{"id":16786,"date":"2015-12-01T13:32:26","date_gmt":"2015-12-01T11:32:26","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=16786"},"modified":"2018-01-16T13:36:05","modified_gmt":"2018-01-16T10:36:05","slug":"dunyanin-en-neseli-dertleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/12\/01\/dunyanin-en-neseli-dertleri","title":{"rendered":"D\u00fcnyan\u0131n en ne\u015feli dertleri\u2026"},"content":{"rendered":"

D\u00fcnyan\u0131n T\u00fcm Dertleri<\/em>! Raflarda ilk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde bizzat bana y\u00f6nelik bir \u00e7a\u011fr\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm bunun. Elbette beni \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yordu d\u00fcnyan\u0131n t\u00fcm dertleri, elbette ben y\u00fcklenecektim d\u00fcnyan\u0131n tasas\u0131n\u0131; kimseye b\u0131rakamazd\u0131m bu \u00e7ileli y\u00fck\u00fc\u2026<\/p>\n

Gelin g\u00f6r\u00fcn ki D\u00fcnyan\u0131n T\u00fcm Dertleri<\/em> bir ne\u015fe kayna\u011f\u0131 oldu benim i\u00e7in (Evet, hayat ironilerle dolu). Zira Marcus Chown\u2019n\u0131n s\u00f6zc\u00fckleri ne\u015feyle \u00e7\u0131nl\u0131yor; dili \u00f6yle k\u0131vrak ve \u015fen ki harflerin kahkahas\u0131n\u0131 duyuyorsunuz her sat\u0131rda. En \u00e7etrefilli, en karma\u015f\u0131k konu (bir itiraf: kuantum kuram\u0131) ku\u015f t\u00fcy\u00fc gibi ok\u015fuyor sizi yazar\u0131n anlat\u0131m\u0131yla. Her \u015fey anla\u015f\u0131labilir hale geliyor; en az\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcre boyunca. San\u0131r\u0131m Chown da bunun fark\u0131nda: \u201cBenim marifetimse, karma\u015f\u0131k fizi\u011fi, otob\u00fcste yan\u0131mda seyahat eden birine anlatabilmemdir (Belki de, otob\u00fcste benim yan\u0131ma oturma talihsizli\u011fine u\u011fram\u0131\u015f<\/em> birine demem gerekirdi.)\u201d<\/p>\n

\u0130ngiliz fizik\u00e7i Chown pop\u00fcler bilim kitaplar\u0131yla halihaz\u0131rda \u00fcn kazanm\u0131\u015f, New Scientist<\/em> dergisine kozmoloji dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 yapan yetenekli ve parlak bir bilimadam\u0131. D\u00fcnyan\u0131n T\u00fcm Dertleri<\/em>ni s\u0131rtlama \u00e7abas\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor \u00f6ns\u00f6zde: \u201cBilgiyle dolup ta\u015fan toplumumuzda her \u015feyin yan\u0131n\u0131zdan y\u00fcksek h\u0131zl\u0131 bir tren gibi ge\u00e7ip gitti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsan\u0131z kitab\u0131m, yirmi birinci y\u00fczy\u0131lda i\u015flerin nas\u0131l y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc konusundaki bilgilerinizi h\u0131zl\u0131 ve ac\u0131s\u0131z bi\u00e7imde g\u00fcncelleyebilir. Bu kitap, nihayetinde, bir insan\u0131n her \u015feyi anlama \u00e7abas\u0131ndan ibarettir. Yok, asl\u0131nda bunu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olur. Kitap, Bir \u0130nsan\u0131n Hemen Her \u015eeyi Anla(t)ma Giri\u015fimi \u2013 Birinci Cilt olarak nitelendirilebilir.\u201d<\/p>\n

Do\u011frusu birinci cilde hayli dert s\u0131\u011fd\u0131rm\u0131\u015f Chown; canl\u0131lar\u0131n i\u015fleyi\u015finden maddenin yap\u0131s\u0131na, kapitalizmden jeolojiye, fizik yasalar\u0131ndan kozmolojiye ne ararsan\u0131z kar\u015f\u0131n\u0131zda. Ba\u015fl\u0131klar\u0131yla insan\u0131 a\u00e7g\u00f6zl\u00fc bir okuma hevesine kapt\u0131ran Chown, her b\u00f6l\u00fcm\u00fcn hakk\u0131n\u0131 vermi\u015f. Sat\u0131rlar\u0131n\u0131n ayd\u0131nl\u0131k ve co\u015fkulu enerjisini en karma\u015f\u0131k konularda bile korumu\u015f, bu da bilime d\u0131\u015far\u0131dan bakan merakl\u0131lar\u0131 (ve elbette i\u00e7eriden bakanlar\u0131) y\u00fcreklendiren bir okuma keyfi ya\u015fat\u0131yor. Hani neredeyse, insan\u0131n metrob\u00fcste, yan\u0131nda oturana (ya da ayakta, yap\u0131\u015f\u0131k olarak istiflendi\u011fi o herkesten yak\u0131n yabanc\u0131ya) karma\u015f\u0131k fizik anlatas\u0131 geliyor. (Denemeniz \u00f6nerilmez, rahats\u0131z edici sonu\u00e7lar do\u011furabiliyor.)<\/p>\n

Elbette kitab\u0131n okuru bu denli \u015fen ve g\u0131d\u0131klay\u0131c\u0131 bi\u00e7imde kavramas\u0131nda \u00e7evirmenin katk\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fck; Zeynep Ar\u0131k Tozar\u2019\u0131 tebrik etmeden olmaz (baz\u0131 \u00e7evirmenleri k\u0131skand\u0131rm\u0131\u015f olabilece\u011fini itiraf etmeliyim). Kitab\u0131n edit\u00f6ryel \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve tasar\u0131m\u0131 da titizlikle yap\u0131lm\u0131\u015f; bir tebrik ve te\u015fekk\u00fcr de Domingo ekibine.<\/p>\n

Bunca s\u00f6z\u00fcn \u00fcst\u00fcne kitaptan tad\u0131ml\u0131k sunmamak yazara da kitaba da haks\u0131zl\u0131k olur. O halde buyrun.<\/p>\n

\u00d6nce en e\u011flenceli konu, cinsellik:<\/p>\n

\u201cBiyologlara g\u00f6re cinsler aras\u0131ndaki temel fark, gametlere dayan\u0131r. Hareket yetene\u011fi olmayan -ve yumurta h\u00fccresi ya da ovum olarak bilinen- b\u00fcy\u00fck gametleri \u00fcreten tarafa di\u015fi, hareketli – ve sperm olarak bilinen- k\u00fc\u00e7\u00fck gametleri \u00fcreten tarafa erkek denir.\u201d Sizce de bu, bir\u00e7ok \u015feyi a\u00e7\u0131klam\u0131yor mu? Al\u0131n size bir ili\u015fkiler incelemesinin anahtar c\u00fcmlesi\u2026 (Bu incelemeyi hevesli arkada\u015flara b\u0131rak\u0131yorum.)<\/p>\n

\u201cErkek, testosteronun bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr, fazladan bir gene sahip di\u015fidir. Ve en ma\u00e7osu da dahil olmak \u00fczere, her erkek, varolu\u015funun ilk 40 g\u00fcn\u00fcnde di\u015fil yan\u0131yla temasta olmu\u015ftur.\u201d Evet, bu ger\u00e7ekten bir\u00e7ok \u015feyi a\u00e7\u0131kl\u0131yor\u2026<\/p>\n

Peki, ya yere batas\u0131ca kapitalizm: \u201c\u0130nsanlar\u0131n emeklerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi temel bir \u015fey bile pazar g\u00fc\u00e7lerince de\u011fil de siyasi kararlarla belirleniyorsa, serbest pazar denen \u015fey hayali bir yarat\u0131k olsa gerek. Pazar, d\u00fcnyan\u0131n her yerinde d\u0131\u015far\u0131dan dayat\u0131lan d\u00fczenlemelerle s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya dizginlenir. Hi\u00e7bir yerde serbest olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, hi\u00e7bir uygar \u00fclke de serbest olmas\u0131na izin vermez.\u201d<\/p>\n

En sanc\u0131l\u0131 konu, zaman: \u201cZaman, uzay ve \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 evrende ne kadar ge\u00e7erliyse, D\u00fcnya\u2019da da o kadar ge\u00e7erlidir. \u00d6nemli bir fark, D\u00fcnya\u2019daki uzakl\u0131klar\u0131n \u00e7ok daha k\u0131sa olmas\u0131d\u0131r. Konu\u015fmakta oldu\u011funuz bir arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fcn g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc size ta\u015f\u0131yan \u0131\u015f\u0131k, g\u00f6zlerinize saniyenin milyarda birinden k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde ula\u015f\u0131r. Bu, beyninizce alg\u0131lanabilecek en k\u0131sa zaman aral\u0131\u011f\u0131ndan 10 milyon kat daha k\u0131sa bir s\u00fcredir. Sonu\u00e7ta gecikmeyi fark etmezsiniz bile. B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli evrende kesinlikle var olmayan \u2018\u015fimdi\u2019 kavram\u0131, D\u00fcnya\u2019daki \u00e7o\u011fu durum i\u00e7in olduk\u00e7a iyi bir kestirimdir ve i\u015fimizi g\u00f6r\u00fcr. D\u00fcnyadayken hepimizin ayn\u0131 \u2018\u015fimdi\u2019 i\u00e7inde ya\u015famakta oldu\u011funu g\u00fcvenle varsayabiliriz.<\/p>\n

\u00d6yle mi acaba?\u201d<\/p>\n

Bir\u00e7ok ac\u0131 nedenden, y\u0131prat\u0131c\u0131 ko\u015fuldan ve a\u015f\u0131lmaz korkudan \u00f6t\u00fcr\u00fc hay\u0131r, pek de \u00f6yle de\u011fil. Ama bu h\u00fcz\u00fcnl\u00fc sat\u0131rlar Chown\u2019\u0131n metnini g\u00f6lgelemesin; bu konuyu ba\u015fka bir \u2018zamana\u2019 b\u0131rakal\u0131m\u2026<\/p>\n

Ve son olarak, kara deliklere d\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015f bir dipnot olarak evren: \u201cGeleneksel yakla\u015f\u0131m bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, evrenin tahmin etti\u011fimizden \u00e7ok daha az bilgi i\u00e7erdi\u011fi, yani incelikli bir ya\u011fl\u0131boya tablodan \u00e7ok, bir eskize benzedi\u011fi \u015feklinde yorumlar. Daha u\u00e7 bir yorum ise, evrenin ger\u00e7ekte bir hologram, 3-boyutlu bir evren yan\u0131lsamas\u0131n\u0131 do\u011furan ve kozmik ufukta saklanm\u0131\u015f 2-boyutlu bir nesne oldu\u011fu yolundad\u0131r. Sonu\u00e7ta ya bu 2-boyutlu d\u00fczlemin \u00fczerinde 3-boyutlu oldu\u011fumuz yan\u0131lsamas\u0131yla ya\u015famaktay\u0131zd\u0131r ya da evrenimiz, bu 2-boyutlu d\u00fczlemin bir 3-boyutlu izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcd\u00fcr. \u00d6zetle siz, ben ve geriye kalan herkes dev bir hologramda ya\u015f\u0131yor olabiliriz. Kara delikler, fazla \u00f6zel ve ayr\u0131ks\u0131 g\u00f6ksel nesneler olmak \u015f\u00f6yle dursun, bizi ve g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 derinden etkileyebilecek olu\u015fumlard\u0131r. Kara delikler, tam anlam\u0131yla evrenin efendileridir.\u201d<\/p>\n

– D\u00fcnyan\u0131n T\u00fcm Dertleri, -Bir \u0130nsanin Hemen Her \u015eeyi Anlatma Giri\u015fimi-<\/em>, Marcus Chown, \u00c7ev. Zeynep Ar\u0131k Tozar, Domingo Yay\u0131nlar\u0131, 2015, 384 s.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

D\u00fcnyan\u0131n T\u00fcm Dertleri! Raflarda ilk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde bizzat bana y\u00f6nelik bir \u00e7a\u011fr\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm bunun. Elbette beni \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yordu d\u00fcnyan\u0131n t\u00fcm dertleri, elbette ben y\u00fcklenecektim d\u00fcnyan\u0131n tasas\u0131n\u0131; kimseye b\u0131rakamazd\u0131m bu \u00e7ileli y\u00fck\u00fc\u2026 Gelin g\u00f6r\u00fcn ki D\u00fcnyan\u0131n T\u00fcm Dertleri bir ne\u015fe kayna\u011f\u0131 oldu benim i\u00e7in (Evet, hayat ironilerle dolu). Zira Marcus Chown\u2019n\u0131n s\u00f6zc\u00fckleri ne\u015feyle \u00e7\u0131nl\u0131yor; dili \u00f6yle k\u0131vrak […]<\/p>\n","protected":false},"author":632,"featured_media":16787,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[179,513],"tags":[482,197,288,210],"class_list":["post-16786","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-142-sayi","category-kitapcil","tag-bilim","tag-biyoloji","tag-fizik","tag-kitap"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t