{"id":1631,"date":"2015-01-01T16:48:42","date_gmt":"2015-01-01T14:48:42","guid":{"rendered":"http:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=1631"},"modified":"2015-01-01T16:48:42","modified_gmt":"2015-01-01T14:48:42","slug":"2014un-en-onemli-on-bilimsel-gelismesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/01\/01\/2014un-en-onemli-on-bilimsel-gelismesi","title":{"rendered":"2014\u2019\u00fcn en \u00f6nemli on bilimsel geli\u015fmesi"},"content":{"rendered":"<p><em>Kuyrukluy\u0131ld\u0131z\u0131n y\u00f6r\u00fcngesindeki Rosetta&#8230; \u0130\u015fbirli\u011fi yapabilen robotlar&#8230; Ku\u015flar\u0131n dinozorlardan evrimle\u015fti\u011fini g\u00f6steren \u00e7al\u0131\u015fma&#8230; Gen\u00e7lik p\u0131nar\u0131n\u0131n ke\u015ffi&#8230; Beyni taklit eden \u00e7ipler&#8230; Diyabeti tedavi edecek k\u00f6k h\u00fccreler&#8230; An\u0131lar\u0131 de\u011fi\u015ftirme y\u00f6ntemi&#8230; Genetik alfabeye eklenen iki yeni harf&#8230; Endonezya ma\u011fara sanat\u0131n\u0131n Avrupa\u2019daki kadar eski oldu\u011funun ke\u015ffi&#8230; G\u00f6\u011fe ya\u011fan CubeSat\u2019lar&#8230;<\/em><\/p>\n<p><strong>\u00c7ev. Umut Can Y\u0131ld\u0131z<\/strong><\/p>\n<p><strong>Sunu\u015f: <\/strong>Science dergisi edit\u00f6rleri, 2014 i\u00e7in on geli\u015fme i\u00e7eren bir bilim bilan\u00e7osu \u00e7\u0131kard\u0131. Derginin internet sitesi www.sciencemag.org\u2019da \u00f6zetlenen se\u00e7kide, geli\u015fmeler ayr\u0131 edit\u00f6rlerce kaleme al\u0131nm\u0131\u015f; \u00f6zetleyerek sunuyoruz. Parantez i\u00e7indeki aktar\u0131mlar Umut Can Y\u0131ld\u0131z\u2019a aittir.<\/p>\n<p><strong>Rosetta projesi: Kuyrukluy\u0131ld\u0131zla randevu<\/strong><br \/>\nBu y\u0131l\u0131n bilimdeki en b\u00fcy\u00fck at\u0131l\u0131m\u0131, Mars\u2019\u0131n \u00f6tesindeki bir yerden D\u00fcnya\u2019ya \u0131\u015f\u0131nla g\u00f6nderilmi\u015f bir dizi foto\u011frafla kamuoyunun hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fc yakalad\u0131. \u00dc\u00e7 ayakl\u0131, c\u0131l\u0131z bir arac\u0131n uzay\u0131n karanl\u0131\u011f\u0131na do\u011fru ilerleyi\u015finin ve neredeyse siyah bir kuyrukluy\u0131ld\u0131za d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn foto\u011fraf\u0131. Minik Philae, 67P\/Churyumov-Gerasimenko\u2019ya ini\u015fini ba\u015far\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirebilecek miydi?<br \/>\nK\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde, Philae\u2019nin zemine kondu\u011fu yerin tozlu y\u00fczeyini g\u00f6steren foto\u011fraflar da geldi. \u0130ni\u015f arac\u0131 z\u0131pk\u0131nlar, vidalar ve ters iticilerle donat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, ancak i\u015fe yaramad\u0131; \u00e7ok sert olan kuyrukluy\u0131ld\u0131z y\u00fczeyine tutunamad\u0131. Ard\u0131ndan endi\u015fe verici foto\u011fraflar geldi: Philae\u2019n\u0131n planlanan noktadan uzakta, bir y\u00fckseltinin g\u00f6lgesinde yan yatm\u0131\u015f oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<br \/>\nKuyrukluy\u0131ld\u0131zlar toz, buz ve organik molek\u00fcl k\u00fcmelerinin topakla\u015fm\u0131\u015f halidir ve kaya i\u00e7ermezler. Ne var ki, Philae kayaya olduk\u00e7a benzeyen, sert bir yere \u00e7atm\u0131\u015ft\u0131. Pillerini yeniden \u015farj etmek i\u00e7in g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n c\u0131l\u0131z kalmas\u0131yla, devre d\u0131\u015f\u0131 olmadan \u00f6nce 57 saat boyunca bilgi toplad\u0131. Philae\u2019nin twitter hesab\u0131, son anlar\u0131n\u0131 olduk\u00e7a \u201cduygusal\u201d aktard\u0131: \u201cBiraz yorgun hissediyorum, t\u00fcm verilerimi ald\u0131n\u0131z m\u0131? San\u0131r\u0131m biraz kestirece\u011fim.\u201d<br \/>\nPhilea g\u00f6nderdi\u011fi veri ne olursa olsun \u00f6nemli bir i\u015f ba\u015fard\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6zellikle 67P D\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131nda ini\u015f arac\u0131yla ke\u015ffedilen sadece yedinci yer. (Di\u011ferleri Ven\u00fcs, Mars, Ay, Sat\u00fcrn\u2019\u00fcn uydusu ve iki asteroid.) Hatta kuyrukluy\u0131ld\u0131z \u00fczerine ini\u015finin daha \u00e7ok sembolik bir \u00f6nemi var. Projenin y\u00f6neticileri, t\u00fcm bilimsel geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn Philae\u2019nin ana gemisi Rosetta\u2019dan sa\u011flanaca\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Rosetta, kuyrukluy\u0131ld\u0131za ge\u00e7ti\u011fimiz A\u011fustos\u2019ta ula\u015ft\u0131 ve o zamandan beri y\u00f6r\u00fcngesinde. 10 km gibi yak\u0131n bir mesafeden kuyrukluy\u0131ld\u0131z\u0131 inceliyor. Science, Rosetta projesini, 2014\u2019\u00fcn d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olarak kutluyor.<br \/>\n2004\u2019teki f\u0131rlatmadan sonra, u\u00e7u\u015f m\u00fchendisleri Rosetta i\u00e7in on y\u0131l boyunca y\u00f6r\u00fcnge hileleri yapt\u0131: Uzay arac\u0131n\u0131 kuyrukluy\u0131ld\u0131z\u0131n 6,5 y\u0131ll\u0131k eliptik y\u00f6r\u00fcngesiyle hizalayabilmek i\u00e7in, Mars ve D\u00fcnya yer\u00e7ekimsel sapan olarak kullan\u0131ld\u0131. Rosetta 67P\u2019yi yakalad\u0131\u011f\u0131 zaman, kuyrukluy\u0131ld\u0131z h\u00e2l\u00e2 G\u00fcne\u015f\u2019ten olduk\u00e7a uzak ve so\u011fuktu. G\u00fcne\u015f y\u00f6n\u00fcnde d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe ge\u00e7mesiyle birlikte, y\u00fczeyinin alt\u0131ndaki buz birikintisinde gaz ve toz p\u00fcsk\u00fcrmesine g\u00fc\u00e7 sa\u011flayan s\u00fcblimle\u015fme ba\u015flad\u0131. En y\u00fcksek etkinli\u011fin 2015 A\u011fustos\u2019unda g\u00fcnberide ger\u00e7ekle\u015fmesi bekleniyor, bu s\u0131rada kuyrukluy\u0131ld\u0131z D\u00fcnya ve Mars y\u00f6r\u00fcngelerinin aras\u0131nda yar\u0131 yolda olacak. P\u00fcsk\u00fcrmelerin geli\u015fimini ve de\u011fi\u015fimini izleyerek, biliminsanlar\u0131 kuyrukluy\u0131ld\u0131zlar\u0131n G\u00fcne\u015f\u2019e yakla\u015f\u0131rken nas\u0131l ba\u015fkala\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenebilecekler. Ard\u0131ndan, bu s\u00fcre\u00e7lerden \u00e7\u0131kar\u0131mla, kuyrukluy\u0131ld\u0131zlar\u0131n nas\u0131l bi\u00e7imlendi\u011fini \u00f6\u011frenmek \u00fczere saati 4,5 milyar y\u0131l geriye sarabilecekler.<br \/>\nRosetta\u2019n\u0131n bir \u00f6nemi de, kuyrukluy\u0131ld\u0131z\u0131 yak\u0131n mesafeden aylar boyunca inceleyebilecek olmas\u0131. Benzer bir proje olan, NASA\u2019n\u0131n Pluto\u2019nun 10.000 km yak\u0131n\u0131ndan ge\u00e7ecek Yeni Ufuklar (New Horizons) arac\u0131, Pluto\u2019nun ancak da\u011f b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki \u00f6zelliklerini ortaya \u00e7\u0131kar\u0131labilecek. Buna kar\u015f\u0131n Rosetta\u2019n\u0131n kameras\u0131 cm uzakl\u0131\u011f\u0131ndaki nesneleri ayr\u0131\u015ft\u0131rabiliyor. Halihaz\u0131rda aktif p\u00fcsk\u00fcrmelerin e\u011fimini takip ediyor.<br \/>\nRosetta uydusu sadece g\u00f6rmekle kalm\u0131yor, ayn\u0131 zamanda da kokluyor. The Rosetta Orbiter Spectrometer for Ion (\u0130yonlar i\u00e7in Rosetta Uydusu Spektrometrisi) ve Neutral Analysis (ROSINA) spektrometreleri, 67P\u2019nin kuyrukluy\u0131ld\u0131z sa\u00e7\u0131 olarak isimlendirilen ince atmosfer haresine hedefliyorlar. Tespit edilmesi beklenen su, metan ve hidrojen gibi gazlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, formaldehit ve hidrojen siyaniti de i\u00e7eren daha nadir bile\u015fimler de bulunmaya ba\u015fland\u0131. Kuyrukluy\u0131ld\u0131zlar\u0131n ilkel i\u00e7eri\u011finin listesini olu\u015fturmak \u00f6nemli, \u00e7\u00fcnk\u00fc pek \u00e7ok biliminsan\u0131 kuyrukluy\u0131ld\u0131zlar\u0131n su ve organik molek\u00fclleri gen\u00e7 D\u00fcnya\u2019ya ta\u015f\u0131yarak ya\u015fam\u0131n h\u0131zl\u0131 bir ba\u015flang\u0131\u00e7 yapmas\u0131na yard\u0131m etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<br \/>\nROSINA ayn\u0131 zamanda izotoplar\u0131 saptayacak hassasiyete sahip. 10 Aral\u0131k\u2019ta Science\u2019ta yay\u0131mlanan rapora g\u00f6re, ROSINA ekibi a\u011f\u0131r hidrojenin (d\u00f6teryum) normal hidrojene oran\u0131n\u0131n istisna derecesinde y\u00fcksek oldu\u011funu buldu. Bu oran\u0131n D\u00fcnya\u2019da bulunan suya g\u00f6re olduk\u00e7a y\u00fcksek olmas\u0131 67P benzeri kuyrukluy\u0131ld\u0131zlar\u0131n -Nept\u00fcn\u2019\u00fcn \u00f6tesindeki bir b\u00f6lgedeki, Kuiper ku\u015fa\u011f\u0131nda k\u00fcmelenmi\u015f bir grubun par\u00e7as\u0131- D\u00fcnya\u2019ya su ta\u015f\u0131mak konusunda b\u00fcy\u00fck bir rol oynam\u0131\u015f olamayaca\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor. Bu ayn\u0131 zamanda iki ana grup kuyrukluy\u0131ld\u0131z\u0131n olu\u015ftu\u011funa dair klasik yakla\u015f\u0131m\u0131 da destekliyor. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re 67P gibi Kuiper ku\u015fa\u011f\u0131 kuyrukluy\u0131ld\u0131zlar\u0131, J\u00fcpiter\u2019in yer\u00e7ekimsel etkisi onlar\u0131 Kuiper ku\u015fa\u011f\u0131na f\u0131tlatmadan \u00f6nce, Nept\u00fcn\u2019\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda olu\u015ftu. D\u00fc\u015f\u00fck D-H oran\u0131na sahip di\u011fer kuyrukluy\u0131ld\u0131zlarsa, G\u00fcne\u015f\u2019e daha yak\u0131n olu\u015ftular. G\u00fcne\u015f Sistemi dinamiklerinin daha b\u00fcy\u00fck iti\u015fiyle, bu kuyrukluy\u0131ld\u0131zlar Ooort bulutu olarak bilinen, sistemimizin en uzak banliy\u00f6s\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015f\u0131na savruldular.<br \/>\nRosetta\u2019n\u0131n kimi engelleri var. \u00d6zellikle kuyrukluy\u0131ld\u0131z\u0131n kat\u0131 y\u00fczeyinden, aminoasitler gibi karma\u015f\u0131k organik molek\u00fcl zincirlerini tespit etmek i\u00e7in \u00e7abal\u0131yor. Sonu\u00e7ta, biliminsanlar\u0131n\u0131n y\u00fczeydeki organik bile\u015fiklerin, kuyrukluy\u0131ld\u0131z\u0131n ilk i\u00e7eri\u011finde mi bulundu\u011fu, yoksa G\u00fcne\u015f\u2019e daha \u00f6nceki yak\u0131n ge\u00e7i\u015flerindeki kimyasal reaksiyonlarda m\u0131 olu\u015ftu\u011fu sorusuna cevap vermesi olduk\u00e7a zor g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Philae\u2019nin y\u00fczeyi delerek alt\u0131ndan \u00f6rnek almay\u0131 ve analiz etmeyi ger\u00e7ekle\u015ftirememi\u015f olmas\u0131n\u0131n hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yorlar. Vazge\u00e7ilmi\u015f de\u011fil. Philae yeniden deneyecek. 67P G\u00fcne\u015f\u2019e yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman, Philae\u2019nin g\u00fcne\u015f panellerine daha fazla \u0131\u015f\u0131k d\u00fc\u015fecek. Son tweetinde, yeniden canlanma beklentisini y\u00fckseltti. Philae uyansa da, uyanmasa da; Rosetta\u2019n\u0131n 67P kuyrukluy\u0131ld\u0131zdaki ya\u015fam\u0131 ger\u00e7ekten de yeni ba\u015fl\u0131yor ve kuyrukluy\u0131ld\u0131z biliminin yeni \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 m\u00fcjdeliyor.<br \/>\n<em><strong>Eric Hand<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>\u0130\u015fbirli\u011fi yapan robotlar y\u00f6netici gerektirmiyor<\/strong><br \/>\nRobotlar insanlarla \u00e7al\u0131\u015fmak konusunda giderek daha iyi hale geliyor. \u00d6te yandan 2014\u2019de pek \u00e7ok bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma, bu makinelerin insan y\u00f6nlendirmesine ihtiya\u00e7 duymadan da birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilece\u011fini g\u00f6sterdi. Robotbilimciler robotlar\u0131n \u00e7evrelerini alg\u0131lama ve yeni durumlara tepki vermesini iyile\u015ftirmek i\u00e7in u\u011fra\u015fmaya devam ederken, robot tak\u0131mlar\u0131n\u0131n kendi g\u00f6revlerini y\u00fcr\u00fctmesi fikrinin erken oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ancak y\u0131llar s\u00fcren \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucu ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, basit g\u00f6revler i\u00e7in i\u015fbirli\u011fi yapabilen interaktif robotlar yapabildi.<br \/>\n\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n birinde, k\u00fc\u00e7\u00fck bir bozuk para b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki bin tane robot dikd\u00f6rtgen, harfler ve di\u011fer iki boyutlu \u015fekilleri olu\u015fturmak i\u00e7in d\u00fczenli bi\u00e7imde bir araya geldi. Bu \u00f6l\u00e7ekteki bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck, ucuz, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 kolay ve etkin bi\u00e7imde di\u011ferlerinin nerede oldu\u011funu alg\u0131layabilen robotlar gerektiriyor. Ba\u015fka bir projede, on tane d\u00f6rt pervaneli robot helikopter, birbirleriyle telsiz ba\u011flant\u0131s\u0131 kurarak kendi konumlar\u0131n\u0131 \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131 engelleyecek bi\u00e7imde ayarlad\u0131 ve d\u00f6nen bir \u00e7ember olu\u015fturacak bir d\u00fczen i\u00e7inde u\u00e7tu. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir grup robot ise, termitlerden ilham al\u0131narak, basit bir yap\u0131y\u0131 s\u00fcreci alg\u0131layarak ve bir sonraki ad\u0131m\u0131 \u00e7\u0131karsayarak, i\u015fbirli\u011fiyle in\u015faa etmek \u00fczere programland\u0131. Bir ba\u015fka deneyde, her ne kadar \u00f6zel bir kamera sistemiyle onlar\u0131 takip eden merkezi bir bilgisayar\u0131n komutas\u0131 alt\u0131nda olsalar da, robot teknelerden olu\u015fan bir filo, g\u00f6rece geli\u015fmi\u015f grup manevralar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi.<br \/>\n\u015eu ana kadar i\u015fbirli\u011fi yapan robotlar\u0131n hepsi \u00e7evreleri ve birbirleri hakk\u0131nda yerel ve g\u00f6rece \u00fcst\u00fcnk\u00f6r\u00fc bilgiye dayan\u0131yorlar; ancak hem onlar hem de alg\u0131lay\u0131c\u0131lar\u0131 h\u0131zla geli\u015fiyor. \u0130\u015fbirli\u011fi becerisi, giderek daha da geli\u015fecek.<br \/>\n<strong><em>Elizabeth Pennisi<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>Ku\u015flar\u0131n k\u00f6keni<\/strong><br \/>\nKaba saba kuzenleri Tyrannosaurus rex\u2019in \u00e7evik sinekku\u015flar\u0131na ve zarif ku\u011fulara d\u00f6n\u00fc\u015fmesi zaman ald\u0131. 2014\u2019de evrimsel biyologlar, dinozorlardan ku\u015flara dikkat \u00e7ekici evrimsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.<br \/>\nEsasen \u00c7in\u2019deki 20 y\u0131la uzanan fosil ke\u015fiflerinin analizleri, \u00f6zellikle t\u00fcyler gibi ku\u015fa \u00f6zg\u00fc yeniliklerin, ilk ku\u015flar hen\u00fcz belirmeden \u00f6nce dinozorlar aras\u0131nda tekrar eden bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. G\u00f6r\u00fcnen o ki, t\u00fcyler sadece u\u00e7mak i\u00e7in de\u011fil, ayn\u0131 zamanda yal\u0131t\u0131m, g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ve muhtemelen denge i\u00e7in de kullan\u0131l\u0131yordu.<br \/>\n2014\u2019te farkl\u0131 gruplar, ku\u015fa \u00f6zg\u00fc di\u011fer \u00f6zelliklerin tam olarak ne zaman ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in, pek \u00e7ok dinozor ve erken ku\u015f fosiliyle mevcut ku\u015flar \u00fczerine verileri derledi ve analiz etti. Bir \u00e7al\u0131\u015fma 850 morfolojik \u00f6zelli\u011fi 150 t\u00fcr i\u00e7inde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131; bir ba\u015fka \u00e7al\u0131\u015fma ise 426 t\u00fcr\u00fcn bacak kemi\u011finin kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7t\u00fc. Dinozorlar\u0131n sonunda ku\u015flara ula\u015facak \u015fekilde zaman i\u00e7inde gittik\u00e7e daha k\u00fc\u00e7\u00fck ve ince kemiklere sahip olduklar\u0131 ke\u015ffedildi.<br \/>\nBir kere ku\u015fun v\u00fccut yap\u0131s\u0131 billurla\u015ft\u0131ktan sonra, muhtemelen k\u00fc\u00e7\u00fck boyut yiyecek bulmaya ve daha b\u00fcy\u00fck akrabalar\u0131n\u0131n yararlanamayaca\u011f\u0131 bar\u0131naklar\u0131 kullanmaya yarad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, yeni ku\u015f t\u00fcrleri h\u0131zl\u0131 bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131lar. Ku\u015flar u\u00e7u\u015fa ge\u00e7ti, ancak dinozor atalar\u0131 da onlara gereken h\u0131z\u0131 vermi\u015fti.<br \/>\n<strong><em>Elizabeth Pennisi<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>Gen\u00e7lik p\u0131nar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/strong><br \/>\n2014\u2019de, gen\u00e7 bir farenin kan ya da kan bile\u015fenlerinin ya\u015fl\u0131 farelerin kaslar\u0131nda ve beyninde rejenerasyon etkisine sahip oldu\u011fu g\u00f6sterildi. E\u011fer bu sonu\u00e7lar insanlara uyarlan\u0131rsa \u2013ki halihaz\u0131rda deneniyor- gen\u00e7 kandaki etken maddeler ya\u015flanmaya kar\u015f\u0131 panzehir sunabilir. Bu panzehir, insanl\u0131\u011f\u0131n \u00f6teden beri arzulad\u0131\u011f\u0131 gen\u00e7lik p\u0131nar\u0131 olabilir.<br \/>\n2014\u2019de yay\u0131mlanan \u00e7al\u0131\u015fma, gen\u00e7 kandaki baz\u0131 i\u00e7eriklerin ya\u015flanman\u0131n bir\u00e7ok belirtisini tersine d\u00f6nd\u00fcrebildi\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki kan\u0131t\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi. Bir grup gen\u00e7 fare kan\u0131ndan izole edilmi\u015f GDF11 isimli etken madde (fakt\u00f6r) \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bu maddenin kalbi yeniledi\u011fi \u00f6nceden g\u00f6sterilmi\u015fti. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar maddenin ayn\u0131 zamanda ya\u015fl\u0131 farede kaslar\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rabildi\u011fini ve beyinde n\u00f6ron geli\u015fimini te\u015fvik etti\u011fini ke\u015ffetti. Ba\u015fka bir ekip, gen\u00e7 kan\u0131n veya hatta h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131 kan plazmas\u0131n\u0131n, ya\u015flanm\u0131\u015f bir farenin mek\u00e2nsal haf\u0131zas\u0131n\u0131 destekledi\u011fini rapor etti.<br \/>\n\u0130lk klinik denemelerde, 18 orta ya\u015fl\u0131 ve ya\u015fl\u0131 Alzheimer hastas\u0131, re\u015fit gen\u00e7lerin ba\u011f\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 plazmalar\u0131 enjeksiyonla al\u0131yor. Gelecek y\u0131l bu zamanlarda, gen\u00e7 kan\u0131n en \u00e7ok korkulan ya\u015fl\u0131l\u0131k hastal\u0131klar\u0131ndan biriyle sava\u015f\u0131p sava\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015f olabiliriz.<br \/>\n<strong><em>Jocelyn Kaiser<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>Beyni taklit eden yongalar<\/strong><br \/>\nJohn von Neumann sonunda kendine denk bir rakip bulmu\u015f olabilir. Yakla\u015f\u0131k 70 y\u0131l \u00f6nce, Macaristan do\u011fumlu dahi birbirinden ayr\u0131 i\u015flemci, haf\u0131za ve kontrol birimleri ile modern bilgisayarlar\u0131n temel tasar\u0131m\u0131n\u0131 ortaya koydu. 2014\u2019deyse bilgisayar m\u00fchendisleri umut vaat eden bir alternatif a\u00e7\u0131klad\u0131: \u0130lk geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli \u201cn\u00f6romorfik\u201d yongalar (\u00e7ip). Bu yongalar canl\u0131 beynine benzer i\u015flem yapacak \u015fekilde tasarland\u0131.<br \/>\nVon Neumann mimarisine dayanan \u00e7ipler, elektronik tablolama ve kelime i\u015flemeyi temel alan mant\u0131ksal i\u015flemleri ba\u015far\u0131yla y\u00fcr\u00fctebiliyor. Ancak g\u00f6r\u00fcnt\u00fc gibi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck miktarda veri y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmek konusunda zorlan\u0131yorlar. Beyinlerimiz \u00e7ok farkl\u0131 bir yakla\u015f\u0131ma sahip. Birbirinden ayr\u0131 n\u00f6ronlar binlerce kom\u015fusuyla kimyasal sinyaller yoluyla ileti\u015fim kuruyor, bu beynin \u00e7ok fazla bilgiyi paralel olarak i\u015flemesini sa\u011fl\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda farkl\u0131 beyin b\u00f6lgeleri de daha fazla verimlilik i\u00e7in \u00f6zelle\u015fiyor.<br \/>\nBeynin 100 trilyon sinapsla birbirine ba\u011fl\u0131 100 milyar h\u00fccrelik a\u011f\u0131 (network), h\u00e2l\u00e2 n\u00f6romorfolojik yongalar\u0131n yapabilece\u011fi her \u015feyi g\u00f6lgede b\u0131rak\u0131yor. Buna kar\u015f\u0131n IBM\u2019nin yeni TrueNorth yongas\u0131, 5,4 milyar transist\u00f6r ve 256 milyon \u201csinaps\u201d i\u00e7eriyor ve \u015firket pek \u00e7ok TrueNorth\u2019u yan yana getirerek daha karma\u015f\u0131k bir a\u011f in\u015fa etmeye u\u011fra\u015f\u0131yor. Gelecekte beyin benzeri i\u015flemciler, k\u00fcresel \u00e7apta t\u00fcm sens\u00f6rlerden gelen ger\u00e7ek-zamanl\u0131 verileri ve yapay g\u00f6rmeyi b\u00fct\u00fcnle\u015ftirebilir.<br \/>\n<em><strong>Robert F. Service<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>Diyabeti tedavi edebilecek h\u00fccreler<\/strong><br \/>\n\u0130nsan\u0131n embriyonik k\u00f6k h\u00fccrelerinin (EKH) ke\u015ffinden bu yana, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bunu hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 kullanmay\u0131 umuyor. Aray\u0131\u015f olduk\u00e7a yava\u015f ilerliyor. \u00d6rne\u011fin on y\u0131ldan uzun s\u00fcredir, d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 yerlerinden laboratuvarlar EKH\u2019leri \u03b2 h\u00fccreleri olarak isimlendirilen pankreas h\u00fccrelerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u03b2 h\u00fccreleri y\u00fckselen kan \u015fekerine tepki vererek ins\u00fclin \u00fcretir, bu hormon h\u00fccrelerin gl\u00fckozu almas\u0131n\u0131 ve kullanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u03b2 h\u00fccrelerini \u00f6ld\u00fcren bir otoimm\u00fcn sald\u0131r\u0131s\u0131 tip 1 diyabete yol a\u00e7ar; \u03b2 h\u00fccrelerini laboratuvarda yeti\u015ftirilen h\u00fccrelerle de\u011fi\u015ftirmek kal\u0131c\u0131 bir tedavi sa\u011flayabilir.<br \/>\n2014\u2019de iki grup insan \u03b2 h\u00fccresine benzer h\u00fccreleri yeti\u015ftirme metodunu yay\u0131mlad\u0131klar\u0131nda, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu hedefe biraz daha yakla\u015fm\u0131\u015f oldu. Yakla\u015f\u0131mlardan birisi hem EKS\u2019lerle hem de uyar\u0131lm\u0131\u015f pluripotent k\u00f6k h\u00fccreleriyle birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Y\u00f6ntem karma\u015f\u0131k, k\u00f6k h\u00fccreleri ins\u00fclin \u00fcreten h\u00fccrelere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek yedi hafta al\u0131yor. Ancak ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar 200 milyon \u03b2 benzeri h\u00fccreyi 500 ml\u2019lik cam kapta yeti\u015ftirebiliyor; bu miktar teoride bir hastay\u0131 tedavi etmek i\u00e7in yeterli. Di\u011fer y\u00f6ntem alt\u0131 hafta s\u00fcr\u00fcyor ve ba\u015flang\u0131\u00e7ta her iki EKS\u2019den bir \u03b2 benzeri h\u00fccre \u00fcretebiliyor.<br \/>\nBu h\u00fccrelerin tip 1 diyabeti tedavi etmekte kullan\u0131labilmesi i\u00e7in, onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcren otoimm\u00fcn reaksiyondan koruyacak yollar\u0131n da geli\u015ftirilmesi gerek. \u00d6te yandan \u00fcretilen bu h\u00fccreler, biliminsanlar\u0131na diyabeti laboratuvarda \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in de e\u015fsiz bir f\u0131rsat sa\u011fl\u0131yor.<br \/>\n<em><strong>Gretchen Vogel <\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>Avrupa ma\u011fara sanat\u0131n\u0131n taht\u0131 sallant\u0131da<\/strong><br \/>\nZiyaret\u00e7iler Endonezya\u2019n\u0131n Sulawesi Adas\u0131\u2019ndaki Maros Ma\u011faralar\u0131\u2019n\u0131n duvarlar\u0131n\u0131 s\u00fcsleyen tarih\u00f6ncesi duvar resimlerine \u015fa\u015fakal\u0131yorlar: K\u0131rm\u0131z\u0131 ve dut rengi tonlar\u0131nda \u201cgeyik domuzu\u201d resimleri, k\u0131rm\u0131z\u0131 el kal\u0131b\u0131n\u0131n ana hatlar\u0131yla kar\u0131\u015fm\u0131\u015f durumda. Resimler, 2014\u2019de \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fcten bir \u00f6l\u00e7\u00fcme konu oldu: 10.000 bin ya\u015f\u0131nda oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen resimlerin asl\u0131nda d\u00f6rt kat daha ya\u015fl\u0131 oldu\u011fu ke\u015ffedildi.<br \/>\nAfrika\u2019daki insanlar, geometrik tasar\u0131mlar\u0131 hematit par\u00e7alar\u0131 ve deveku\u015fu yumurtas\u0131 kabuklar\u0131n\u0131n \u00fczerine 78.000 y\u0131l \u00f6ncesi gibi erken bir tarihte kaz\u0131m\u0131\u015ft\u0131. Ancak sembolik sanat\u0131n ilk defa 35.000- 39.000 y\u0131l \u00f6ncesinde Avrupa\u2019da canland\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Ba\u015fta Fransa\u2019daki Chauvet Ma\u011faras\u0131\u2019nda, atalar\u0131m\u0131z gergedanlar, atlar, aslanlar ve kad\u0131nlar\u0131n canl\u0131 tasvirlerini boyam\u0131\u015ft\u0131. Baz\u0131 arkeologlar bu resimlerin, Avrupa\u2019da insano\u011flunun yeni bir s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyordu, ancak di\u011ferleri sembolik ifade becerisinin Afrika\u2019da, hen\u00fcz modern insan bu k\u0131tadan ayr\u0131l\u0131p d\u00fcnyaya yay\u0131lmadan \u00f6nce geli\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu.<br \/>\nEndonezya ma\u011fara resimlerindeki yeni tarihleme, Avrupa\u2019n\u0131n sembolik sanat \u00fczerindeki tekelini bitirdi. Resimlerin \u00fczerinde bi\u00e7imlenen, sark\u0131t benzeri b\u00fcy\u00fcmelerdeki uranyumun radyoaktif bozunmas\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclerek, en eski el kal\u0131b\u0131n\u0131n en az 39.900 ya\u015f\u0131nda ve en eski hayvan resimlerinin ise en az 35.400 ya\u015f\u0131nda oldu\u011fu bulundu. Ya Endonezya\u2019daki ma\u011fara ressamlar\u0131, sembolik sanat\u0131 Avrupal\u0131lardan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde ayn\u0131 tarihlerde ke\u015ffettiler, veya modern insanlar 60.000 y\u0131l \u00f6nce Afrika\u2019dan yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131nda zaten deneyimli sanat\u00e7\u0131lard\u0131.<br \/>\n<em><strong>Ann Gibbons<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>Belle\u011fi de\u011fi\u015ftirmek<\/strong><br \/>\nHerkesin bildi\u011fi gibi bellek de\u011fi\u015fime a\u00e7\u0131kt\u0131r. An\u0131lar\u0131m\u0131z silikle\u015febilir ve yeni anlamlar kazanabilir; bazen hi\u00e7 ya\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyleri an\u0131msayabiliriz. An\u0131lar\u0131m\u0131z yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131rken beynimizde neler ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bilinmezli\u011fini koruyor.<br \/>\nBir s\u00fcre \u00f6nce biliminsanlar\u0131 belle\u011fin fiziksel temellerini kavramaya ve denemeler yapaya ba\u015flad\u0131. Sil Ba\u015ftan (Eternal Sunshine of the Spotless Mind) ve Ba\u015flang\u0131\u00e7 (Inception)  filmlerini an\u0131msatan \u00e7al\u0131\u015fmalarda ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, optogeneti\u011fi kullanarak farelerdeki belirli bir an\u0131y\u0131 de\u011fi\u015ftirmenin yolunu geli\u015ftirdi. Optogenetik, hayvan beyinlerindeki sinir h\u00fccrelerini lazer \u0131\u015f\u0131n\u0131 demetiyle tetikleyebilen g\u00fc\u00e7l\u00fc bir tekniktir. Bir dizi deneyde, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar varolan an\u0131lar\u0131n silinebilece\u011fini ve ba\u015fka an\u0131lar\u0131n \u201cba\u015flang\u0131c\u0131yla\u201d birle\u015ftirilebilece\u011fini g\u00f6sterdi.<br \/>\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar 2014\u2019de daha da ileriye gittiler: Farelerde bir an\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 duygusal i\u00e7eri\u011fi k\u00f6t\u00fcden iyiye \u00e7evirmek ya da tam tersini yapmak. \u00d6rne\u011fin erkek fareler, lazer alt\u0131nda bir kere elektrik \u015fokuna u\u011framakla ili\u015fkilendirilen belirli bir odada, sanki s\u0131cakkanl\u0131 bir di\u015fiyle (orada olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n) bulu\u015ftuklar\u0131ndaki gibi davranacak \u015fekilde kand\u0131r\u0131ld\u0131lar.<br \/>\nBu deneylerdeki farelerin yanl\u0131\u015f an\u0131lar m\u0131 deneyimledikleri, yoksa sadece haz ve korku hisleri aras\u0131nda bulan\u0131kl\u0131k m\u0131 ya\u015fad\u0131klar\u0131 belirsiz. \u0130nsanda travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011funun iyile\u015ftirilmesi i\u00e7in tedavi umudu h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok uzak olabilir. Ancak kesin olan bir \u015fey var: \u015eimdiye dek bilimsel inceleme konusu olamazm\u0131\u015f gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen belle\u011fin s\u0131rlar\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131.<br \/>\n<em><strong>Emily Underwood<\/strong<\/em>><\/p>\n<p><strong>Ya\u015fama daha geni\u015f bir genetik alfabe vermek<\/strong><br \/>\nD\u00fcnyan\u0131n her yerinde, t\u00fcm canl\u0131l\u0131kta d\u00f6rt ayn\u0131 genetik harfi i\u00e7eren genetik kod vard\u0131r. G\u00fcney Kaliforniya\u2019daki bir laboratuvar tezg\u00e2h\u0131n\u0131n \u00fczerindeki cam kapta bulunan Escherichia coli bakterilerinin d\u0131\u015f\u0131ndaki her yerde. 2014\u2019de buradaki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar genetik alfabelerinde fazladan iki harf bar\u0131nd\u0131ran bakteriler \u00fcretti. G ve C ile A ve T do\u011fal n\u00fckleotit \u00e7iftlerine ek olarak bu bakteriyel DNA yeni geli\u015ftirilen bir \u00e7ifti de i\u00e7eriyor: X ve Y.<br \/>\nDaha \u00f6nce pek \u00e7ok \u201cdo\u011fal olmayan\u201d n\u00fckleotid baz \u00e7ifti tasarlanm\u0131\u015ft\u0131, bunlar test t\u00fcp\u00fcnde DNA\u2019n\u0131n \u00e7iftli sarmal\u0131na kat\u0131labiliyordu. DNA\u2019n\u0131n kopyalama makinesi, DNA polimeraz olarak bilinen bir enzimle de ba\u015fa \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131, yani bu \u00e7ifltlerden baz\u0131lar\u0131 kopyalanabilmi\u015fti de. Ancak bunlar\u0131n hi\u00e7birinin, ya\u015fayan bir organizman\u0131n i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fmesi ba\u015far\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131. Taa ki 2014\u2019e kadar.<br \/>\nE. coli\u2019nin DNA\u2019s\u0131ndaki bu iki yeni harf, \u015fimdilik herhangi bir \u015fey kodlam\u0131yor, ancak teorik olarak, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bunlar\u0131 \u201cdo\u011fal olmayan\u201d yap\u0131 bloklar\u0131n\u0131 i\u00e7eren tasar\u0131m proteinler \u00fcretmek i\u00e7in kullanabilir. Normal DNA taraf\u0131ndan kodlanan 20 aminoasidin \u00f6tesine ge\u00e7ilebilir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar daha \u00f6nce do\u011fal DNA ile bunu yapmak i\u00e7in genetik hileler kullan\u0131yordu. Ancak yeni eklenen X-Y \u00e7ifti, s\u00fcreci \u00e7ok kolayla\u015ft\u0131racat\u00fc\u0131d. \u0130la\u00e7 ve malzeme \u00fcreticileri i\u00e7in bulunmaz nimet! Paralel bir \u00e7aba da, 2014 boyunca, DNA tasarlama konusunda s\u00fcrd\u00fc; sentetik biyologlar DNA\u2019n\u0131n kimyas\u0131n\u0131 yeni kataliz\u00f6rler \u00fcretmekte kullanmak i\u00e7in u\u011fra\u015ft\u0131.<br \/>\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar bakterilerdeki fazladan harflerle, do\u011fadaki akrabalar\u0131nda bulunmayan yeteneklerin evrimle\u015fip evrimle\u015femeyece\u011fini test edebilirler. Kula\u011fa tekno-korku senaryosu gibi gelse de, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar endi\u015felenmeye gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: Do\u011fal olmayan DNA harfleri laboratuvar d\u0131\u015f\u0131nda bulunmuyor, herhangi bir bakteri ka\u00e7arsa da, yapay olarak geni\u015fletilmi\u015f genetik talimatlar\u0131n\u0131 kopyalamalar\u0131 ve yavrular\u0131na ge\u00e7irmeleri m\u00fcmk\u00fcn olmayacak.<br \/>\n<strong>Robert F. Service<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>CubeSat\u2019\u0131n y\u00fckseli\u015fi<\/strong><br \/>\nOn y\u0131l \u00f6nce CubeSat\u2019lar \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerinin uzaya basit bir Sputnik yerle\u015ftirmesinin yolu olarak sadece e\u011fitimsel ara\u00e7lard\u0131. \u015eimdi bu 10 cm\u2019lik kutular al-kullan bi\u00e7iminde bir teknolojiyle \u00fcretiliyor ve y\u00f6r\u00fcngeye yerle\u015ftirilmeleri y\u00fczlerce milyon dolar yerine, y\u00fczlerce bin dolara mal oluyor. 2014\u2019de 75\u2019ten fazlas\u0131 y\u00f6r\u00fcngeye f\u0131rlat\u0131ld\u0131, bu bir rekor. Bu k\u00fc\u00e7\u00fck kutular ger\u00e7ekten bilim yapmaya ba\u015fl\u0131yor.<br \/>\nCubeSat\u2019lar b\u00fcy\u00fck uzay gemilerini ta\u015f\u0131yan ticari ya da devlete ait roketlere ili\u015ftirilebiliyor, veya Uluslararas\u0131 Uzay \u0130stasyonu\u2019nun kap\u0131s\u0131ndan d\u0131\u015far\u0131ya itilebiliyor. Y\u00fcksek f\u0131rlat\u0131lma oran\u0131, tasar\u0131mc\u0131lar\u0131n bir ya da iki hatay\u0131 tolere edebilmesine ve h\u0131zl\u0131ca oyuna geri d\u00f6nebilmesine yol a\u00e7\u0131yor. Teknoloji geli\u015ftik\u00e7e daha iyi panellere, pillere veya i\u015flemcilere ge\u00e7i\u015f yapabiliyorlar.<br \/>\nPlanet Labs \u015eirketi, D\u00fcnyay\u0131 s\u00fcrekli yenilenen CubeSat\u2019larla g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fcyor. K\u00fc\u00e7\u00fck teleskoplar\u0131 g\u00f6rece zay\u0131f \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fckte, ama \u00fcst \u00fcste foto\u011fraf \u00e7ekiyorlar. Gizli servisler tatmin olmayabilir, ancak Planet Labs\u2019\u0131n verileri orman tahribini, kent geli\u015fimini ve nehir de\u011fi\u015fimlerini takip etmekte yeterli. \u201cBir sonraki b\u00f6l\u00fcmde\u201d, \u00f6l\u00e7\u00fcm yaparken di\u011ferleriyle ileti\u015fim kuran CubeSat\u2019lar var.<br \/>\n<strong>Eric Hand<\/strong><em><\/p>\n<p><strong>Fotoalt\u0131:<\/strong> Philae, kuyrukluy\u0131ld\u0131za inerken&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kuyrukluy\u0131ld\u0131z\u0131n y\u00f6r\u00fcngesindeki Rosetta&#8230; \u0130\u015fbirli\u011fi yapabilen robotlar&#8230; Ku\u015flar\u0131n dinozorlardan evrimle\u015fti\u011fini g\u00f6steren \u00e7al\u0131\u015fma&#8230; Gen\u00e7lik p\u0131nar\u0131n\u0131n ke\u015ffi&#8230; Beyni taklit eden \u00e7ipler&#8230; Diyabeti tedavi edecek k\u00f6k h\u00fccreler&#8230; An\u0131lar\u0131 de\u011fi\u015ftirme y\u00f6ntemi&#8230; Genetik alfabeye eklenen iki yeni harf&#8230; Endonezya ma\u011fara sanat\u0131n\u0131n Avrupa\u2019daki kadar eski oldu\u011funun ke\u015ffi&#8230; G\u00f6\u011fe ya\u011fan CubeSat\u2019lar&#8230; \u00c7ev. Umut Can Y\u0131ld\u0131z Sunu\u015f: Science dergisi edit\u00f6rleri, 2014 i\u00e7in on geli\u015fme [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1632,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,19],"tags":[],"class_list":["post-1631","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-bilim-gundemi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1631","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1631"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1631\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1631"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1631"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1631"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}