{"id":16193,"date":"2016-03-01T17:42:44","date_gmt":"2016-03-01T15:42:44","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=16193"},"modified":"2018-01-08T17:45:05","modified_gmt":"2018-01-08T14:45:05","slug":"fizikci-gozuyle-yoktan-var-olan-evren","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/03\/01\/fizikci-gozuyle-yoktan-var-olan-evren","title":{"rendered":"Fizik\u00e7i g\u00f6z\u00fcyle yoktan var olan evren"},"content":{"rendered":"

\u201c\u2026 Hi\u00e7lik karars\u0131zd\u0131r. Hi\u00e7lik, bir anl\u0131\u011f\u0131na bile olsa her zaman bir \u015feyler \u00fcretir\u201d<\/em><\/p>\n

Lawrence M. Krauss<\/p>\n

\u0130lk bask\u0131s\u0131 2013 y\u0131l\u0131nda Ebru K\u0131l\u0131\u00e7\u2019\u0131n \u00e7evirisiyle yay\u0131mlanan Hi\u00e7 Yoktan Bir Evren<\/em>, evrende neden hi\u00e7bir \u015fey olmamas\u0131 yerine bir \u015feyler oldu\u011funu sorguluyor. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f tarihi kadar eski olan bu sorunun yan\u0131t\u0131 her ne kadar felsefi zeminde cevaplanabilecek gibi g\u00f6z\u00fckse de fizi\u011fin g\u00fcnden g\u00fcne geni\u015fleyen s\u0131n\u0131r\u0131yla birlikte art\u0131k bilimin de ilgi alan\u0131na giriyor ve Lawrance Krauss k\u0131vrak zek\u00e2s\u0131n\u0131n yan\u0131nda derin fizik bilgisiyle bilimden kopmadan sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131 ar\u0131yor.<\/p>\n

Lawrence M. Krauss, doktoras\u0131n\u0131 Massachusetts Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde (MIT) yapm\u0131\u015f teorik fizik\u00e7i ve evrenbilimcidir. Bilimsel literat\u00fcre yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131lar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bilimin toplumda yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 i\u00e7in de \u00e7aba sarf eden Krauss, ayn\u0131 zamanda ate\u015fli bir ateizm savunucusudur ve Richard Dawkins\u2019in fizikteki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir (Hi\u00e7 Yoktan Bir Evren<\/em>\u2019in \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde de Richard Dawkins, kitap hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini yaz\u0131yor).<\/p>\n

Krauss, Hi\u00e7 Yoktan bir Evren<\/em>\u2019i kaleme almas\u0131ndaki amac\u0131n\u0131 kitab\u0131n giri\u015finde \u015f\u00f6yle ifade ediyor: \u201cBu kitab\u0131n yal\u0131n bir amac\u0131 var. \u00c7e\u015fitli g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleriyle modern bilimin, neden hi\u00e7bir \u015fey olmayaca\u011f\u0131na bir \u015feyin var oldu\u011fu sorusunu yan\u0131tlayabilece\u011fini ve yan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek istiyorum. Biz biliminsanlar\u0131n\u0131n (hayret verecek denli g\u00fczel deneysel g\u00f6zlemlerin yan\u0131 s\u0131ra modern fizi\u011fin temelindeki kuramlardan da) elde etti\u011fi yan\u0131tlar\u0131n hepsi, hi\u00e7 yoktan bir \u015fey elde etmenin bir problem olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Hatta evrenin olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in hi\u00e7 yoktan bir \u015fey \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekmi\u015f olabilir. B\u00fct\u00fcn i\u015faretler evrenimizin bu \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor.\u201d<\/p>\n

Pop\u00fcler bilim kitaplar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc hatalardan biri belki de fazla \u201cpop\u00fcler\u201d kalmas\u0131d\u0131r. Fiziksel fenomenlerden s\u00f6z ederken konudan \u00e7ok okurun keyif almas\u0131na ve\/veya s\u0131k\u0131lmamas\u0131na odaklanan kitaplar, fenomenlerin olu\u015fum mekanizmalar\u0131n\u0131, eksiklerini, ili\u015fki i\u00e7erisinde oldu\u011fu di\u011fer fiziksel s\u00fcre\u00e7leri atlayarak okuyucuya deyim yerindeyse rafine bilgileri tek tek s\u0131ralamaktan \u00f6teye gidemeyebiliyor. Okuyucu da hap \u015feklinde ald\u0131\u011f\u0131 bilgiler ile do\u011fal olarak olaylar aras\u0131ndaki neden sonu\u00e7 ili\u015fkilerini g\u00f6rmekten mahrum kal\u0131yor ve fizik bilimin sadece belli kesimlerin anlayabilece\u011fi gizemli bir \u015feymi\u015f gibi g\u00f6rebiliyor. Buna ek olarak, fizik i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015f pop\u00fcler bilim kitaplar\u0131n\u0131n \u015fablonu da a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bellidir. \u0130lk \u00f6nce 20. y\u00fczy\u0131l modern fizi\u011fi genel bir \u00e7er\u00e7evede okura sunulur ve hemen ard\u0131ndan as\u0131l odaklanmak istenilen konuya ge\u00e7ilir… Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir\u00e7ok pop\u00fcler bilim kitab\u0131 -\u00f6zellikle belirli bir konuya odaklanmam\u0131\u015fsa-birbirinin tekrar\u0131ym\u0131\u015f hissi uyand\u0131r\u0131p fizikle ilgilenen potansiyel okuyucular\u0131 \u00f6nyarg\u0131ya d\u00fc\u015f\u00fcrebiliyor.<\/p>\n

Bu \u00f6nyarg\u0131y\u0131 kazanm\u0131\u015f biri olarak, Hi\u00e7 Yoktan Bir Evren<\/em>\u2019in fizik tarihi bilgimi tazelemekten \u00f6teye gidebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015ftim. Krauss da di\u011fer kitaplarda oldu\u011fu gibi modern fizi\u011fin ilgin\u00e7 konular\u0131n\u0131 genel \u00e7er\u00e7evede ele al\u0131yor fakat ele al\u0131\u015f bi\u00e7imi di\u011fer kitaplardakilerden ayr\u0131l\u0131yor. Bilgileri ve fiziksel fenomenleri pop\u00fcler fizi\u011fin gereklili\u011fi olarak de\u011fil, okuyucuyu as\u0131l ele almak istedi\u011fi noktaya haz\u0131rlamak i\u00e7in sunuyor. Akademik anlamda da \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalara imza atm\u0131\u015f olan ve deyim yerindeyse teorik fizi\u011fin mutfa\u011f\u0131nda bulunan Lawrence Krauss, bu avantaj\u0131n\u0131 anlatabilme yetisiyle harmanlayarak bir\u00e7ok kitab\u0131n ele ald\u0131\u011f\u0131 konulara ilgin\u00e7 noktalardan bak\u0131yor ve okuyucunun ilgisini had safhada tutmay\u0131 ba\u015far\u0131yor. Bunun yan\u0131nda evrenin geni\u015flemesi, evren modelleri, kozmik mikrodalga fon \u0131\u015f\u0131n\u0131m\u0131 gibi konular\u0131 anlat\u0131rken tablo ve resimlerden faydalanmas\u0131 ve g\u00fcncel deneysel verilerden s\u00f6z etmesi de anla\u015f\u0131labilir olma a\u00e7\u0131s\u0131ndan kolayl\u0131k sa\u011flay\u0131p, okuyucunun olaylar\u0131 g\u00f6rselle\u015ftirmesine yard\u0131mc\u0131 oluyor.<\/p>\n

Evrenin h\u0131zlanarak geni\u015fledi\u011finden neredeyse t\u00fcm fizik kitaplar\u0131nda s\u00f6z edilir. Fakat Lawrence Krauss konuya \u00e7ok farkl\u0131 bir noktadan yakla\u015farak okuyucu \u015fa\u015f\u0131rtmay\u0131 ba\u015far\u0131yor. Yakla\u015f\u0131k 2 trilyon y\u0131l sonra di\u011fer galaksilerin \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131n dalga boylar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnebilir evrenin boyutlar\u0131na e\u015fit olacak miktarda k\u0131rm\u0131z\u0131ya kayaca\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00f6ylece evrenin geri kalan\u0131n\u0131 g\u00f6rebilmenin imk\u00e2n\u0131 olmayaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan Krauss, 2 trilyon y\u0131l sonra evrenin herhangi bir yerindeki olas\u0131 medeniyetlerin, evren konusunda bizden daha az bilgiye sahip olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Bu ve benzeri yorumlar, kitaba dinamiklik getirerek s\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7iyor. \u015eok edici bilgiler, okumaya ara verip d\u00fc\u015f\u00fcnmeye sevk edebiliyor.<\/p>\n

Mizahi y\u00f6n\u00fc de olan kitapta verilen \u00f6rnekler, hem fenomenlerin anla\u015f\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan uygun d\u00fc\u015f\u00fcyor hem de \u00f6rneklerin kendisindeki ger\u00e7ekli\u011fi e\u011flenceli \u015fekilde y\u00fcz\u00fcm\u00fcze vuruyor. G\u00f6zlem olmad\u0131\u011f\u0131nda kuantum durumlar\u0131ndaki s\u00fcperpozisyon ile g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde olmad\u0131\u011f\u0131nda her \u015feyi yapabilecek bankac\u0131 ve siyaset\u00e7i benzetmeleri gibi \u00f6rnekler, sayfalar aras\u0131nda soluk almay\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

Daha \u00f6nce de s\u00f6z etti\u011fim gibi kitab\u0131n as\u0131l amac\u0131 hi\u00e7likten bir \u015feylerin olabilece\u011fi; hatta olmak zorunda oldu\u011funu anlatmak. Laboratuvar ortamlar\u0131nda \u00e7ok\u00e7a g\u00f6zlendi\u011fi \u00fczere, kuantum boyutlarda enerji ihtiyac\u0131 olmaks\u0131z\u0131n s\u00fcrekli olarak par\u00e7ac\u0131k \u00e7iftleri olu\u015fur ve yok olur. Sanal par\u00e7ac\u0131k ad\u0131 verilen bu par\u00e7ac\u0131klar \u201cbir anda\u201d ortaya \u00e7\u0131k\u0131p saniyenin k\u0131sa bir kesrinde yok olurlar. Bu fenomenden yola \u00e7\u0131kan Krauss, fizi\u011fin spek\u00fclatif kuramlar\u0131ndan da yararlanarak \u201cuzay ve zaman\u0131n yoklu\u011fu\u201d olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7likten bir \u015feylerin olu\u015fmas\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funu savl\u0131yor. Beri yandan hi\u00e7lik tan\u0131m\u0131n\u0131n kapsam\u0131n\u0131 geni\u015flettik\u00e7e \u201c\u00e7oklu evrenler\u201d gibi spek\u00fclatif teorileri i\u015fin i\u00e7ine sokmas\u0131 ise i\u00e7 g\u0131c\u0131klay\u0131c\u0131 olabiliyor.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan enflasyon kuram\u0131na, karanl\u0131k enerjiden sanal par\u00e7ac\u0131klara kadar fizi\u011fin anla\u015f\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 alanlar\u0131nda kalem oynatan Krauss\u2019un bu kitab\u0131n\u0131 okuduktan sonra muhtemelen baz\u0131 konular hakk\u0131nda akl\u0131m\u0131zda soru i\u015faretleri kalacak. Bir\u00e7ok pop\u00fcler bilim kitab\u0131n\u0131 okuyup kapa\u011f\u0131n\u0131 kapad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda tekrar d\u00f6n\u00fcp bakma ihtiyac\u0131 hissetmeyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmeye y\u00f6neltmekten ziyade bilgileri tek tek s\u0131ralayan bu t\u00fcr kitaplar soru sormam\u0131za adeta izin vermez. Haz\u0131ms\u0131zl\u0131k yaratmayan bu kitaplar\u0131n aksine, \u00f6\u011fretici olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 niteli\u011fe de sahip Hi\u00e7 Yoktan Bir Evren<\/em>, her okudu\u011fumuzda farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 kazan\u0131p yeni sorular sormam\u0131z\u0131 sa\u011flayacak. Zaten bilimle ha\u015f\u0131r ne\u015fir olman\u0131n yegane \u015fart\u0131 da soru sormakt\u0131r.<\/p>\n

– Hi\u00e7 Yoktan bir Evren, Lawrence M. Krauss, \u00c7ev. Ebru K\u0131l\u0131\u00e7, Aylak Kitap, 2015, 248 s.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201c\u2026 Hi\u00e7lik karars\u0131zd\u0131r. Hi\u00e7lik, bir anl\u0131\u011f\u0131na bile olsa her zaman bir \u015feyler \u00fcretir\u201d Lawrence M. Krauss \u0130lk bask\u0131s\u0131 2013 y\u0131l\u0131nda Ebru K\u0131l\u0131\u00e7\u2019\u0131n \u00e7evirisiyle yay\u0131mlanan Hi\u00e7 Yoktan Bir Evren, evrende neden hi\u00e7bir \u015fey olmamas\u0131 yerine bir \u015feyler oldu\u011funu sorguluyor. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f tarihi kadar eski olan bu sorunun yan\u0131t\u0131 her ne kadar felsefi zeminde cevaplanabilecek gibi g\u00f6z\u00fckse […]<\/p>\n","protected":false},"author":634,"featured_media":16194,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[182,26,513],"tags":[657,288,1552],"class_list":["post-16193","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-145-sayi","category-fizik","category-kitapcil","tag-evren","tag-fizik","tag-varlik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t