{"id":16521,"date":"2016-01-01T17:17:43","date_gmt":"2016-01-01T15:17:43","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=16521"},"modified":"2018-01-12T12:25:21","modified_gmt":"2018-01-12T09:25:21","slug":"barajlarimizin-guvenligi-icin-deprem-kaydi-yapiyor-muyuz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/01\/01\/barajlarimizin-guvenligi-icin-deprem-kaydi-yapiyor-muyuz","title":{"rendered":"Barajlar\u0131m\u0131z\u0131n g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in deprem kayd\u0131 yap\u0131yor muyuz?"},"content":{"rendered":"

21 A\u011fustos 1999 tarihinde H\u00fcrriyet gazetesinde \u015f\u00f6yle bir haber ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131: \u201cBarajlar\u0131m\u0131z deprem s\u0131nav\u0131n\u0131 ge\u00e7ti\u201d<\/em>. Devlet Su \u0130\u015fleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc (DS\u0130) yetkilisi 17 A\u011fustos 1999 G\u00f6lc\u00fck depreminin deprem b\u00f6lgesi civar\u0131ndaki 48 barajda \u00e7atlak bile meydana gelmedi\u011fini s\u00f6yledi\u011fi i\u00e7in haber ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 b\u00f6yle \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Yine benzer bir haber de, DS\u0130 yetkililerinin 23 Ekim 2011 Van depremi s\u0131ras\u0131nda Van\u2019a \u00e7ok yak\u0131n olan Ko\u00e7k\u00f6pr\u00fc Baraj\u0131 ve b\u00f6lgedeki di\u011fer barajlarda herhangi bir hasar saptamad\u0131klar\u0131 ile ilgiliydi. \u0130nceleme raporlar\u0131n\u0131 g\u00f6remedi\u011fimiz s\u00fcrece (tabi varsa) bu a\u00e7\u0131klamalara inanmak zorunday\u0131z. Ancak bu a\u00e7\u0131klamalarda s\u00f6ylenmeyen bir ger\u00e7ek vard\u0131r. O da, y\u00fczlerce baraj\u0131 olan T\u00fcrkiye\u2019de depremlerin etkisi alt\u0131nda kalan barajlar\u0131m\u0131z\u0131n neresinin, nas\u0131l ve ne \u015fiddetle salland\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda bizlere bilimsel veri sunacak yeterli say\u0131da aletsel deprem kay\u0131tlar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 veya varsa da bunlar\u0131n incelendi\u011fi bir-iki makale\/rapor d\u0131\u015f\u0131nda yay\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu makale ve raporlardan birka\u00e7 tanesi de bana aittir. Bu konunun \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmden ve barajlarla ilgili hem sahada hem de akademik ortamda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, deprem kaydetmi\u015f, de\u011ferlendirme ve yay\u0131n yapm\u0131\u015f biri olarak a\u015fa\u011f\u0131da okuyaca\u011f\u0131n\u0131z sat\u0131rlar\u0131 yazmaya karar verdim.<\/p>\n

G\u00fcvenlik incelemesi nas\u0131l yap\u0131l\u0131yor?<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de sulama, enerji, i\u00e7me suyu ve ta\u015fk\u0131n \u00f6nleme ama\u00e7l\u0131 yap\u0131lan\u00a0 baraj ve hidroelektrik santrallerini (HES) kamu ve \u00f6zel \u015firketler in\u015fa etmekte ve i\u015fletmektedirler. DS\u0130\u2019den al\u0131nan bilgilere g\u00f6re 31 Aral\u0131k 2014 tarihi itibariyle tamamlanan, in\u015faat halinde olan ve projelendirilen baraj ve HES\u2019lerin toplam say\u0131s\u0131 1487\u2019dir. T\u00fcrkiye genelinde tamamlan\u0131p, enerji \u00fcretimine ge\u00e7en baraj ve HES projelerinin say\u0131s\u0131 ise 503\u2019d\u00fcr.<\/strong> Bu projelerin 65\u2019i DS\u0130, 438\u2019i ise \u00f6zel sekt\u00f6r ve ortakl\u0131klar\u0131 ile yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve i\u015fletilmektedir. \u0130n\u015faat halinde olan baraj ve HES projesinin 4\u2019\u00fc DS\u0130, 139\u2019u \u00f6zel sekt\u00f6r taraf\u0131ndan olmak \u00fczere 143\u2019t\u00fcr. Planlama ve proje a\u015famas\u0131nda olan ve gelecekte yap\u0131lmas\u0131 planlanan baraj ve HES say\u0131s\u0131 ise toplamda 841 olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunlar\u0131n 82\u2019sinin DS\u0130 taraf\u0131ndan, 759 projenin ise \u00f6zel sekt\u00f6r taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131 planlanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler baraj ve HES\u2019lerinin g\u00fcvenli\u011finin belirlenmesi ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmesi amac\u0131yla ara\u015ft\u0131rma-geli\u015ftirmeye \u00f6nemli b\u00fct\u00e7eler ay\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n

Yap\u0131lar\u0131na g\u00f6re genelde dolgu, a\u011f\u0131rl\u0131k ve kemer baraj olarak s\u0131n\u0131flanan barajlar\u0131n tasar\u0131m \u00f6l\u00e7\u00fctleri, m\u00fchendislik i\u015fleri, g\u00fcvenlik \u00f6nlemleri ve g\u00fcvenli\u011fe y\u00f6nelik \u00e7e\u015fitli \u00f6zellikteki aletlerle izleme ve g\u00f6zlemleme (monitoring) farkl\u0131 olabilmektedir.<\/p>\n

Barajlar\u0131n deprem dahil di\u011fer d\u0131\u015f ve i\u00e7 etkilerin yarataca\u011f\u0131 riskler a\u00e7\u0131s\u0131ndan incelenmeleri ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerde genelde dura\u011fan (statik) analiz y\u00f6ntemleri ile yap\u0131l\u0131rken, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilgisayarlar\u0131n ve yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n geli\u015fimine ko\u015fut olarak geli\u015fmi\u015f hareketli (dinamik) y\u00f6ntemler kullan\u0131larak belirlenmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Dura\u011fan veya hareketli y\u00f6ntemlerin uygulanmas\u0131nda incelemeler kuramsal ve deneysel (g\u00f6zlemsel) y\u00f6ntemlerle yap\u0131lmaktad\u0131r. Deneysel y\u00f6ntemlerde, baraj ya bilinen (kontroll\u00fc) bir kuvvetle veya do\u011fal bir etki ile titre\u015ftirildi\u011finde (deprem, r\u00fczgar vb) baraj\u0131n g\u00f6vdesine yerle\u015ftirilmi\u015f cihazlarlar\u0131n bu titre\u015fime g\u00f6stermi\u015f oldu\u011fu tepki \u00f6l\u00e7\u00fclmektedir. Bu deneysel \u00f6l\u00e7\u00fcmlerden baraj\u0131n hareket \u00f6zellikleri olan frekanslar\u0131 (saniyedeki titre\u015fim say\u0131s\u0131), davran\u0131\u015f \u00f6zellikleri (mod \u015fekilleri) ve titre\u015fim s\u00f6n\u00fcm oranlar\u0131 hesaplanmaktad\u0131r. Baraj g\u00f6vdesinde cihazlarla yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmlerden belirlenen zaman ba\u011f\u0131ml\u0131 hareketler baraj\u0131n ger\u00e7ek \u00f6zelliklerini yans\u0131tmaktad\u0131r. B\u00f6ylece kuramsal \u00e7al\u0131\u015fmalar a\u015famas\u0131nda kullan\u0131lan analitik tasar\u0131mlar, deneysel \u00f6l\u00e7\u00fcm sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilmekte ve geli\u015ftirilmektedir. Bu ba\u011flamda, baraj\u0131n g\u00f6vdesinin \u00e7e\u015fitli noktalar\u0131na yerle\u015ftirilen \u00e7e\u015fitli cihazlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, \u00f6zellikle deprem kay\u0131t\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 deprem an\u0131nda sars\u0131lma \u015fiddeti verileri deprem g\u00fcvenli baraj tasar\u0131m\u0131nda \u00e7ok yararl\u0131 olmaktad\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019deki diri fay yo\u011funlu\u011fu<\/strong><\/p>\n

Deprem,\u00a0 \u00fclkemizin co\u011frafik ve jeolojik bir ger\u00e7e\u011fidir. Bug\u00fcn y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan 1996 tarihli T\u00fcrkiye Deprem B\u00f6lgeleri haritas\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giri\u015finden bu yana\u00a0 neredeyse 20 y\u0131l ge\u00e7mi\u015f bulunmaktad\u0131r. Bu s\u00fcre i\u00e7inde T\u00fcrkiye\u2019de \u0130zmit K\u00f6rfezi depremi, D\u00fczce depremi, Van depremi gibi 3 tane b\u00fcy\u00fck deprem, \u00c7ank\u0131r\u0131, Ak\u015fehir, \u00c7ay-Afyon, P\u00fcl\u00fcm\u00fcr Tunceli, Bing\u00f6l, Elaz\u0131\u011f, Bala-Ankara ve Simav-K\u00fctahya gibi orta b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerde hasar yapan depremler meydana gelmi\u015ftir.\u00a0 Son y\u0131llarda yap\u0131lan Jeoloji, Jeofizik ve Deprembilim (Sismoloji) ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 sonucunda \u00fclkemizde bug\u00fcne kadar bilinen aktif (diri) fay say\u0131s\u0131 ve uzunluklar\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131r. \u00a0Maden Tetkik ve Arama Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc (MTA) taraf\u0131ndan 2012 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan diri fay haritas\u0131na g\u00f6re de \u00fclke genelinde yakla\u015f\u0131k 150 tane olarak bilinen diri fay say\u0131s\u0131 326 olarak bulunmu\u015ftur. Bunlardan bir k\u0131sm\u0131 tek ba\u015f\u0131na y\u0131k\u0131c\u0131 deprem \u00fcretebilecek alt par\u00e7alardan olu\u015fan b\u00fcy\u00fck fay sistemleridir. Alt faylarla birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde yeni diri fay haritalar\u0131\u00a0 orta kuvvette\u00a0 ve b\u00fcy\u00fck deprem \u00fcretebilecek fay say\u0131s\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 485 adet oldu\u011fu g\u00f6stermektedir. Bu sonu\u00e7, fay yo\u011funlu\u011fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nde gelen \u00fclkelerinden biri oldu\u011funu, dolay\u0131s\u0131yla barajlar dahil her t\u00fcrl\u00fc yerle\u015fme, yap\u0131la\u015fma ve planlama s\u00fcrecinde, her seviyedeki y\u00f6neticilerin deprem k\u00f6kenli riskleri azaltmak i\u00e7in \u00e7ok dikkatli olmalar\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Enerji santrallerimizin y\u00fczde 75\u2019i en tehlikeli alanlarda<\/strong><\/p>\n

Baraj ve HES\u2019ler i\u00e7in haz\u0131rlanan Nihai \u00c7ED Raporlar\u0131nda \u201c<\/em>Deprem Durumu\u201d<\/em>\u00a0 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yap\u0131lan inceleme \u201c<\/em>adet yerini bulsun\u201d<\/em> t\u00fcr\u00fcndendir. 1996 \u00f6ncesi deprem bilgileri kullan\u0131larak bir sayfa ile ge\u00e7i\u015ftirilen \u201c<\/em>deprem durumu\u201d<\/em> baraj gibi \u00f6nemli bir m\u00fchendislik yap\u0131s\u0131n\u0131n deprem g\u00fcvenlik tasar\u0131m\u0131 i\u00e7in ne kadar g\u00fcvenilirdir? \u00c7ED raporunda deprem \u00f6nemli de\u011fil midir? Deprem nedeniyle bir baraj \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnde yarataca\u011f\u0131 \u00e7evre tahribat\u0131n\u0131n ve kay\u0131plar\u0131n\u0131n boyutlar\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck olur. Yeni ara\u015ft\u0131rmalarla ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan bu t\u00fcr bir\u00e7ok bilgiden, yenilenmi\u015f diri fay haritas\u0131ndan ve son y\u0131llardaki deprem verilerinden yararlanarak zaman ge\u00e7irmeden en az 1\/250.000 \u00f6l\u00e7ekli yeni deprem b\u00f6lgeleri ve tehlike haritalar\u0131 haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r. Barajlar\u0131n da deprem tehlike hesaplar\u0131 bu yeni bulgulara g\u00f6re yap\u0131lmal\u0131 ve revize edilmelidir.<\/p>\n

Mevcut verilere g\u00f6re, \u00dclkemizdeki barajlar dahil enerji santrallerimizin %52\u2019si 1. derece deprem b\u00f6lgelerinde yer al\u0131rken, %23\u2019\u00fc de 2. derece deprem b\u00f6lgelerinde bulunmaktad\u0131r. Di\u011fer bir ifadeyle baraj ve di\u011fer enerji santrallerimizin %75\u2019i deprem bak\u0131m\u0131ndan en tehlikeli alanlardad\u0131r. Di\u011fer %23\u2019\u00fc ise 3. ve 4. derece deprem b\u00f6lgelerinde yer almaktad\u0131rlar. %2\u2019si deprem bak\u0131m\u0131ndan en az tehlikeli alanlardad\u0131r. Baraj hasar\u0131ndan dolay\u0131 etkilenecek yerle\u015fmelerin n\u00fcfus yo\u011funluklar\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde mevcut ve in\u015fa edilecek olan barajlar\u0131m\u0131z\u0131n deprem g\u00fcvenliklerinin sa\u011fl\u0131kl\u0131 olarak belirlenmesinin ne kadar \u00f6nemli oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Baraj \u00e7evresindeki depremler s\u00fcrekli olarak izlenmeli<\/strong><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck depremlerin neden oldu\u011fu g\u00fc\u00e7l\u00fc yer hareketleri baraj g\u00f6vdesinde veya \u00e7e\u015fitli eklentilerinde hasar ve y\u0131k\u0131m yaratabilmekte, mansaptaki yerle\u015fim alanlar\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck kay\u0131plara neden olabilmektedir. Bu nedenle barajlar\u0131n g\u00f6vdesinin \u00e7e\u015fitli noktalar\u0131n\u0131n deprem sarsma kuvvetleri alt\u0131nda nas\u0131l davrand\u0131klar\u0131n\u0131n Kuvvetli Hareket \u0130vme Sismograflar\u0131 (SMA) ile kaydedilmesi ve h\u0131zla de\u011ferlendirilmesi gerekir. Elde edilen bu g\u00f6zlemsel verilerden baraj\u0131n g\u00f6vdesinde herhangi bir hasar olup olmad\u0131\u011f\u0131 anl\u0131k olarak saptanacak, deprem y\u00fcklerine daha fazla diren\u00e7 g\u00f6sterecek uygun baraj ve HES tasar\u0131m\u0131 yap\u0131labilecek ve b\u00f6ylece yeni in\u015faat \u00f6nlemleri geli\u015ftirilecektir. Bu durum, \u015fu anda i\u015fletmede olan veya yeni in\u015fa edilecek baraj ve HES\u2019lerimiz i\u00e7in hayati \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n

14 Aral\u0131k 2011 tarihinde DS\u0130 Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne y\u00f6neltti\u011fim bir soru \u00f6nergesine 14 \u015eubat 2012 tarihi itibariyle verilen yan\u0131tta T\u00fcrkiye\u2019de DS\u0130 taraf\u0131ndan yap\u0131lan barajlardan ancak 11 tanesinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r durumda SMA oldu\u011fu, 3 barajda da montaj i\u015flemi s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n

Aldemir ve di\u011f. (2015) taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan makaleden aynen al\u0131nan \u015fu ifadeler T\u00fcrkiye gibi depremin yo\u011fun oldu\u011fu \u00fclkelerde baraj g\u00fcvenli\u011finin \u00f6nemini \u00e7ok belirgin bi\u00e7imde vurgulamaktad\u0131r: \u201c<\/em>Beton barajlar b\u00fcy\u00fck yer ivmelerine tabi tutuldu\u011funda olduk\u00e7a fazla hasar alabilmektedir. Buna \u00f6rnek olarak Nuss vd.(2012)\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma incelenecek olursa d\u00fcnyada belirgin hasar g\u00f6zlemlenen beton barajlar oldu\u011fu ve baz\u0131lar\u0131n\u0131n ciddi hasarlar ald\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu nedenle hasar ald\u0131klar\u0131nda felaketlere yol a\u00e7abilecek bu \u00f6nemli yap\u0131lar\u0131n tasar\u0131m a\u015famas\u0131nda \u00f6zen g\u00f6sterilmeli ve deprem etkisi alt\u0131ndaki ger\u00e7ek\u00e7i deprem davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca iyi bir \u015fekilde ortaya konmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. \u00dclkemizdeki mevcut barajlar\u0131n ge\u00e7mi\u015f depremlerde alm\u0131\u015f oldu\u011fu hasarlar\u0131 derleyen sistematik bir \u00e7al\u0131\u015fma bulunmamaktad\u0131r.<\/u> Bu kapsamda bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6zellikle kaya ve toprak dolgu barajlar i\u00e7in DS\u0130 taraf\u0131ndan yap\u0131lmakta oldu\u011fu bilgisi yazarlara iletilmi\u015ftir. Yukar\u0131da bahsedildi\u011fi \u00fczere \u00f6zellikle Silindir S\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmal\u0131 Beton (SSB) barajlar\u0131n say\u0131s\u0131 ancak ge\u00e7en be\u015f y\u0131l i\u00e7erisinde artm\u0131\u015f olup bu barajlar\u0131n ger\u00e7ek deprem performans\u0131na ili\u015fkin bir veri elde etmek hen\u00fcz m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\u201d<\/em><\/p>\n

Deprem s\u0131ras\u0131nda barajlarda elde edilen SMA kay\u0131tlar\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi ile baraj\u0131n hangi noktalar\u0131n\u0131n hangi genliklerde ve frekanslarda hareket etti\u011fi, baraj\u0131n temeline gelen deprem hareketlerinin g\u00f6vde taraf\u0131ndan nas\u0131l b\u00fcy\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc veya s\u00f6n\u00fcmlendirildi\u011fi g\u00f6zlenebilmektedir. Farkl\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki depremlerin ayn\u0131 barajlardaki etkileri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 olarak incelenmelidir. Baraj\u0131 etkiliyen depremin ivmesi artt\u0131k\u00e7a baraj\u0131n g\u00f6vde malzemesi bir anlamda \u201cyumu\u015famakta\u201d ve dolay\u0131s\u0131yla titre\u015fim frekans\u0131 d\u00fc\u015fmektedir (peryodu artmaktad\u0131r). \u00d6rne\u011fin \u00dclgen ve \u00d6zkan, (2004) kaya dolgu tipteki Akk\u00f6pr\u00fc baraj\u0131nda (Mu\u011fla-Dalaman) uygulad\u0131klar\u0131 farkl\u0131 senaryo depremleriyle yapt\u0131klar\u0131 analizlerde, baraj\u0131n \u015fekil bozulma (deformasyon) art\u0131\u015f oranlar\u0131n\u0131n ivme de\u011ferindeki art\u0131\u015f oran\u0131ndan b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu\u00a0 g\u00f6zlemlemi\u015flerdir. \u0130\u015fte bu t\u00fcr ger\u00e7ek davran\u0131\u015f \u00f6zellikleri kuramsal hesaplamalarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmakta, b\u00f6ylece tasarlanan baraj\u0131n deprem g\u00fcvenli\u011fini artt\u0131r\u0131c\u0131 d\u00fczenlemeler ve iyile\u015ftirmelerin yap\u0131lmas\u0131\u00a0 sa\u011flanmaktad\u0131r. Bu \u00f6rnekler bize deprem \u00fclkesi olan \u00fclkemizde her t\u00fcrl\u00fc baraj ve HES\u2019lerimizin \u00e7e\u015fitli cihazlarla ve SMA t\u00fcr\u00fc deprem kay\u0131t\u00e7\u0131lar\u0131 ile kesintisiz olarak \u015fekil de\u011fi\u015ftirme (deformasyon) ve hareketlerinin izlenmesi gerekti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

\u2018Vur beline kazmay\u0131\u2019<\/strong><\/p>\n

9 Haziran 2015 tarihinde Bilgi Edinme yasas\u0131na g\u00f6re DS\u0130\u2019den \u015fu bilgileri istedim: \u201cDevlet Su \u0130\u015fleri ve \u00d6zel Sekt\u00f6r taraf\u0131ndan yap\u0131lan ve i\u015fletilen barajlar\u0131n hangilerinde Kuvvetli Hareket \u0130vme Sismograflar\u0131 (SMA) vard\u0131r? Bunlar\u0131n kaydetti\u011fi deprem say\u0131s\u0131 nedir? Bu deprem kay\u0131tlar\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi ve baraj\u0131n deprem s\u0131ras\u0131ndaki davran\u0131\u015f\u0131 ile ilgili yerli ve yabanc\u0131 bilimsel dergilerde yay\u0131n veya makale var m\u0131d\u0131r? Varsa ka\u00e7 yay\u0131n veya makale vard\u0131r?\u201d.<\/em> Ald\u0131\u011f\u0131m yan\u0131t \u015f\u00f6yle: \u201cBa\u015fvurunuzda belirtti\u011finiz konular Bilgi Edinme Kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ve \u00f6zel ara\u015ft\u0131rma ve zaman gerektiren konulard\u0131r. Ba\u015fvurunuzdaki konulara ait bir akademik \u00e7al\u0131\u015fma var ise bununla ilgili \u00fcniversiteden bir yaz\u0131 alarak kuruma direkt ba\u015fvurman\u0131z gerekmektedir.\u201d<\/em> B\u00f6yle bir yan\u0131ta benim yan\u0131t\u0131m ise \u015f\u00f6yle olur: \u201cVur beline kazmay\u0131!\u201d. Yani DS\u0130 kendi kurumu ve \u00f6zel sekt\u00f6r taraf\u0131ndan kurulan ve i\u015fletilen barajlarla ilgili bilgileri, barajlar\u0131nda kaydedilen deprem say\u0131s\u0131n\u0131, bunlarla ilgili ara\u015ft\u0131rma ve yay\u0131nlar\u0131\u00a0 hakk\u0131nda bana bilgi vermek i\u00e7in \u201c\u00f6zel ara\u015ft\u0131rma\u201d yapmas\u0131 gerekiyormu\u015f! Gel de \u015fa\u015f\u0131rma. Acaba bu yan\u0131t DS\u0130\u2019de bir ar\u015fivin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n itiraf\u0131 m\u0131d\u0131r? Kurumsal haf\u0131za yok mu? O kurumda her daldan \u00e7ok say\u0131da yeti\u015fmi\u015f eleman var. Onlar bu yan\u0131tlar\u0131 birka\u00e7 g\u00fcnde haz\u0131rlar ve sunar. Ayr\u0131ca bunlar, \u2018stratejik g\u00fcvenlik\u2019 a\u00e7\u0131s\u0131ndan saklanacak bilgiler de de\u011fildir. Anla\u015f\u0131lan, DS\u0130 bu hayati konular\u0131 umursam\u0131yor ve muhtemelen de bir bilgisi olmad\u0131\u011f\u0131ndan yasan\u0131n baz\u0131 maddelerini \u00f6ne s\u00fcrerek bilgiyi veremiyorum diyor. Ayr\u0131ca \u201cilgili \u00fcniversiteden bir yaz\u0131 alarak kuruma direkt ba\u015fvur\u201d <\/em>demesi de ayr\u0131 bir anlams\u0131z ve anla\u015f\u0131lmaz vahim bir durumdur. \u201cD\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck barajlar\u0131n\u0131 yap\u0131yoruz\u201d \u00f6v\u00fcnmeleri g\u00fczel ama bu \u00f6v\u00fcnmeler 35 y\u0131l \u0130T\u00dc\u2019de depremlerle ilgili konularda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f bir bilim insan\u0131na istedi\u011fi bilgiler i\u00e7in \u201cilgili \u00fcniversiteden bir yaz\u0131 al \u00f6yle ba\u015fvur\u201d mealinden sa\u00e7ma ve trajikomik ifadeler b\u00fcy\u00fck bir \u00e7eli\u015fme de\u011fil midir?<\/p>\n

Ald\u0131\u011f\u0131m g\u00fcvenilir bilgilere g\u00f6re DS\u0130\u2019nin baz\u0131 barajlar\u0131na yerle\u015ftirilen deprem kay\u0131t cihazlar\u0131n\u0131n kay\u0131t bilgileri do\u011frudan Ankara\u2019daki DS\u0130 Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnde kurulan bir bilgi-i\u015flem d\u00fczene\u011fine aktar\u0131l\u0131yormu\u015f. Acaba barajlardan \u201cger\u00e7ek zamanda\u201d do\u011frudan Ankara\u2019ya gelen deprem kay\u0131t bilgileri nerede toplan\u0131yor? De\u011ferlendirilip raporlan\u0131yor mu? Bu raporlar gizli mi? Neden bilimsel ara\u015ft\u0131rma yapmak isteyen bir ki\u015fiden ilgili \u00fcniversiteden bir yaz\u0131 getirme talebinde bulunuluyor?<\/p>\n

Kay\u0131t varsa neden de\u011ferlendirme yok?<\/strong><\/p>\n

Bununla ilgili olarak 13 Haziran 2015 tarihinde bir bilgi isteme yaz\u0131s\u0131 daha g\u00f6nderdim DS\u0130\u2019ye. \u015eunlar\u0131 sordum: \u201cMilletvekili oldu\u011fum d\u00f6nemde 14 Aral\u0131k 2011 tarihinde Orman ve Su \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131na sundu\u011fum soru \u00f6nergesine verilen cevapta, DS\u0130 taraf\u0131ndan i\u015fletilen 14 adet baraj ve HES de deprem kayd\u0131 yapma amac\u0131yla Kuvvetli Hareket Sismograf\u0131 (SMA) yerle\u015ftirildi\u011fi ve bu cihazlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015f\u0131r durumda olduklar\u0131 beyan edilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re, 2001 y\u0131l\u0131ndan bu yana \u00e7al\u0131\u015fan bu cihazlarla ilgili barajlar\u0131n \u00e7evresinde olan depremlerin kay\u0131tlar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015f m\u0131d\u0131r? Elde edilen deprem kay\u0131tlar\u0131 varsa bu kay\u0131tlar kullan\u0131larak ilgili baraj\u0131n deprem s\u0131ras\u0131ndaki dinamik davran\u0131\u015f\u0131, tepki spektrumu, baraj\u0131n sismik hareketi b\u00fcy\u00fctme \u00f6zellikleri vb\u00a0 konularda de\u011ferlendirme yapan yay\u0131n, rapor veya makale var m\u0131d\u0131r? Bu yay\u0131nlara ve barajlarda elde edilen deprem kay\u0131tlar\u0131na ula\u015fabilir miyim? 2011 y\u0131l\u0131ndan sonra SMA cihazlar\u0131n\u0131n yerle\u015ftirildi\u011fi di\u011fer DS\u0130 barajlar\u0131 var m\u0131d\u0131r? \u00d6zel Sekt\u00f6r taraf\u0131ndan yap\u0131lan barajlarda bulunan (varsa) SMA kay\u0131t\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n deprem kay\u0131tlar\u0131 DS\u0130 ye verilmekte midir?\u201d<\/em> Bu sorular\u0131ma Bakanl\u0131ktan 23 Haziran 2015 tarihinde gelen yan\u0131t \u015f\u00f6yle: \u201c2<\/em>001 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nce yerle\u015ftirilen SMA cihazlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 sadece baraj kretine ya da ana kayaya monte edilmi\u015flerdir. Baraj\u0131n dinamik davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n belirlenmesi i\u00e7in hem ana kayaya hem de baraj g\u00f6vde ve kretinde SMA cihazlar\u0131n\u0131n montaj\u0131 grekmektedir. 2011 y\u0131l\u0131ndan sonra projelendirdi\u011fimiz SMA cihazlar\u0131nda bu hususa \u00f6zen g\u00f6sterilmi\u015ftir. Yukar\u0131da belirtilen sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc barajlarda sadece tasar\u0131m a\u015famas\u0131nda dinamik analiz ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olup, in\u015faat tamamland\u0131ktan sonra ger\u00e7ek verilerle yap\u0131lan bir dinamik analiz \u015fu an mevcut de\u011fildir<\/strong>. Ancak baraj\u0131n statik y\u00fckler alt\u0131ndaki davran\u0131\u015fa ait bir\u00e7ok makale ve \u00e7al\u0131\u015fma mevcuttur. 2013 y\u0131l\u0131nda DS\u0130 ve AFAD aras\u0131nda yap\u0131lan protokole istinaden DS\u0130 Barajlar\u0131nda bulunan SMA cihazlar\u0131 Ulusal Deprem \u0130zleme A\u011f\u0131na dahil edilmi\u015ftir. Bu aletler AFAD taraf\u0131ndan anl\u0131k izlenmekte verileri depolanarak DS\u0130 ile payla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6zel Sekt\u00f6re ait HES\u2019de \u00f6l\u00e7\u00fcmlerin izlenmesi ve de\u011ferlendirilmesi lisans sahibinin sorumlu\u011fundad\u0131r. 2011 y\u0131l\u0131ndan sonra montaj\u0131 yap\u0131lan barajlar\u0131n listesi de mail ekinde sunulmaktad\u0131r<\/em>\u201c. <\/em>Bu yan\u0131ta ek olarak, DS\u0130\u2019ye ait barajlarda deprem kayd\u0131 i\u00e7in SMA yerle\u015ftirilen barajlar\u0131n listesi \u00c7izelge 1 de verilmi\u015ftir.<\/p>\n

\"\"
\u00c7izelge 1. DS\u0130 taraf\u0131ndan i\u015fletilen ve g\u00f6vdesinde deprem kayd\u0131 i\u00e7in SMA cihazlar\u0131 bulunan barajlar\u0131n listesi.<\/figcaption><\/figure>\n

T\u00fcrkiye genelinde enerji \u00fcretimine ge\u00e7en ve \u00f6zel sekt\u00f6r ve ortakl\u0131klar\u0131 ile yap\u0131lm\u0131\u015f ve i\u015fletilen baraj ve HES say\u0131s\u0131n\u0131n 503 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, ne yaz\u0131k ki ne kadar az baraj\u0131m\u0131zda Kuvvetli Hareket Sismograflar\u0131 (SMA) ile deprem kayd\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bunun parasal olanaks\u0131zl\u0131klarla ilgisi yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc baraj g\u00f6vdesinde deprem kaydeden 3-5 cihaz\u0131n maliyeti baraj\u0131n yat\u0131r\u0131m ve i\u015fletme maliyeti yan\u0131nda \u00e7ok ama \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr. Bug\u00fcn e\u011fer bir \u00e7ok baraj\u0131m\u0131zda deprem i\u00e7in SMA kay\u0131t\u00e7\u0131lar\u0131 yoksa ve deprem kayd\u0131 al\u0131nm\u0131yorsa bu durum bilin\u00e7sizli\u011fin ve umursamazl\u0131\u011f\u0131n yans\u0131mas\u0131d\u0131r ve ay\u0131planacak bir durumdur. Ayr\u0131ca \u201c… barajlarda elde edilen deprem kay\u0131tlar\u0131na ula\u015fabilir miyim?\u201d<\/em>c\u00fcmlesiyle sordu\u011fum soruya olumlu veya olumsuz bir yan\u0131t da verilmemi\u015ftir.<\/p>\n

DS\u0130\u2019ye sordu\u011fum sorular\u0131m\u0131n tam yan\u0131t\u0131n\u0131 almamakla birlikte bir \u015fey \u00e7ok a\u00e7\u0131k olarak anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. O da verilen yan\u0131ttaki \u201c… in\u015faat tamamland\u0131ktan sonra ger\u00e7ek verilerle yap\u0131lan bir dinamik analiz \u015fu an mevcut de\u011fildir\u201d<\/em><\/strong> c\u00fcmlesinden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi 2001 y\u0131l\u0131ndan bu yana T\u00fcrkiye\u2019de bir \u00e7ok kuvvetli deprem olmas\u0131na ra\u011fmen deprem s\u0131ras\u0131nda barajlarda kaydedilen (varsa) deprem verileri ile yap\u0131lan bir de\u011ferlendirme olmad\u0131\u011f\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla barajlar\u0131m\u0131z\u0131n deprem davran\u0131\u015f \u00f6zelliklerini bilemedi\u011fimizdir. E\u011fer kay\u0131t var da de\u011ferlendirme raporu yoksa o da ayr\u0131ca sorgulanmas\u0131 gereken bir durumdur.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, deprem tehlikesi \u00e7ok y\u00fcksek olan \u00fclkemizde bir ka\u00e7 \u00f6rnek \u00e7al\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131nda y\u00fczlerce baraj\u0131m\u0131z\u0131n ger\u00e7ek depremler s\u0131ras\u0131nda etkisinde kald\u0131\u011f\u0131 deprem hareketlerini kaydeden deprem kay\u0131t cihazlar\u0131na sahip olmad\u0131\u011f\u0131, barajlar\u0131m\u0131z\u0131n bu depremlerde nas\u0131l tepki verdi\u011fi ve hasar yapabilecek sars\u0131nt\u0131 d\u00fczeylerine ula\u015f\u0131l\u0131p ula\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 konusunda bilimsel g\u00f6zleme dayal\u0131 bilgimiz olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, \u015fu anda T\u00fcrkiye\u2019de deprem g\u00fcvenli baraj tasar\u0131m\u0131nda depremlerden elde edilecek ger\u00e7ek verileri kullanma olana\u011f\u0131m\u0131z yoktur. Yani depremler oluyor, barajlar\u0131m\u0131z\u0131 y\u00f6neten sorumlular seyrediyor!<\/p>\n

Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n

– Aldemir, A., Y\u0131lmazt\u00fcrk, S. M., Y\u00fccel, A. R., Binici, B., Ar\u0131c\u0131, Y. ve Akma, A., 2015. Beton Barajlar\u0131n Deprem Davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n \u0130ncelenmesinde Kullan\u0131lan Analiz Metotlar\u0131, \u0130MO Teknik Dergi, 6943-6968, Yaz\u0131<\/p>\n

– Bayraktar, A., Sevim, B. ve Altun\u0131\u015f\u0131k, A.C., 2010. Operasyonel Modal Analiz Y\u00f6ntemi Kullan\u0131larak Berke Baraj\u0131\u2019n\u0131n Deprem Performans\u0131n\u0131n Belirlenmesi, DS\u0130 Teknik B\u00fclteni, say\u0131 108, s. 13-29.<\/p>\n

– Eyido\u011fan, H., Ergin, M., \u00dc\u00e7ok, M. and Ba\u015far, M., 1999. Seismicity of Berke Dam site, southern Turkey: Pre-Filling Stage, In Proceedings of ICOLD International Symposium on Dam Foundations Problems and Solutions,\u00a0 (ed.\u00a0 Turfan), Antalya, 573-580.<\/p>\n

– Eyido\u011fan, H., 2001. 06.2001 Adana, Osmaniye Depremi ve S\u0131r Baraj\u0131ndaki SMA-1 Kay\u0131tlar\u0131n\u0131n Analizi, \u0130T\u00dc Geli\u015ftirme Vakf\u0131 Ara Rapor, \u0130T\u00dc Jeofizik M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u0130stanbul, 20 sayfa.<\/p>\n

– Eyido\u011fan, H., 2002. 10.2001 Adana-Osmaniye Depremi ve S\u0131r Baraj\u0131ndaki SMA-1 Kay\u0131tlar\u0131n\u0131n Analizi, \u0130T\u00dc Geli\u015ftirme Vakf\u0131 Ara Rapor, \u0130T\u00dc Jeofizik M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u0130stanbul, 14 sayfa.<\/p>\n

– Eyido\u011fan, H., 2002. 05.2002 And\u0131r\u0131n-Kahramanmara\u015f Depremi\u00a0 ve S\u0131r Baraj\u0131ndaki SMA-1 Kay\u0131tlar\u0131n\u0131n Analizi, \u0130T\u00dc Geli\u015ftirme Vakf\u0131 Ara Rapor, \u0130T\u00dc Jeofizik M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u0130stanbul, 13 sayfa.<\/p>\n

– Eyido\u011fan, H., 2003. 12.2002 And\u0131r\u0131n-Kahramanmara\u015f Depremi (Md=4.8) ve S\u0131r Baraj\u0131ndaki SMA-1 Kay\u0131tlar\u0131n\u0131n Analizi, \u0130T\u00dc Geli\u015ftirme Vakf\u0131 Ara Rapor, \u0130T\u00dc Jeofizik M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u0130stanbul. 5 sayfa.<\/p>\n

– Eyido\u011fan, H, Ge\u00e7gel, V. and Pabu\u00e7cu, Z., 2010. Correlation Between Water Level Decrease in Atat\u00fcrk Dam, Turkey and\u00a0 0 Earthquake on September 3, 2008, In Proceedings ESC 2010, 6-10 September 2010.\u00a0 Montpellier, France, p 61.<\/p>\n

– G\u00f6kmeno\u011flu, H. ve G\u00fcnd\u00fcz, \u0130., 2014.\u00a0 Il\u0131su Baraj\u0131 ve Hidroelektrik Santrali \u00d6BKD baraj g\u00f6vdesi kaya dolgu \u00f6l\u00e7\u00fcm cihazlar\u0131 tasar\u0131m ve uygulamas\u0131, Orman ve Su \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 Devlet Su \u0130\u015fleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, DS\u0130 Il\u0131su Projesi 16. B\u00f6lge M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, 116 sayfa.<\/p>\n

– MTA Taraf\u0131ndan Yenilenen “T\u00fcrkiye Diri Fay Haritas\u0131”, Bakan Taner Y\u0131ld\u0131z\u2019\u0131n MTA\u2019n\u0131n Yenilenmi\u015f T\u00fcrkiye Diri Fay Haritalar\u0131 hakk\u0131nda yapacaklar\u0131 Bas\u0131n Toplant\u0131s\u0131 i\u00e7in Haz\u0131rlanm\u0131\u015f Bilgi Notu.<\/p>\n

– Nus, L.K., Matsumoto, N. ve Hansen, K.D., 2012. Shaken but not Stirred \u2013 Earthquake Performance of Concrete Dams, Innovative Dam and Levee Design and Construction for Sustainable Water Management, 32nd Annual USSD Conference New Orleans, Louisiana, pp. 1511-1530.<\/p>\n

– \u00d6zmen, B., 2012. T\u00fcrkiye Deprem B\u00f6lgeleri Haritalar\u0131n\u0131n Tarihsel Geli\u015fimi, T\u00fcrkiye Jeoloji B\u00fclteni, Cilt 55, Say\u0131 1, Ocak 2012, Ankara, s. 43-55.<\/p>\n

– S\u00f6mer, A. ve \u00c7a\u011f\u0131ran, \u00d6., 2009. \u0130zmir ve Yak\u0131n \u00c7evresindeki Kuyular\u0131n ve Barajlar\u0131n Afetten Etkilenme Risklerinin \u0130ncelenmesi, \u0130zmir Afet Riskini Azaltma Sempozyumu, \u0130zmir’de Afet Riskini Azaltma Eylem Plan\u0131 \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 7-8 Aral\u0131k 2009, Tepekule Kongre ve Sergi Saray\u0131, \u0130zmir.<\/p>\n

– \u00dclgen, D. ve \u00d6zkan, M.Y., 2004. Akk\u00f6pr\u00fc Baraj\u0131n\u0131n Deprem Davran\u0131\u015f\u0131 ve Kal\u0131c\u0131 Deformasyon Analizi, Zemin Mekani\u011fi ve Temel M\u00fchendisli\u011fi 10. Ulusal Kongresi, 16-17 Eyl\u00fcl 2004, \u0130T\u00dc, \u0130stanbul.<\/p>\n

– TC Orman ve Su \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, DS\u0130 Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, 2012. Baraj Tasar\u0131m\u0131nda Sismik Parametre Se\u00e7im Rehberi, Rehber No: 001, 1. Barajlar Kongresi, 2012, Ankara, 29 sayfa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

21 A\u011fustos 1999 tarihinde H\u00fcrriyet gazetesinde \u015f\u00f6yle bir haber ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131: \u201cBarajlar\u0131m\u0131z deprem s\u0131nav\u0131n\u0131 ge\u00e7ti\u201d. Devlet Su \u0130\u015fleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc (DS\u0130) yetkilisi 17 A\u011fustos 1999 G\u00f6lc\u00fck depreminin deprem b\u00f6lgesi civar\u0131ndaki 48 barajda \u00e7atlak bile meydana gelmedi\u011fini s\u00f6yledi\u011fi i\u00e7in haber ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 b\u00f6yle \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Yine benzer bir haber de, DS\u0130 yetkililerinin 23 Ekim 2011 Van depremi s\u0131ras\u0131nda […]<\/p>\n","protected":false},"author":233,"featured_media":16522,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[180,217,232],"tags":[1960,691,1962,1961],"class_list":["post-16521","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-143-sayi","category-cevre-bilimleri","category-yerbilimleri","tag-baraj","tag-deprem","tag-enerji-santralleri","tag-faya-hatti"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t