{"id":16405,"date":"2016-02-01T13:07:23","date_gmt":"2016-02-01T11:07:23","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=16405"},"modified":"2018-02-17T01:37:23","modified_gmt":"2018-02-16T22:37:23","slug":"ask-ve-matematik-kitabinin-yazari-prof-edward-frenkel-ile-herkes-matematigin-guzelligini-gormeli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/02\/01\/ask-ve-matematik-kitabinin-yazari-prof-edward-frenkel-ile-herkes-matematigin-guzelligini-gormeli","title":{"rendered":"\u201cA\u015fk ve matematik\u201d kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Prof. Edward Frenkel ile:\u00a0\u201cHerkes matemati\u011fin g\u00fczelli\u011fini g\u00f6rmeli!\u201d"},"content":{"rendered":"

Kaliforniya \u00dcniversitesi, Berkeley\u2019den matematik profes\u00f6r\u00fc Edward Frenkel ge\u00e7ti\u011fimiz Aral\u0131k ay\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019deydi. ODT\u00dc ve Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniv.\u2019nde \u201cYapay zek\u00e2 \u00e7a\u011f\u0131nda a\u015fk ve matematik\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 konu\u015fmalar yapt\u0131. Frenkel parlak bir matematik kariyerine sahip olman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra A\u015fk ve Matematik -Sakl\u0131 Ger\u00e7e\u011fin Kalbi- <\/em>isimli olduk\u00e7a pop\u00fcler bir kitab\u0131n yazar\u0131. Biz de kendisiyle sohbet etme imk\u00e2n\u0131 bulduk.<\/p>\n

A\u015fk\u0131n form\u00fcl\u00fc<\/strong><\/p>\n

– <\/em>A\u015fk ve Matematik -Sakl\u0131 Ger\u00e7e\u011fin Kalbi- kitab\u0131n\u0131z T\u00fcrk\u00e7e\u2019de de bas\u0131ld\u0131. A\u015fk ve matematik aras\u0131ndaki ili\u015fki nedir?<\/em><\/strong><\/p>\n

– <\/strong>\u0130nsanlarda benim a\u015fk i\u00e7in sihirli bir form\u00fcl bildi\u011fim ve kitab\u0131n da bununla ilgili olabilece\u011fi beklentisi oluyor. Bu do\u011fal, d\u00fcnyada\u00a0 her \u015feyi \u00e7\u00f6zen basit bir form\u00fcl\u00fcn, basit bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn oldu\u011fu umudunu \u00e7ok insan ta\u015f\u0131yor. Ama kitab\u0131m\u0131n mesaj\u0131 farkl\u0131; a\u015fk i\u00e7in b\u00f6yle bir form\u00fcl yok ve olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de \u015fansl\u0131y\u0131z, di\u011fer t\u00fcrl\u00fc hayat ilgin\u00e7 olmazd\u0131. Kitab\u0131n ana mesaj\u0131 daha ziyade \u015fu; matematik ve a\u015fk insanl\u0131\u011f\u0131n iki kaidesi, iki esas temeli ve bizim bu ikisi aras\u0131nda bir denge bulmaya ihtiyac\u0131m\u0131z var, \u00f6zellikle \u015fiddetin ve \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n her t\u00fcrl\u00fcs\u00fcyle par\u00e7a par\u00e7a edilmi\u015f g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda. Matematik ve a\u015fk\u0131n bizi birle\u015ftirecek, birbirini tamamlayan iki g\u00fc\u00e7 oldu\u011funa inan\u0131yorum.<\/p>\n

– \u00c7ok sevdi<\/strong><\/em>\u011fim bir dostumun (ki kendisi bu derginin genel yay\u0131n y\u00f6netmeni) anlatt\u0131\u011f\u0131 hik\u00e2yeyi aktarmak isterim. Zaman\u0131n birinde Trakyal\u0131 bir matematik\u00e7i varm\u0131\u015f, bir g\u00fcn ona \u201cA\u015fk nedir?\u201d diye sormu\u015flar, o da \u201c\u00c7emberin \u00e7evresinin \u00e7ap\u0131na oran\u0131n\u0131 bulmaya \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r\u201d demi\u015f. \u201cBuldun mu?\u201d diye \u00fcstelemi\u015fler ve o da \u201c\u00c7abal\u0131yorum\u201d demi\u015f. <\/em><\/strong><\/p>\n

– San\u0131r\u0131m do\u011fru, ancak a\u015fk herhangi bir \u015feye kar\u015f\u0131 duyulabilir, matematik a\u015fk\u0131 olabilir \u00f6rne\u011fin. A\u015fk\u0131n genellikle k\u0131s\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir kavram oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, romantik a\u015fk, \u00fclkene ya da ailene duydu\u011fun a\u015fk gibi. Sonu\u00e7ta a\u015fk varolu\u015fun temel \u00f6z\u00fcd\u00fcr, do\u011fal olarak sahip oldu\u011fumuz bir \u015feydir. \u0130nsanlar \u201cA\u015fk\u0131 buldun mu?\u201d diye soruyor ama, do\u011fru bir soru de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc onu hi\u00e7 kaybetmedik. T\u0131pk\u0131 suda y\u00fczen bir bal\u0131k gibi, \u201cSu nerede?\u201d diye sorar durur, onu g\u00f6remese de suyun i\u00e7indedir. Bug\u00fcn problemimiz onu bulmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktan \u00e7ok, onu bulabilece\u011fimize inanmamak. \u00d6rne\u011fin pek \u00e7ok insan matematikten nefret etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, asl\u0131nda nefret ettikleri \u00f6\u011fretilme bi\u00e7imi. \u0130nsanlara matemati\u011fin k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131, o da ilham verecek bi\u00e7imde de\u011fil, son derece travmatize edici bi\u00e7imde \u00f6\u011fretiliyor. Matemati\u011fin ne oldu\u011fu ke\u015ffettirildi\u011finde, ne kadar g\u00fczel, zarif ve simetrik oldu\u011fu g\u00f6sterildi\u011finde, herkesin onu sevebilece\u011fine inan\u0131yorum. Mesele bizim \u00f6nyarg\u0131lar\u0131m\u0131zdan kurtulmam\u0131z. Sadece matematik i\u00e7in de de\u011fil bu, genel olarak. Kendimizi engellemeyi b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, a\u015fk\u0131n ne oldu\u011funu g\u00f6recek ve hissedece\u011fiz.<\/p>\n

Hi\u00e7 matematik bilenle bilmeyen e\u015fit olur mu!<\/strong><\/p>\n

– Kitab<\/em><\/strong>\u0131n<\/em><\/strong> hedef kitlesi kim, sadece matematik\u00e7iler mi?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Hay\u0131r, hedef herhangi biri olabilir. Matematik\u00e7iler matemati\u011fin ne kadar g\u00fczel oldu\u011funu bilir, ama onlar\u0131n da kitaptan bir \u015feyler \u00f6\u011frenebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Belki matematik\u00e7iler biraz a\u015fk \u00f6\u011frenir ve matematik\u00e7i olmayanlar da matematik. Daha \u00f6nce de s\u00f6yledim ama tekrarlayaca\u011f\u0131m, matemati\u011fin \u00e7ok yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bir k\u0131yaslamayla a\u00e7\u0131klayay\u0131m: Sadece duvar fayanslar\u0131n\u0131n boyand\u0131\u011f\u0131, Picasso, Van Gogh ya da da Vinci gibi b\u00fcy\u00fck ustalar\u0131n resimlerinin hi\u00e7 g\u00f6sterilmedi\u011fi bir sanat dersi ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 hayal edin. Bu insanlardan sanat\u0131 sevmelerini nas\u0131l beklersiniz? Sanat b\u00f6yle bir \u015fey de\u011fil, duvar boyamak de\u011fil. Okullarda matematik b\u00f6yle \u00f6\u011fretiliyor. Sadece baz\u0131 y\u00f6ntemler ve ezberlenmesi gereken \u015feyler g\u00f6steriliyor, ama asla b\u00fcy\u00fck ustalar\u0131n tablolar\u0131 g\u00f6sterilmiyor. Bir matematik\u00e7i olarak bunun matematik esinimizi nas\u0131l \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyorum. Detaylara girmeden, baz\u0131 \u00f6rneklerle, insanlar\u0131n \u00e7o\u011funun habersiz oldu\u011fu bu g\u00fczel d\u00fcnyan\u0131n, matemati\u011fin ne oldu\u011funu anlatmaktaki ba\u015flang\u0131\u00e7 motivasyonum buydu. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n matematik bilmemesi utan\u00e7 verici, bir skandal, bir trajedi. Matematik bug\u00fcn her yerde gittik\u00e7e daha fazla kullan\u0131l\u0131yor ve b\u00f6ylece matematik bilenle bilmeyen insanlar aras\u0131nda e\u015fitsizlik ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Matematik bilmezseniz kand\u0131r\u0131lma riski alt\u0131ndas\u0131n\u0131zd\u0131r ve avantaj\u0131 matematik bilenlerin eline verirsiniz; ekonomik krizler en a\u00e7\u0131k \u00f6rnek. Matemati\u011fin bu kadar g\u00fczel ve insanl\u0131k k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn temel yap\u0131ta\u015flar\u0131ndan birisi olmas\u0131 bile, ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na olduk\u00e7a \u00f6nem ta\u015f\u0131mas\u0131na kar\u015f\u0131n, mesele sadece bu de\u011fil; mesele insanlar aras\u0131nda e\u015fitli\u011fi sa\u011flayan adil bir yol bulmam\u0131z. Bu yeni d\u00fcnyada \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n detaylar\u0131 bilmese bile matemati\u011fe eri\u015fimi olmal\u0131. Benim i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck hediye, birinin \u201cMatematikten nefret ediyordum, ama kitab\u0131n\u0131 okudum ve art\u0131k ger\u00e7ek matemati\u011fi biliyor ve seviyorum\u201d demesi. Matematik \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc, ancak g\u00fc\u00e7 iyilik i\u00e7in de k\u00f6t\u00fcl\u00fck i\u00e7in de kullan\u0131labilir. Bizim i\u015fimiz matemati\u011fi insanl\u0131\u011f\u0131n hizmetine sunmak olmal\u0131.<\/p>\n

Laglands program\u0131: Matemati\u011fin farkl\u0131 alanlar\u0131n\u0131 birle\u015ftirmek<\/strong><\/p>\n

– Akademik \u00e7al<\/strong><\/em>\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z Langlands program\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131. Programdan kitab\u0131n\u0131zda da bahsediyorsunuz, okurlar\u0131m\u0131z i\u00e7in de anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n

– K\u0131saca s\u00f6z edeyim, ayr\u0131nt\u0131lar kitapta bulunabilir. Prof. Robert Langlands Princeton\u2019da \u0130leri \u00c7al\u0131\u015fmalar Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden bir matematik\u00e7i, bir zamanlar Albert Einstein\u2019\u0131n olan ofisi kullan\u0131yor. T\u00fcrk okuyucu i\u00e7in \u015funu bilmek \u00f6nemli olacakt\u0131r: Langlands ODT\u00dc\u2019de 1967-68\u00a0 aras\u0131nda \u00e7ok verimli bir y\u0131l ge\u00e7irmi\u015f, Langlands program\u0131 halini alacak program\u0131 burada geli\u015ftirmi\u015f. Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye onun ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve ya\u015fam\u0131nda \u00f6nemli yer tutuyor. Kendisini yak\u0131ndan tan\u0131yorum, birka\u00e7 projede birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. T\u00fcrkiye\u2019ye gelmemi o tavsiye etti; ben de burada bulunmaktan \u00e7ok memnun kald\u0131m. Bana T\u00fcrkiye\u2019de ge\u00e7irdi\u011fi d\u00f6nemin sadece matematiksel anlamda de\u011fil, genel entelekt\u00fcel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan da en verimli zaman\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. Buradayken T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011frenmi\u015f; kitab\u0131m\u0131n T\u00fcrk\u00e7e bas\u0131m\u0131 i\u00e7in T\u00fcrk okuyuculara \u00f6zel T\u00fcrk\u00e7e bir mektup yazd\u0131.<\/p>\n

– Siz mi rica ettiniz yazmas<\/strong><\/em>\u0131n\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Yay\u0131nc\u0131m sordu ve o da memnuniyetle kabul etti. Bu \u00e7ok etkileyici, \u00e7\u00fcnk\u00fc genelde b\u00f6yle \u015feyler yazmaz. T\u00fcrklerle olan \u00f6zel ba\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor ve ben de kitab\u0131mda yer ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in mutluyum. Laglands sadece T\u00fcrk\u00e7e de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Rus\u00e7a da biliyor. Kendisiyle Rus\u00e7a yaz\u0131\u015f\u0131yoruz, T\u00fcrk matematik\u00e7ilerle T\u00fcrk\u00e7e yaz\u0131\u015f\u0131yor. Frans\u0131zca ve Almanca da biliyor. Bu bir anlamda onun matematik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 hakk\u0131nda ipucu verebilir. Langlands program\u0131nda, matemati\u011fin farkl\u0131 par\u00e7alar\u0131n\u0131 birbiriyle ba\u011fda\u015ft\u0131rmay\u0131 ve birle\u015ftirmeyi hedefliyor. Farkl\u0131 dilleri bir araya getirmek gibi. Matematik bir\u00e7ok farkl\u0131 par\u00e7adan olu\u015fur; \u00f6rne\u011fin say\u0131lar teorisi, geometri gibi. Geometrinin genellikle d\u00fczlemde do\u011frular, \u00fc\u00e7genlerle ilgilendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr, asl\u0131nda geometrinin konusu daha geneldir; y\u00fcksek boyutlu uzaylar, y\u00fczeyler, k\u00fcre ya da bir donat\u0131n y\u00fczeyiyle de ilgilenir. Bir ba\u015fka \u00f6rnek harmonik analiz. Harmoniklerle ilgili bir \u00f6rnek enstr\u00fcmanlar\u0131n sesidir, her bir m\u00fczik aletinin \u00f6zel bir harmoni\u011fi vard\u0131r; fakat biliriz ki, bir senfoni farkl\u0131 harmoniklerin kombinasyonudur. Harmonik analizin temel fikri budur; karma\u015f\u0131k bir ifadeyi daha k\u00fc\u00e7\u00fck, daha temel par\u00e7alar\u0131n\u0131n bir birle\u015fimi olarak yazmak. Bunlar matemati\u011fin farkl\u0131 alanlar\u0131na \u00f6rnektir. Elbette ba\u015fka \u00f6rneklerde var, ama sadece bu \u00fc\u00e7\u00fcne bakarsak, Langlands program\u0131 bu \u00fc\u00e7\u00fc aras\u0131nda gizli kalm\u0131\u015f bir ba\u011f\u0131 bulur. Bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bunlar\u0131n her biri birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 duruyor, ama Langlands program\u0131 bize aralar\u0131nda ortakl\u0131klar oldu\u011funu g\u00f6sterir. Bir alana ait bir problem daha kolay \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fi ba\u015fka bir alana ta\u015f\u0131nabilir. Mesela t\u00fcm matemati\u011fin en b\u00fcy\u00fck problemlerinden olan Fermat\u2019n\u0131n son teoremi, bu yolla \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc. Fermat taraf\u0131ndan 1637\u2019de ortaya at\u0131ld\u0131, ancak \u00fc\u00e7 y\u00fczy\u0131l sonra 1990\u2019larda \u00e7\u00f6z\u00fclebildi. \u00c7\u00f6z\u00fcm Langlands program\u0131n fikri kullan\u0131larak bulundu. Sadece bu bile, program\u0131n matematik i\u00e7in ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6sterir. Son on y\u0131lda Langlands program\u0131 fikri ile kuantum fizi\u011fi aras\u0131nda \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 e\u015fde\u011ferlikler bulundu.<\/p>\n

– Langlands programdan ba\u015fka hangi matematiksel fikirlerin gelece\u011fi \u015fekillendirece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/strong><\/em><\/p>\n

– G\u00fczel soru ama \u00f6ng\u00f6r\u00fcde bulunmak zor. \u00c7\u00fcnk\u00fc matemati\u011fin t\u00fcm\u00fc uygulanabilir de\u011fildir. Matematik meraktan, tamamen kendi i\u00e7indeki mant\u0131ksal yap\u0131lardan ortaya \u00e7\u0131kar. Bu yolla geli\u015fmesine ra\u011fmen, matematiksel fikirler daha sonra \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 \u015fekilde uygulama alan\u0131 bulabilir. E\u011fer bir fikirle ortaya \u00e7\u0131kan insana, \u201cBunun bir uygulamas\u0131 olacak m\u0131?\u201d diye sorarsan\u0131z, size \u201cSanm\u0131yorum\u201d diyecektir. \u00c7ok \u00fcnl\u00fc bir \u00f6rnektir, \u0130ngiliz matematik\u00e7i G. H. Hardy Bir Matematik\u00e7inin Savunmas\u0131<\/em> isimli kitab\u0131nda, matematiksel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n kullan\u0131\u015fs\u0131z oldu\u011funu iddia eder; kendi \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 olan say\u0131lar teorisinin de kullan\u0131\u015fs\u0131z oldu\u011funu, ama yine de bir ressam\u0131n resim yapmas\u0131 ya da bir \u015fairin \u015fiir yazmas\u0131 ile ayn\u0131 sebepten yapmaya devam etti\u011fini s\u00f6yler. Bu g\u00fczel bir fikirdir, \u00e7\u00fcnk\u00fc matemati\u011fin g\u00fczelli\u011finin onun uygulanabilirli\u011finden ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011funu s\u00f6yler. Yine de ironik olan \u015fu ki, bug\u00fcn Hardy\u2019nin geli\u015ftirdi\u011fi matemati\u011fin ayn\u0131s\u0131n\u0131 online transferlerde de olduk\u00e7a \u00f6nemli olan \u015fifrelemede kullan\u0131yoruz. Bu sebeple hangi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ileride uygulama alan\u0131 bulaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek zor, ancak matemati\u011fin farkl\u0131 alanlar\u0131n\u0131n giderek daha \u00e7ok\u00a0 uygulama alan\u0131 buldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Belki bir g\u00fcn Langlands program\u0131 da bir uygulama alan\u0131 bulabilir.<\/p>\n

– Matemati<\/strong><\/em>k di\u011fer entelekt\u00fcel etkinliklerden ayr\u0131labilir mi, bu konuda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/em><\/strong>
\n– G\u00fczel soru. Ayr\u0131labilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ama, bunu yapmamal\u0131y\u0131z. Aksine daha \u00e7ok ba\u011flant\u0131 bulmal\u0131y\u0131z. Asl\u0131nda kendi \u00e7al\u0131\u015fmamda, di\u011fer alanlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131 olduk\u00e7a etkileyici buldum.<\/p>\n

Matematik ke\u015fif mi, icat m\u0131?<\/strong><\/p>\n

– Klasik bir soru, matematik ke\u015fif midir, icat m\u0131?<\/strong><\/em><\/p>\n

– Bu soru s\u0131kl\u0131kla sorulur. Matemati\u011fi icat m\u0131 ediyoruz, yoksa zaten var ve onu ke\u015ffediyor muyuz? Kitapta da belirtti\u011fim gibi, matemati\u011fin ke\u015ffedildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Matematik bizden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak var. Matematiksel ger\u00e7eklerin zamanla de\u011fi\u015fmemesinin sebebi bu. Pisagor teoremi \u00f6rne\u011fin, 2500 senedir ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yl\u00fcyor ve bug\u00fcnden sonra 2500 y\u0131l daha ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yleyecek. T\u00fcm matematik\u00e7iler hem fikir de\u011fil ama, bir\u00e7ok matematik\u00e7inin bu konuda bana kat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Baz\u0131 insanlar onun icat oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebilir ama, o zaman \u015f\u00f6yle bir soru ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor: Pisagor teoremini kim icat etti? Pisagor diyebilirsin ama, bu do\u011fru de\u011fil, daha eski oldu\u011funu, Babil\u2019de \u00c7in\u2019de teoremin bilindi\u011fini biliyoruz. Matemati\u011fin neden bu kadar evrensel oldu\u011fu bir gizem. Matematik bizim d\u0131\u015f\u0131m\u0131zda varsa, o zaman nerede? Bilmiyorum, bu b\u00fcy\u00fck bir gizem. Yine de matemati\u011fin kendisiyle ilgilenmek bu gizemle ilgilenmekten daha ilgi \u00e7eki\u00e7i.<\/p>\n

– Son soru olarak gelecekte yapay zek\u00e2 matematik yapabilecek mi? Yeni bir matematiksel teori geli\u015ftirebilecek ya da bir teorem i\u00e7in yeni bir ispat verebilecek mi?<\/strong><\/em><\/p>\n

– Yapay zek\u00e2 matematik yaparken bize pek \u00e7ok \u015fekilde yard\u0131mc\u0131 oluyor. \u00c7e\u015fitli hesaplamalar\u0131 yapmam\u0131za olanak sa\u011flayabiliyor ve bir ispat\u0131n formal do\u011frulamas\u0131 i\u00e7in yard\u0131mc\u0131 olabiliyor. Bilgisayarlar yapmalar\u0131 i\u00e7in dizayn edildikleri i\u015flerde, genel olarak insanlardan \u00e7ok daha iyi. Fakat \u015funu bilmeliyiz ki, matematik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 say\u0131sal hesaplamalar de\u011fildir. Matematik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ba\u011flant\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fcnmeyen \u015feyler aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131 bulmakla, g\u00f6r\u00fcnmeyeni g\u00f6rmekle ilgilidir. Bu sadece hesap yaparak ula\u015f\u0131labilinecek bir \u015fey de\u011fildir. Profesyonel bir matematik\u00e7i olarak s\u00f6yleyebilirim ki, matematiksel ke\u015fif sezgiyle yap\u0131l\u0131r. Ke\u015ffin bu an\u0131nda, ger\u00e7ekten d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi b\u0131rak\u0131yorsunuz. T\u0131pk\u0131 bir sanat\u00e7\u0131 gibi, mant\u0131\u011f\u0131n, d\u00fc\u015f\u00fcnmenin ve hesab\u0131n \u00e7ok \u00f6tesinde bir ba\u011flant\u0131 yakal\u0131yorsunuz. Bu matemati\u011fin g\u00fczel olmas\u0131n\u0131n sebebi.<\/p>\n

– Edward Frenkel, A\u015fk ve Matematik -Sakl\u0131 Ger\u00e7e\u011fin Kalbi-, \u00c7ev. Cem Keskin, Paloma Yay\u0131nevi, Kas\u0131m 2015, 416 s.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kaliforniya \u00dcniversitesi, Berkeley\u2019den matematik profes\u00f6r\u00fc Edward Frenkel ge\u00e7ti\u011fimiz Aral\u0131k ay\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019deydi. ODT\u00dc ve Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniv.\u2019nde \u201cYapay zek\u00e2 \u00e7a\u011f\u0131nda a\u015fk ve matematik\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 konu\u015fmalar yapt\u0131. Frenkel parlak bir matematik kariyerine sahip olman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra A\u015fk ve Matematik -Sakl\u0131 Ger\u00e7e\u011fin Kalbi- isimli olduk\u00e7a pop\u00fcler bir kitab\u0131n yazar\u0131. Biz de kendisiyle sohbet etme imk\u00e2n\u0131 bulduk. A\u015fk\u0131n form\u00fcl\u00fc – […]<\/p>\n","protected":false},"author":224,"featured_media":16406,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[181,513,25],"tags":[941,208,836],"class_list":["post-16405","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-144-sayi","category-kitapcil","category-matematik","tag-ask","tag-matematik","tag-soylesi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t