{"id":16958,"date":"2018-09-10T05:00:52","date_gmt":"2018-09-10T02:00:52","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=16958"},"modified":"2018-09-13T13:30:32","modified_gmt":"2018-09-13T10:30:32","slug":"bisikletle-dunyanin-cevresini-dolasti-annie-londonderry","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/09\/10\/bisikletle-dunyanin-cevresini-dolasti-annie-londonderry","title":{"rendered":"Bisikletle d\u00fcnyan\u0131n \u00e7evresini dola\u015ft\u0131:\u00a0\u201cAnnie Londonderry\u201d"},"content":{"rendered":"

1800\u2019lerin sonunda d\u00fcnyan\u0131n \u00e7evresini bisikletle dola\u015fmaya gire\u015fecek kadar y\u00fcrekli; kendini, kurgusal bir kimlik ve ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 maceralarla sunacak, giderlerini bisikletine reklam alarak, ufak tefek \u015feyler satarak kar\u015f\u0131layacak kadar \u201cbecerikli\u201d; bisikleti rahat kullanabilmek i\u00e7in uzun ete\u011fi b\u0131rak\u0131p k\u0131sa pantolon giyecek, kad\u0131n k\u0131yafetlerinde ba\u015flayan de\u011fi\u015fimin \u00f6nc\u00fclerinden olacak kadar \u00f6zg\u00fcr ruhlu; yolculu\u011funu ne pahas\u0131na olursa olsun tamamlayacak kadar kararl\u0131…<\/em><\/p>\n

Boston\u2019da H\u00fck\u00fcmet Binas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fc kalabal\u0131k. Bir kad\u0131n alk\u0131\u015flar\u0131 bisikletiyle yar\u0131yor, bir gazetede yazd\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, \u201cBeacon Caddesi\u2019nden a\u015fa\u011f\u0131 u\u00e7urtma gibi s\u00fcz\u00fcl\u00fcyor.\u201d \u00dczerinde, d\u00f6nemin kad\u0131nlar\u0131 i\u00e7in uygun g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, uzun, a\u011f\u0131r bir etek var. Bisikleti s\u00fcrerken, bir yandan eteklerini tekerleklere dolanmamas\u0131 i\u00e7in tutmak zorunda. Columbia bisiklet fabrikas\u0131ndan yeni \u00e7\u0131km\u0131\u015f, g\u0131c\u0131r g\u0131c\u0131r bisikletinin arkas\u0131nda, Lithia \u0130lkbahar Su \u015eirketinin reklam levhas\u0131 as\u0131l\u0131.<\/p>\n

Ger\u00e7ek Annie – Sahte Annie<\/strong><\/p>\n

Takvimler 25 Haziran 1894\u2019\u00fc g\u00f6steriyor. 24 ya\u015f\u0131ndaki Annie, d\u00fcnyan\u0131n \u00e7evresini bisikletiyle dola\u015faca\u011f\u0131n\u0131 ilan etti\u011finden beri, kendisini \u201cLondonderry\u201d soyad\u0131yla sunuyor. As\u0131l soyad\u0131 Kopchovsky. Yoksul bir Yahudi aileden geliyor. Kocas\u0131 Max ve \u00fc\u00e7 \u00e7ocu\u011fuyla birlikte; a\u011fabeyi, kar\u0131s\u0131 ve onlar\u0131n iki \u00e7ocu\u011fuyla ya\u015f\u0131yorlar. Kad\u0131nlar\u0131n b\u00fcy\u00fck hedeflerle ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131, toplumun b\u00fcy\u00fck geneline kabul ettirmek zorken, \u00fc\u00e7 \u00e7ocu\u011fu olan bir anne s\u00f6z konusuysa, bu b\u00fct\u00fcn\u00fcyle imk\u00e2ns\u0131z. Annelik g\u00f6revlerini bir kenara b\u0131rakarak uzun bir maceraya giri\u015fmek! Olacak \u015fey de\u011fil. Bek\u00e2r ve tabii ki \u00e7ocuksuz olan Annie Londonderry, sert yarg\u0131lar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmek i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015f kurgusal bir karakter.<\/p>\n

Kad\u0131nlar bir s\u00fcredir toplum \u00f6n\u00fcne daha \u00e7ok \u00e7\u0131k\u0131yor: Ba\u015fka \u00fclkelere tek ba\u015flar\u0131na yolculuk yapan, da\u011flara t\u0131rmanan, \u00e7\u00f6lleri boydan boya ge\u00e7en kad\u0131nlar var. B\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu iyi e\u011fitimli ve zengin. Annie\u2019de her ikisi de yok. E\u015fi Max bir i\u015fportac\u0131. Annie parlak bir zek\u00e2s\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, hi\u00e7 e\u011fitim almam\u0131\u015f.<\/p>\n

Annie 1870\u2019de, Letonya\u2019da do\u011fdu. K\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131zken ailesiyle Boston\u2019a g\u00f6\u00e7t\u00fc. 1887\u2019de ebeveynlerinin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra, karde\u015fleriyle \u00f6ks\u00fcz ve yetim kald\u0131. 18 ya\u015f\u0131ndayken Max ile evlendi ve \u00e7ok ge\u00e7meden ilk \u00e7ocu\u011funu do\u011furdu. Daha sonralar\u0131, \u201cHayat\u0131m\u0131n geri kalan y\u0131llar\u0131n\u0131, kuca\u011f\u0131mda bir bebek ve \u00fcst\u00fcmde bir \u00f6nl\u00fckle ge\u00e7irmek istemedim\u201d diye yazacakt\u0131. Hayattan \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131 istiyordu. Her g\u00fcn yeni bir \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011fa giri\u015fen kad\u0131n ve erkeklerle ilgili haberler duyulmaktayd\u0131. Nelie Bly, d\u00fcnyan\u0131n \u00e7evresini Jules Verne\u2019in karakterinden daha k\u0131sa s\u00fcrede dola\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Benzer hik\u00e2yeler ilgiyle takip ediliyordu. Kad\u0131nlar\u0131n se\u00e7me-se\u00e7ilme ve\u00a0 y\u00fcksek e\u011fitim hakk\u0131yla, evlilikte e\u015fit haklar talep ettikleri bu d\u00f6nemde, bisiklet \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn sembol\u00fc haline gelmi\u015fti. Annie bisiklette, \u00fcn, servet ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kazanmak i\u00e7in bir f\u0131rsat g\u00f6rd\u00fc. Kamuoyunun macera, kad\u0131n haklar\u0131 ve bisiklete olan ilgisini sermayeye \u00e7evirerek, ailesi i\u00e7in para kazanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir plan geli\u015ftirdi. Annie Londonderry kimli\u011fiyle, d\u00fcnyan\u0131n etraf\u0131nda ilk kez bisikletle dola\u015facak bir kad\u0131n olarak, kamuoyu ve bas\u0131n\u0131n ilgisini \u00e7ekecekti.<\/p>\n

Annie ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131nda bekliyordu. Il\u0131ml\u0131 H\u0131ristiyan Kad\u0131nlar Birli\u011fi\u2019nin (Woman\u2019s Christian Temperance Union) yerel ba\u015fkan\u0131, kad\u0131nlar\u0131n oy hakk\u0131 i\u00e7in m\u00fccadele edenler de dahil merakl\u0131 kalabal\u0131\u011fa kad\u0131nlar\u0131n erkeklerle e\u015fit f\u0131rsatlara sahip olmalar\u0131 gerekti\u011fini, Annie\u2019nin kad\u0131nlar\u0131n her \u015feyi yapabileceklerinin bir sembol\u00fc olaca\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yordu.<\/p>\n

\"\"Annie, d\u00fcnya \u00e7evresindeki bisiklet turu giri\u015fiminin iki varl\u0131kl\u0131 adam aras\u0131nda bir bahis olarak d\u00fczenlendi\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. E\u011fer 15 ay i\u00e7inde ve toplam 5000 dolar kazanm\u0131\u015f olarak d\u00f6nerse, 10.000 dolar kazanacakt\u0131. Kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z katk\u0131 almas\u0131na izin yoktu, sadece hediyelik e\u015fya ve reklam satarak para kazanacakt\u0131. Lithia Su \u015eirketi, ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak 100 dolar \u00f6denmi\u015fti.<\/p>\n

Annie b\u00fcy\u00fck u\u011furlamadan sonra, iki g\u00fcn foto\u011fraf \u00e7ekimlerini bekleyerek, 27 Haziran\u2019da yola \u00e7\u0131kt\u0131. Kaymak gibi giden birka\u00e7 kilometreden sonra, asfalt yollar yerini k\u00f6t\u00fc ta\u015fra yollar\u0131na b\u0131rakt\u0131. Geceyi Providence\u2019da ge\u00e7irdi. \u0130lk g\u00fcn i\u00e7in 80 km\u2019den fazla yol almak, deneyimsiz bir bisiklet\u00e7i i\u00e7in etkileyiciydi. B\u00f6ylelikle binlerce kilometreyi kat etmeye dayan\u0131kl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu da arkas\u0131nda b\u0131rakt\u0131. Providence\u2019da \u015feker satarak ve yolculu\u011funu anlatarak 50 dolar ve kalacak yer paras\u0131 kazand\u0131. \u0130ki g\u00fcn sonra, New York Herald<\/em>\u2019dan bir gazeteciye, foto\u011fraflar, imzalar ve sunumlarla yol paras\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131n\u0131 ve iki y\u0131l t\u0131p okudu\u011funu anlatt\u0131. \u201cAnnie Londonderry\u201dnin ki\u015fisel tarihini \u00f6zg\u00fcrce kurgulamaya devam ediyordu. Bir serserinin sald\u0131r\u0131s\u0131na u\u011framaktan korkup korkmad\u0131\u011f\u0131 soruldu\u011funda,\u00a0 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 dolu tabancaya g\u00fcvendi\u011fini, hi\u00e7 endi\u015felenmedi\u011fini s\u00f6yledi. Kendinden emin, \u00e7\u0131kabilecek herhangi bir soruna haz\u0131rl\u0131kl\u0131 kad\u0131n\u0131 oynuyordu.<\/p>\n

\"\"Uzun etekten k\u0131sa pantolona<\/strong><\/p>\n

New York\u2019da biraz oyaland\u0131. S\u00fcr\u00fc\u015fe uygun hafif bir elbise diktirdi. H\u0131zl\u0131 s\u00fcr\u00fc\u015f s\u0131ras\u0131nda ete\u011fi beline tutturulabiliyordu. Yeni bir \u015fapka ve kau\u00e7uk tabanl\u0131 bir ayakkab\u0131 ald\u0131. Kad\u0131nlar\u0131n giymesi beklenen korse haraketlerini s\u0131n\u0131rl\u0131yor ve onu nefessiz b\u0131rak\u0131yordu; ondan kurtuldu.<\/p>\n

28 Temmuz\u2019da onu u\u011furlamaya gelen \u015famatac\u0131 kalabal\u0131k s\u00fcrpriz de\u011fildi. Kavurucu bir s\u0131cak vard\u0131, onu k\u00fc\u00e7\u00fcmseyen yerel erkek bisikletliler, \u015fehrin eteklerinden ge\u00e7ebilece\u011finden \u015f\u00fcpheliydiler. Ama Annie gittik\u00e7e zorla\u015fan yollar \u00fczerinde, g\u00fcne\u015fte ve ya\u011fmurda bisiklet s\u00fcrd\u00fck\u00e7e, g\u00fcnden g\u00fcne kuvvetlenmi\u015fti.<\/p>\n

24 Eyl\u00fcl\u2019de \u015eikago\u2019ya girdi\u011finde, 1500 km\u2019den fazla seyahat etmi\u015fti. Amac\u0131na ula\u015f\u0131p ula\u015famayaca\u011f\u0131na dair \u015f\u00fcphe duymaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Destek\u00e7ilerini hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratmak istemiyordu. Ba\u015far\u0131s\u0131 yaln\u0131zca onun ki\u015fisel meselesi de\u011fildi, o t\u00fcm kad\u0131nlar\u0131n bir sembol\u00fcyd\u00fc. Neyse ki umudunu t\u00fcmden yitirmeden \u00f6nce, \u015eikago Sterling Bisikletleri, ona 26 kiloluk bir erkek bisikleti uyarlamay\u0131 ve bir reklam s\u00f6zle\u015fmesi teklif etti. Annie\u2019nin inanc\u0131 tazelenmi\u015fti. Sterling bisikletleri i\u00e7in tekerlek \u00fcreten bir \u00fcretici de, ba\u015fka bir s\u00f6zle\u015fme sundu. \u015eimdi Annie\u2019nin bisikletinde dalganan iki afi\u015f vard\u0131.<\/p>\n

Geldi\u011fi y\u00f6ne, New York\u2019a geri d\u00f6nmeye karar verdi, oradan Fransa\u2019ya gitmek \u00fczere gemiye binecekti. Ekim\u2019in 14\u2019\u00fcnde, \u015eikago\u2019dan pedal \u00e7evirmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda bol kesimli, bilekte dar man\u015feti olan bir pantolon giymi\u015fti. Bu k\u0131yafet erkek bisikletine binen bir kad\u0131n i\u00e7in konforlu bir se\u00e7enekti. Oysa yolculu\u011funun ba\u015flang\u0131c\u0131nda bir gazeteci ona neden bol pantolon giymedi\u011fini sordu\u011funda, Annie \u015f\u00f6yle yan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131: \u201cD\u00fcnyan\u0131n \u00e7evresini dola\u015fmaya giri\u015fecek kadar c\u00fcretk\u00e2r olmama ra\u011fmen, pantolon giymeye yetecek c\u00fcretim yok.\u201d<\/p>\n

Annie k\u00fc\u00e7\u00fck kasaba otellerinde, k\u0131yafetine ve bisikletine dik dik bakan ki\u015filerce \u00e7evreleniyordu. New York Buffalo\u2019ya ula\u015ft\u0131ktan sonra, daha da ileri gitti; bir \u00e7ocuk pantolonu alarak, dizalt\u0131nda k\u0131sa pantolon gibi giymeye ba\u015flad\u0131. Siyah \u00e7oraplar, bir tozluk, bir t\u00fcvit yelek, bir ceket ile mavi bir gemici \u015fapkas\u0131 da giyiyordu. Onu g\u00f6renler \u015fa\u015f\u0131r\u0131p kal\u0131yordu, yakla\u015fmakta olan\u0131n bir kad\u0131n m\u0131 erkek mi oldu\u011funu anlayam\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n

New York\u2019dan bindi\u011fi gemide ilgi oda\u011f\u0131 oldu. Maceralar\u0131n\u0131 masal gibi anlat\u0131yordu, g\u00fcvertede bisikletle tur at\u0131yor ve para topluyordu. Paris\u2019te, Sterling bisiklet acentas\u0131 taraf\u0131ndan konuk edildi. Bisiklet Fransa\u2019da \u00e7ok pop\u00fclerdi, bas\u0131ndan b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6rd\u00fc. Annie\u2019nin minyonlu\u011funa ra\u011fmen, sadece kas ve enerjiden ibaretmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc yaz\u0131ld\u0131. Yolculu\u011funa ba\u015flamas\u0131ndan bu yana alt\u0131 ay ge\u00e7mi\u015fti, Marsilya\u2019ya gitmek i\u00e7in g\u00fcneye do\u011fru s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n

\u0130nsanlara yolu g\u00f6stermelerini rica eden Frans\u0131zca bir mesaj\u0131 bir bez par\u00e7as\u0131na yazarak ceketine ili\u015ftirmi\u015fti. Yol boyunca bisikletliler ona k\u0131sa s\u00fcrelerle e\u015flik etti. Hava so\u011fuk ve karl\u0131, yollar \u00e7amurluydu; ama Annie y\u0131lmad\u0131. Marsilya\u2019ya vard\u0131\u011f\u0131nda kendini \u00e7ok yorgun hissediyordu; ama ne\u015fesi hemen yerine geldi, ona sponsor olmaya istekli t\u00fcccarlar taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

20 Ocak 1895\u2019de, M\u0131s\u0131r\u2019dan Sidney\u2019e gitmek \u00fczere ayr\u0131ld\u0131. Art\u0131k bisikletinin \u00fczerinde de\u011fil, daha \u00e7ok onunla birlikte geziyordu. Sri-Lanka\u2019da yerel bisiklet kul\u00fcb\u00fcn\u00fcn \u00fcyeleriyle birlikte, \u015fehrin etraf\u0131nda 50 km\u2019lik bir tur att\u0131. \u015eubat\u2019\u0131n yar\u0131s\u0131nda, gemisi Singapur liman\u0131na girdi\u011fi s\u0131ralarda, yerel bir gazete taraf\u0131ndan sahtek\u00e2rl\u0131kla su\u00e7land\u0131: Fransa ile Singapur aras\u0131nda gemiyle yap\u0131lan yolculuk, onun bisikletle dola\u015fma iddias\u0131na halel getiriyordu. Annie ele\u015ftiriyi g\u00f6rmezden geldi. Sermayesini artt\u0131rmak i\u00e7in \u00e7abalamak \u00e7ok zaman\u0131n\u0131 al\u0131yordu. Kore ve Sibirya hakk\u0131nda daha sonra anlatt\u0131\u011f\u0131 hik\u00e2yelere ra\u011fmen, San Francisco\u2019ya do\u011fru yola \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce, asl\u0131nda bu yolculuklar\u0131 yapacak kadar vakti yoktu.<\/p>\n

Mart 1895\u2019de San Francisco\u2019ya ula\u015fmas\u0131ndan hemen sonra, yolculu\u011funun final aya\u011f\u0131na ba\u015flad\u0131. Bir bisikletli e\u015flik\u00e7iyle Los Angeles\u2019e gitti. Art\u0131k bisikletinin ve giysilerinin arkas\u0131nda dalgalanan 50\u2019ye yak\u0131n bayrak vard\u0131. \u015eehirden \u015fehre ge\u00e7erken, kasas\u0131na hediyelik e\u015fyalar ve yerel t\u00fcccarlar\u0131n promosyonlar\u0131n\u0131 da ekliyordu. Annie, Omaha World Herald<\/em> gazetesine verdi\u011fi s\u00f6yle\u015fide \u201c\u0130nan\u0131yorum ki, yak\u0131n gelecekte her s\u0131n\u0131ftan kad\u0131nlar, uzun etekli ve dar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc olanlar d\u0131\u015f\u0131nda, bir bisiklete bacaklar\u0131n\u0131 a\u00e7arak oturacak\u201d diyordu. Teksas\u2019daki sunumunu, \u00fcnl\u00fc kanun ka\u00e7a\u011f\u0131 Jon Wesley Hardinantended\u2019in \u00e7etesi bast\u0131, bir d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 mazeret etmi\u015flerdi. Annie Iowa\u2019da kol bile\u011fini k\u0131rd\u0131ysa da, bu onu yolundan al\u0131koyamad\u0131. 12 Eyl\u00fcl\u2019de \u015eikago\u2019ya do\u011fru, bir kolu al\u00e7\u0131dayken, tehlikeli bir bi\u00e7imde pedal \u00e7eviriyordu.<\/p>\n

Tam olarak 15 ay sonra, uzun yolculu\u011funa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yere, Boston\u2019a d\u00f6nebildi. Beklendi\u011fi kadar pedal \u00e7evirememi\u015f olsa da, gene de \u00a0yolculu\u011fu b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131yd\u0131. Sunumlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda dramlar ve detaylarla dolu bir hik\u00e2ye dokudu; izleyiciler bunu yutar gibi dinlediler. Uzun s\u00fcre g\u00fcndemde kald\u0131; zeki ve becerikli bir giri\u015fimci, e\u011flenceli bir konu\u015fmac\u0131 olarak onayland\u0131.<\/p>\n

Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n

– Peter Zheutlin, Around The World On Two Wheels -Annie Londonderry’s Extraordinary Ride-<\/em>, Citadel Press, 2008.<\/p>\n

– Michael Elsohn Ross, A World of Her Own -24 Amazing Women Explorers and Adventurers-<\/em>, Chicago Review Press, 2014.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1800\u2019lerin sonunda d\u00fcnyan\u0131n \u00e7evresini bisikletle dola\u015fmaya gire\u015fecek kadar y\u00fcrekli; kendini, kurgusal bir kimlik ve ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 maceralarla sunacak, giderlerini bisikletine reklam alarak, ufak tefek \u015feyler satarak kar\u015f\u0131layacak kadar \u201cbecerikli\u201d; bisikleti rahat kullanabilmek i\u00e7in uzun ete\u011fi b\u0131rak\u0131p k\u0131sa pantolon giyecek, kad\u0131n k\u0131yafetlerinde ba\u015flayan de\u011fi\u015fimin \u00f6nc\u00fclerinden olacak kadar \u00f6zg\u00fcr ruhlu; yolculu\u011funu ne pahas\u0131na olursa olsun tamamlayacak kadar kararl\u0131… […]<\/p>\n","protected":false},"author":470,"featured_media":29221,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[178,1464,2315],"tags":[1698,1955,2021],"class_list":["post-16958","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-141-sayi","category-dosya","category-kadin-gezginler","tag-bisiklet","tag-gezgin","tag-kadin-gezginler"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t