{"id":17079,"date":"2015-10-01T17:38:58","date_gmt":"2015-10-01T14:38:58","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=17079"},"modified":"2018-01-18T17:51:27","modified_gmt":"2018-01-18T14:51:27","slug":"yeni-bir-insan-turu-homo-naledi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2015\/10\/01\/yeni-bir-insan-turu-homo-naledi","title":{"rendered":"Yeni bir insan t\u00fcr\u00fc Homo naledi!"},"content":{"rendered":"

G\u00fcney Afrika\u2019da Rising Star ma\u011faras\u0131nda 2013 y\u0131l\u0131nda bulunan fosiller Berger ve ekibinin National Geographic finansal destekli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ile insan evrimi soya\u011fac\u0131na Homo naledi ismi ile yeni bir t\u00fcr olarak eklendi. Bu buluntular\u0131n Homo erectus\u2019un ilkin bir formu de\u011fil de yeni bir t\u00fcr oldu\u011funu kabul etmemiz i\u00e7in 1) Jeolojik ya\u015f\u0131n bir an \u00f6nce belirlenmesini, 2) Yeni t\u00fcr tan\u0131mlamas\u0131 i\u00e7in ileri s\u00fcr\u00fclen ay\u0131rt edici morfolojik karakterlerin ger\u00e7ekten ay\u0131rt edici olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir bilim kurulu taraf\u0131ndan tescil edilmesini ve genel bir konsensus olu\u015fmas\u0131n\u0131 bekleyece\u011fiz. <\/em><\/p>\n

Ma\u011faralar kimi canl\u0131lar\u0131n ya\u015fam alan\u0131 iken kimi canl\u0131lar\u0131n da kulland\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7ici bar\u0131nma alanlar\u0131d\u0131r. Bu jeomorfolojik olu\u015fumlar \u00e7o\u011funlukla bir ya da daha fazla pencere ile y\u00fczeyle ba\u011flant\u0131s\u0131 olabilen do\u011fal yeralt\u0131 bo\u015fluklar\u0131d\u0131r. Yarasalardan tutun da kimi b\u00f6ceklere, k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu memelilerden ay\u0131lara kadar bir\u00e7ok canl\u0131 ma\u011faralar\u0131 bar\u0131nak olarak kullan\u0131r. Jeomorfolojik yap\u0131lar\u0131 nedeniyle ma\u011faralar y\u00fczeyden ve a\u00e7\u0131k alanlardan daha korunakl\u0131d\u0131rlar. Bu yap\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 ma\u011faralar tarih \u00f6ncesinde ya\u015fam\u0131\u015f atalar\u0131m\u0131z\u0131n da uzun s\u00fcre, kendi bar\u0131naklar\u0131n\u0131 kendi yapabilecek teknoloji ve yetene\u011fi geli\u015ftirene kadar vazge\u00e7ilmez bar\u0131naklar\u0131 olmu\u015ftur. Bug\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n ortak bir davran\u0131\u015f\u0131 olan evlerimizin duvarlar\u0131na resim tablosu, hal\u0131 ya da foto\u011fraf gibi herhangi bir sanat eserini asman\u0131n k\u00f6keni ma\u011fara duvarlar\u0131na ilk resimleri yapan atalar\u0131m\u0131zdan miras kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ma\u011faralar\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 sosyal ve g\u00fcvenli ortam\u0131n resim, m\u00fczik, ileti\u015fim gibi soyut yeteneklerimizin h\u0131zla karma\u015f\u0131kla\u015fmas\u0131na neden oldu\u011funu da eklemem gerekli.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 1a. Raising Stard Ma\u011faras\u0131\u2019n\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lge.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130ki gen\u00e7 ma\u011fara bilimcisinin ke\u015ffi<\/strong><\/p>\n

Steven Tucker ve Rick Hunter, ma\u011fara bilimcisi (speleoloji) ve G\u00fcney Afrika Speleoloji Ara\u015ft\u0131rma Kul\u00fcb\u00fc \u00fcyesi iki gen\u00e7. Ma\u011faralar yukarda basit\u00e7e s\u00f6z etti\u011fimiz fiziksel \u00f6zelliklerinden dolay\u0131 her zaman yeni kal\u0131nt\u0131lar\u0131n ke\u015ffedilebilece\u011fi gizemli ve potansiyel alanlar. Steven ve Rick, jeomorfolojik (karstik) yap\u0131s\u0131ndan dolay\u0131 onlarca ma\u011faran\u0131n bulundu\u011fu ve bir\u00e7o\u011funda insan atas\u0131 fosillerinin ke\u015ffedildi\u011fi UNESCO\u2019n\u0131n Cradle of Humankind (\u0130nsano\u011flunun Be\u015fi\u011fi) ad\u0131 ile d\u00fcnya miras\u0131 olarak kay\u0131t alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 G\u00fcney Afrika\u2019da ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flarlar. 2013 y\u0131l\u0131nda Rising Star (Y\u00fckselen Y\u0131ld\u0131z) ma\u011faras\u0131nda (\u015eekil 1a ve 1b) yapt\u0131klar\u0131 ara\u015ft\u0131rma s\u0131ras\u0131nda y\u00fczeye a\u00e7\u0131lan a\u011fz\u0131 yakla\u015f\u0131k olarak 20 cm geni\u015fli\u011finde ve derinli\u011fi 12 m uzunlu\u011funda bir baca buldular. Bu bacan\u0131n yeralt\u0131nda biti\u015finden itibaren yatay olarak 30 m ilerde k\u00fc\u00e7\u00fck bir odada (Dinaledi Chamber) fosiller ke\u015ffettiler.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 1b. Ma\u011fara giri\u015finin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc (Jamie Shreeve, National Geographic).<\/figcaption><\/figure>\n

Steve ve Rick (ve kl\u00fcpleri) ayn\u0131 zamanda G\u00fcney Afrika Witwatersrand \u00dcniversitesi ile ortak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bulduklar\u0131 fosilleri \u00fcniversiteden jeolog Pedro Boshoff\u2019a g\u00f6sterdiler ve Pedro bu fosilleri paleoantropolog Lee Berger\u2019in ilgisi \u00e7ekece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp onunla payla\u015ft\u0131. Bu fosiller Berger ve ekibinin National Geographic<\/em> finansal destekli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ile insan evrimi soya\u011fac\u0131na Homo naledi<\/em> ismi ile yeni bir t\u00fcr olarak eklendi. Bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 eLIFE Sciences<\/em> adl\u0131 \u00e7ok da bilinmeyen bir dijital yay\u0131nevinin Genomics and Evolutionary Biology (Genomiks ve Evrimsel Biyoloji) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yay\u0131nland\u0131. B\u00f6yle \u00f6nemli bir ke\u015ffin neden Science<\/em> ya da Nature<\/em> gibi daha sayg\u0131n bilim dergilerinde yer bulamad\u0131\u011f\u0131na pek anlam veremedim a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Bunlar bir tarafa \u015fimdi bu fosilinin evrimsel \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc hep birlikte irdeleyelim.<\/p>\n

Minyon tipli bayan ma\u011fara \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 aran\u0131yor!<\/strong><\/p>\n

Ma\u011farada fosil buluntular\u0131n oldu\u011fu oda eri\u015filmesi olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7 bir yer. Bir paleontolog olarak ilk kez, eri\u015filmesi bu kadar g\u00fc\u00e7 bir yerde insan atas\u0131 fosilleri ke\u015ffedildi\u011fine \u015fahit oluyorum. Bu fosillerin rahat \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Berger 2013 y\u0131l\u0131nda bir duyuru yay\u0131nlad\u0131. Bu duyuruda \u00f6zellikle \u201cminyon tipli, dar ve d\u00fcz g\u00f6\u011f\u00fcs kafesine sahip paleontolojik ve arkeolojik kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda deneyimli bayan ma\u011fara \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n i\u015fe al\u0131naca\u011f\u0131 belirtildi, k\u00fc\u00e7\u00fck bir ayr\u0131nt\u0131 ile; \u00e7al\u0131\u015fma \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmayabilir. Berger, 57 ba\u015fvurudan sadece 6 deneyimli ve fiziksel olarak uygun olan aday\u0131 se\u00e7ti. Bu alt\u0131 kad\u0131n yakla\u015f\u0131k olarak 1550 adet fosil \u00e7\u0131kard\u0131lar. Bu kad\u0131nlardan biri olan Elen Feuerriegel herhangi bir \u00fccret almayaca\u011f\u0131 bu zor i\u015fe neden ba\u015fvurdu\u011fu sorusuna \u201cNas\u0131l ba\u015fvurulmaz ki, b\u00fcy\u00fck bir ke\u015fif heyecan\u0131\u201d \u015feklinde verdi\u011fi yan\u0131t ile bazen ya\u015fan\u0131lan deneyimlerin parasal kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olamayabilece\u011fine g\u00fczel bir \u00f6rnek veriyor. Ekibin di\u011fer \u00fcyeleri ise Hannah Morris, Marina Elliott, Becca Peixotto, Alia Gurtov ve Lindsay Eaves. Kad\u0131n ma\u011fara kaz\u0131c\u0131lar\u0131 21 g\u00fcn boyunca s\u00fcrekli g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde, kamera \u0131\u015f\u0131klar\u0131 alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Yerle\u015ftirilen kameralar ile y\u00fczeyden ma\u011faradaki fosil \u00e7\u0131karma i\u015flemi s\u00fcrekli g\u00f6zetleniyor, zaman zaman Berger kaz\u0131c\u0131lara d\u0131\u015far\u0131dan direktif veriyordu. Bu yeralt\u0131 astronotlar\u0131 ma\u011fara i\u00e7inin \u00e7ok dar olmas\u0131 nedeniyle \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131n \u00e7ok zor oldu\u011funu, 3 ki\u015finin fosillere zarar vermeden ayn\u0131 anda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir dikkat gerektirdi\u011fini belirttiler. Uzun s\u00fcre ayn\u0131 pozisyonda kal\u0131rlarsa bacaklar\u0131n\u0131n uyu\u015ftu\u011funu ve s\u00fcrekli yer de\u011fi\u015ftirerek neredeyse \u00f6r\u00fcmcekler gibi ta\u015flar\u0131n \u00fczerinde saatlerce sabit durarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131yorlar.<\/p>\n

Orada ne ar\u0131yorlard\u0131? <\/strong><\/p>\n

Homo naledi<\/em> t\u00fcr\u00fcn\u00fcn duyuruldu\u011fu bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmada 47 farkl\u0131 ortak-yazar\u0131n katk\u0131s\u0131 var. Naledi ismi ma\u011faran\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lgede ya\u015fayan yerel halk\u0131n dilinde (Sotho dili) \u201cy\u0131ld\u0131z\u201d anlam\u0131na geliyor. \u0130\u015fin ilgin\u00e7 yan\u0131 bu insan atas\u0131 fosillerinin bulundu\u011fu odada \u00e7ok az miktarda ku\u015f ve k\u00fc\u00e7\u00fck kemirgen memelilere ait fosil kal\u0131nt\u0131lar bulunmu\u015f. Bu fosillerin ma\u011faran\u0131n 30 m i\u00e7indeki bu odaya nas\u0131l geldi\u011fi ya da ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 da merak konusu. \u00c7\u00fcnk\u00fc odaya ula\u015fmak i\u00e7in y\u00fczeyden 12 m uzunlu\u011funda bir bacadan dikey olarak indikten sonra yer alt\u0131nda yakla\u015f\u0131k olarak 30 m de yatay olarak dar bir kanaldan ilerlemek zorundas\u0131n\u0131z. Muhtemelen bu insanlar bu ma\u011faraya herhangi bir tehditten ka\u00e7arak girdiler ve \u00e7\u0131kamay\u0131p orada \u00f6ld\u00fcler. Veya \u00e7ocuk ya da kad\u0131nlardan baz\u0131lar\u0131 girdi ve erkek bireyler de onlar\u0131 \u00e7\u0131karmak i\u00e7in pe\u015flerinden gittiler ve bir daha \u00e7\u0131kamad\u0131lar. Bu ma\u011fara insan atalar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 di\u011fer bildi\u011fimiz ma\u011faralara hi\u00e7 benzemiyor; bir bar\u0131nak olarak kullan\u0131lmak i\u00e7in \u00e7ok zor bir giri\u015fi ve dar bir ya\u015fam odas\u0131 var. Jeologlar ma\u011faran\u0131n uzun zamand\u0131r jeomorfolojik olarak de\u011fi\u015fmemi\u015f olabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar. Bu durumda bu insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde de ma\u011fara bug\u00fcnk\u00fc ko\u015fullar\u0131nda olmal\u0131yd\u0131 ki bence bu imk\u00e2ns\u0131z, ufak tefek fiziksel de\u011fi\u015fiklikler mutlaka olmu\u015f olmal\u0131, en az\u0131ndan ma\u011faran\u0131n giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 biraz daha rahatlatan daha az \u00e7\u00f6kel birikiminden s\u00f6z edebiliriz.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 3. Homo naledi t\u00fcr\u00fcne ait fosil kal\u0131nt\u0131lardan baz\u0131lar\u0131 (Berger ve di\u011f., 2015)<\/figcaption><\/figure>\n

Di\u011fer bir olas\u0131l\u0131k ise bu insanlar\u0131n buraya g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131. \u015eu ana kadar \u00f6l\u00fc g\u00f6mme gelene\u011fine dair en eski kan\u0131t yakla\u015f\u0131k olarak 60 bin y\u0131l \u00f6nce K\u00fcrdistan\u2019da Bradost da\u011f\u0131nda bulunan Shanidar ma\u011faras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan Neanderthallerden biliniyor. Daha eski d\u00f6nemlerde ya\u015fam\u0131\u015f erken insan t\u00fcrlerinde \u00f6l\u00fc g\u00f6mme gelene\u011fine hen\u00fcz rastlanmad\u0131. Bununla birlikte Neandertaller gibi sofistike \u00f6l\u00fc g\u00f6mme gelene\u011fi de\u011fil ancak basit\u00e7e \u00f6l\u00fclerini herhangi bir \u00e7ukura atma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u0130spanya\u2019daki Atapuerca b\u00f6lgesinde Sima de los Huesos ma\u011faras\u0131ndan biliyoruz. Bu t\u00fcr Homo heidelbergensis<\/em> ve bu buluntular yakla\u015f\u0131k olarak 350 bin y\u0131l \u00f6ncesine tarihlendiriliyor. Ancak Homo heidelbergensis Homo naledi<\/em>\u2019ye g\u00f6re \u00e7ok t\u00fcremi\u015f bir t\u00fcr, iki kat\u0131 beyin hacmine ve sofistike bir k\u00fclt\u00fcre sahip. Homo naledi<\/em>\u2019nin beyin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc bizimkinin \u00fc\u00e7te biri kadar, Homo heidelbergensis<\/em> neredeyse bizimle ayn\u0131 beyin hacmine sahipti. Direk akl\u0131m\u0131za gelen bir soru ise, ba\u015fka bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 olmayan bu ma\u011faraya atalar\u0131m\u0131z \u00f6l\u00fclerini atmak i\u00e7in neden \u00f6lm\u00fc\u015f bedeni \u00f6nce 12 m a\u015fa\u011f\u0131 ard\u0131ndan da 30 m yeralt\u0131nda dar t\u00fcnelde ta\u015f\u0131s\u0131nlar? \u00c7ok sa\u00e7ma, do\u011fa ekonomisine ve insan mant\u0131\u011f\u0131na hi\u00e7 uymayan bir durum. Sima de los Huesos ma\u011faras\u0131nda Homo heidelbergensis <\/em>\u00f6l\u00fclerini kuyuya atabiliyordu \u00e7\u00fcnk\u00fc kuyunun yeterince geni\u015f bir a\u011fz\u0131 ve hareket alan\u0131 mevcut.<\/p>\n

Di\u011fer bir soru ise bu insanlar bu \u00e7ok karanl\u0131k olan ma\u011faraya girdiklerinde \u00e7evreyi nas\u0131l g\u00f6rd\u00fcler. Berger hi\u00e7bir kan\u0131t olmamas\u0131na ra\u011fmen \u00e7ok sa\u00e7ma bir bi\u00e7imde bu insanlar\u0131n me\u015fale kullanm\u0131\u015f olabilece\u011fini \u00f6neriyor. Bunu nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcncesizce ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcne ger\u00e7ekten \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m. Atalar\u0131m\u0131z\u0131n ate\u015fi kontrol etti\u011fine dair kan\u0131tlar \u00e7ok kesin de\u011fil, en do\u011fru ve belirgin kan\u0131tlar g\u00fcn\u00fcm\u00fcze yak\u0131n tarihler. En kabul g\u00f6ren kan\u0131tlar 400 bin y\u0131l \u00f6ncesine ait, ancak bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 atalar\u0131m\u0131z\u0131n 200 bin y\u0131l ile yakla\u015f\u0131k 1,5 milyon aras\u0131nda kalan bir d\u00f6nemde ate\u015fi kullanmay\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015f olabileceklerini \u00f6neriyor. Berger, \u015fu \u015fekilde bir yorum yapsa gayet anla\u015f\u0131l\u0131r olacakt\u0131; \u201cbu insanlar bir bi\u00e7imde ma\u011faraya girmi\u015fler, b\u00fcy\u00fck ihtimalle bir tehditten ka\u00e7\u0131yorlard\u0131, ancak karanl\u0131kta yollar\u0131n\u0131 nas\u0131l bulduklar\u0131 hakk\u0131nda bir fikrim yok, zaten ma\u011farada Dinaledi odas\u0131na giden tek bir kanal var ve bir bi\u00e7imde el yordam\u0131 ile de olsa yollar\u0131n\u0131 bulmu\u015flar ve bir daha da \u00e7\u0131kamam\u0131\u015flar\u201d. Sizce de daha inand\u0131r\u0131c\u0131 bir yorum de\u011fil mi? Sorulan di\u011fer bir soru ise Homo naledi<\/em>\u2019nin konu\u015fup konu\u015fmad\u0131\u011f\u0131. Konu\u015fmaya dair ilk kan\u0131tlar Homo habilis<\/em>\u2019e mevcut, H. Naledi<\/em>\u2019nin konu\u015fup konu\u015fmad\u0131\u011f\u0131na dair \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen herhangi bir kan\u0131t yok.<\/p>\n

Homo (insan) cinsine daha \u00e7ok benziyor<\/strong><\/p>\n

Birka\u00e7 kemirgen ve ku\u015f fosili d\u0131\u015f\u0131nda Dinaledi Odas\u0131\u2019nda bulunan kal\u0131nt\u0131lar\u0131n gerisi sadece insan atalar\u0131na ait. \u00c7o\u011funlukla bu t\u00fcr buluntu alanlar\u0131nda ba\u015fka canl\u0131lara, \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck memeli t\u00fcrlerine ait fosiller de bulunur. Kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 sonucunda 15 farkl\u0131 bireye ait y\u00fczlerce fosil iskelet par\u00e7as\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131, bunlar\u0131n i\u00e7erisinde kafatas\u0131, el ve kol kemikleri, bacak kemikleri, di\u015fler ve \u00e7ene kemikleri, g\u00f6\u011f\u00fcs kafesi kemikleri gibi akl\u0131n\u0131za gelen bir\u00e7ok kal\u0131nt\u0131 mevcut. Buluntular\u0131n baz\u0131lar\u0131 1,5 m uzunlu\u011funda erkek bir bireye ait. Bu bireyin ayak fosilleri bizimkilere benzer bir bi\u00e7imde ve onun dik y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6steriyor, bununla birlikte el ve parmak kemiklerinin anatomisi ise insans\u0131 maymunlar\u0131, daha \u00e7ok Australopithecus<\/em> atalar\u0131 an\u0131msat\u0131yor. \u00d6zellikle omuz anatomisi ve k\u00fcrek kemikleri bu t\u00fcr\u00fcn a\u011fa\u00e7 hayat\u0131n\u0131 tamamen terk etmedi\u011fini i\u015faret ediyor. Kad\u0131n ve \u00e7ocuk bireylere ait buluntular buran\u0131n belki bir aileye ya da k\u00fc\u00e7\u00fck bir gruba ait oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 4a. Homo naledi t\u00fcr\u00fcne ait bir kafatas\u0131 fosilinin kopyas\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Dinaledi Odas\u0131\u2019ndan ele ge\u00e7en b\u00fct\u00fcn buluntular homojen bir anatomik morfolojiye sahip; yani kal\u0131nt\u0131lar\u0131n morfolojik \u00f6zellikleri bireylerin tek bir t\u00fcre ait oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bunun yan\u0131 s\u0131ra cinsiyet ve ya\u015f bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steriyorlar. Genel morfoloji bu t\u00fcr\u00fcn Australopithecus<\/em>, Orrorin<\/em>, Shalenthropus<\/em> ya da Paranthropus <\/em>cinsleri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131nca Homo<\/em> cinsine ait oldu\u011funu i\u015faret etmekte. Bu da onun di\u011fer t\u00fcrlere oranla bize daha yak\u0131n oldu\u011fu anlam\u0131na geliyor. Homo naledi<\/em> t\u00fcr\u00fcn\u00fc bizim cinsimiz i\u00e7inde s\u0131n\u0131fland\u0131ran karakterler ise lokomosyon (hareket), \u00e7i\u011fneme ve ellerin kullan\u0131m\u0131 gibi fonksiyonel \u00f6zellikler. \u00d6zellikle uzun bacaklar, g\u00fc\u00e7l\u00fc bacak kaslar\u0131n\u0131n oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren bacak kemikleri \u00fczerindeki kas tutunma noktalar\u0131 ve bizimkilere benzeyen bilek ve ayak kemikleri \u00f6nemli benzerlikler aras\u0131nda. B\u00fct\u00fcn bu alt uzuv \u00f6zellikleri Homo naledi<\/em>\u2019nin bizler gibi dik y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve ad\u0131m att\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bu t\u00fcr\u00fcn el bilek, avu\u00e7 ve ba\u015fparmak kemikleri yine bizimkine benziyor. Bu benzerlik onun Australopithecus<\/em> t\u00fcrleri ve co\u011frafik olarak \u00e7ok yak\u0131nda bulunan Australopithecus sediba<\/em>\u2019ya g\u00f6re ellerini daha yetenekli kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u015fareti. Homo naledi<\/em>\u2019nin \u00e7ene kaslar\u0131 \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fil, di\u015fleri de Australopithecus <\/em>ve Paranthropus<\/em>lardan k\u00fc\u00e7\u00fck, bu da asl\u0131nda bize benzeyen bir \u00f6zellik. Bu onlar\u0131n \u00e7ok sert besinleri t\u00fcketemedi\u011fi anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil 4b. 3 boyutlu canland\u0131rmas\u0131 (Jamie Shreeve, National Geographic ve Witwatersrand \u00dcniversitesi).<\/figcaption><\/figure>\n

Homo naledi<\/em> yine G\u00fcney Afrika\u2019da bulunan, insan evriminde \u00e7\u0131kmaz bir yol olarak bilinen ve iskeleti daha iri ve kaba yap\u0131l\u0131 olan Paranthropus<\/em>lardan da Homo<\/em> benzeri \u00f6zellikleri ile ayr\u0131\u015f\u0131yor. Bu karakterler genel olarak b\u00fct\u00fcn iskelet sisteminin daha narin ve ince yap\u0131l\u0131 olmas\u0131, daha uzun alt uzuvlara sahip olmas\u0131, kafatas\u0131nda daha zay\u0131f elmac\u0131k kemiklere, daha dar bir y\u00fcze, daha zay\u0131f alt ve \u00fcst \u00e7ene kemiklerine, daha k\u00fc\u00e7\u00fck az\u0131 di\u015flerine sahip olmas\u0131 gibi s\u0131ralanabilir. Paranthropus<\/em>lar insan\u0131n soya\u011fac\u0131nda sert bitkiler yiyebilmesi ile \u00fcnl\u00fc insan atalar\u0131d\u0131r. B\u00fcy\u00fck ve g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7ene kaslar\u0131, yine b\u00fcy\u00fck az\u0131 di\u015fleri sert otlar\u0131 \u00f6\u011f\u00fctebilmesini sa\u011flar. Diyetleri \u00e7o\u011funlukla bitki i\u00e7erdi\u011fi i\u00e7in antropologlar aras\u0131nda insan soya\u011fac\u0131n\u0131n inekleri diye an\u0131l\u0131rlar. Homo naledi<\/em>\u2019nin \u00fcst ve alt \u00e7enesinde bulunan kesici ve k\u00f6pek di\u015flerinin boyutlar\u0131 Paranthropus (P.)\u00a0 robustus<\/em> ile yak\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcler ta\u015f\u0131sa da P. robustus<\/em>lar zaten k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu kesici ve k\u00f6pek di\u015flerine sahiptir. P. robustus<\/em>lar\u0131 ay\u0131rt eden \u00f6zellik \u00f6n di\u015flerine g\u00f6re \u00e7ok b\u00fcy\u00fck az\u0131-\u00f6\u011f\u00fct\u00fcc\u00fc di\u015flerine sahip olmalar\u0131d\u0131r. Homo<\/em> naledi<\/em> hem Paranthropus<\/em>lardan hem de Australopithecus<\/em>lardan daha k\u00fc\u00e7\u00fck az\u0131 di\u015flerine sahip, bu \u00f6zellik onun b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla bir Homo<\/em> \u00fcyesi oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Homo naledi<\/em>\u2019nin kafatas\u0131 Homo erectus<\/em> ve Homo habilis<\/em>\u2019e benzer \u00f6zellikler ta\u015f\u0131yor; g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ka\u015f kemeri ve ense k\u0131sm\u0131nda belirgin \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131 bu karakterlerden baz\u0131lar\u0131. Y\u00fcz\u00fc ise Homo rudolfensis<\/em>\u2019e benziyor. Bununla birlikte Homo naledi<\/em>\u2019nin Australopithecus<\/em>lar ile benzer ilkin \u00f6zelikleri de var. Bunlar aras\u0131nda g\u00f6\u011f\u00fcs kafesinin bi\u00e7imi, uyluk kemi\u011finin \u00fcst k\u0131sm\u0131, uzun ve b\u00fck\u00fck parmaklar gibi onu t\u00fcremi\u015f Homo<\/em> t\u00fcrlerinden ay\u0131ran \u00f6zellikler de var. Bu nedenle Homo naledi<\/em> daha \u00e7ok erken Homo<\/em> t\u00fcrleri olan Homo habilis<\/em>, Homo erectus<\/em> ve Homo rudolfensis<\/em> ile benzerlikler g\u00f6steriyor. Genel olarak Homo naledi<\/em> bize benzeyen v\u00fccut boyutu, duru\u015f ve y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe sahip iken Australopithecus<\/em> benzeri beyin hacmine (yani k\u00fc\u00e7\u00fck) sahip. Onun a\u011fa\u00e7lara da iyi t\u0131rmanabildi\u011fini g\u00f6steren omuz ve parmak kemikleri varken ayn\u0131 zamanda insan benzeri el ve bilek kemikleri ellerini de iyi kullanabiliyor oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Ancak fosil kal\u0131nt\u0131larla birlikte hi\u00e7 ta\u015f alet bulunmam\u0131\u015f olmas\u0131 bu t\u00fcr\u00fcn alet kullan\u0131p kullanamad\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda kesin bir yorum yapmam\u0131z\u0131 da engelliyor. K\u0131saca benim \u00f6zetleyebilece\u011fim morfolojik yap\u0131 \u015f\u00f6yle: Australopithecus<\/em> benzeri kafatas\u0131 ve kal\u00e7a kemikleri ile Homo <\/em>benzeri uzuvlara sahip bir t\u00fcr Homo naledi<\/em>, yani neredeyse tam bir Homo erectus<\/em>. Berger bu t\u00fcr\u00fcn Australopithecus sediba<\/em> ile evrimsel olarak ba\u011flant\u0131l\u0131 olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Bilim ve Gelecek<\/em>\u2019in 2013 May\u0131s say\u0131s\u0131nda Australopithecus sediba<\/em> hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir yaz\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131m. Au. Sediba<\/em> G\u00fcney Afrika\u2019da Malapa b\u00f6lgesinde bulundu ve bu t\u00fcr\u00fcn \u00f6zellikleri Homo naledi<\/em>\u2019den farkl\u0131 olarak Homo<\/em> benzeri el, kal\u00e7a ve di\u015flere sahip iken Australopithecus<\/em> benzeri uzuvlar ve kafatas\u0131na sahip olmas\u0131, yani neredeyse tam bir Australopithecus africanus<\/em>.<\/p>\n

Jeolojik tarihlendirme hen\u00fcz yap\u0131lmam\u0131\u015f<\/strong><\/p>\n

Bu fosilin morfolojik tan\u0131mlamalar\u0131 ve at\u0131flar\u0131nda herhangi bir sorun olmamas\u0131na ra\u011fmen en b\u00fcy\u00fck problem bulundu\u011fu \u00e7\u00f6kellerin jeolojik ya\u015f\u0131n\u0131 bilemiyor olu\u015fumuz. Maalesef bu fosilin hangi jeolojik ya\u015fa ait oldu\u011fu hen\u00fcz belirlenmi\u015f de\u011fil; neden jeolojik tarihlendirme yapmadan yay\u0131nlad\u0131klar\u0131n\u0131 da anlamak g\u00fc\u00e7. Morfolojik olarak erken Homo<\/em> t\u00fcrlerine benziyor ancak hangi d\u00f6nemde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli, e\u011fer 2,5 milyon y\u0131ldan daha ya\u015fl\u0131 ise ilk Homo<\/em> t\u00fcr\u00fc olmaya aday olabilir ve bu adayl\u0131k ile Homo<\/em> cinsinin ilk \u00fcyesinin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 co\u011frafya Do\u011fu Afrika\u2019dan G\u00fcney Afrika\u2019ya ge\u00e7mi\u015f olur. Son y\u0131llarda insan evrimi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n insan\u0131n soya\u011fac\u0131na en \u00f6nemli katk\u0131s\u0131 \u00f6zellikle 3 ve 1,8 milyon y\u0131llar aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan insan atalar\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczden daha fazla morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011finin evrimle\u015fmi\u015f olmas\u0131, daha fazla t\u00fcrle\u015fmenin olup olmad\u0131\u011f\u0131 ise tart\u0131\u015fma konusu. Bu de\u011fi\u015fim sadece insan atalar\u0131nda de\u011fil onlarla birlikte ya\u015fayan \u00f6zellikle di\u011fer memeli hayvan gruplar\u0131nda da g\u00f6zleniyor. Bunun en \u00f6nemli nedenlerinden biri de\u011fi\u015fen \u00e7evre ko\u015fullar\u0131. Bu d\u00f6nemde meydana gelen k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fimleri, Afrika\u2019da iklimsel \u00e7e\u015fitlili\u011fin, mevsimselli\u011fin artmas\u0131na, ayr\u0131ca \u00e7e\u015fitli memeli hayvan t\u00fcrlerinin evrimle\u015fmelerine ve yeni t\u00fcrler \u00fcretmelerine neden oluyor. Bu konular ile ilgili Bilim ve Gelecek<\/em>\u2019in 2014 Mart ve 2015 May\u0131s say\u0131lar\u0131ndaki Dmanisi fosilleri ve Ledi Geraru fosili ile ilgili olan yaz\u0131lar\u0131n okunmas\u0131 de\u011ferli olabilir.<\/p>\n

G\u00fcney Afrika insan evrimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir b\u00f6lge. Hatta paleoantropoloji tarihinde ilk Australopithecus<\/em> fosili G\u00fcney Afrika\u2019da 1924 y\u0131l\u0131nda ke\u015ffediliyor (Au. africanus<\/em>). Ard\u0131ndan Ron Clarke\u2019\u0131n ke\u015ffetti\u011fi yine muhtemelen bir Au. africanus<\/em> t\u00fcr\u00fc olan Little Foot ve Berger\u2019in ke\u015fifleri Au. sediba<\/em> ve Homo naledi<\/em> \u00f6nemli buluntular aras\u0131nda. Bu t\u00fcr yeni spek\u00fclatif ke\u015fifler, kritik soru olan ilk Homo<\/em> t\u00fcr\u00fc nerede, Do\u011fu Afrika\u2019da m\u0131 yoksa G\u00fcney Afrika\u2019da m\u0131 sorusunu yeniden ve yeniden sormam\u0131za neden oluyor. Berger\u2019in bu ilgin\u00e7 ke\u015fifleri soruyu biraz karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131rsa da ben yine en eski fosil buluntular\u0131n ve \u00f6zellikle de ta\u015f aletlerin halen Do\u011fu Afrika\u2019da bulunuyor olmas\u0131n\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130lk ta\u015f alet kullan\u0131m\u0131n\u0131n Australopithecus<\/em>lar taraf\u0131ndan da payla\u015f\u0131lan bir davran\u0131\u015f oldu\u011fu genel olarak kabul ediliyor, ancak Homo habilis<\/em> ve Homo erectus<\/em>lar\u0131 karakterize eden alet teknolojilerini \u00fcretmek biraz daha sofistike bir bilin\u00e7 ve el hareketleri gerektiriyor. Bu durumda ta\u015f alet \u00fcretiyor ve kullan\u0131yor olman\u0131n bizim cinsimizi karakterize eden ve bili\u015fsel karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6steren bir \u00f6zellik oldu\u011funu varsaymal\u0131y\u0131z.<\/p>\n

G\u00fcney Afrika di\u011fer memeli hayvan faunalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6zellikle 3-2 milyon y\u0131l \u00f6nce Do\u011fu Afrika\u2019dan farkl\u0131 bir yap\u0131ya sahipti. Bu da G\u00fcney Afrika\u2019da farkl\u0131 ekolojik ili\u015fkilerin oldu\u011funu g\u00f6steriyor. \u00c7o\u011funlukla G\u00fcney Afrika\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f olan atalar\u0131m\u0131z\u0131n evrimsel olarak farkl\u0131 yollar\u0131 denediklerini ancak ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Au. sediba<\/em> ve Homo naledi<\/em> gibi \u00e7ok ilgin\u00e7 mozaik morfolojik \u00f6zelliklere sahip olan t\u00fcrlerin sanki hayatta kalmak i\u00e7in farkl\u0131 evrimsel kombinasyonlar\u0131 zorlad\u0131klar\u0131 ve muhtemelen G\u00fcney Afrika\u2019da -Do\u011fu Afrika\u2019dan ba\u011f\u0131ms\u0131z- izole bir evrimsel senaryonun ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde duruyorum.<\/p>\n

Bununla birlikte Homo naledi<\/em>\u2019nin G\u00fcney Afrika\u2019da karstik jeomorfolojik ko\u015fullarda \u00fcretti\u011fi mozaik evrimsel de\u011fi\u015fimlerle hayatta kalmaya \u00e7al\u0131\u015fan talihsiz bir ata form oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek yerine Berger\u2019in hayal etti\u011fi \u015fekilde onun ilk Homo<\/em> t\u00fcr\u00fc oldu\u011fu -hen\u00fcz spek\u00fclatif- olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz i\u00e7in \u00f6ncelikle jeolojik ya\u015f\u0131n\u0131 bilmemiz gerekli ve daha sonra Berger\u2019in yeniden Homo<\/em> cinsini karakterize eden \u00f6zellikleri tan\u0131mlamas\u0131 gerekiyor, ya da Homo naledi<\/em>\u2019nin 2,6 milyon y\u0131ldan daha eski ta\u015f aletleri \u00fcretti\u011fini kan\u0131tlamas\u0131 laz\u0131m. G\u00fcney Afrika\u2019da en eski ta\u015f aletler Sterkfontein ma\u011faras\u0131ndan biliniyor ve 2 milyon y\u0131la tarihlendiriliyor. Bu ta\u015f aletleri Homo habilis<\/em>\u2019in \u00fcretti\u011fi de genel olarak kabul g\u00f6r\u00fcyor. Berger\u2019in Homo naledi<\/em>\u2019nin ilk Homo<\/em> t\u00fcr\u00fc oldu\u011funu kan\u0131tlamas\u0131 i\u00e7in daha \u00e7ok veriye ihtiyac\u0131 var. Aksi takdirde ilk insan\u0131n Do\u011fu Afrika\u2019da Rift Vadisi\u2019nde Etiyopya ya da Kenya\u2019da bir yerlerde 3-2,5 milyon y\u0131llar aras\u0131nda bir d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olabilece\u011fi se\u00e7ene\u011fi yerini koruyacak.<\/p>\n

Yay\u0131na ele\u015ftiriler<\/strong><\/p>\n

Son tahlilde, Homo naledi<\/em> sana ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor diye sorarsan\u0131z, hen\u00fcz kesin bir \u015feyler s\u00f6ylemek i\u00e7in \u00e7ok erken, ancak Homo floresiensis<\/em> gibi beklenmedik bir insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn yakla\u015f\u0131k 95-13 bin y\u0131l \u00f6nce Endonezya\u2019da Flores adas\u0131nda izole ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Homo naledi<\/em>\u2019nin yeni bir t\u00fcr oldu\u011fu konusunda yazarlar gayet emin, zira paleoantropoloji tarihinde bir\u00e7ok yeni t\u00fcr bazen birka\u00e7 fosil buluntu \u00fczerinden tan\u0131mlan\u0131yor. Homo naledi<\/em>\u2019ye ait 15 farkl\u0131 birey ve 1550 tane fosil buluntu var. Bu fosilin yeni bir t\u00fcr oldu\u011funa dair tan\u0131mlama yapabilmek i\u00e7in yeterinden fazla bir koleksiyona sahipler, yeterince g\u00f6z dolduruyor, yine de bu onlar\u0131n do\u011frulu\u011fu kesin bir t\u00fcr tayini yapt\u0131klar\u0131 anlam\u0131na gelmiyor. Makalenin ikinci yazar\u0131 olan ve iyi bilinen paleoantropolog John Hawks kendi blog sayfas\u0131nda faydal\u0131 yorumlar yapm\u0131\u015f konu ile ilgili. Ayr\u0131ca daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n da yak\u0131nda yay\u0131nlanaca\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. \u00dcnl\u00fc paleoantropolog Tim White bu ara\u015ft\u0131rmac\u0131lardan biraz farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Asl\u0131nda yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda s\u00f6z etti\u011fim bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n neden Science<\/em> ya da Nature<\/em> gibi sayg\u0131n bilim dergilerinde yay\u0131nlanmad\u0131\u011f\u0131 sorusunun yan\u0131t\u0131n\u0131 da White\u2019\u0131n ele\u015ftirileri ile alm\u0131\u015f oluyoruz. Berger ve ekibi bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 Nature<\/em> dergisine g\u00f6ndermi\u015fler ancak hakemler \u00e7al\u0131\u015fmaya yetersiz kan\u0131tlardan ve verilerden dolay\u0131 ret vermi\u015fler. Asl\u0131nda e-LIFE Science<\/em> dergisi hakemleri de \u00e7al\u0131\u015fmaya benzer nedenlerden dolay\u0131 ilk seferde ret vermi\u015fler. Ancak Berger bir bi\u00e7imde \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 yay\u0131nlaman\u0131n yolunu bulmu\u015f.<\/p>\n

Tim White Homo naledi<\/em>\u2019nin yeni bir t\u00fcr olamayaca\u011f\u0131n\u0131, bu t\u00fcr\u00fcn bulundu\u011fu ma\u011faradan 800 m ilerde Swartkrans ma\u011faras\u0131nda Homo erectus<\/em> fosillerinin daha \u00f6nce bulunmu\u015f olmas\u0131n\u0131n bir tesad\u00fcf olamayaca\u011f\u0131n\u0131, Homo naledi<\/em> fosillerinin de Homo erectus<\/em>\u2019un bir formu oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyor. Sorun biraz da fosilin jeolojik ya\u015f\u0131n\u0131 bilmememizden kaynaklansa da White jeolojik ya\u015f ne olursa olsun Homo<\/em> naledi<\/em>\u2019nin morfolojisinin Homo erectus<\/em>\u2019un bir varyasyonu oldu\u011funu iddia ediyor ve bu yeni t\u00fcr\u00fcn paleoantropolojide insan\u0131n soya\u011fac\u0131n\u0131n sahte-medyatik t\u00fcr tan\u0131mlamalar\u0131 ile \u015fi\u015firilmesine g\u00fczel bir \u00f6rnek olarak g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Di\u011fer bir paleoantropolog Darren Curnoe, Berger ve ekibinin fosilin bulundu\u011fu \u00e7\u00f6kellerin jeolojik ya\u015f tarihlendirilmesini beklemeden aceleci davran\u0131p yeni t\u00fcr olarak yay\u0131nlamalar\u0131n\u0131 da gereksiz buldu\u011funu belirtmi\u015f. \u00dcnl\u00fc primatolog Frans de Waal ise ke\u015ffi ve yay\u0131n\u0131 spek\u00fclatif buldu\u011funu belirtmi\u015f, bu kadar ilkin morfolojik \u00f6zelliklere sahip bir t\u00fcr\u00fcn \u00f6l\u00fc g\u00f6mme gibi t\u00fcremi\u015f insan t\u00fcrlerinde var olan bir davran\u0131\u015f ile an\u0131lmas\u0131n\u0131 ve medyada yer bulmas\u0131n\u0131 bilimsel bir sorumsuzluk olarak de\u011ferlendirmi\u015f.<\/p>\n

Di\u011fer bir \u00fcnl\u00fc antropolog Zollikofer ise buluntular\u0131n yeni t\u00fcr olarak isimlendirilmesini bilimsel sayg\u0131nl\u0131ktan ziyade medyaya kar\u015f\u0131 bir \u015fov oldu\u011funu ve bu t\u00fcr\u00fc bilimsel t\u00fcr de\u011fil de \u201cmedya t\u00fcr\u00fc\u201d olarak isimlendirmenin daha do\u011fru olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Ayr\u0131ca Zollikofer de White gibi bu t\u00fcr\u00fcn ilkin ve k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu bir Homo erectus<\/em> olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, ancak jeolojik ya\u015f\u0131n bir an \u00f6nce belirlenmesinin gereklili\u011fini de vurguluyor.<\/p>\n

E\u011fer Bilim ve Gelecek<\/em>\u2019in 2014 Mart say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanan Dmanisi fosilleri ve insan evrimi ile ilgili yaz\u0131y\u0131 okursan\u0131z \u00f6zellikle Homo<\/em> cinsinin erken \u00fcyeleri olan Homo habilis<\/em>, Homo rudolfensis<\/em> ve Homo erectus<\/em> t\u00fcrlerinde y\u00fcksek oranda bir morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin oldu\u011funu ve bu fosillerin hepsinin neredeyse tek bir t\u00fcr alt\u0131nda toplanabilece\u011fi dahi \u00f6nerilmi\u015fti. E\u011fer Homo naledi<\/em> t\u00fcr\u00fcn\u00fcn bulundu\u011fu \u00e7\u00f6keller erken Homo <\/em>t\u00fcrlerine yak\u0131n bir d\u00f6nemi i\u015faret ederse onun anatomik karakterleri de bu y\u00fcksek morfolojik \u00e7e\u015fitlilik i\u00e7erisinde kalacak ve b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla Homo erectus <\/em>olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n

Bu konuda bir son s\u00f6z s\u00f6ylemek hen\u00fcz m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, ancak son yorum \u015fu \u015fekilde olabilir; Homo naledi<\/em>, Au. sediba<\/em> gibi Lee Berger\u2019in di\u011fer bir \u2018medyatik t\u00fcr\u00fc\u2019 olma etiketinden veriler ve kan\u0131tlar onu do\u011frulayana kadar kurtulamayacak. Bu buluntular\u0131n Homo erectus<\/em>\u2019un ilkin bir formu de\u011fil de ger\u00e7ekten yeni bir t\u00fcr oldu\u011funu kabul etmemiz i\u00e7in 1) Jeolojik ya\u015f\u0131n bir an \u00f6nce belirlenmesini, 2) Yeni t\u00fcr tan\u0131mlamas\u0131 i\u00e7in ileri s\u00fcr\u00fclen ay\u0131rt edici morfolojik karakterlerin ger\u00e7ekten ay\u0131rt edici olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir bilim kurulu taraf\u0131ndan tescil edilmesini ve genel bir konsensus olu\u015fmas\u0131n\u0131 bekleyece\u011fiz. Ayr\u0131ca biliminsanlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda medya ve pop\u00fclariteyi de\u011fil ger\u00e7ek bilim kriterlerini takip etmelerini de umut etmeye devam edece\u011fiz.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

– Berger ve di\u011f. 2015. Homo naledi<\/em>, a new species of the genus Homo<\/em> from Dinaledi Chamber, South Africa. eLife Sciences, Genomics and Evolutinary Biology. eLife 2015;4:e09560. DOI: 10.7554\/eLife.09560<\/p>\n

– Shreeve, J. 2015. This face changes the human story, but how? National Geographic, September 10, 2015. http:\/\/news.nationalgeographic.com\/2015\/09\/150910-human-evolution-change\/<\/p>\n

– Hartley, R. 2015. Some bones to pick. 18 September, 2015. Times Live. http:\/\/www.timeslive.co.za\/thetimes\/2015\/09\/18\/Some-bones-to-pick<\/p>\n

Farkl\u0131 bir g\u00f6r\u00fc\u015f:<\/strong><\/p>\n

Homo naledi<\/strong> bir insan t\u00fcr\u00fc m\u00fc?<\/strong><\/p>\n

Prof. Dr. Metin \u00d6zbek<\/strong><\/p>\n

Ayn\u0131 zamanda australopitekus<\/em>, habilis<\/em> ve sapiens<\/em>\u2019i karakterize eden anatomik \u00f6zellikleri bulundu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesinden yola \u00e7\u0131karak a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 homo<\/em> cinsinden yana koyup naledi<\/em> buluntusunu homo<\/em> cinsinin yeni bir t\u00fcr\u00fc gibi tan\u0131mlamak acaba taksonomik a\u00e7\u0131dan ne derece do\u011fru olur?<\/p>\n

\u00d6nce australopitekus<\/em>lar\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kan birka\u00e7 \u00f6zelli\u011fine bakal\u0131m. Do\u011fu ve G\u00fcney Afrika\u2019da en son bulunan A. deyiremeda<\/em> ile birlikte australopitekus<\/em>lar\u0131n t\u00fcr say\u0131s\u0131 neredeyse dokuza \u00e7\u0131kt\u0131. S\u00f6z konusu anatomik \u00e7e\u015fitlilikler i\u00e7inde dik durma ve y\u00fcr\u00fcme, k\u00fc\u00e7\u00fck bir beyin ile iri bir y\u00fcz payla\u015ft\u0131klar\u0131 genel \u00f6zelliklerdir. Baz\u0131 australopitekus<\/em>larla homo habilis<\/em>\u2019in g\u00f6vde iskeleti d\u00fczeyinde ay\u0131rt edilmesi neredeyse olanaks\u0131zd\u0131r. Bu y\u00fczden Do\u011fu Afrika\u2019da bulunan ve sonradan homo habilis<\/em> t\u00fcr\u00fcne dahil edilen fosil \u00f6rnekler y\u0131llarca australopitekus<\/em> raflar\u0131nda boy g\u00f6sterdi. Ne zaman ki bunlar\u0131n beyin irilikleri (insan\u0131 karakterize edebilecek e\u015fi\u011fe geldikleri, \u00f6rne\u011fin 750-800 cm3<\/sup> gibi) ve sonradan bulunan benzerleriyle yanlar\u0131nda yer alan oldowayen tipi aletler bir araya getirildi, i\u015fte o zaman bu fosiller homo habilis<\/em> dedi\u011fimiz ve insan\u0131n ilk atas\u0131 olarak kabul edilen yeni bir cins ve t\u00fcr\u00fcn bilim d\u00fcnyas\u0131na tan\u0131t\u0131lmas\u0131na vesile oldu.<\/p>\n

\u015eimdi gelelim Homo naledi<\/em> t\u00fcr\u00fcne. A\u015fa\u011f\u0131da bu yeni t\u00fcrle ilgili elde var olan ve hen\u00fcz bilinmeyen kriterleri \u00f6zetleyelim.<\/p>\n

1) Fosillerin jeolojik ya\u015fland\u0131r\u0131lmalar\u0131 hen\u00fcz yap\u0131lmad\u0131.<\/p>\n

2) Yanlar\u0131nda homo<\/em> habilis<\/em>lerle genelde var olan hi\u00e7bir alet izi s\u00f6z konusu de\u011fil.<\/p>\n

3) Beyin kapasiteleri hen\u00fcz tam olarak netle\u015fmedi. Bir portakal irili\u011finde oldu\u011fu s\u00f6yleniyor. Ama ne t\u00fcr portakal? Valencia m\u0131 yoksa iri bir yafa m\u0131? Portakaldan portakala irilik y\u00f6n\u00fcnden muazzam fark var. E\u011fer valencia irili\u011finde ise o zaman australopitekus<\/em>lar\u0131n resmen i\u00e7inde yer al\u0131yor demektir.<\/p>\n

4) Kal\u00e7a kemi\u011fi t\u00fcr d\u00fczeyinde de\u011fil, ama cins d\u00fczeyinde \u00f6nemli bir kriter olarak kabul g\u00f6r\u00fcr. Homo naledi<\/em>\u2019nin kal\u00e7as\u0131 da australopitekus<\/em>lar\u0131 hat\u0131rlat\u0131yormu\u015f. Bunu fosili bulan ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

5) El bilek ve ayak parmaklar\u0131, kol ve bacak uzun kemikleri modern insan\u0131nkine benziyor. \u00d6yle de bu anatomik ayr\u0131nt\u0131lar sadece homo<\/em>\u2019nun de\u011fil, Lucy\u2019nin de dahil oldu\u011fu bir\u00e7ok australopitekus<\/em>\u2019un payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6zelliklerdir. Hominid ailesinin ba\u015flang\u0131c\u0131 iskelet anatomisindeki mozaik t\u00fcr bir yap\u0131lanma ile karakterize edilir. Australopitekus<\/em> t\u00fcrleri, homo<\/em> de\u011fil, mozaik t\u00fcr evrimin en g\u00fczel \u00f6rne\u011fini yans\u0131t\u0131r.<\/p>\n

6)\u00a0 Naledi<\/em> erke\u011finin al\u0131n b\u00f6lgesine yandan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda manzara bir homo<\/em> kafatas\u0131n\u0131nkinden ziyade bir australopitekus<\/em>unkini hat\u0131rlat\u0131yor. \u00a0\u00dcstelik alt y\u00fczdeki prognatizma derecesi net bir \u015fekilde ben australopitekus<\/em>lar\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131yorum diyor.<\/p>\n

7) Naledi<\/em> erke\u011finde boy 1,50 cm olarak hesaplanm\u0131\u015f. Bu t\u00fcr boy homo<\/em> cinsinin ilk \u00f6rneklerini de\u011fil de daha ziyade robustus<\/em> erkelerini simgeler.<\/p>\n

8) Bence anahtar niteli\u011findeki as\u0131l \u00f6zellikler alt \u00e7ene di\u015f sisteminde yat\u0131yor. Dikkatlice bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00f6n (kesici, k\u00f6pek di\u015fi) ve arka (premolar ve molar) di\u015flerin oransal ili\u015fkileri bir homo<\/em>\u2019ninkinden ziyade robustus<\/em>lar\u0131nkini hat\u0131rlat\u0131yor. Bilindi\u011fi \u00fczere, robustus<\/em>larda \u00f6n di\u015fler afrikanus<\/em>larda bile g\u00f6r\u00fclmeyen bi\u00e7imde ufakken arka di\u015fler \u015fa\u015f\u0131lacak \u00f6l\u00e7\u00fcde iridir. Bu \u00f6zellik de robustus<\/em>lar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda yatar (genelde sert kabuklu tohum ve yumrular, bitki k\u00f6kleri vb.). Naledi<\/em> erke\u011finde premolarlar\u0131n \u00e7i\u011fneme y\u00fczeyleri \u00e7ok geni\u015f. Bu \u00f6zellik genellikle robustus<\/em>larda bulunur. Di\u015flerin \u00e7i\u011fneme y\u00fczeyleri ile irilik dereceleri bir t\u00fcr\u00fcn genetik ve filogenetik \u00f6zelliklerini \u00e7ok iyi yans\u0131t\u0131r. Naledi<\/em>\u2019nin alt \u00e7ene molarlar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hepsinin \u00e7i\u011fneme y\u00fczeylerinde \u00e7ok belirgin olan metaconid-hypoconid ba\u011flant\u0131s\u0131yla simgelenen dryopithecus di\u015f plan\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu plan insanda sadece genelde birinci molarda korunmu\u015f iken, australopitekus<\/em>larda hemen hemen t\u00fcm molarlarda vard\u0131r. Ayr\u0131ca naledi<\/em>\u2019nin alt \u00e7enesinde molarlar \u00f6nden arkaya do\u011fru t\u0131pk\u0131 robustus<\/em>\u2019ta oldu\u011fu gibi irile\u015fmektedir. En iri di\u015f robustus<\/em>larda M3 t\u00fcr.<\/p>\n

Netice olarak, her ne kadar ihtiyatl\u0131 olmak gerekse de, yeni buluntu Homo naledi<\/em>\u2019nin yeni bir insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn temsilcisi de\u011fil de zaten a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak G\u00fcney Afrika\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f olan paranthropus robustus<\/em>lar\u0131n son temsilcileri i\u00e7inde dikkate al\u0131nmas\u0131n\u0131n daha do\u011fru olabilece\u011fini bize g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Dinaledi ma\u011faras\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmalar hen\u00fcz bitmedi\u011fine g\u00f6re ilerde bulunabilecek yeni fosiller ve yap\u0131lacak jeolojik ya\u015fland\u0131rma g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi ya \u00e7\u00fcr\u00fctecek ya da do\u011frulayacakt\u0131r.<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00fcney Afrika\u2019da Rising Star ma\u011faras\u0131nda 2013 y\u0131l\u0131nda bulunan fosiller Berger ve ekibinin National Geographic finansal destekli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ile insan evrimi soya\u011fac\u0131na Homo naledi ismi ile yeni bir t\u00fcr olarak eklendi. Bu buluntular\u0131n Homo erectus\u2019un ilkin bir formu de\u011fil de yeni bir t\u00fcr oldu\u011funu kabul etmemiz i\u00e7in 1) Jeolojik ya\u015f\u0131n bir an \u00f6nce belirlenmesini, 2) Yeni […]<\/p>\n","protected":false},"author":180,"featured_media":17080,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[177,211],"tags":[243,2034,497,2035,230],"class_list":["post-17079","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-140-sayi","category-antropoloji","tag-antropoloji","tag-homo-naledi","tag-homo-sapiens","tag-insan-turu","tag-insanlik-tarihi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t