayvan \u00fcr\u00fcnlerinden faydalanmay\u0131 reddetme e\u011filimiyle anti-kapitalist m\u00fccadele aras\u0131nda i\u00e7sel ili\u015fki kuran bir ibareye tekab\u00fcl ederken; \u201ct\u00fcrc\u00fcl\u00fck\u201d insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn yery\u00fcz\u00fcndeki ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 konumuna muhalefet eden bir d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemati\u011finin ele\u015ftirel arg\u00fcmanlar\u0131ndan biridir. Evet, post-yap\u0131salc\u0131l\u0131k moderniteyi b\u00f6yle a\u015fmaktad\u0131r!<\/p>\n

4) Sol-liberal entelijansiya Stalin ile Lenin aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi bazen her iki devrimci fig\u00fcr\u00fc lanetleyip reddederek, bazen ise -tabiri caizse- Lenin\u2019i Stalin\u2019den kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015farak resmetmektedir.\u00a0 Sol-liberalizmin bu konuda hi\u00e7 de yaln\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren, bir \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in bkz: Gerratana, Valentino (…) \u201cStalin-Lenin ve Leninizm\u201d, http:\/\/www.birikimdergisi.com\/images\/UserFiles\/images\/Spot\/70\/34\/stalin-lenin_ve_leninizm_valentino_gerratana.pdf, Eri\u015fim Tarihi: 20.02.2015.<\/p>\n

5) McPhee, Peter (2015) a.g.e., s.251.<\/p>\n

6) Timur, Taner (1999) \u201cSivil Toplum, Jakobenler ve Devrim\u201d, M\u00fclkiye Dergisi<\/em>, 23 (219), s.85-94.<\/p>\n

7) Devrimci siyasi \u00f6znelerin hem y\u0131k\u0131c\u0131 hem de kurucu olmalar\u0131 gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izen; kurucu olamayan y\u0131k\u0131c\u0131lar\u0131n ancak ba\u015fkalar\u0131 i\u00e7in y\u0131kabileceklerini, y\u0131k\u0131c\u0131 olamayan kurucular\u0131n ise devrimci olamayaca\u011f\u0131n\u0131 savlayan etkileyici bir yaz\u0131 i\u00e7in bkz: Helvac\u0131o\u011flu, Ender (2010) \u201cY\u0131k\u0131c\u0131-kurucu diyalekti\u011fi\u201d, http:\/\/www.yarinlar.net\/guncel-yazilar\/yikici-kurucu-diyalektigi-ender-helvacioglu.html, Eri\u015fim Tarihi: 20.02.2015.<\/p>\n

8) Sadece 1789-94 d\u00f6nemi i\u00e7in de\u011fil, asl\u0131nda 1789\u2019dan 1871\u2019e kadar olan s\u00fcrecin tamam\u0131 i\u00e7in tarihin \u00e7ok h\u0131zl\u0131 akt\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Bu konuda Marx\u2019\u0131n Fransa\u2019n\u0131n devrimci tarihi \u00fczerine \u00fc\u00e7lemeleri olan \u201cFransa\u2019da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131\u201d, \u201cLouis Bonaparte\u2019\u0131n 18 Brumeire\u2019i\u201d ve \u201cFransa\u2019da \u0130\u00e7 Sava\u015f\u201d adl\u0131 eserlerine bak\u0131labilir.<\/p>\n

9) Jakobenlerin tarihini \u00fc\u00e7 d\u00f6nem halinde ele alan bir \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in bkz: A\u011fao\u011fullar\u0131, Mehmet Ali (2011) \u201cJakobenler ve Jakobenizm\u201d, Bilim ve \u00dctopya<\/em>, 205, s.6-26.<\/p>\n

10) Merkezcilerden Duport\u2019un \u015fu konu\u015fmas\u0131 Jakobenler Kul\u00fcb\u00fcn\u00fcn birinci d\u00f6neminin s\u0131n\u0131f karakterini ortaya koymas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir: \u201cDevrim bitmi\u015ftir. A\u015f\u0131r\u0131l\u0131klarla m\u00fccadele ederek devrimi koruyup noktalamak gerekir. E\u015fitli\u011fi s\u0131n\u0131rlamak, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc k\u0131smak ve kamuoyunu belirlemek gerekir. Y\u00f6netim g\u00fc\u00e7l\u00fc, sa\u011flam ve dura\u011fan olmak zorundad\u0131r\u201d. bkz: A\u011fao\u011fullar\u0131, Mehmet Ali (2011), a.g.e., s.8.<\/p>\n

11) Kad\u0131nlar\u0131n se\u00e7me ve se\u00e7ilme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hen\u00fcz yoktur. Dolay\u0131s\u0131yla oranlar sadece yeti\u015fkin erkeklerin dahil oldu\u011fu bir toplam \u00fczerinden hesaplanmaktad\u0131r.<\/p>\n

12) Merkezciler krizin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 radikallerin \u00fczerine y\u0131kmak i\u00e7in bir hamle yaparlar ve yeni bir kul\u00fcp kurarak Jakobenler Kul\u00fcb\u00fc\u2019nden ayr\u0131l\u0131rlar. Kurulan yeni kul\u00fcb\u00fcn ad\u0131 Feuillantlar Kul\u00fcb\u00fc olarak bilinmektedir. Bkz: A\u011fao\u011fullar\u0131, Mehmet Ali (2011), a.g.e., s.9.<\/p>\n

13) Brissot\u00e7ular daha sonra Jirondenler olarak an\u0131lacak ve \u0131l\u0131ml\u0131-reformist bir e\u011filim benimseyecek olan gruba atfen kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

14) Burada birbiriyle alakal\u0131 iki husustan k\u0131saca s\u00f6z etmek gerekebilir. Birincisi Robespierre\u2019e g\u00f6re,\u00a0 Jirondenler\u2019in sava\u015f gerek\u00e7esi olarak sundu\u011fu ne varsa hepsi asl\u0131nda sava\u015fa neden kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n gerek\u00e7esi olarak de\u011ferlendirilmelidir. Bir di\u011fer ifadeyle sava\u015f, devrimi ihra\u00e7 etmek bir yana, devrimin kar\u015f\u0131-devrimciler taraf\u0131ndan bo\u011fulmas\u0131 anlam\u0131na gelecektir. Ayr\u0131ca yine ifade edilmesi gerekir ki Robespierre\u2019in apolitik bir bar\u0131\u015f tutumu yoktur. 1793\u2019te iktidara geldi\u011finde, yumurta k\u00fcfesini s\u0131rtlam\u0131\u015f devrimci bir lider olarak, devrimi ya\u015fatabilmek i\u00e7in i\u015fgalci ordulara ve kar\u015f\u0131-devrimcilere kar\u015f\u0131 amans\u0131z bir sava\u015f vermi\u015ftir.<\/p>\n

15) Hobsbawn, Eric (2003) Devrim \u00c7a\u011f\u0131 1789-1848<\/em>. Ankara: Dost Yay\u0131nlar\u0131, s.73.<\/p>\n

16) Devrim s\u00fcrecinde aras\u0131nda zevki sefa i\u00e7inde olan yeni zenginle\u015fmi\u015f bir tabakadan s\u00f6z edilmektedir. Metni yazarken bu tabakan\u0131n daha \u00e7ok Danton\u2019un \u00e7evresinde topland\u0131\u011f\u0131na dair iki ayr\u0131 kaynakta benzer iddialara rastlad\u0131m. Bu konuda bkz: McPhee, Peter (2015) a.g.e., s.207 ve Hobsbawn, Eric (2003) a.g.e., s.82.<\/p>\n

17) Burjuvazi 1794 yaz\u0131nda karar de\u011fi\u015ftirecek; Robespierre ve arkada\u015flar\u0131 idama g\u00f6nderilirken, Jakobenizmin s\u0131n\u0131r tan\u0131maz devrimcili\u011fine kar\u015f\u0131 topyek\u00fbn bir yok olu\u015fu dahi g\u00f6ze ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat edecektir.<\/p>\n

18) Hobsbawn o ideali \u015f\u00f6yle tasvir eder: \u201c…T\u00fcm iyi yurtta\u015flar\u0131n ulusun nazar\u0131nda e\u015fit oldu\u011fu ve halk\u0131n, hainlerin hakk\u0131ndan geldi\u011fi, adalet ve erdemin korkun\u00e7 ve g\u00f6rkemli h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131yd\u0131 bu ideal…\u201d Bkz: Hobsbawn, Eric (2003) a.g.e., s.81.<\/p>\n

19) Sol-liberal ve post-modern paradigman\u0131n \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ele\u015ftirisi i\u00e7in bkz: Atamanalp, Alp (2015), \u201cLiberal\/postmodern tasallutun yeni oyunca\u011f\u0131: Vicdanizm ve neo-peygamberlik\u201d, Bilim ve Gelecek<\/em>, 139, s.42-47.<\/p>\n

20) Rude, George (2015) Frans\u0131z Devrimi<\/em>, \u0130stanbul: \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, s.131-141.<\/p>\n

21) Almanya\u2019da Kautsky, Rusya\u2019da ise Men\u015fevikler s\u00f6z\u00fc edilen etkinin kapsama alan\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan verilebilecek yerinde \u00f6rneklerdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jakobenizm, Jakobenlerin tarih sahnesine \u00e7\u0131kmalar\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan, onlar\u0131n yenilgileriyle birlikte de ortadan kaybolmu\u015f bir ideolojiden ziyade; 1793\u2019te do\u011fmu\u015f, as\u0131l anlam\u0131n\u0131 ise \u00e7ok daha sonralar\u0131 bulmu\u015f genel bir devrimci y\u00f6nelimi, bir siyaset stratejisini ifade eder. Dolay\u0131s\u0131yla Jakobenizmi g\u00fcncel siyasal geli\u015fmeleri de\u011ferlendirirken temel bir referans noktas\u0131 olarak almak h\u00e2l\u00e2 m\u00fcmk\u00fcn, hatta gereklidir. Pop\u00fcler tarih anlat\u0131lar\u0131nda, efsanelerde, destanlarda […]<\/p>\n","protected":false},"author":509,"featured_media":16091,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[182,28,222,29],"tags":[227,410,1889,1888,633,1467],"class_list":["post-16087","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-145-sayi","category-sosyal-bilimler","category-tarih","category-toplum","tag-aydinlanma","tag-fransiz-devrimi","tag-jakobenizm","tag-robespierre","tag-siyaset-bilimi","tag-toplumsal-siniflar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16087","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/509"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16087"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16087\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16091"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16087"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16087"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16087"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}