\u201cT\u00fcrkiye\u2019de siyasal iktidar kimdir?\u201d sorusunun yan\u0131t\u0131 basittir. Bu \u00fclkede siyasal g\u00fcc\u00fc elinde tutan bir parti, y\u00f6neticileri atayan bir h\u00fck\u00fcmet, bir ba\u015fbakan, bir\u00e7ok bakan ve cumhurba\u015fkan\u0131 vard\u0131r. Valileri, y\u00fcksek yarg\u0131y\u0131, devletin \u00e7e\u015fitli kademelerindeki binlerce y\u00f6neticiyi atayan bir ayg\u0131t, bu ayg\u0131t\u0131n kolluk g\u00fcc\u00fc, ideolojisi ve d\u00fcnyaya bakt\u0131\u011f\u0131 pencere vard\u0131r. \u201cSiyasal iktidar\u201d dendi\u011finde \u00e7ok kabaca akla bunlar gelir.<\/p>\n
Peki T\u00fcrkiye\u2019de edebiyat alan\u0131nda bir iktidar var m\u0131d\u0131r? Tart\u0131\u015fmas\u0131z vard\u0131r. Edebiyatta kimler ya da hangi anlay\u0131\u015f iktidardad\u0131r? Bir \u00fclkenin edebiyat\u0131n\u0131 hangi ki\u015fi, mekanizma veya kurumlar belirler? Yay\u0131nevleri, gazetelerin k\u00fclt\u00fcr-sanat sayfalar\u0131, kitap ekleri, edebiyat dergileri, edebiyat \u00f6d\u00fclleri, ele\u015ftirmenler, \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lan yazarlar, en \u00e7ok satan kitaplar\u2026 Listeyi uzatmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu organlar\u0131 kimler elinde tutmaktaysa, bu organlar\u0131 kimler kontrol ediyorsa, bu mecralarda kimin anlay\u0131\u015f\u0131 hakimse edebiyatta iktidar olanlar da onlard\u0131r. Konuyu daha da somutla\u015ft\u0131ral\u0131m.<\/p>\n
Gazetelerin k\u00fclt\u00fcr sanat sayfalar\u0131nda hangi tip kitaplar tan\u0131t\u0131l\u0131r? Kitap eklerinde hangi anlay\u0131\u015ftaki kitaplar ve yazarlar tan\u0131t\u0131l\u0131r ve okura \u00f6nerilir? Edebiyat \u00f6d\u00fcllerinin j\u00fcrileri kimlerdir ve bu \u00f6d\u00fcller kimlere hangi mekanizmalarla verilir? T\u00fcrkiye\u2019de en b\u00fcy\u00fck yay\u0131nevleri hangileridir? Bu sorular\u0131 yan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u201cedebiyatta kim iktidard\u0131r?\u201d sorusunu yan\u0131tlam\u0131\u015f oluruz.<\/p>\n
Edebiyat iktidar\u0131n\u0131n \u201cbakanlar kurulu\u201d<\/strong><\/p>\n \u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye\u2019de verilen edebiyat \u00f6d\u00fcllerinin se\u00e7ici kurul \u00fcyeleri hep bir grup insandan olu\u015fmaktad\u0131r. 2013 y\u0131l\u0131nda verilen 23 edebiyat \u00f6d\u00fcl\u00fcnde \u00fc\u00e7ten fazla j\u00fcri \u00fcyeli\u011fi yapm\u0131\u015f isimler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n Do\u011fan H\u0131zlan: 16 kez, Hilmi Yavuz: 5 kez, Cevat \u00c7apan: 4 kez, Egemen Berk\u00f6z: 4 kez, Metin Cel\u00e2l: 4 kez, Refik Durba\u015f: 4 kez. (1)<\/p>\n 2013 y\u0131l\u0131nda \u00fc\u00e7 kez se\u00e7ici kurulda yer alan 10 ki\u015fi daha vard\u0131r. Siz yukar\u0131daki listeyi \u201cEdebiyat iktidar\u0131n\u0131n bakanlar kurulu \u201c olarak da okuyabilirsiniz.<\/p>\n Edebiyat d\u00fcnyas\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lan ve \u00f6d\u00fcl verilerek okura sunulan kitaplar\u0131 bu isimler belirlemektedir.<\/p>\n Muhalefeti ele ge\u00e7irmi\u015f iktidar<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de siyaseten kendini, soldan sa\u011fa siyasal yelpazenin \u00e7e\u015fitli yerlerinde tan\u0131mlayan bir\u00e7ok yay\u0131n organ\u0131 vard\u0131r. Sosyal demokrat ya da liberal, merkez sa\u011f ya da sosyalist, muhafazakar ya da kom\u00fcnist\u2026 Her gazete, dergi ya da kurumun siyasal olarak kendini tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bir yer, bir duru\u015fu vard\u0131r. Siyasal olarak Cumhuriyet<\/em> gazetesi ile H\u00fcrriyet<\/em> gazetesi, Milliyet<\/em> gazetesi ile Birg\u00fcn<\/em> gazetesi, T\u00fcrk Tabipleri Birli\u011fi ile devlete ba\u011fl\u0131 bir kurum olan K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 birbirlerinden farkl\u0131d\u0131r. Oysa bu say\u0131lan gazete ve kurumlar\u0131n verdi\u011fi \u00f6d\u00fcllerin tamam\u0131nda ayn\u0131 ki\u015fi bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Birg\u00fcn<\/em> gazetesinin 2009 y\u0131l\u0131nda d\u00fczenledi\u011fi\u00a0Reha Ma\u011fden \u00d6yk\u00fc \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn j\u00fcri ba\u015fkan\u0131 Do\u011fan H\u0131zlan\u2019d\u0131r. (2) Milliyet<\/em> gazetesinin d\u00fczenledi\u011fi\u00a0Haldun Taner \u00d6yk\u00fc \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn j\u00fcri ba\u015fkan\u0131 Do\u011fan H\u0131zlan\u2019d\u0131r. (3) Cumhuriyet<\/em> gazetesinin d\u00fczenledi\u011fi\u00a0Yunus Nadi \u015eiir \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn j\u00fcrisinde Do\u011fan H\u0131zlan bulunmaktad\u0131r. (4) T\u00fcrkiye Gazeteciler Cemiyeti ve H\u00fcrriyet<\/em> gazetesi taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen\u00a0\u00c7etin Eme\u00e7 Gazetecilik \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn j\u00fcrisinde ve T\u00fcrkiye Gazeteciler Cemiyeti\u2019nin d\u00fczenledi\u011fi\u00a0Sedat Simavi \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn edebiyat alan\u0131ndaki j\u00fcrisinde Do\u011fan H\u0131zlan vard\u0131r. (5,6) T\u00fcrk Tabipleri Birli\u011fi (TTB)\u00a0Beh\u00e7et Aysan \u015eiir \u00d6d\u00fcl\u00fc\u00a0j\u00fcrisinde (7),\u00a0T\u00dcYAP \u0130stanbul Kitap Fuar\u0131 Dan\u0131\u015fma Kurulu\u2019nda da Do\u011fan H\u0131zlan vard\u0131r. (8)<\/p>\n K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n Edebiyat Te\u015fviki\u00a0ad\u0131 alt\u0131nda da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 i\u00e7in verdi\u011fi 463 bin TL\u2019nin da\u011f\u0131t\u0131m kurulunda da Do\u011fan H\u0131zlan oldu\u011fu yaz\u0131lmaktad\u0131r. (9,10)<\/p>\n Muhalif olarak bilinen Birg\u00fcn<\/em> gazetesinin, Cumhuriyet<\/em> gazetesinin, TTB\u2019nin d\u00fczenledi\u011fi edebiyat \u00f6d\u00fcllerinde de, K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 te\u015fvik j\u00fcrisi ya da H\u00fcrriyet<\/em> gazetesinin d\u00fczenledi\u011fi \u00f6d\u00fclde de ayn\u0131 ki\u015fi vard\u0131r. Bu nas\u0131l olabilir? \u0130ktidardaki bir bakan, hem AKP, hem CHP, hem MHP, hem de HDP\u2019nin y\u00f6neticisi olsayd\u0131 bunu nas\u0131l kar\u015f\u0131lard\u0131n\u0131z? Birbirinden bunca farkl\u0131 siyasal g\u00f6r\u00fc\u015fleri olan kurumlar\u0131n, k\u00fclt\u00fcr konusunda birbirlerinden farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri olmas\u0131 gerekmez mi? Gerekmiyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc siyaseten ayr\u0131 yerlerde olsalar dahi k\u00fclt\u00fcr-sanat anlay\u0131\u015flar\u0131 ve edebiyata bak\u0131\u015flar\u0131 birbirlerinden farkl\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n Siyasal torpiller k\u00f6t\u00fc, edebiyat torpilleri iyi!<\/strong><\/p>\n Bir bakan, kendi o\u011flunu, karde\u015fini ya da akrabas\u0131n\u0131 liyakat g\u00f6zetmeksizin bir makama getirdi\u011finde hakl\u0131 olarak kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmaktad\u0131r. Bunu saptamak ve kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak i\u00e7in alt d\u00fczeyde bir kavray\u0131\u015f ve bir par\u00e7a ahlak yeterlidir. Peki edebiyattaki benzer uygulamalara kar\u015f\u0131 tutumumuz nedir? \u00d6rne\u011fin 2003 y\u0131l\u0131 Beh\u00e7et Necatigil \u015eiir \u00d6d\u00fcl\u00fc, babas\u0131n\u0131n j\u00fcri \u00fcyesi oldu\u011fu bir kurul taraf\u0131ndan o\u011fluna verilmi\u015ftir. (11) 2009 y\u0131l\u0131 Melih Cevdet Anday \u015eiir \u00d6d\u00fcl\u00fc, abisinin j\u00fcri \u00fcyesi oldu\u011fu bir kurul taraf\u0131ndan karde\u015fine verilmi\u015ftir. (12) Bizzat kendisinin se\u00e7ti\u011fi se\u00e7iciler kurulunun \u00f6d\u00fcl verdi\u011fi ki\u015filer vard\u0131r. Hatta j\u00fcri ba\u015fkan\u0131 oldu\u011fu se\u00e7iciler kurulundan \u00f6d\u00fcl alan, yani kendi kendine \u00f6d\u00fcl veren j\u00fcri bile vard\u0131r. (13) Bu \u00f6rnekler, normal, me\u015fru ya da a\u00e7\u0131klanabilir uygulamalar m\u0131d\u0131r? Peki siyasal iktidar\u0131n bu yapt\u0131klar\u0131 ile edebiyat iktidar\u0131n\u0131n bu yapt\u0131klar\u0131 aras\u0131nda ne fark vard\u0131r? Bunlar torpil de\u011fil midir?<\/p>\n Edebiyat iktidar\u0131n\u0131n yolsuzluklar\u0131<\/strong><\/p>\n Havaalan\u0131 yapan bir \u015firket, havaalan\u0131 ihalelerinin \u00e7o\u011funu ald\u0131\u011f\u0131nda, hakl\u0131 olarak bu ihalelerde yolsuzluk yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. Ortada bir\u00e7ok \u015firket varken \u00e7o\u011fu ihalenin belli bir \u015firkete gitmesi, makul d\u00fc\u015f\u00fcnen hi\u00e7 kimseye normal gelemez. Hele bu \u015firket siyasal iktidara yak\u0131n bir \u015firket ise \u015f\u00fcphelerimiz b\u00fcsb\u00fct\u00fcn artar. Ge\u00e7mi\u015fte olan bir\u00e7ok olay da bu \u015f\u00fcphelerimizi hakl\u0131 \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Peki edebiyat alan\u0131nda benzeri olaylara kar\u015f\u0131 tutumumuz nedir?<\/p>\n \u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye\u2019nin en sayg\u0131n birka\u00e7 edebiyat \u00f6d\u00fcl\u00fcnden birisi olarak bilinen Yunus Nadi \u00d6d\u00fcl\u00fc 2002\u2019den 2015\u2019e kadar 2 y\u0131l hari\u00e7 di\u011fer b\u00fct\u00fcn y\u0131llarda Can Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan \u00e7\u0131kan kitaplara verilmi\u015ftir. (14)<\/p>\n 2014 y\u0131l\u0131nda Yunus Nadi \u00d6yk\u00fc \u00d6d\u00fcl\u00fc se\u00e7iciler kurulunda yer alan be\u015f \u00fcyenin d\u00f6rd\u00fc (biri edit\u00f6r\u00fc olmak \u00fczere) Can Yay\u0131nlar\u0131\u2019n\u0131n\u00a0yazar\u0131d\u0131r.<\/p>\n Havaalan\u0131 ihalesini yapan kurulda, ihaleyi alan \u015firketin y\u00f6neticileri olsayd\u0131 ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcn\u00fcz? Eurovizyon \u015fark\u0131 yar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 14 y\u0131lda 12 kez \u0130sve\u00e7 alsayd\u0131 ve se\u00e7ici kurul \u0130sve\u00e7lilerden olu\u015fsayd\u0131 bunu normal kar\u015f\u0131lar m\u0131yd\u0131n\u0131z? Edebiyattaki bu durum, verdi\u011fim bu \u00f6rneklerden farkl\u0131 m\u0131d\u0131r?<\/p>\n Se\u00e7mene k\u00f6m\u00fcr, edebiyat\u00e7\u0131ya \u201cte\u015fvik\u201d<\/strong><\/p>\n Siyasal iktidar bir kilo makarna, bir \u00e7uval k\u00f6m\u00fcr da\u011f\u0131t\u0131rken bile insanlar\u0131 siyasal g\u00f6r\u00fc\u015flerine g\u00f6re, kendisinden taraf olup olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re ay\u0131rmaktad\u0131r. Bu, hakl\u0131 olarak kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir durumdur. Peki K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n \u201cedebiyat te\u015fviki\u201d ad\u0131 alt\u0131nda edebiyat\u00e7\u0131lara da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131 463 bin TL nas\u0131l bu kadar do\u011fal g\u00f6r\u00fclebilir? Makarna ve k\u00f6m\u00fcrle \u201cse\u00e7men kafalamaya\u201d kar\u015f\u0131 olup da 463 bin TL ile \u201cyazar kafalama\u201dy\u0131 desteklemek nas\u0131l bir ruh halidir? Yanda\u015f se\u00e7menlere da\u011f\u0131t\u0131lan k\u00f6m\u00fcr ve makarna ne kadar \u201csosyal yard\u0131m\u201d ise bakanl\u0131\u011f\u0131n 50 ki\u015fiye verdi\u011fi para da o kadar \u201cedebiyat te\u015fviki\u201ddir. 1 kilo makarna da\u011f\u0131t\u0131l\u0131rken bile siyasal g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re insanlar\u0131 ay\u0131ran bir sistem 463 bin TL\u2019yi da\u011f\u0131t\u0131rken adil mi olacakt\u0131r?<\/p>\n Kitap ekleri ve penguenler<\/strong><\/p>\n Ayn\u0131 tornadan \u00e7\u0131km\u0131\u015f, birbirlerine penguenler gibi benzeyen onlarca kitap ekini, gazetelerin k\u00fclt\u00fcr sayfalar\u0131 birer \u00e7e\u015fitlilik midir? Acaba onlarca kitap eki, k\u00fclt\u00fcr sayfas\u0131, y\u00fczlerce kitap tan\u0131t\u0131m yaz\u0131s\u0131 hangi yazarlar\u0131 tan\u0131t\u0131r? Hangilerini g\u00f6r\u00fcr, hangilerini hi\u00e7 ama hi\u00e7 g\u00f6rmez?<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de edebiyat iktidar\u0131n\u0131n \u201cstar yazarlar\u0131\u201d vard\u0131r. Bu star yazarlar birer puttur. Bu yay\u0131n organlar\u0131nda edebiyat iktidar\u0131n\u0131n star yazarlar\u0131 hakk\u0131nda bir tek olumsuz ele\u015ftiri bulamazs\u0131n\u0131z. Roman diye \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f kitaplarda karakter, olay \u00f6rg\u00fcs\u00fc, kurgu yoktur. Kitab\u0131n karakteri yazar\u0131n kuklas\u0131d\u0131r. Hangi \u00f6l\u00e7\u00fctle ele al\u0131rsan\u0131z al\u0131n be\u015finci s\u0131n\u0131f bir metindir ama edebiyat iktidar\u0131n\u0131n kitap eklerinde \u201cba\u015fyap\u0131t\u201d diye \u00f6v\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n Bu yazarlar hem sistemin b\u00fct\u00fcn nimetlerinden faydalan\u0131r ve iktidarla son derece i\u00e7 i\u00e7edirler; hem de en k\u00fc\u00e7\u00fck bir ma\u011fduriyetlerini bile muhalif olman\u0131n bir sonucuymu\u015f gibi pazarlarlar. Devletten te\u015fvik alan, kitaplar\u0131 bakanl\u0131k\u00e7a \u00e7evrilen, kitaplar\u0131 daha \u00e7\u0131kmadan boy boy reklamlar\u0131 \u00e7\u0131kan, hemen her kitap ekinin kapa\u011f\u0131nda s\u0131r\u0131tmay\u0131 ba\u015farabilenler de onlard\u0131r; en muhalif kendileriymi\u015f gibi rol kesenler de onlard\u0131r. \u201cPatl\u0131can mideme dokunuyor\u201d diye konu\u015fsa, \u201cet yemeyi b\u0131rakt\u0131m\u201d diye beyanat verse gazetelere man\u015fet olanlar da onlard\u0131r; bu kadar yazar\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, i\u015fkenceden ge\u00e7irildi\u011fi, hapse at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclkede bir icra nedeniyle mahkemeye d\u00fc\u015fseler bu mahkemeden dolay\u0131 \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6d\u00fclleri\u201d alanlar da onlard\u0131r.<\/p>\n Okura hangi kitaplar tan\u0131t\u0131l\u0131r?<\/strong><\/p>\n \u00c7o\u011fu okur, okuyaca\u011f\u0131 kitaplar\u0131 se\u00e7erken gazetelerin k\u00fclt\u00fcr sanat sayfalar\u0131na veya kitap eklerine bakar. Baz\u0131 okurlar kitap\u00e7\u0131lara gidip g\u00f6zlerine \u00e7arpan kitaplar\u0131 al\u0131r. Kitap eklerinde, k\u00fclt\u00fcr sanat sayfalar\u0131nda tan\u0131t\u0131lan ve \u00f6v\u00fclen, kitap\u00e7\u0131larda vitrinlere konup g\u00f6zlere sokulan kitaplar hep ayn\u0131 tip kitaplard\u0131r. Bu bak\u0131mdan kitap eklerinin \u00e7o\u011fu birbirlerine o kadar benzer ki, A kitap ekinin kapa\u011f\u0131n\u0131 B kitap ekininkiyle de\u011fi\u015ftirseniz, \u00e7o\u011fu okur bu de\u011fi\u015fikli\u011fi fark edemez. Kitap\u00e7\u0131larda bir kitab\u0131n hangi rafta olaca\u011f\u0131, hangi kitaplar\u0131n haftalarca vitrinlerde g\u00f6zlere sokulaca\u011f\u0131 ba\u015ftan bellidir. Edebiyat piyasas\u0131ndaki bu ortamda \u201cokur se\u00e7imi\u201d gibi bir laf a\u00e7\u0131k\u00e7a palavrad\u0131r. Ortada okurlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 i\u00e7in bir \u201cse\u00e7im\u201d de\u011fil zorbaca bir \u201cdayatma\u201d vard\u0131r. Birisi okurlar\u0131n kafas\u0131na silah dayay\u0131p \u201c\u015fu kitab\u0131 okuyacaks\u0131n\u0131z\u201d diye zorbal\u0131k yapsayd\u0131, \u015fu an edebiyat iktidar\u0131n\u0131n okur \u00fczerindeki korkun\u00e7 zorbal\u0131\u011f\u0131n y\u00fczde birine bile ula\u015famazd\u0131.<\/p>\n Bu bir penguenle\u015ftirme s\u00fcrecidir. Okura dayat\u0131lan edebiyat tek tip edebiyatt\u0131r. Edebiyat\u0131n iktidar\u0131 topluma ayn\u0131 tip romanlar\u0131 ve ayn\u0131 tip edebiyat anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 pompalamaktad\u0131r.<\/p>\n Edebiyat iktidar\u0131n\u0131n \u201cmilli iradesi\u201d ve edebiyat \u201cdemokrasi\u201dsi<\/strong><\/p>\n Zaman zaman hepimizin akl\u0131na gelmi\u015ftir: bunca yolsuzluk, bunca h\u0131rs\u0131zl\u0131k, kanunsuzluk, torpil, r\u00fc\u015fvet apa\u00e7\u0131k g\u00f6zler \u00f6n\u00fcnde oldu\u011fu halde, insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu bunlar\u0131 bile bile nas\u0131l h\u00e2l\u00e2 siyasal iktidar\u0131 destekler? Bunca pislik kar\u015f\u0131s\u0131nda se\u00e7menlerin sessizli\u011fine ya da h\u00e2l\u00e2 bunlar\u0131n faillerini desteklemelerine isyan ederiz. Acaba bunca insan ni\u00e7in bunlar\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc halde h\u00e2l\u00e2 destekler? \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ki\u015filerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n siyasal iktidardan k\u00fc\u00e7\u00fck ya da b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131kar\u0131 vard\u0131r; yard\u0131m almaktad\u0131r, ihaleler kapmaktad\u0131r, makam elde etmektedir, arsa kapatmaktad\u0131r vs.<\/p>\n Peki edebiyat d\u00fcnyas\u0131nda olan bundan farkl\u0131 m\u0131d\u0131r? Yukar\u0131da and\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00f6d\u00fcl oligar\u015fisini, akraba kay\u0131rmacalar\u0131n\u0131, liyakatsizli\u011fi, torpilleri, yozla\u015fm\u0131\u015f ili\u015fkileri okurlar ve yazarlar bilmez mi? Elbette az\u0131msanmayacak say\u0131da okur ve bir\u00e7ok yazar bunlar\u0131n hepsini bilir. Hepsi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde olmu\u015ftur ve olmaktad\u0131r; \u00e7o\u011funu art\u0131k gizlemeye gerek duymamaktad\u0131rlar. O halde bu okur ve yazarlar, siyasal yolsuzluklara ve h\u0131rs\u0131zl\u0131klara duyarl\u0131l\u0131k g\u00f6sterdikleri halde, edebiyattaki benzer yolsuzluklara ni\u00e7in tepki g\u00f6stermezler? Edebiyat iktidar\u0131n\u0131n devasa yolsuzluklar\u0131na kar\u015f\u0131 bu korkun\u00e7 sessizli\u011fin nedeni nedir? \u00c7\u00fcnk\u00fc bir\u00e7ok ki\u015fi edebiyat iktidar\u0131n\u0131n \u201cbesin zinciri\u201dne belli \u00f6l\u00e7eklerdeki \u00e7\u0131karlarla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bir\u00e7ok yazar, okur, reklamc\u0131, yay\u0131nc\u0131, ele\u015ftirmen, k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7\u0131karlarla edebiyat iktidar\u0131n\u0131n piramidine ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Edebiyat iktidar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan beslenen, edebiyat iktidar\u0131 ile aras\u0131n\u0131 bozmak istemeyen az\u0131msanmayacak kadar \u00e7ok insan vard\u0131r. Ya bir yay\u0131nevinden kitab\u0131 ya da edebiyat iktidar\u0131n\u0131n aparat\u0131 bir dergide yaz\u0131s\u0131 \u00e7\u0131kacakt\u0131r, ya bir \u00f6d\u00fcl alm\u0131\u015ft\u0131r ya da bir \u00f6d\u00fcl beklentisi i\u00e7indedir. Yeni kitab\u0131, edebiyat iktidar\u0131n\u0131n bir dergisinde tan\u0131t\u0131lacakt\u0131r. Bir k\u00fc\u00e7\u00fck \u015fiiri bir dergide yay\u0131mlanacak diye o derginin edit\u00f6r\u00fcn\u00fcn apa\u00e7\u0131k sahtekarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmezden gelen, bir \u00f6d\u00fcl alma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 var diye o \u00f6d\u00fcldeki apa\u00e7\u0131k torpili g\u00f6rmezden gelen \u015fair, yazar ve okurlar, edebiyat iktidar\u0131n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 \u201cmilli irade\u201ddir. B\u00f6ylesine mikroskopik \u00e7\u0131karlarla gev\u015fek ya da s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde bu piramide ba\u011flananlar, s\u0131rtlar\u0131nda bu koku\u015fmu\u015f edebiyat iktidar\u0131n\u0131 y\u00fckseltirler. Edebiyat iktidar\u0131, bir oligar\u015fi oldu\u011fu kadar bu y\u00f6n\u00fcyle bir \u201cdemokrasidir de; sahtekarl\u0131k \u00e7ok demokratik bir \u015fekilde tabana yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r!<\/p>\n Diktat\u00f6rl\u00fck nedir?<\/strong><\/p>\n Bir diktat\u00f6r ne yapar da diktat\u00f6r olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r? Edebiyat d\u00fcnyas\u0131nda diktat\u00f6rl\u00fck nas\u0131l olur? Kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131z ve baz\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n diktat\u00f6rl\u00fckle su\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 siyasal iktidar\u0131n ba\u015f\u0131ndaki ki\u015fi siyaset\u00e7i de\u011fil de edebiyat\u00e7\u0131 olsayd\u0131 edebiyatta neler yapard\u0131?<\/p>\n Kendi edebiyat anlay\u0131\u015f\u0131na uygun dar bir kadro kurarak edebiyat\u0131 bu kadroyla y\u00f6nlendirirdi. Edebiyat \u00f6d\u00fcllerini kontrol alt\u0131na al\u0131r, kendisi verirdi. Edebiyat yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tekeline al\u0131r, istedi\u011fi kitaplar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131rd\u0131. Kitap eklerinde kendi anlay\u0131\u015f\u0131nda olanlar\u0131n yazmas\u0131na izin verir, di\u011ferlerini sans\u00fcr ederdi. Kendi edebiyat anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 herkese dayat\u0131rd\u0131. Kendi yanda\u015flar\u0131na para ve payeler da\u011f\u0131t\u0131rd\u0131. Liyakat ve yetenek dikkate al\u0131nmaz, ki\u015fisel ili\u015fkiler \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n Yukar\u0131da verilen \u00f6rneklerden yola \u00e7\u0131kacak olursak, \u015fu anki edebiyat iktidar\u0131, bundan farkl\u0131 m\u0131 davranmaktad\u0131r?<\/p>\n Ba\u015fta sordu\u011fumuz soruyu tekrar soral\u0131m: edebiyatta bir iktidar var m\u0131d\u0131r? Evet. Kitap ekleriyle, k\u00fclt\u00fcr sanat sayfalar\u0131yla, \u00f6d\u00fclleriyle, ele\u015ftirmenleriyle, star yazarlar\u0131yla devasa bir edebiyat iktidar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n Edebiyattaki bu iktidara, edebiyat iktidar\u0131n\u0131n diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne ve onun ayg\u0131tlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmayan ki\u015finin, muhalif olmaktan s\u00f6z etmesi g\u00fcl\u00fcn\u00e7t\u00fcr. \u201cDiktat\u00f6rl\u00fc\u011fe kar\u015f\u0131y\u0131m\u201d m\u0131 demi\u015ftiniz? Bak\u0131n i\u015fte tam orada\u2026<\/p>\n Dipnotlar<\/strong><\/p>\n 1) http:\/\/www.insanbu.com\/a_haber.php?nosu=1487<\/p>\n 2) http:\/\/www.odatv.com\/n.php?n=birgun-gazetesi-neden-ozur-diledi-0906091200<\/p>\n 3) http:\/\/www.cumhuriyet.com.tr\/haber\/kitap\/67055\/2014_Haldun_Taner_ Oyku_Odulu_sahibini_buldu__Berna_Durmaz.html<\/p>\n 4) http:\/\/www.cumhuriyet.com.tr\/haber\/kultur-sanat\/84553\/69._Yunus_Nadi_Odulleri_nin_kazanalari_belli_oldu.html<\/p>\n 5) http:\/\/www.cumhuriyet.com.tr\/haber\/kultur-sanat\/200105\/Cetin_Emec_Gazetecilik_Odulleri.html<\/p>\n 6) http:\/\/www.tgc.org.tr\/sedatsimavi\/ilan.pdf<\/p>\n 7) http:\/\/www.ttb.org.tr\/b_aysan_odul\/kurul.htm<\/p>\n 8) http:\/\/insanbu.com\/a_haber.php?nosu=1672\u00a0(Milliyet Gazetesi, 25.10.2006)<\/p>\n 9) http:\/\/www.cumhuriyet.com.tr\/haber\/kitap\/102389\/Kultur_Bakanligi_ndan_50_yazara_destek.html<\/p>\n 10) http:\/\/www.sabah.com.tr\/kultur_sanat\/2014\/08\/06\/kultur-bakanligindan-50-yazara-destek<\/p>\n 11) http:\/\/www.sanathaber.net\/haber.asp?HaberID=1143&KategoriAdi=Kultur-Edebiyat<\/p>\n 12) http:\/\/www.ntv.com.tr\/turkiye\/anday-odulu-nihat-behramin,4OUEZmo9R0e64eksllSWdg<\/p>\n 13) http:\/\/www.insanbu.com\/a_haber.php?nosu=1672<\/p>\n 14) http:\/\/haber.sol.org.tr\/blog\/yayincilik-kulisi\/taylan-kara\/yunus-nadi-odullerini-neden-hep-can-yayinlari-alir-116864<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u201cT\u00fcrkiye\u2019de siyasal iktidar kimdir?\u201d sorusunun yan\u0131t\u0131 basittir. Bu \u00fclkede siyasal g\u00fcc\u00fc elinde tutan bir parti, y\u00f6neticileri atayan bir h\u00fck\u00fcmet, bir ba\u015fbakan, bir\u00e7ok bakan ve cumhurba\u015fkan\u0131 vard\u0131r. Valileri, y\u00fcksek yarg\u0131y\u0131, devletin \u00e7e\u015fitli kademelerindeki binlerce y\u00f6neticiyi atayan bir ayg\u0131t, bu ayg\u0131t\u0131n kolluk g\u00fcc\u00fc, ideolojisi ve d\u00fcnyaya bakt\u0131\u011f\u0131 pencere vard\u0131r. \u201cSiyasal iktidar\u201d dendi\u011finde \u00e7ok kabaca akla bunlar gelir. […]<\/p>\n","protected":false},"author":891,"featured_media":16794,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[179,545,535,28],"tags":[275,1007,1971],"class_list":["post-16793","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-142-sayi","category-edebiyat","category-forum","category-sosyal-bilimler","tag-edebiyat","tag-iktidar","tag-medya"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t