Arkeoloji, insanl\u0131\u011f\u0131n binlerce y\u0131ll\u0131k faaliyetini baz\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 maddi buluntulara dayanarak ara\u015ft\u0131rmak gibi \u00e7ok zor ve ustal\u0131k gerektiren bir bilim dal\u0131. Bu zorlu u\u011fra\u015f\u0131n hakk\u0131yla yerine getirilebilmesi i\u00e7in insanl\u0131\u011f\u0131n ge\u00e7mi\u015f faaliyetinin \u00fczerini katman katman \u00f6rten topra\u011f\u0131n titizlikle kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra y\u0131llar i\u00e7erisinde kaybolmu\u015f k\u00fclt\u00fcrlerin s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131daki \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn de g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131na terc\u00fcme edilerek aktar\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Toprak alt\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lal\u0131 y\u0131llar olmas\u0131na ra\u011fmen hen\u00fcz okunup terc\u00fcme edilmesi tamamlanmayan y\u00fczlerce S\u00fcmer tableti gibi…<\/p>\n
Arkeoloji u\u011fra\u015f\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fi anlamak d\u0131\u015f\u0131nda bir\u00e7ok temel hedefi bulunuyor. Toplumsal ya\u015fama, siyasete, mimarl\u0131k alan\u0131na, kent planlamas\u0131 alan\u0131na dair bir\u00e7ok yasan\u0131n izlerini modern d\u00fcnyadan \u00e7ok \u00e7ok \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f uygarl\u0131klarda s\u00fcrmek m\u00fcmk\u00fcn. Bunun i\u00e7in Charles Gates\u2019in Antik Kentler<\/em> kitab\u0131 olduk\u00e7a derli toplu bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olmas\u0131 ve \u00e7ok geni\u015f bir co\u011frafyadaki uygarl\u0131k kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 incelemesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir kaynak olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yor. Kitap, M\u00d6 8500\u2019lerden ba\u015flayarak MS 4. y\u00fczy\u0131la; M\u0131s\u0131r\u2019dan Mezopotamya\u2019ya, Anadolu\u2019dan Akdeniz ve Yunanistan\u2019a ve nihayet Roma\u2019ya kadar \u00e7ok geni\u015f bir d\u00f6nemi ve co\u011frafyay\u0131 inceliyor. Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn tarihsel referanslar\u0131n\u0131 da olu\u015fturan bu uygarl\u0131klar\u0131n ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131, mimari ve kent planlamas\u0131 \u00f6rneklerini incelemek heyecan verici.<\/p>\n Uygarl\u0131k kentlerde do\u011fdu<\/strong><\/p>\n Yukar\u0131da tarif etti\u011fimiz Kuzey Afrika-Anadolu-Avrupa g\u00fczerg\u00e2h\u0131n\u0131 \u201cuygarl\u0131\u011f\u0131n do\u011fdu\u011fu ve geli\u015fti\u011fi b\u00f6lge\u201d olarak tarif edebiliriz.(1)<\/sup> Nedir uygarl\u0131k? Neden uygarl\u0131\u011f\u0131n izini ge\u00e7mi\u015fte kurulmu\u015f olan kentlerde s\u00fcr\u00fcyoruz? Uygarl\u0131k bir toplumun d\u00fc\u015f\u00fcnce, sanat, bilim, teknoloji, mimari \u00fcr\u00fcnlerinin tamam\u0131n\u0131 ifade eder. Uygarl\u0131\u011f\u0131 daha \u00f6nceki insan faaliyetlerinden ay\u0131ran temel baz\u0131 \u00f6zelliklerinin ba\u015f\u0131nda belirli bir alanda yerle\u015fmi\u015f olmak gelir. Di\u011fer \u00f6zellikler (tar\u0131mla u\u011fra\u015fma, toplumsal s\u0131n\u0131flar\u0131n olu\u015fmas\u0131, y\u00f6netim ilkelerinin ve hukukun olu\u015fmaya ba\u015flamas\u0131 gibi) ise yerle\u015fik hayata ge\u00e7meden \u00f6nce temelleri at\u0131lmakla birlikte ger\u00e7ek \u00f6rg\u00fctlenmelerini ancak belirli bir alanda yerle\u015ftikten sonra tamamlayabilmi\u015f ve kurumsalla\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin tar\u0131msal faaliyetin bilinen ilk yerle\u015fimlerin in\u015fas\u0131ndan \u00f6nce ba\u015flam\u0131\u015f oldu\u011funu bug\u00fcn arkeologlar\u0131n ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 sayesinde biliyoruz. Fakat tar\u0131m\u0131n beslenmede birinci \u00f6ncelikli yerini kazanmas\u0131n\u0131n ancak yerle\u015fik hayata ge\u00e7ildikten sonra olu\u015ftu\u011fu apa\u00e7\u0131kt\u0131r. Yine yerle\u015fik hayata ge\u00e7i\u015ften \u00f6nce birtak\u0131m din adamlar\u0131n\u0131n ve y\u00f6neticilerin toplumlarda (ya da topluluklarda demek daha do\u011fru olabilir) ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Fakat ger\u00e7ek anlamda bir y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n ve toplumun s\u0131n\u0131flara b\u00f6l\u00fcnmesinin yerle\u015fik hayata ge\u00e7ildikten \u00e7ok sonra ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini biliyoruz. Gates, \u015fefliklerin ve merkezi siyasal sistemlerin geli\u015fmesinin Anadolu\u2019nun en eski ve en iyi korunmu\u015f yerle\u015fimlerinden biri olan \u00c7atalh\u00f6y\u00fck\u2019\u00fcn M\u00d6 6. biny\u0131l ortas\u0131nda terk edilmesinden yakla\u015f\u0131k iki biny\u0131l sonra ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini ortaya koyuyor (s.64).<\/p>\n Antik kent planlar\u0131 ve mimari \u00f6zellikleri<\/strong><\/p>\n Bu \u00f6rnekler yerle\u015fik hayata ge\u00e7ilmesiyle, hatta basit k\u00f6y ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6tesinde karma\u015f\u0131k birer mekan \u00f6rg\u00fctlenmesinin ilk \u00f6rneklerinin ortaya kondu\u011fu kentlerin in\u015fa edilmesiyle birlikte uygarl\u0131\u011f\u0131n do\u011fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bize anlat\u0131yor. Antik Kentler<\/em>, hem ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan ilk yerle\u015fimlerin, hem de daha sonraki d\u00f6nemlerin Yunan ve Roma Uygarl\u0131klar\u0131na ait yerle\u015fimlerin mimari ve planlama ilkelerini olduk\u00e7a detayl\u0131 bir \u015fekilde inceliyor.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin Mezopotamya\u2019n\u0131n en eski yerle\u015fimlerinden olan Ur kentinde bulunan bir tap\u0131na\u011fa ait detayl\u0131 plan\u0131 (s.99) da inceleme olana\u011f\u0131 bulabiliyorsunuz; Yunan Uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n en parlak d\u00f6nemlerini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir zamanda \u0130talya\u2019da yerle\u015fmi\u015f olan, Roma\u2019n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc say\u0131labilecek Etr\u00fcsk Uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n in\u015fa etti\u011fi temeli ta\u015ftan \u00fcst katlar\u0131 ah\u015fap karkas yap\u0131lar\u0131n, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze pek ula\u015fmam\u0131\u015f olan mimarisi ve kent planlar\u0131 hakk\u0131nda detayl\u0131 bilgiye de ula\u015fabiliyorsunuz (s.421-425). Efes kent plan\u0131n\u0131 (s.515) ve Roma eyalet kentlerini belirleyen karakteristik \u00f6zellikleri de \u00f6\u011frenebiliyorsunuz (s.536), Anadolu\u2019da Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131 kentlerinin en \u00f6nemlilerinden biri olan Hattu\u015fa\u2019n\u0131n toprak evlerle bezeli sokaklar\u0131n\u0131 da (s.207-213).<\/p>\n Antik Kentler<\/em>, mimarl\u0131k, kent planlama, arkeoloji, sanat tarihi gibi alanlarda \u00e7al\u0131\u015fanlar i\u00e7in temel bir kaynak niteli\u011finde. Ancak yaln\u0131zca uzmanlar\u0131n ilgilenebilece\u011fi bir kitap de\u011fil. Tarihe ve eski yerle\u015fimlere ilgi duyan herkesin okuyabilece\u011fi bir kitap. Ayn\u0131 zamanda \u201cyerle\u015fim arkeolojisine giri\u015f\u201d niteli\u011finde bir ders kitab\u0131 oldu\u011fu da s\u00f6ylenebilir. B\u00f6l\u00fcmler halinde haz\u0131rlanm\u0131\u015f olmas\u0131 nedeniyle tek seferde okunup t\u00fcketmek yerine zaman zaman bir kaynak kitap olarak ba\u015fvurulabilecek, k\u00fct\u00fcphanenizin bir k\u00f6\u015fesinde yer almas\u0131n\u0131 isteyece\u011finiz bir yay\u0131n.<\/p>\n Dipnot<\/strong><\/p>\n 1- Bu uygarl\u0131k tarihi okumas\u0131ndan tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak Uzakdo\u011fu\u2019da Amerika k\u0131tas\u0131nda \u015fimdiye kadar bulunmu\u015f iki ayr\u0131 \u201cuygarl\u0131\u011f\u0131n do\u011fu\u015fu\u201d \u00f6yk\u00fcs\u00fc daha bulunuyor. S\u00f6z konusu b\u00f6lgelerdeki yerle\u015fimlerin niteliklerine, kent planlar\u0131na ve ilk ev plan\u0131 tiplerine kitapta yer yer referanslar veriliyor. Bu bak\u0131mdan ad\u0131 ge\u00e7en uygarl\u0131klar konumuzu olu\u015fturan kitab\u0131n inceleme alan\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda olmas\u0131na ra\u011fmen yazar\u0131n referanslar\u0131 olduk\u00e7a faydal\u0131 bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma imk\u00e2n\u0131 sunuyor.<\/p>\n –\u00a0Antik Kentler -Antik Yak\u0131ndo\u011fu, M\u0131s\u0131r, Yunan ve Roma\u2019da Kentsel Ya\u015fam\u0131n Arkeolojisi-, Charles Gates, \u00c7ev. Bar\u0131\u015f Cezar, Ko\u00e7 \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131, Eyl\u00fcl 2015, 613 s.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Arkeoloji, insanl\u0131\u011f\u0131n binlerce y\u0131ll\u0131k faaliyetini baz\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 maddi buluntulara dayanarak ara\u015ft\u0131rmak gibi \u00e7ok zor ve ustal\u0131k gerektiren bir bilim dal\u0131. Bu zorlu u\u011fra\u015f\u0131n hakk\u0131yla yerine getirilebilmesi i\u00e7in insanl\u0131\u011f\u0131n ge\u00e7mi\u015f faaliyetinin \u00fczerini katman katman \u00f6rten topra\u011f\u0131n titizlikle kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra y\u0131llar i\u00e7erisinde kaybolmu\u015f k\u00fclt\u00fcrlerin s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131daki \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn de g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131na terc\u00fcme edilerek aktar\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Toprak alt\u0131ndan […]<\/p>\n","protected":false},"author":453,"featured_media":16415,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[181,513,234],"tags":[1510,1941,1585,477],"class_list":["post-16414","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-144-sayi","category-kitapcil","category-mimarlik-mimarlik-tarihi","tag-antik-kent","tag-mimari","tag-sehir","tag-uygarlik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t