{"id":16770,"date":"2015-12-01T17:05:15","date_gmt":"2015-12-01T15:05:15","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=16770"},"modified":"2018-01-15T17:42:26","modified_gmt":"2018-01-15T14:42:26","slug":"biyolojiden-sosyolojiye-duygular","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/12\/01\/biyolojiden-sosyolojiye-duygular","title":{"rendered":"Biyolojiden sosyolojiye \u2018duygular\u2019"},"content":{"rendered":"

\u201cDuygu teorilerini\u201d evrimsel teoriler ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel teoriler olarak iki par\u00e7a halinde inceleyebiliriz. Evrimsel teoriler, tahmin edebilece\u011fi gibi, duygular\u0131n evrimsel s\u00fcrece katk\u0131s\u0131n\u0131 ve bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde geli\u015fimini incelerken, sosyo-k\u00fclt\u00fcrel teoriler duygular\u0131n sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel davran\u0131\u015flar taraf\u0131ndan nas\u0131l etkilendi\u011fini a\u00e7\u0131klar. <\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cAyakkab\u0131lar\u0131n\u0131 parlat\u0131p tak\u0131m elbise giyebilirsin,
\n<\/em>Sa\u00e7\u0131n\u0131 taray\u0131p pek de ho\u015f g\u00f6r\u00fcnebilirsin,
\n<\/em>Bir g\u00fcl\u00fcmseme arkas\u0131nda y\u00fcz\u00fcn\u00fc saklayabilirsin,
\n<\/em>Saklayamayaca\u011f\u0131n tek \u015fey,
\n<\/em>\u0130\u00e7inde k\u00f6t\u00fcr\u00fcm oldu\u011fun zamand\u0131r<\/em>\u201d<\/p>\n

John Lennon b\u00f6yle s\u00f6ylemi\u015f. Do\u011fru de\u011fil mi? G\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131zda, \u00e7o\u011fu durumda, ruh halimizi d\u0131\u015far\u0131 yans\u0131tmamak i\u00e7in elimizden geleni yapar\u0131z, k\u0131yafetlerden, makyajdan, yalan g\u00fcl\u00fcmsemelere kadar. Ne yaz\u0131k ki bir \u00f6mr\u00fc maske takarak ge\u00e7irmek zordur. \u00d6yle bir an gelir ki, art\u0131k i\u00e7imizdekileri ta\u015f\u0131yamaz hale geliriz. Sinir olsun, sevgi olsun bir \u015feyler art\u0131k fazla gelmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r ve bunlar\u0131 d\u0131\u015far\u0131 vurma ihtiyac\u0131 hissederiz. Kimimiz duygular\u0131n sahibine (ya da bu duygulara sebep olana) d\u00f6ker i\u00e7ini, baz\u0131lar\u0131m\u0131z sanata adar kendini, baz\u0131lar\u0131m\u0131z ise i\u00e7inde tutmaya devam eder duygu yo\u011funlu\u011funa neden olan hislerini (i\u015fleri ne zordur ama). Fakat ne olursa olsun, ne kadar s\u00fcrerse s\u00fcrs\u00fcn o hisler, o duygular insanda de\u011fi\u015fimler yarat\u0131r. Anne Frank\u2019\u0131n Bir Gen\u00e7 K\u0131z\u0131n G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc<\/em>\u2019nde dedi\u011fi gibi \u201chisler asla yok say\u0131lamaz, ne kadar haks\u0131z ve nank\u00f6r g\u00f6r\u00fcnseler de.\u201d<\/p>\n

\"\"
A\u015fk, limbik sistemdeki Singulat girus\u2019un uyar\u0131lmas\u0131 ile oksitosin ve vasopressin hormonlar\u0131n\u0131n salg\u0131lanmas\u0131 sonucu olu\u015fan bir duygu durumu. Ama siz yine de Gustav Klimt\u2019in \u201cThe Kiss\u201d (\u00d6p\u00fcc\u00fck) adl\u0131 tablosuna bak\u0131n.<\/figcaption><\/figure>\n

Sanat\u0131n do\u011fu\u015funa belki de zemin haz\u0131rlam\u0131\u015f olan bu duygu yo\u011funluklar\u0131, bizi di\u011fer hayvanlardan ay\u0131ran ana etmenlerden birisidir asl\u0131nda. Peki, verece\u011fimiz kararlar\u0131 etkileyen bu duygular nas\u0131l olu\u015fuyor? Neden varlar? \u00c7o\u011fu durumda mant\u0131kl\u0131 karar vermemizi engelliyorlarken nas\u0131l oldu da evrimsel s\u00fcre\u00e7 bu durumlar\u0131 destekledi? Ya da en k\u0131sa \u015feklinde soracak olursak: \u201cDuygu\u201d nedir?<\/p>\n

\u015eimdiye kadar sizleri belli bir ruh haline soktuysak ne mutlu bizlere. Fakat buradan itibaren i\u015fin kimyasal ve biyolojik boyutunu inceleyece\u011fiz ve sizlere asl\u0131nda hislerimizin ve duygular\u0131m\u0131z\u0131n basit (ya da karma\u015f\u0131k) biyokimyasal s\u00fcre\u00e7ler dizisi oldu\u011funu g\u00f6sterece\u011fiz. Duygular\u0131n maneviyat\u0131na hayran olan baz\u0131 okurlar\u0131m\u0131z i\u00e7in anlat\u0131lacaklar sinir bozucu olabilir; onlardan \u015fimdiden \u00f6z\u00fcr diliyoruz.<\/p>\n

Duygu \u00fczerine teoriler <\/strong><\/p>\n

\u0130nsano\u011flu kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan beri metafiziksel olgular\u0131 da sorgular. Baz\u0131 duygu durumlar\u0131 da \u201cruh\u201d ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirildi\u011finden, sorgulayanlar\u0131n yollar\u0131 bir noktadan sonra \u201cduygulara\u201d gelmek zorundad\u0131r. Platon\u2019un da yolu bahsetti\u011fimiz konuyla kesi\u015fmi\u015f. Platon \u201cinsan\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131 \u00fc\u00e7 ana kaynaktan beslenir: Arzu, duygular ve bilgi\u201d diyor. Duygular\u0131 ise akl\u0131n z\u0131tt\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Yani belli bir olay\u0131 yarg\u0131lamaya ve neden-sonu\u00e7 ili\u015fkisi kurmaya \u00e7al\u0131\u015fan insanda duygular\u0131n ve akl\u0131n her zaman \u00e7at\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Bu konu \u00fczerine kafa yormu\u015f bir di\u011fer isim ise Charles Darwin. Darwin duygular\u0131n karar mekanizmalar\u0131 \u00fczerine etkisinin, do\u011fal se\u00e7ilimin zorluklar\u0131na kafa tuttu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Ayr\u0131ca duygular\u0131n verdi\u011fimiz kararlar \u00fczerinde pozitif etkilerinin de oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, tabii ki verilecek karar duygu ve mant\u0131k ile birlikte yo\u011fruldu\u011funda.<\/p>\n

Ki\u015fisel d\u00fc\u015f\u00fcncelerin \u00f6tesinde \u201cduygu teorilerini\u201d evrimsel teoriler ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel teoriler olarak iki par\u00e7a halinde inceleyebiliriz. Evrimsel teoriler, tahmin edebilece\u011fi gibi, duygular\u0131n evrimsel s\u00fcrece katk\u0131s\u0131n\u0131 ve bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde geli\u015fimini incelerken, sosyo-k\u00fclt\u00fcrel teoriler duygular\u0131n sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel davran\u0131\u015flar taraf\u0131ndan nas\u0131l etkilendi\u011fini a\u00e7\u0131klar.<\/p>\n

Duygular\u0131<\/strong> tetiklemek<\/strong><\/p>\n

Asl\u0131nda \u201cduygu\u201d dendi\u011finde hepimizin akl\u0131na \u201ca\u015fk\u201d gelecektir. Platon\u2019un s\u00f6z etti\u011fi duygu-ak\u0131l z\u0131tla\u015fmas\u0131n\u0131n en a\u00e7\u0131k \u00f6rne\u011fini \u00e2\u015f\u0131k oldu\u011fumuz zaman ya\u015far\u0131z. Onu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde k\u00f6r olmam\u0131z, duygular\u0131m\u0131z\u0131n mant\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mesinden fazlas\u0131 de\u011fildir. Asl\u0131nda a\u015fk, hayat gibi, biyokimyasal bir s\u00fcre\u00e7ten daha fazlas\u0131 de\u011fildir. Destanlar yazd\u0131rm\u0131\u015f olan, duygular\u0131n efendili\u011fini korku ile payla\u015fan a\u015fk\u0131 bu kadar basite indirgemek biraz komik ka\u00e7\u0131yor, evet. Ancak ne yaz\u0131k ki ger\u00e7ek\u00e7i olmam\u0131z gerekiyor, en az\u0131ndan bu yaz\u0131da.<\/p>\n

S\u00f6z etti\u011fimiz biyokimyasal s\u00fcre\u00e7 merkezi sinir sistemimizin d\u0131\u015far\u0131s\u0131nda tetikleniyor. Duyaca\u011f\u0131m\u0131z bir m\u00fczik, alaca\u011f\u0131m\u0131z bir koku, tabii ki en etkilisi olan ma\u015fuku g\u00f6rmek bu s\u00fcreci ba\u015flatabiliyor. Duyu organlar\u0131m\u0131za gelen uyart\u0131lar sinir h\u00fccrelerimizin yard\u0131m\u0131yla beynimize iletiliyor. \u0130letilen uyart\u0131lar limbik sistemimize ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda ise art\u0131k hormonlar salg\u0131lan\u0131yor ve i\u015f i\u015ften ge\u00e7mi\u015f oluyor. \u0130\u015fte ona kar\u015f\u0131 olan hislerimizi hat\u0131rlad\u0131k! Hormonlar\u0131n v\u00fccudumuzun her noktas\u0131na itinayla ula\u015fabilmesinden \u00f6t\u00fcr\u00fc, ne ac\u0131d\u0131r ki hislerimizi kolay kolay unutam\u0131yoruz, can\u0131m\u0131z\u0131 yak\u0131yor olsalar da.<\/p>\n

\"\"
Hayatta kalmam\u0131za do\u011frudan etki eden \u201ckorku\u201d duygusuna \u00e7ok \u015fey bor\u00e7luyuz. (Edvard Munch\u2019un \u201cThe Scream\u201d (\u00c7\u0131\u011fl\u0131k) adl\u0131 tablosu).<\/figcaption><\/figure>\n

Peki, s\u00fcre\u00e7 bu kadar basit i\u015fliyorsa neden farkl\u0131 duygular mevcut? Limbik sistem duygular\u0131 d\u00fczenleyen bir beyin b\u00f6lgesidir. Ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi bir sistemdir, yani bir\u00e7ok b\u00f6lgeyi i\u00e7erisinde bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Uyart\u0131 limbik sisteme ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, sistemde ili\u015fkili olan k\u0131sma iletilir ve ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeyi anl\u0131k olarak aktive eder. Bu aktivite sonucunda hormon sal\u0131n\u0131m\u0131 tetiklenir ve v\u00fccudumuz sal\u0131nan hormona g\u00f6re fizyolojik tepkiler vermeye ba\u015flar. Uyart\u0131lara ev sahipli\u011fi yapan b\u00f6lgelerin \u00e7e\u015fitli ve birbirinden farkl\u0131 olmas\u0131 birden fazla duygunun olu\u015fmas\u0131na da \u00f6nayak olur.<\/p>\n

Tekrar a\u015fka d\u00f6nelim. Bu do\u011frultuda a\u015fk, limbik sistemdeki Singulat girus\u2019un uyar\u0131lmas\u0131 ile oksitosin ve vasopressin hormonlar\u0131n\u0131n salg\u0131lanmas\u0131 sonucu olu\u015fan bir duygu durumu. Ancak Singulat girus tek merkez de\u011fil, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmayan bir \u015fekilde, beynimizdeki \u00f6d\u00fcl mekanizmas\u0131 ile ili\u015fkili k\u0131s\u0131mlar\u0131n da \u00e2\u015f\u0131k olma durumunda aktivite g\u00f6sterdi\u011fi biliniyor. Belki de bu y\u00fczden \u00e2\u015f\u0131k olmak ve sevilmek ho\u015fumuza gidiyor.<\/p>\n

Ancak a\u015fk tek duygu de\u011fil. Yani hayat a\u015fktan ibaret de\u011fil. Hayatta kalmam\u0131za do\u011frudan etki eden \u201ckorku\u201d duygusuna \u00e7ok \u015fey bor\u00e7luyuz. Bu duygunun da s\u00fcreci a\u015fk ile ayn\u0131 \u015fekilde i\u015fliyor. Fakat a\u015fktan farkl\u0131 olarak korku, limbik sistemin amigdala b\u00f6lgesinin aktive olmas\u0131 sonucu olu\u015fuyor. Bu b\u00f6lge, \u00fcretimini tetikledi\u011fi adrenalin ve n\u00f6radrenalin hormonlar\u0131 sayesinde v\u00fccudu \u201csava\u015f ya da ka\u00e7\u201d durumuna haz\u0131rl\u0131yor ve bu s\u00fcre\u00e7te ba\u015far\u0131l\u0131 olan bireyler, tehlikeli durumdan kurtularak, genlerini sonraki nesle aktarmay\u0131 ba\u015farabiliyor.<\/p>\n

Baz\u0131 durumlarda ise ka\u00e7mak ne yaz\u0131k ki i\u015fe yaram\u0131yor ve i\u00e7imizdekileri d\u0131\u015far\u0131 d\u00f6kmemiz gerekiyor. Burada ise jest ve mimikler devreye giriyor.<\/p>\n

Duygu yans\u0131malar\u0131<\/strong><\/p>\n

Utanga\u00e7 biriyseniz be\u011fendi\u011finiz bir insana a\u00e7\u0131lmak sizin i\u00e7in son derece zor bir i\u015ftir. Belki de bu y\u00fczden onunla konu\u015fmak yerine g\u00f6zlerine bakmay\u0131, ona g\u00fcl\u00fcmsemeyi tercih edersiniz. Muhtemelen kar\u015f\u0131daki de bunu anlayacak ve belki de ilk ad\u0131m\u0131 o atacakt\u0131r. Asl\u0131nda do\u011fal ortamda olan da bundan \u00e7ok farkl\u0131 de\u011fil. Tabii \u00e7o\u011fu hayvan mimikler yerine v\u00fccut dilini kullanmay\u0131 tercih ediyor. Kar\u015f\u0131 cinsi etkilemek i\u00e7in yap\u0131lan v\u00fccut hareketlerinin geneline kur diyoruz. E\u011fer kur yapmay\u0131 becerebiliyorsan\u0131z muhtemelen neslinizi de devam ettirmeyi becereceksiniz. Ku\u015flarda kur yaparak kar\u015f\u0131 taraf\u0131 etkilemeye \u00e7al\u0131\u015fmak \u00e7ok yayg\u0131n. Bir\u00e7ok ku\u015f t\u00fcr\u00fcnde, genelde erkekler olmak \u00fczere, bireyler kanat \u00e7\u0131rparak, kar\u015f\u0131 cinse kar\u015f\u0131 dans ederek ve baz\u0131 t\u00fcrlerde ses \u00e7\u0131kararak kur yapma a\u015famas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. Kar\u015f\u0131 cins de bu kurdan tatmin olursa art\u0131k bir \u00e7ift oluyorlar.<\/p>\n

\"\"
Havada kur yapan ku\u015f.<\/figcaption><\/figure>\n

Ancak ne yaz\u0131k ki her t\u00fcrde sadece kur yapmak yetmiyor. \u00d6zellikle de memelilerde, \u00e7iftle\u015fmek i\u00e7in bir rakiple kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmek \u00e7ok yayg\u0131n. Ancak t\u00fcr\u00fcn devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak ad\u0131na bireyler genel olarak fiziksel temasta bulunmuyorlar. \u0130\u015fe rakibi tartmakla ba\u015flan\u0131yor. Tartma esnas\u0131nda taraflar testosteronun katk\u0131lar\u0131yla olu\u015fan sesleri \u00e7\u0131karmaya ba\u015fl\u0131yor, \u00fcreme i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcn\u00fcn verdi\u011fi heyecanla y\u00fcz ifadeleri ve duru\u015flar\u0131 de\u011fi\u015fiyor, kendilerini oldu\u011fundan daha b\u00fcy\u00fck g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bu s\u00fcrecin sonunda bir taraf pes ediyor ve di\u015fisini g\u00fc\u00e7l\u00fc erke\u011fe b\u0131rak\u0131yor. Elbette zaman zaman iki taraf da pes etmiyor. \u0130\u015fte bu sefer k\u0131ran k\u0131rana bir m\u00fccadele ya\u015fan\u0131yor ve bu m\u00fccadele bir taraf\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne dek s\u00fcrebiliyor. \u0130ki durumda da g\u00fc\u00e7l\u00fc olan kazan\u0131yor ve neslini devam ettirmeye hak kazanm\u0131\u015f oluyor. Cinsel se\u00e7ilim a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u00e7erideki duygular\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde d\u0131\u015far\u0131ya yans\u0131tmak e\u015f bulmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli. Ancak i\u015f grubu korumaya geldi\u011finde, mimikler ve v\u00fccut hareketleri daha da \u00f6nem kazan\u0131yor. Grup yok olacaksa \u00fcremek neye yarar!<\/p>\n

\"\"
Sadece kur yapmak yetmiyor. Ba\u015fta memelilerde olmak \u00fczere bir\u00e7ok t\u00fcrde \u00e7iftle\u015fmek i\u00e7in bir rakiple kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmek \u00e7ok yayg\u0131n.<\/figcaption><\/figure>\n

Gruplar halinde ya\u015famak tamamen g\u00fcvenli de\u011fildir, bireyler tehditle her an kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Tehdit durumlar\u0131nda, i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel olarak, yavrular korunur. Buna kendi do\u011fam\u0131zda da rastlamak m\u00fcmk\u00fcn. Kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bir tehdidi gruptan, \u00f6zellikle de yavrulardan uzak tutmak i\u00e7in yine y\u00fcz ifadeleri ve \u00e7\u0131kar\u0131lan sesler devreye girer. Grubun g\u00fc\u00e7l\u00fc bireyleri, grubu korumak ad\u0131na, tehditten ka\u00e7may\u0131 de\u011fil, onunla sava\u015fmay\u0131 tercih ederler. Tabii ki d\u00fcelloyu fiziksel temasa girmeden kazanmak iki taraf\u0131n da tercihi, ancak savunan t\u00fcr\u00fcn d\u00fcellodan ka\u00e7ma l\u00fcks\u00fc ne yaz\u0131k ki yok. Bu sefer de adrenalin hormonunun katk\u0131lar\u0131yla olu\u015fan sesler ve y\u0131rt\u0131c\u0131 hareketler tehdide kar\u015f\u0131 sergileniyor. Bu \u015fekilde veya sava\u015farak tehdit yuvadan uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor ve grup ya\u015fam\u0131na devam ediyor. G\u00fc\u00e7 g\u00f6sterisi yetersiz kald\u0131\u011f\u0131nda ise hazin son ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oluyor.<\/p>\n

Uzun laf\u0131n k\u0131sas\u0131, y\u00fcz ifadeleri ve duygular\u0131 olu\u015fturan biyolojik s\u00fcre\u00e7ler cinsel se\u00e7ilim ve do\u011fal se\u00e7ilim ile destekleniyor. Bu yetene\u011fe sahip olanlar hayatta kalma ve \u00fcreme olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 y\u00fckseltiyor, sahip olduklar\u0131 yetenekleri sonraki nesle aktarmay\u0131 ba\u015far\u0131yor. E\u011fer y\u00fcz ifadeleri, yeni nesle aktar\u0131lan di\u011fer \u00e7o\u011fu yetenek gibi, pop\u00fclasyondaki bireylere bu tarz avantajlar sa\u011flamasayd\u0131 muhtemelen evrimle\u015fmezdi, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar var olmaya devam etmezdi. Asl\u0131na bakarsak, mimikler bu canl\u0131lar\u0131n hormonlar\u0131n\u0131n tetiklemesi sonucu olu\u015fan birer ara\u00e7lard\u0131r. Yani, evrimle\u015fen duygular, zamanla bireylere bu yetenekleri kazand\u0131r\u0131yor. T\u00fcm bu verdi\u011fimiz \u00f6rnekleri duygulara uyarlamak da m\u00fcmk\u00fcn. Ancak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, duygular\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, ka\u00e7mak gibi bir se\u00e7ene\u011finizin olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda, mimikler olmaks\u0131z\u0131n pek de avantaj sa\u011fl\u0131yormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.<\/p>\n

Sosyalle\u015fen duygular<\/strong><\/p>\n

Duygular\u0131n neden var oldu\u011funu evrim ile anlatmak m\u00fcmk\u00fcn. Ancak duygular\u0131n neden bu kadar \u00e7e\u015fitli oldu\u011funu evrimi kullanarak anlatmak, deveye hendek atlatmaktan daha zor olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc insano\u011flu bir seviyeden sonra art\u0131k do\u011fal se\u00e7ilimi k\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r ve evrimin takip edemeyece\u011fi derecede h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fim g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Nihayetinde Homo sapiens<\/em> ba\u015far\u0131l\u0131 \u015fekilde sosyalle\u015fmi\u015ftir. Sosyalle\u015fen insan gruplar\u0131 zamanla kendi k\u00fclt\u00fcrlerini olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. Ancak fizyolojik \u00f6zelliklerin aksine k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zellikleri sonraki nesle aktarmak i\u00e7in genleri kullanmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. K\u00fclt\u00fcr\u00fcn devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yeni do\u011fan bireyler o k\u00fclt\u00fcr\u00fcn de\u011ferlerine maruz kalmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Pasifik\u2019te k\u00fc\u00e7\u00fck bir adada ya\u015fayan Ifaluklar\u0131n sahip oldu\u011fu bir duygu var. Antropolog Catherine Lutz bu duyguya \u201cfago\u201d ismini vermi\u015f. Fago merhamet, a\u015fk veya h\u00fcz\u00fcn yerine kullan\u0131l\u0131yor bu toplulukta.<\/figcaption><\/figure>\n

Sosyologlara g\u00f6re duygular toplumun ve toplumun sahip oldu\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn olu\u015fturdu\u011fu bir fenomendir ve bireyler bu fenomeni deneyimleyerek \u00f6\u011frenirler. Bu a\u00e7\u0131klama baz\u0131 durumlar\u0131 en iyi ifade eden a\u00e7\u0131klamad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Pasifik\u2019te k\u00fc\u00e7\u00fck bir adada ya\u015fayan Ifaluklar\u0131n sahip oldu\u011fu bir duygu var. Antropolog Catherine Lutz bu duyguya \u201cfago\u201d ismini vermi\u015f. Fago merhamet, a\u015fk veya h\u00fcz\u00fcn yerine kullan\u0131l\u0131yor bu toplulukta. Bizim toplumumuza bakacak olursak bu tarz bir duyguya sahip de\u011filiz. Ancak i\u00e7imizden birisi Ifaluk\u2019da b\u00fcy\u00fcseydi muhtemelen \u201cfagoyu\u201d deneyimleyecek ve \u00f6\u011frenecekti.<\/p>\n

Ayr\u0131ca s\u00f6z etti\u011fimiz \u00f6rnekten, \u00e7ok farkl\u0131 duygular\u0131n var olmas\u0131n\u0131n toplumlar\u0131n \u00e7ok farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlere sahip olmas\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131 sonucunu da \u00e7\u0131karabiliriz. E\u011fer ba\u015fka t\u00fcrler bizlerden daha az duyguya sahipse, bunun nedeni bizler kadar b\u00fcy\u00fck ve sosyal gruplar halinde ya\u015fam\u0131yor olmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Sosyologlar\u0131n bir di\u011fer iddias\u0131 duygular\u0131n ve onlar\u0131n ifadelerinin toplumsal normlara, de\u011ferlere ve beklentilere g\u00f6re \u015fekillenmesi. Yani biraz \u00f6nceki \u00f6rne\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131rsak Ifaluklar\u0131n sahip oldu\u011fu fago duygusu, ya da ifade \u015fekli, onlar\u0131n eskiden beri gelen k\u00fclt\u00fcrlerinin ve de\u011ferlerinin birikimi sonucu olu\u015fmu\u015ftur. Bu da yine \u00e7ok farkl\u0131 toplumlarda baz\u0131 duygular\u0131n \u00e7ok farkl\u0131 \u015fekilde ifade edilmesinin nedenidir.<\/p>\n

Bunlar\u0131n yan\u0131nda elbette ki evrensel duygular ve onlar\u0131n evrensel ifade bi\u00e7imleri de vard\u0131r. Asl\u0131nda bu, din, dil, \u0131rk ay\u0131rmaks\u0131z\u0131n bizleri birle\u015ftiren bir olgu. D\u00fcnya\u2019n\u0131n istedi\u011finiz yerine de gitseniz, bir insan\u0131n \u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlayabilir, sevindi\u011finde siz de onunla bu sevinci payla\u015fabilirsiniz. B\u00f6yle zamanlarda asl\u0131nda hepimizin \u201cinsan\u201d oldu\u011fu akl\u0131m\u0131za gelecektir.<\/p>\n

Duygular\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc k\u0131saca b\u00f6yle. Ba\u015flarda hayatta kalmaya yararken, insano\u011flu ile birlikte evrimle\u015ferek sosyal hayvan olman\u0131n en \u00f6nemli kriterlerinden birini olu\u015fturdular. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar d\u00f6rt koldan di\u011fer hayvanlarda da duygular\u0131 ve onlar\u0131 nas\u0131l ifade ettiklerini ar\u0131yorlar. Her ge\u00e7en g\u00fcn elimize yeni bilgiler ge\u00e7iyor ve bu bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda D\u00fcnya \u00fczerinde var olan her canl\u0131n\u0131n duygulara sahip oldu\u011funu \u00f6\u011freniyoruz. Bizlere d\u00fc\u015fen g\u00f6rev ise bencillik etmeyerek onlar\u0131 da kanatlar\u0131m\u0131z\u0131n alt\u0131na almak sadece. Asl\u0131nda, zor bir g\u00f6rev de\u011fil\u2026<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

– http:\/\/www.theatlantic.com\/health\/archive\/2014\/02\/new-research-says-there-are-only-four-emotions\/283560\/<\/p>\n

– http:\/\/www.affective-sciences.net\/system\/files\/biblio\/1995_Scherer_Genstudies_Plato.pdf<\/p>\n

– http:\/\/www.iep.utm.edu\/emotion\/#H4<\/p>\n

– https:\/\/www.boundless.com\/sociology\/textbooks\/boundless-sociology-textbook\/socialization-4\/learning-personality-morality-and-emotions-45\/sociology-of-emotion-279-8239\/<\/p>\n

– http:\/\/onlinelibrary.wiley.com\/store\/10.1002\/cd.271\/asset\/271_ftp.pdf;jsessionid=D409DD3C8677A7B47205A2BFF1A9F77E.f04t02?v=1&t=icwcmbfo&s=9c55617b1c02a1ef77592b51e3438c5265f28f41<\/p>\n

– http:\/\/www.jstor.org\/stable\/2786901?seq=1#page_scan_tab_contents<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cDuygu teorilerini\u201d evrimsel teoriler ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel teoriler olarak iki par\u00e7a halinde inceleyebiliriz. Evrimsel teoriler, tahmin edebilece\u011fi gibi, duygular\u0131n evrimsel s\u00fcrece katk\u0131s\u0131n\u0131 ve bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde geli\u015fimini incelerken, sosyo-k\u00fclt\u00fcrel teoriler duygular\u0131n sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel davran\u0131\u015flar taraf\u0131ndan nas\u0131l etkilendi\u011fini a\u00e7\u0131klar.   \u201cAyakkab\u0131lar\u0131n\u0131 parlat\u0131p tak\u0131m elbise giyebilirsin, Sa\u00e7\u0131n\u0131 taray\u0131p pek de ho\u015f g\u00f6r\u00fcnebilirsin, Bir g\u00fcl\u00fcmseme arkas\u0131nda y\u00fcz\u00fcn\u00fc saklayabilirsin, […]<\/p>\n","protected":false},"author":641,"featured_media":16771,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[179,21,218],"tags":[197,1159,2002,380],"class_list":["post-16770","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-142-sayi","category-biyoloji","category-sosyoloji","tag-biyoloji","tag-duygu","tag-duygu-teorileri","tag-sosyoloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t