{"id":16408,"date":"2016-02-01T13:15:28","date_gmt":"2016-02-01T11:15:28","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=16408"},"modified":"2018-01-10T13:17:57","modified_gmt":"2018-01-10T10:17:57","slug":"bir-beyaz-dus-antarktika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/02\/01\/bir-beyaz-dus-antarktika","title":{"rendered":"Bir beyaz d\u00fc\u015f: Antarktika"},"content":{"rendered":"<p>Antarktika\u2019da incelemeler yapan buzul bilimci Claude Lorius, ekip arkada\u015flar\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131 bir kutlama s\u0131ras\u0131nda e\u015fsiz bir ayd\u0131nlanma an\u0131 ya\u015far! Viski barda\u011f\u0131na att\u0131\u011f\u0131 buzlardan \u00e7\u0131kan kabarc\u0131klara bakar ve buzun i\u00e7inde s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f gazlar\u0131n atmosferin olu\u015fumuna dair gizleri a\u00e7\u0131\u011fa vurdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Bu, ara\u015ft\u0131rmada yeni bir ufuk demektir. Sonu\u00e7ta Lorius, s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f gazdaki atmosfer ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 ilk kez ortaya koyan iki ki\u015fiden biri olur. 1957\u2019de Antarktika\u2019da Fransa\u2019ya ait Charcot \u00fcss\u00fcnde ilk \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda 23 ya\u015f\u0131ndad\u0131r. Luc Jacquet\u2019nin y\u00f6netmenli\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131 <em>Buz ve G\u00f6ky\u00fcz\u00fc <\/em>(2015) belgeseli, ge\u00e7ti\u011fimiz Aral\u0131k ay\u0131 sonlar\u0131nda \u00fclkemizde g\u00f6sterimdeydi. Buzulbilimcinin kutup ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ilk seferden bug\u00fcne dek ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 maceray\u0131 konu alan film, Lorius\u2019un bilim heyecan\u0131n\u0131 ve tutkusunu yans\u0131t\u0131yordu. Biz de seyirciler olarak bu heyecana ortak olduk. Bunun \u00f6tesinde, film iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine dair ger\u00e7ekleri g\u00f6steriyor. Lorius bize \u015fu soruyu y\u00f6neltiyor: \u201cArt\u0131k ger\u00e7e\u011fi bildi\u011finize g\u00f6re, \u015fimdi ne yapacaks\u0131n\u0131z?\u201d Lorius\u2019un sorusundan yola \u00e7\u0131karak, bu yaz\u0131yla istiyorum ki bulundu\u011fumuz co\u011frafyadan Antarktika\u2019ya uzanarak neler yapabilece\u011fimize bir bakal\u0131m.<\/p>\n<p>Yerle g\u00f6\u011f\u00fc birle\u015ftiren, ufuk \u00e7izgisini g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131lan, ucu buca\u011f\u0131 olmayan bir beyazl\u0131k. Beyaz, su mavisi, su ye\u015filinden m\u00fcrekkep bir manzara, hayalle ger\u00e7e\u011fin i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011fi bir d\u00fc\u015f gibi uzan\u0131yor. Derin bir sessizlik ve sonra birden n\u00fckseden f\u0131rt\u0131nan\u0131n u\u011fultular\u0131. Hi\u00e7bir zaman \u0131s\u0131nman\u0131za izin vermeyen, kelimenin esas anlam\u0131yla dondurucu bir so\u011fuk. \u00d6yle ki f\u0131rt\u0131nal\u0131 havalarda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n -70 \u00baC\u2019ye kadar d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6yleniyor! Do\u011fa ko\u015fullar\u0131 ne olursa olsun, vazge\u00e7meden yol alan bu d\u00fc\u015f\u00fcn ger\u00e7ek sahipleri, ke\u015fif tutkusuyla dolu kutup ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131. Her ne kadar \u00fczerinde hak iddialar\u0131 bulunuyor olsa da, \u00a0Antarktika hi\u00e7bir devlete tabi de\u011fil; ne bir y\u00f6neticisi var, ne de yerli bir halk\u0131. E\u011fer illa bir halktan s\u00f6z edecek olursak, buran\u0131n sakinleri penguenler, foklar, balinalar, albatroslar\u2026 Eh, farkl\u0131 alanlarda incelemelerde bulunmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerden biliminsanlar\u0131 ve turistler de k\u0131tay\u0131 ziyaret edebilir tabii.<\/p>\n<p>Bug\u00fcne kadar T\u00fcrkiye\u2019den Antarktika\u2019ya giden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar aras\u0131nda Bayram \u00d6zt\u00fcrk de var. Bayram \u00d6zt\u00fcrk, 1999\u2019da \u0130stanbul \u00dcniversitesi Su \u00dcr\u00fcnleri Fak\u00fcltesi\u2019nde Profes\u00f6r unvan\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00dcDAV\u2019da (T\u00fcrk Deniz Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Vakf\u0131) Ba\u015fkanl\u0131k g\u00f6revini y\u00fcr\u00fctmektedir. 2014\u2019de, Japon Ulusal Kutup Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen sefere misafir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olarak kat\u0131l\u0131r. Japonya\u2019ya ait Syowa \u00dcss\u00fc\u2019nde bulunarak 4 ay boyunca Antarktika ve G\u00fcney Okyanus\u2019ta bilimsel incelemeler yapar. Sonunda, kutup ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 konusundaki bilgilerini ve kutup seferi s\u0131ras\u0131ndaki izlenimlerini kitapla\u015ft\u0131r\u0131r. E Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan <em>Neden Antarktika?<\/em> ge\u00e7ti\u011fimiz Kas\u0131m ay\u0131nda okuyucusuyla bulu\u015ftu. Kitap \u00fc\u00e7 ana b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fuyor: \u0130lkinde, D\u00fcnya\u2019daki kutup ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n d\u00fcn\u00fc ve bug\u00fcn\u00fc, T\u00fcrkiye\u2019nin bu noktada durumu; ikincide, Antarktika ve G\u00fcney Okyanus\u2019un yap\u0131s\u0131 ve buralarda ya\u015fayan canl\u0131lar; son olarak, Bayram \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn sefer izlenimleri.<\/p>\n<p>Burada canl\u0131lar\u0131n ya\u015fam\u0131 ve ekosistemin gelece\u011fi tehdit alt\u0131nda! Is\u0131nma sonucu buzullar\u0131n erimesi, k\u0131taya d\u0131\u015far\u0131dan s\u0131zan yabanc\u0131 t\u00fcrler, kirlilik, canl\u0131 kaynaklar\u0131n bilin\u00e7sizce t\u00fcketilmesi, \u2026 tehlikenin dozunu art\u0131r\u0131yor. Bunlara kar\u015f\u0131 koruma alanlar\u0131 olu\u015fturuluyor. Anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla, koruma alanlar\u0131 konusu b\u00fcy\u00fck bir m\u00fccadele meselesi. Peki bu konuda gelinen son durum nedir? Bayram \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn belirtti\u011fine g\u00f6re, 2012\u2019de CCAMLR\u2019nin (Antarktik Deniz Canl\u0131 Kaynaklar\u0131 Koruma S\u00f6zle\u015fmesi) y\u0131ll\u0131k toplant\u0131s\u0131nda Amerika ve Yeni Zelanda taraf\u0131ndan Ros Denizi\u2019nin koruma alan\u0131 ilan edilmesi i\u00e7in sunulan \u00f6neri, Rusya Federasyonu\u2019nun itiraz\u0131 sonucu reddedilir, hem de bilimsel verilerde eksiklik oldu\u011fu iddias\u0131yla! Oysa Ros Denizi\u2019nin, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k faaliyetleri y\u00fcz\u00fcnden koruma alan\u0131 ilan edilmedi\u011fi biliniyor. Bu toplant\u0131da Do\u011fu Antarktik b\u00f6lgesi hakk\u0131nda da uzla\u015fmaya var\u0131lamaz. Bir di\u011fer tart\u0131\u015fma Wedel Denizi \u00fczerine, \u00e7\u00fcnk\u00fc buras\u0131, \u0130mparator ve Adeli penguenleri, mavi balina ve foklar\u0131n \u00fcreme alan\u0131 (s.135-136).<\/p>\n<p>Bir ba\u015fka \u00f6nemli konu da Antarktika\u2019da kurulabilecek bir T\u00fcrk ara\u015ft\u0131rma \u00fcss\u00fc. \u00d6zt\u00fcrk\u2019e g\u00f6re, e\u011fer bir \u00fcs kurulacaksa, buradaki hedef, T\u00fcrk ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n evrensel bilime katk\u0131 sunmas\u0131 ve bu ortak alan\u0131n korunarak gelecek nesillere b\u0131rak\u0131lmas\u0131nda rol almakt\u0131r. \u00dcs kurmak i\u00e7in \u00c7evre Protokol\u00fcne taraf olma \u015fart\u0131 aran\u0131yor. Yine anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla, burada do\u011fa yasalar\u0131n\u0131 \u00c7evre Protokol\u00fc temsil ediyor. Bu protokole g\u00f6re, Antarktika\u2019n\u0131n huzur, bar\u0131\u015f ve bilime ayr\u0131lm\u0131\u015f bir alan olarak korunmas\u0131 gerekiyor. B\u00f6lgede yap\u0131lacak faaliyetlerin \u00e7evreye etkisi titizlikle de\u011ferlendiriliyor. Bilimsel ara\u015ft\u0131rma d\u0131\u015f\u0131nda maden kaynaklar\u0131na ili\u015fkin her t\u00fcr faaliyet yasak! \u00d6zt\u00fcrk, \u00fcs kurma konusundaki zorluklar\u0131 da dile getiriyor. Mali ve b\u00fcrokratik sorunlara dikkat \u00e7ekiyor. K\u0131ta ve \u00e7evresinde ara\u015ft\u0131rma yapan \u00fclkeler Antarktika Antla\u015fmas\u0131 kapsam\u0131nda faaliyetlerini y\u00fcr\u00fct\u00fcyor. Antla\u015fmaya taraf olan 52 \u00fclkeden 29\u2019u dan\u0131\u015fman \u00fclke stat\u00fcs\u00fcndedir. Dan\u0131\u015fman \u00fclkeler y\u0131lda bir toplant\u0131 yapar, karar alma s\u00fcre\u00e7lerinde s\u00f6z sahibidirler. T\u00fcrkiye, dan\u0131\u015fman olmayan \u00fclkeler aras\u0131ndad\u0131r. Dan\u0131\u015fman \u00fclkeler aras\u0131na girmek ise nitelikli bilimsel ara\u015ft\u0131rmalara imza atmakla m\u00fcmk\u00fcn (s.75-76).<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak, <em>Neden Antarktika?<\/em> do\u011fal dokusunun korunmas\u0131n\u0131n \u00f6nemine i\u015faret ederken, k\u0131tan\u0131n gelece\u011fine ili\u015fkin kararlarda etkin olabilmesi i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019nin dan\u0131\u015fmanl\u0131k stat\u00fcs\u00fcn\u00fcne kavu\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6nemi \u00fczerinde \u0131srarla duruyor. Kitap, bilim tutkunu gen\u00e7 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara bir \u00e7a\u011fr\u0131 olarak okunabilir ya da Antarktika ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 destekleyebilecek devlet yahut bilim ve teknoloji kurumlar\u0131na bir talep ve \u00f6neri olarak.<\/p>\n<p><em>&#8211; Neden Antarktika?<\/em>, Bayram \u00d6zt\u00fcrk, E Yay\u0131nlar\u0131, Kas\u0131m 2015, 296 s.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Antarktika\u2019da incelemeler yapan buzul bilimci Claude Lorius, ekip arkada\u015flar\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131 bir kutlama s\u0131ras\u0131nda e\u015fsiz bir ayd\u0131nlanma an\u0131 ya\u015far! Viski barda\u011f\u0131na att\u0131\u011f\u0131 buzlardan \u00e7\u0131kan kabarc\u0131klara bakar ve buzun i\u00e7inde s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f gazlar\u0131n atmosferin olu\u015fumuna dair gizleri a\u00e7\u0131\u011fa vurdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Bu, ara\u015ft\u0131rmada yeni bir ufuk demektir. Sonu\u00e7ta Lorius, s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f gazdaki atmosfer ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 ilk kez [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":486,"featured_media":16409,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[181,513,232],"tags":[1938,308,1939],"class_list":["post-16408","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-144-sayi","category-kitapcil","category-yerbilimleri","tag-antaktika","tag-iklim","tag-yer"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16408","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/486"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16408"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16408\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16409"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16408"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16408"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16408"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}