66 milyon y\u0131l \u00f6nce, yakla\u015f\u0131k 8 km geni\u015fli\u011finde bir asteroit, saatte yakla\u015f\u0131k 113.000 km h\u0131zla D\u00fcnya\u2019ya \u00e7arpt\u0131, h\u0131zl\u0131 ve buharla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir etki yaratt\u0131. Bu \u00e7arp\u0131\u015fma dinozorlarla birlikte neredeyse b\u00fct\u00fcn karasal ya\u015fam\u0131 yok etti. Jeolojik bir zaman i\u00e7inde, a\u011f\u0131r bir toz bulutu g\u00fcne\u015fin \u00f6n\u00fcn\u00fc kapatt\u0131 ve besin zincirini ba\u015f\u0131ndan sonuna kadar etkileyen bir do\u011fal afet zinciri yaratarak D\u00fcnya\u2019daki t\u00fcrlerin d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn yok olmas\u0131na sebep oldu… Pop\u00fcler teori b\u00f6yle devam ediyor.<\/p>\n
\u015eimdilerde biliminsanlar\u0131, \u00e7arp\u0131\u015fmadan hemen \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fen ve y\u00fcksek ihtimalle t\u00fcrlerin yok olmas\u0131na b\u00fcy\u00fck rol oynayan volkanik bir patlamaya ait deliller buldu. Tak\u0131m, D\u00fcnya \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f en b\u00fcy\u00fck volkanik patlamalardan birinin kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 bulunduran, Hindistan\u2019\u0131n orta bat\u0131 b\u00f6lgesindeki Deccan Traps\u2019deki (traps, basamak demektir) kaya\u00e7lar\u0131n ya\u015flar\u0131n\u0131 kesin olarak tayin etti. Yap\u0131lan analizlere g\u00f6re, volkanizma asteroidin \u00e7arpmas\u0131ndan 250 biny\u0131l \u00f6nce ba\u015flad\u0131 ve \u00e7arpmadan 500 biny\u0131l sonras\u0131na kadar devam etti; toplamda 1,5 milyon km2\u2019 lik lav yay\u0131ld\u0131.<\/p>\n
Uzun s\u00fcreli volkanizma tehlikeli d\u00fczeyde u\u00e7ucu kimyasal maddeyi havaya salm\u0131\u015f, atmosferi ve okyanuslar\u0131 zehirlemi\u015f olabilir. E\u011fer u\u00e7ucu sal\u0131n\u0131m modeli do\u011fruysa, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze benzer bir durumdan bahsedilmektedir. MIT\u2019nin Yer, Atmosfer ve Gezegen Bilimleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc Y\u00fcksek Lisans \u00f6\u011frencisi Eddy, \u201cY\u00fcksek miktarda karbondioksit atmosfere h\u0131zl\u0131ca kar\u0131\u015fmaktad\u0131r. Eninde sonunda bu olay okyanusun asitlenmesine, besin zincirinin taban\u0131n\u0131 olu\u015fturan y\u00fcksek miktarda planktonun \u00f6lmesine neden olur. E\u011fer planktonlar\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131rsak \u00f6l\u00fcmc\u00fcl sonu\u00e7lar ortaya \u00e7\u0131kar\u201d diyor. Deccan Traps\u2019in daha kesin zamanlar\u0131na dayanan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u00f6l\u00fcm nedenleri tam olarak bilinmese de, buradaki b\u00fcy\u00fck patlaman\u0131n dinozorlar\u0131 ortadan kald\u0131rmada \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yor. Sam Bowring \u201cDinozorlar nas\u0131l yok oldu tart\u0131\u015fman\u0131n asla bitmeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum\u201d diyor. Bowring ve Eddy, ayn\u0131 zamanda Princeton \u00dcniversitesi, \u0130svi\u00e7re\u2019deki Lausanne \u00dcniversitesi ve Hindistan\u2019daki Amravati \u00dcniversitesi\u2019ndeki meslekta\u015flar\u0131yla beraber Science\u2019da yay\u0131mlanm\u0131\u015f makalenin de yazarlar\u0131.<\/p>\n
\u0130ki b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131m<\/strong><\/p>\n 1980\u2019den \u00f6nce dinozorlar\u0131n soyunun t\u00fckenmesinin nedeni bilinmiyordu: Bir hipotez b\u00fcy\u00fck bir volkanik patlama sonucunda \u00f6ld\u00fcklerini \u00f6neriyordu (Permiyen ve Trias sonundaki b\u00fcy\u00fck toplu yokolu\u015flarda volkanizman\u0131n rol oynad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir.) Fakat, 1980\u2019de \u0130talya\u2019da, uzaydan gelen materyallerde rastlanan, nadir bulunan bir element olan iridyumun ke\u015ffi, ba\u015fka varsay\u0131mlara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. 90\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda da, bir asteroit \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131yla olu\u015fabilecek bir krater bulunmu\u015ftur. Bir asteroit \u00e7arpmas\u0131n\u0131n, b\u00fcy\u00fck t\u00fcrsel yokolu\u015flara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n MIT ve Princeton ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 Deccan Traps de bulunan kaya\u00e7lar\u0131n ya\u015f\u0131n\u0131 tan\u0131mlamak ve patlaman\u0131n yok olu\u015ftan \u00f6nce mi sonra m\u0131 oldu\u011funu de\u011ferlendirebilmek i\u00e7in y\u00fcksek kesinlikli jeokronoloji kulland\u0131lar. Bowring, \u201c\u00c7\u0131kan sonuca g\u00f6re, dinozorlar\u0131n yok olu\u015funu iki neden de etkilemi\u015ftir\u201d diyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, volkanizman\u0131n y\u00fcksek ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeden 50\u2019den fazla \u00f6rnek kaya\u00e7 toplad\u0131lar. Hem \u00fcst b\u00f6lgelerden, hem a\u015fa\u011f\u0131lardan al\u0131nan \u00f6rneklerde, volkanik katman zirkon i\u00e7ermekteydi. Zirkon kaya\u00e7lar\u0131n ya\u015flar\u0131n\u0131 tayin etmede kesinlik sa\u011flar. Bu, Deccan Traps patlamalar\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 ve biti\u015f zaman\u0131n\u0131 tam olarak anlayabilmek demekti.<\/p>\n Kaya\u00e7 \u00f6rnekleri Princeton ve MIT\u2019de ayr\u0131 ayr\u0131 analiz edildi. Laboratuvarlarda kaya\u00e7lar ezilerek zirkon taneleri milimetrik uzunluklara ayr\u0131ld\u0131lar. Zirkonun ya\u015f\u0131n\u0131 bulmak ve hangi kaya\u00e7tan geldi\u011fini g\u00f6rmek i\u00e7in uranyum izotoplar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc. Her iki laboratuvarda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fma da ayn\u0131 sonucu verdi: Deccan Traps\u2019de asteroit \u00e7arpmas\u0131ndan 250 biny\u0131l \u00f6nce volkanik patlama ba\u015fmlam\u0131\u015f ve \u00e7arpmadan 500 biny\u0131l sonras\u0131na kadar devam etmi\u015fti. Bowning, \u201cAra\u015ft\u0131rmam\u0131z\u0131, 10 biny\u0131ll\u0131k seviyelerde, volkanizman\u0131n \u00f6zel titre\u015fimiyle ve \u00e7evresel de\u011fi\u015fimiyle ili\u015fkilendirerek derinle\u015ftirmeliyiz. Bulgular\u0131m\u0131zla zaman\u0131 iyi \u00e7\u00f6z\u00fcmledi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz, dinozorlar\u0131n yok olu\u015funa bu bulgular\u0131 kullanarak yeni yakla\u015f\u0131mlarla bakacak insanlar \u00e7\u0131kacakt\u0131r\u201d diyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 66 milyon y\u0131l \u00f6nce, yakla\u015f\u0131k 8 km geni\u015fli\u011finde bir asteroit, saatte yakla\u015f\u0131k 113.000 km h\u0131zla D\u00fcnya\u2019ya \u00e7arpt\u0131, h\u0131zl\u0131 ve buharla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir etki yaratt\u0131. Bu \u00e7arp\u0131\u015fma dinozorlarla birlikte neredeyse b\u00fct\u00fcn karasal ya\u015fam\u0131 yok etti. Jeolojik bir zaman i\u00e7inde, a\u011f\u0131r bir toz bulutu g\u00fcne\u015fin \u00f6n\u00fcn\u00fc kapatt\u0131 ve besin zincirini ba\u015f\u0131ndan sonuna kadar etkileyen bir do\u011fal afet zinciri […]<\/p>\n","protected":false},"author":1406,"featured_media":23553,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[168,19,232],"tags":[2894,2893,2895,422],"class_list":["post-1653","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-131-sayi","category-bilim-gundemi","category-yerbilimleri","tag-astreoid","tag-dinazorlar","tag-volkanizma","tag-yerin-evrimi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t