{"id":17387,"date":"2017-07-01T17:32:24","date_gmt":"2017-07-01T14:32:24","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=17387"},"modified":"2020-04-19T18:51:20","modified_gmt":"2020-04-19T15:51:20","slug":"bir-buyuk-biliminsaninin-hikayesi-darwin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2017\/07\/01\/bir-buyuk-biliminsaninin-hikayesi-darwin","title":{"rendered":"Bir b\u00fcy\u00fck biliminsan\u0131n\u0131n hik\u00e2yesi:\u00a0Darwin"},"content":{"rendered":"

Biyolojide yap\u0131lan her yeni ke\u015fif Darwin\u2019i pek \u00e7ok konuda hakl\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131. \u015e\u00f6yle demi\u015fti \u201cBen g\u00f6remeyecek olsam da inan\u0131yorum ki bir zaman gelecek, do\u011fan\u0131n b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck \u00e2lemleriyle ilgili olduk\u00e7a do\u011fru soy k\u00fct\u00fcklerine ula\u015fm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131z.\u201d Bug\u00fcn neredeyse b\u00fct\u00fcn biyoloji laboratuvarlar\u0131nda standart olarak kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z genetik ara\u00e7lar\u0131m\u0131z sayesinde olduk\u00e7a do\u011fru soy k\u00fct\u00fcklerine ula\u015f\u0131yor, evrim kuram\u0131n\u0131 d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir k\u00f6\u015fesinde her g\u00fcn s\u0131nay\u0131p do\u011fru oldu\u011funu tekrar tekrar g\u00f6r\u00fcyoruz. Art\u0131k zaman\u0131n in\u015fa etti\u011fi bu muhte\u015fem do\u011fan\u0131n muhte\u015fem bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fumuzdan hi\u00e7 ku\u015fku duymuyoruz.<\/em><\/p>\n

Charles Darwin. Muhtemelen tarihin en iyi bilinen biliminsan\u0131. Kendimize ve do\u011faya bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 b\u00fct\u00fcn modern d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerden daha fazla etkiledi. Nazik, endi\u015feli ve hassas bir karaktere sahipti. Onu tan\u0131yanlar \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 derecede etkileyici bir duru\u015fu oldu\u011funu s\u00f6ylerdi. Berbat bir sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. Hayat\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 hasta ge\u00e7irse de inan\u0131lmaz \u00e7al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131yla bilimsel a\u00e7\u0131dan olduk\u00e7a \u00fcretken bir ya\u015fam s\u00fcrd\u00fc. Kalabal\u0131klardan, g\u00fcr\u00fclt\u00fcden ve tart\u0131\u015fmalardan hi\u00e7 ho\u015flanmad\u0131. \u00c7evresinin zoruyla Entomoloji Cemiyeti Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve Jeoloji Cemiyeti Sekreterli\u011fi gibi i\u015fleri \u00fcstlense de bunlar\u0131 uzun s\u00fcre devam ettirmedi. Hi\u00e7 para i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda kalmad\u0131. Darwin ve Wedgwood ailelerinden gelen servetini yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ve tutumlulu\u011fu sayesinde b\u00fcy\u00fctt\u00fc. Hayat\u0131 boyunca \u00e7ok az say\u0131da bilimsel toplant\u0131ya kat\u0131ld\u0131. Ancak t\u00fcm d\u00fcnyadaki ara\u015ft\u0131rmac\u0131larla ileti\u015fim halindeydi; s\u00fcrekli bilimsel konular\u0131n tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 mektuplar ald\u0131 ve g\u00f6nderdi. T\u00fcm hayat\u0131n\u0131 do\u011fa ile ilgili hipotezler kurup, bunlar\u0131 s\u0131nayarak ge\u00e7irdi. Onun yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u015fey, do\u011fan\u0131n nas\u0131l i\u015fledi\u011fini anlamakt\u0131 ve bu yolda bir \u00f6nem s\u0131ras\u0131 yoktu. Bilimsel bilgi \u00fcretiyordu ve bunu toplumsal ve siyasi ihtiya\u00e7lara cevap vermek i\u00e7in de\u011fil, merak\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in yap\u0131yordu. D\u00fcnyada yer yerinden oynarken o, ba\u015f d\u00f6nmeleri, mide bulant\u0131lar\u0131, kusmalar, bay\u0131lmalar ve kalp spazmlar\u0131ndan arta kalan zaman\u0131n\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini s\u00fcl\u00fckayakl\u0131lar\u0131n akrabal\u0131k ili\u015fkileri, tavuk yeti\u015ftiricili\u011fi ya da solucanlar\u0131n ya\u015fam\u0131 \u00fczerine kafa yorarak ge\u00e7irmeyi tercih etti. Bu yaz\u0131da bu dahi adam\u0131n hayat\u0131ndan bahsediyorum. Bu konuda yaz\u0131lm\u0131\u015f harika kitaplar ve web siteleri bulunuyor. Elbette bu k\u0131sa yaz\u0131da o kitaplardan ve sitelerden daha kapsaml\u0131 bir i\u00e7erik sunmayaca\u011f\u0131m; Darwin\u2019in hayat\u0131n\u0131 farkl\u0131 bir a\u00e7\u0131dan ele de almayaca\u011f\u0131m; dolay\u0131s\u0131yla masaya yeni bir \u015fey koymayaca\u011f\u0131m. Ancak herkesin, \u00f6zellikle yeni nesillerin, Charles Darwin\u2019in ne kadar iyi bir bilim insan\u0131 oldu\u011funu ve hayat\u0131n\u0131 adad\u0131\u011f\u0131 ke\u015fiflerinin insanl\u0131k i\u00e7in ne kadar de\u011ferli oldu\u011funu anlamas\u0131na katk\u0131da bulunmak isterim. Darwin bug\u00fcn kimi \u00e7evreler taraf\u0131ndan, dinsizli\u011fi yayd\u0131\u011f\u0131, kom\u00fcnist oldu\u011fu i\u00e7in ele\u015ftirilirken, kimi \u00e7evrelerce de siyasi bir tav\u0131r sergilemedi\u011fi, hatta fazla dindar oldu\u011fu i\u00e7in ele\u015ftirilir. Yani b\u00f6ylesine \u00f6nemli bir biliminsan\u0131n\u0131 anlamak konusunda pek ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015f \u00e7ok say\u0131da insan var. Darwin hakk\u0131ndaki bu fikirlerin tamam\u0131 yanl\u0131\u015f; az okuyup bol ahk\u00e2m kesmekle ilgili. Bu yaz\u0131da bunlara de\u011finmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Ancak bence bunlar\u0131n hepsi fasa fiso; do\u011faya bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 ve insan\u0131n do\u011fadaki yeri ile ilgili anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 sonsuza kadar k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirmi\u015f bir insan\u0131n hayat\u0131 ile ilgili e\u011flencelik bilgiler… Darwin\u2019in en belirgin ve herkes\u00e7e anla\u015f\u0131l\u0131p takdir edilmesi ve \u00f6rnek al\u0131nmas\u0131 gereken tek bir \u00f6zelli\u011fi var, \u00e7al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n

\u0130yi bir jeolog ve biyolog<\/strong><\/p>\n

D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck penisli hayvanlar\u0131ndan biri T\u00fcrk\u00e7e\u2019de s\u00fcl\u00fckayakl\u0131 ya da yanl\u0131\u015f bir \u015fekilde kaya midyesi (\u00e7\u00fcnk\u00fc midye de\u011filler) olarak bilinen cirriped<\/strong>lerdir. Penisleri v\u00fccut b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn 7-8 kat\u0131 kadard\u0131r. Penislerinin bu kadar b\u00fcy\u00fck olmas\u0131n\u0131n nedeni sabit hayvanlar olmalar\u0131, spermlerini uygun yerlere b\u0131rakmak i\u00e7in hareket edememeleridir. Bunun yerine kom\u015fular\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 penisleriyle \u00e7alarlar! S\u00fcl\u00fckayakl\u0131lar kabaca dairesel olan omurgas\u0131z hayvanlard\u0131r ve \u00fczerinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 y\u00fczeye kal\u0131c\u0131 olarak ba\u011flan\u0131rlar. Erginle\u015fmemi\u015f formlar\u0131 suda serbest y\u00fczer ama sonunda kendilerini bir kayaya, midyeye, balinaya, gemiye vb. y\u00fczeylere sabitler ve ya\u015famlar\u0131n\u0131n sonuna kadar orada kal\u0131rlar. Kalsitten olu\u015fan bir kabuklar\u0131 bulunur. D\u00fcnya genelinde yakla\u015f\u0131k 1300 t\u00fcr\u00fc bilinir. Baz\u0131 t\u00fcrleri parazittir; bir\u00e7o\u011fu ise zarars\u0131zd\u0131r. Ancak gemilere \u00e7ok fazla miktarda s\u00fcl\u00fckayakl\u0131 yap\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda geminin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve dolayl\u0131 olarak da yak\u0131t sarfiyat\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. Kaz midyesi olarak bilinen bir t\u00fcr\u00fc \u0130spanya ve Portekiz\u2019de yenmektedir.<\/p>\n

Sabit ve kabuklu olmalar\u0131, insanlar\u0131n onlar\u0131 uzun s\u00fcre midye sanmas\u0131na neden oldu. 1800\u2019lerin ortalar\u0131nda geli\u015fimleri izlendi\u011finde midyeden \u00e7ok Crustacea (kabuklular) s\u0131n\u0131f\u0131na, yani yenge\u00e7, istakoz ve karideslere benzedi\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131 ve konu genel olarak olduk\u00e7a ilgi \u00e7ekti. Birilerinin bu konuyla ilgilenip bilinmezleri ayd\u0131nlatmas\u0131 bekleniyordu. O ki\u015fi Charles Darwin oldu.<\/p>\n

\"\"
Bir midyenin \u00fczerine tutunmu\u015f olan Balanus improvisus. Charles Darwin taraf\u0131ndan tan\u0131mlanan bir \u00e7ok s\u00fcl\u00fckayakl\u0131 t\u00fcr\u00fcnden biri (s\u00fcl\u00fckayakl\u0131 foto\u011fraf\u0131: Wikipedia, C. Darwin resmi: darwin-online.org.uk).<\/figcaption><\/figure>\n

Darwin, olduk\u00e7a \u00fcretken bir do\u011fa bilimciydi. Sa\u011fl\u0131k bak\u0131m\u0131ndan s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 ge\u00e7en ya\u015fam\u0131na \u00e7ok say\u0131da kitap ve makale s\u0131\u011fd\u0131rd\u0131. S\u00fcl\u00fckayakl\u0131lar ile ilgili ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 toplad\u0131\u011f\u0131 ve Cirripedia Monografisi <\/em>(A Monograph of the Cirripedia<\/em>) ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi iki cilt bunlar aras\u0131ndad\u0131r ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de s\u00fcl\u00fckayakl\u0131 anatomisi ve sistemati\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir kaynakt\u0131r. Darwin bu karma\u015f\u0131k grubun sistematik durumunu b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00e7\u00f6zd\u00fc, \u00fcreme \u00f6zelliklerini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131 ve pek \u00e7ok t\u00fcr\u00fcn\u00fc tan\u0131mlad\u0131. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda bolca kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 embriyoloji ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yapt\u0131 (larva ve ergin s\u00fcl\u00fckayakl\u0131lar aras\u0131nda ve bu grupla di\u011fer crustacea gruplar\u0131 aras\u0131nda). Homoloji terimi yayg\u0131n olarak basit bir benzerlik anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131yordu; o terimin anlam\u0131n\u0131 biraz daha ileri ta\u015f\u0131yarak evrimsel ba\u011flamda kulland\u0131. Darwin\u2019e g\u00f6re t\u00fcrler aras\u0131ndaki benzerliklerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n dayatt\u0131\u011f\u0131 bir benzerlik de\u011fildi; s\u00f6z konusu t\u00fcrlerin yak\u0131n akraba olmalar\u0131 ile ilgiliydi. B\u00fct\u00fcn bu \u00e7al\u0131\u015fmalardan elde etti\u011fi kan\u0131tlar\u0131 daha sonra ba\u015fyap\u0131t\u0131 T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>\u2019nde (ya da k\u0131saca K\u00f6ken<\/em>) kullanacakt\u0131. \u0130yi bir anatomik diseksiyon deneyimi kazand\u0131\u011f\u0131 bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda Darwin, s\u00fcl\u00fckayakl\u0131lar\u0131n Crustecea\u2019nin di\u011fer gruplar\u0131ndan da ayr\u0131 bir grubu oldu\u011funu kan\u0131tlad\u0131 ve konuya katk\u0131lar\u0131 nedeniyle 1853\u2019te Londra Kraliyet Derne\u011fi taraf\u0131ndan, do\u011fan\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131na katk\u0131da bulunan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara verilen Kraliyet Madalyas\u0131\u2019na lay\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Kraliyet Derne\u011fi 1864\u2019te de Darwin\u2019e s\u00fcl\u00fckayakl\u0131lar ve a\u015fa\u011f\u0131da s\u00f6z edece\u011fim mercan resifi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in Copley Madalyas\u0131 verdi.<\/p>\n

\"\"
Charles Darwin\u2019in a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 ve bug\u00fcn de kabul etti\u011fimiz haliyle atol olu\u015fumu (solda) (kaynak: American Heritage Dictionary of the English Language), Pasifik\u2019teki atollerden biri olan Manihiki Adas\u0131 (sa\u011fda) (kaynak: Wikipedia).<\/figcaption><\/figure>\n

S\u00fcl\u00fckayakl\u0131lar \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 olduk\u00e7a kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma ile Darwin iyi bir biyolog oldu\u011funu kan\u0131tlad\u0131. Ama iyi bir jeolog oldu\u011funu daha \u00f6nce, me\u015fhur Beagle seyahatinden d\u00f6nd\u00fckten k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, hen\u00fcz 33 ya\u015f\u0131ndayken g\u00f6stermi\u015fti. Seyahat s\u0131ras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 jeolojik g\u00f6zlemlerinden bahsetti\u011fi mektuplar\u0131 sayesinde \u0130ngiltere\u2019de ad\u0131n\u0131 zaten duyurmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Yolculuk d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde an\u0131lar\u0131n\u0131n ve toplad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm \u00f6rneklerin yay\u0131mlanmas\u0131 i\u015fiyle u\u011fra\u015f\u0131rken ve hen\u00fcz s\u00fcl\u00fckayakl\u0131 incelemelerine giri\u015fmemi\u015fken, ilk monografisi olan Mercan Resiflerinin Yap\u0131s\u0131 ve Da\u011f\u0131l\u0131m\u0131<\/em> (The Structure and Distribution of Coral Reefs<\/em>) adl\u0131 kitab\u0131n\u0131 yazd\u0131. Bu kitap, \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir. O zamanlar atollerin, mercanlar\u0131n deniz alt\u0131nda bulduklar\u0131 bir kratere yerle\u015fip burada \u00e7o\u011falmalar\u0131 sonucu olu\u015fan yap\u0131lar oldu\u011fu san\u0131l\u0131yordu. Jeolojinin babas\u0131 kabul edilen ve daha sonra Darwin\u2019in yak\u0131n arkada\u015f\u0131 olacak Charles Lyell (1797-1875), Jeolojinin \u0130lkeleri<\/em> (Principles of Geology<\/em>) (ya da k\u0131saca \u0130lkeler<\/em>) adl\u0131 \u00fc\u00e7 ciltlik kitab\u0131n\u0131n ikincisinde bu konuya b\u00fcy\u00fck bir k\u0131s\u0131m ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Darwin kendi kitab\u0131nda bunun yanl\u0131\u015f bir g\u00f6r\u00fc\u015f oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor ve konu ile ilgili bilgiyi tamamen de\u011fi\u015ftiriyordu. Darwin\u2019in atol olu\u015fumuna ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamas\u0131 \u00f6zetle \u015f\u00f6yleydi: Mercanlar gelgit seviyesinin hemen alt\u0131nda k\u0131y\u0131 resifleri olu\u015fturur. Ancak ya\u015fayan mercanlar \u00e7o\u011fal\u0131p deniz seviyesinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda \u00f6l\u00fcr ve kalsit \u015feridi haline gelir. E\u011fer mercanlar volkanik bir adan\u0131n sahiline yerle\u015fmi\u015flerse ve volkan konisi \u00e7\u00f6k\u00fcyorsa mercan yukar\u0131 do\u011fru y\u00fckselirken kara par\u00e7as\u0131 da a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru batar. Bu durumda yakla\u015f\u0131k olarak halkasal bir \u015fekle sahip olan atoller olu\u015fur.<\/p>\n

\"\"
Charles Darwin\u2019in Cirripedia Monografisi adl\u0131 kitab\u0131ndan s\u00fcl\u00fckayakl\u0131 \u00e7izimleri (kaynak: darwin-online.org.uk).<\/figcaption><\/figure>\n

Atollerin olu\u015fumu ile ilgili bu yeni bilgi geni\u015f kabul g\u00f6rd\u00fcyse de hakk\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar uzun s\u00fcre devam etti. Kuram\u0131n do\u011frulu\u011fu 1950\u2019lerde kesinlik kazand\u0131. 1970\u2019lerde levha tektoni\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131 ile de desteklendi. Darwin bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda sadece atol olu\u015fumunu a\u00e7\u0131klamakla kalm\u0131yor, ayn\u0131 zamanda \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck canl\u0131lar\u0131n bile zaman i\u00e7erisinde ne kadar b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fikliklere yol a\u00e7abilece\u011fini g\u00f6stermi\u015f oluyordu. \u00dczerinde ba\u015fka canl\u0131lar ya\u015fayan adalara d\u00f6n\u00fc\u015fen resifleri tanr\u0131 birdenbire yaratmam\u0131\u015ft\u0131; bunlar k\u00fc\u00e7\u00fck yarat\u0131klar taraf\u0131ndan zaman i\u00e7erisinde olu\u015fturulmu\u015ftu. Bu yakla\u015f\u0131m Darwin\u2019in hayat\u0131n\u0131n sonuna kadar yapaca\u011f\u0131 bilimsel \u00fcretimin ana eksenini olu\u015fturacakt\u0131.<\/p>\n

\u00c7OCUKLUK VE GEN\u00c7L\u0130K<\/strong><\/h4>\n

Dahi dedeler<\/strong><\/p>\n

Isaac Newton klasik mekani\u011fin temellerini att\u0131ktan sonra Newtoncu bilim kabul g\u00f6r\u00fcp yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015f ve geli\u015fmi\u015f; bunun da etkisiyle 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda Avrupa sanayile\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bir\u00e7ok alanda teknik yenilikler yap\u0131l\u0131yor, uygulamal\u0131 bilimler \u00f6nem kazan\u0131yordu. Gittik\u00e7e daha fazla insan bilimin uygulama y\u00f6n\u00fcyle ilgilenir, bilimin topluma nas\u0131l daha fazla katk\u0131 sa\u011flayabilece\u011fi ile ilgili kafa yorar olmu\u015ftu. \u00d6zellikle Manchester ve Newcastle gibi sanayi kentlerinde bu tip insanlar\u0131n kurdu\u011fu felsefe cemiyetleri t\u00fcremeye ba\u015flad\u0131. Bunlardan biri Birmingham\u2019da 1775\u2019te, doktorlar, imalat\u00e7\u0131lar, m\u00fchendisler ve rahipler taraf\u0131ndan kurulan Ay Cemiyeti<\/strong> idi. Karanl\u0131k sokaklarda \u00f6nlerini rahat g\u00f6rebilmek i\u00e7in her ay dolunay zaman\u0131 bulu\u015ftuklar\u0131ndan bu ad\u0131 alm\u0131\u015flard\u0131. Buhar makinesini geli\u015ftiren Matthew Boulton, James Watt ve William Murdoch gibi \u00fcyelerinin yan\u0131 s\u0131ra cemiyetin Thomas Jefferson ve Benjamin Franklin gibi ziyaret\u00e7ileri de oluyordu. B\u00fct\u00fcn bu insanlar \u0130ngiltere\u2019de ve ard\u0131ndan t\u00fcm d\u00fcnyada Sanayi Devrimi\u2019nin ya\u015fanmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131lar. Onlar aras\u0131nda ikisi sevgili Darwinimiz i\u00e7in son derece \u00f6nemlidir. Josiah Wedgwood ve Erasmus Darwin: Charles Darwin\u2019in dedeleri.<\/p>\n

\"\"
Charles Darwin\u2019in anne ve babas\u0131 Susannah ve Robert Darwin ve evleri The Mount (kaynak: darwin-online.org.uk).<\/figcaption><\/figure>\n

\u00c7\u00f6mlek ve porselen \u00fcreticisi Josiah Wedgwood yine \u00e7\u00f6mlek\u00e7i bir ailenin o\u011flu olarak 1730\u2019da d\u00fcnyaya geldi. Babas\u0131n\u0131n erken \u00f6l\u00fcm\u00fcyle abisinin i\u015fli\u011finde \u00e7\u00f6mlek ustas\u0131 oldu. \u00c7i\u00e7ek hastal\u0131\u011f\u0131 nedeniyle sa\u011f baca\u011f\u0131 fiziksel bir i\u015f yapamayacak kadar zay\u0131flay\u0131nca (daha sonra kesilecekti), daha ziyade deneysel \u00e7\u00f6mlek\u00e7ilik ve yeni modeller geli\u015ftirme i\u015fine giri\u015fti. Modellerinin tasar\u0131m ve kalitesi onu \u00fcnl\u00fc bir \u00e7\u00f6mlek\u00e7i yapt\u0131 ve 1762\u2019de Krali\u00e7e Charlotte\u2019un \u00e7\u00f6mlek\u00e7isi oldu. Yurtd\u0131\u015f\u0131ndan da sipari\u015fler almaya ba\u015flad\u0131 ve fabrikas\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fctt\u00fc. Bu arada deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na da devam etti. \u00c7\u00f6mlek f\u0131r\u0131nlar\u0131n\u0131n i\u00e7 s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in geli\u015ftirdi\u011fi pirometre sayesinde Kraliyet Cemiyeti\u2019nin \u00fcyeli\u011fine se\u00e7ildi. Fabrikas\u0131ndaki baz\u0131 mekanik problemler i\u00e7in ya\u015f\u0131t\u0131 olan arkada\u015f\u0131 Erasmus Darwin\u2019den yard\u0131m al\u0131yordu. Te\u015fhiste s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bir yetene\u011fe sahip oldu\u011fu ve \u00f6l\u00fcm d\u00f6\u015fe\u011findeki bir hastay\u0131 iyile\u015ftirdi\u011fi i\u00e7in \u00fcnl\u00fc bir hekim haline gelen Erasmus Darwin, ayn\u0131 zamanda bir mucit ve \u015fairdi. \u0130catlar\u0131 aras\u0131nda Wedgwood\u2019un fabrikas\u0131nda pigment \u00f6\u011f\u00fctmede kullan\u0131lmak \u00fczere tasarlad\u0131\u011f\u0131 yatay bir yel de\u011firmeninin yan\u0131 s\u0131ra, s\u0131k seyahat eden biri olmas\u0131ndan olsa gerek, devrilmeyen bir at arabas\u0131 da vard\u0131. \u0130ngiliz botanik\u00e7ilerin Linne\u2019nin eserlerindeki bitkilerin erkek ve di\u015fi cinsiyetlere sahip oldu\u011fu ile ilgili bilgiye sans\u00fcr uygulad\u0131klar\u0131n\u0131 fark etti\u011finde o zaman\u0131n standartlar\u0131na g\u00f6re a\u00e7\u0131k sa\u00e7\u0131k say\u0131lan ve bitkilerin cinsel hayatlar\u0131n\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131 uzun bir \u015fiir yazd\u0131 ve ekledi\u011fi notlarla birlikte bunu yay\u0131mlad\u0131. Hayvanlarla ilgili olgular\u0131, organik ya\u015fam\u0131n kanunlar\u0131n\u0131 ve hastal\u0131klarla bunlar\u0131n tedavilerini anlatt\u0131\u011f\u0131 Zoonomia<\/em> adl\u0131 bir kitap yazd\u0131. Bu kitapta canl\u0131lar\u0131n evrimine ili\u015fkin torununun ke\u015ffedece\u011fi mekanizmalar\u0131 bulmaya yakla\u015famasa da canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n bir tak\u0131m organik yasalara tabi oldu\u011fu fikrini i\u015fledi. Krall\u0131k kar\u015f\u0131t\u0131 bir demokratt\u0131, Kral III. George\u2019un kendi \u015fahsi doktoru olmas\u0131 iste\u011fini reddetti. Wedgwood ile birlikte k\u00f6lelik kar\u015f\u0131t\u0131 faaliyetler y\u00fcr\u00fctt\u00fc. K\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n e\u011fitimi konusuyla u\u011fra\u015ft\u0131. Ancak \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcncelerin bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem ba\u015fl\u0131yordu. Devrim Fransa\u2019y\u0131 kas\u0131p kavurmu\u015f, devrimci fikirler \u0130ngiliz monar\u015fisi i\u00e7in de tehdit unsuru haline gelmi\u015fti. Bu s\u00fcre\u00e7 1791\u2019de Ay Cemiyeti\u2019nin kapanmas\u0131na neden oldu. Ayaklanmalar ya\u015fan\u0131yordu. Yetmezmi\u015f gibi 1793\u2019te \u0130ngiltere ve Fransa aras\u0131nda sava\u015f ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Erasmus Darwin\u2019in o\u011flu Robert ve Josiah Wedgwood\u2019un k\u0131z\u0131 Susannah 1796\u2019da evlenerek iki ailenin servetini ve k\u00fclt\u00fcr miras\u0131n\u0131 birle\u015ftirdiler.<\/p>\n

\u00c7ocukluk y\u0131llar\u0131<\/strong><\/p>\n

Babas\u0131 gibi iyi ve \u00fcnl\u00fc bir hekim olan Robert Darwin yakla\u015f\u0131k 2 metrelik boyu, geni\u015f g\u00f6vdesi ve otoriter mizac\u0131 ile insanda ister istemez \u00e7ekinme duygusu yaratan bir karakterdi. Hastalar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7ok sevecendi; onlarla yak\u0131ndan ilgilenir, hastal\u0131klar\u0131yla ilgili yard\u0131m\u0131 dokunabilecek her t\u00fcr bilgiyi \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Babas\u0131 gibi o da bitkilerle ilgilenmekten ho\u015flan\u0131rd\u0131. Bir bah\u00e7e g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc tutar ve bitkilerle ilgili g\u00f6zlemlerini yazard\u0131. Yine babas\u0131 gibi a\u00e7\u0131k fikirli bir demokratt\u0131 ancak i\u00e7inde bulunduklar\u0131 bask\u0131 d\u00f6neminin iktidar\u0131ndakiler babas\u0131n\u0131n siyaset ve din alanlar\u0131ndaki \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden pek ho\u015flanm\u0131yorlard\u0131. O da ailesini korumak i\u00e7in \u015fahsi fikirlerini a\u00e7\u0131k etmemeyi tercih ediyordu. Hekimli\u011fin yan\u0131 s\u0131ra arazi al\u0131m sat\u0131m i\u015flerinden de para kazan\u0131yordu. Kar\u0131s\u0131na da fabrikat\u00f6r babas\u0131ndan hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir miras kalm\u0131\u015ft\u0131. Susannah ve Robert Darwin \u00e7ifti Birmingham yak\u0131nlar\u0131ndaki Shrewsbury adl\u0131 kasabada The Mount ad\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir ev yapt\u0131rd\u0131lar. Burada alt\u0131 \u00e7ocuklar\u0131 oldu. 12 \u015eubat 1809\u2019da do\u011fan son o\u011fullar\u0131na ise Charles Robert Darwin ad\u0131n\u0131 verdiler. 1817\u2019de talihsiz Susannah, o\u011flu Charles hen\u00fcz sekiz ya\u015f\u0131ndayken \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n

Charles genelde kendi kendine oynayan, buldu\u011fu her \u015feyi biriktirmeye merakl\u0131 bir \u00e7ocuktu. 1818\u2019de okul \u00e7a\u011f\u0131na gelince abisi Ras\u2019\u0131n (Erasmus) da gitmekte oldu\u011fu Shrewsbury yat\u0131l\u0131 gramer okuluna yazd\u0131r\u0131ld\u0131. Bina, Charles orada okumaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda bile y\u00fcz y\u0131ll\u0131kt\u0131, so\u011fuktu, \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fcyd\u00fc ya da en az\u0131ndan a\u011f\u0131r Yunanca ve Latince derslerinin s\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan ve M\u00fcd\u00fcr Samuel Butler\u2019\u0131n otoriterli\u011finin ezicili\u011finden dolay\u0131 Charles taraf\u0131ndan \u00f6yle hat\u0131rlanacakt\u0131. Seyahat kitaplar\u0131 okumay\u0131 seven, b\u00f6cek toplamaya bay\u0131lan, abisiyle birlikte kimya deneyleri yaparken \u00fczerine gaz kokusu sindi\u011fi i\u00e7in ad\u0131 \u201cGaz\u201da \u00e7\u0131kan Darwin\u2019e okul m\u00fcd\u00fcr\u00fc Peder Butler \u201cbo\u015f gezenin bo\u015f kalfas\u0131\u201d derdi. (\u0130\u015fte tarih bazen insanlara b\u00fcy\u00fck f\u0131rsatlar verir ve baz\u0131 insanlar bunlar\u0131 tarihe, bir d\u00e2hiye \u201cbo\u015f gezenin bo\u015f kalfas\u0131\u201d diyen ki\u015fi olarak ge\u00e7mek i\u00e7in teper! Ne ac\u0131d\u0131r ki Butler s\u00fclalesi y\u0131llar sonra da bu tip f\u0131rsatlar\u0131 tepmi\u015ftir. M\u00fcd\u00fcr Samuel Butler\u2019\u0131n kendi ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan torunu yazaca\u011f\u0131 bir\u00e7ok kitapla Darwin\u2019e sald\u0131rm\u0131\u015f, ancak bu sald\u0131r\u0131lar\u0131 o kadar mesnetsiz ve basit bir bi\u00e7imde yapm\u0131\u015ft\u0131r ki b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya onu y\u0131llar sonra bile bir budala olarak an\u0131msamaktad\u0131r). Charles, on be\u015f ya\u015f\u0131ndan sonra ku\u015f avlamaya merak sard\u0131, Jos day\u0131s\u0131 (Josiah Wedgwood II) ile d\u00fczenli olarak avlara \u00e7\u0131kmak en b\u00fcy\u00fck e\u011flencesi haline geldi. Zamanla avc\u0131l\u0131kta ustala\u015ft\u0131. Bu yetene\u011fi ileride \u00e7ok i\u015fine yarayacakt\u0131.<\/p>\n

Edinburgh ve Cambridge y\u0131llar\u0131<\/strong><\/p>\n

Babas\u0131 1825 yaz\u0131nda, normal \u00f6\u011frenim s\u00fcresini tamamlamadan, onu yat\u0131l\u0131 okuldan ald\u0131. Charles o yaz\u0131 babas\u0131na asistanl\u0131k yaparak ge\u00e7irdi; do\u011frudan ilgilendi\u011fi birka\u00e7 hastas\u0131 bile oldu. Galiba hekimlikte hi\u00e7 de fena de\u011fildi. Babas\u0131 aile gelene\u011fi olan hekimli\u011fi devam ettirsinler diye Ras ile Charles\u2019\u0131, Edinburgh \u00dcniversitesi\u2019nde t\u0131p e\u011fitimi almaya g\u00f6nderdi. O s\u0131ralar Edinburgh T\u0131p Okulu Avrupa\u2019n\u0131n en iyilerindendi (ger\u00e7i son zamanlarda, profes\u00f6rlerin \u00fc\u00e7te ikisini belediye ve kilise birlikte atar oldu\u011fundan beri bozulmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131). Ancak ger\u00e7ekte t\u0131p Charles\u2019a pek de uygun de\u011fildi. Amerikal\u0131 cerrah Crawford Long anesteziyi hen\u00fcz ke\u015ffetmedi\u011fi i\u00e7in ameliyathaneler i\u015fkencehane gibiydi ve Charles hassas bir insand\u0131. \u00d6\u011frenci olarak girdi\u011fi ikinci ameliyatta bir \u00e7ocuk feryat figan do\u011fran\u0131rken bu i\u015fi yapamayaca\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131 ve ameliyathaneyi bir daha asla d\u00f6nmemek \u00fczere terk etti. Dersler de genel olarak s\u0131k\u0131c\u0131yd\u0131; strontiyum elementini ke\u015ffetmi\u015f olan Thomas Hope\u2019un kimya dersleri d\u0131\u015f\u0131nda… Profes\u00f6r Hope\u2019un derslerinden arta kalan zamanda yeni tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Profes\u00f6r Robert Edward Grant ile birlikte sahil gezileri yaparak deniz omurgas\u0131zlar\u0131n\u0131 inceliyordu. Grant, Charles\u2019\u0131n dedesi Erasmus Darwin\u2019e hayran bir evrimciydi. Ona g\u00f6re ya\u015fam evrim ge\u00e7iriyordu (dilimize evrimle\u015fmek, evrilmek, evrim ge\u00e7irmek \u015feklinde \u00e7evrilen \u201cevolve<\/em>\u201d terimi bu anlamda ilk kez Grant\u2019in arkada\u015f\u0131 Robert Jameson taraf\u0131ndan 1826\u2019da kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131). Grant t\u00fcm hayvanlar\u0131n s\u00fcnger formundaki bir canl\u0131dan evrimle\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Bunlar hen\u00fcz dedesinin Zoonomia<\/em>\u2019da yazd\u0131klar\u0131n\u0131 okumam\u0131\u015f olan Charles i\u00e7in yeni fikirlerdi. D\u00f6nemin t\u00fcrlerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ile ilgili en ses getiren fikirlerinin sahibi olan Frans\u0131z do\u011fa bilimci Jean Baptiste Lamarck\u2019\u0131 (1744-1829) da Grant\u2019ten \u00f6\u011frendi. Grant ile yapt\u0131\u011f\u0131 gezilerde Charles, bilim i\u00e7in iki yeni g\u00f6zlem yapt\u0131. Bunlardan biri Flustra <\/em>(Bryozoa \u015fubesi) adl\u0131 sabit ya\u015faml\u0131 deniz hayvan\u0131n\u0131n yumurtas\u0131n\u0131n hareket etmeye yarayan organlara sahip oldu\u011fu, di\u011feri ise F<\/em>ucus loreus adl\u0131 algin gen\u00e7 bireyi san\u0131lan k\u00fcresel yap\u0131lar\u0131n asl\u0131nda Pontobdella muricata adl\u0131 bir kurt\u00e7u\u011fun yumurtalar\u0131 oldu\u011fuydu. Grant, Darwin\u2019in bu bulgular\u0131n\u0131 Edinburgh \u00dcniversitesi\u2019nin do\u011fa tarihine merakl\u0131 \u00f6\u011frencileri taraf\u0131ndan kurulmu\u015f olan Plinius Cemiyeti\u2019ndeki bir toplant\u0131da sunmas\u0131n\u0131 tavsiye etti ve b\u00f6ylece Darwin, bilim d\u00fcnyas\u0131na ilk katk\u0131s\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f oldu (ancak anla\u015f\u0131lmaz bir \u015fekilde Grant bu bulgular\u0131 kendi bulmu\u015f gibi yay\u0131mlayacakt\u0131. Darwin bunu hi\u00e7 unutmayacak ve bundan sonra bulgular\u0131n\u0131 payla\u015fmak konusunda temkinli davranacakt\u0131. Daha sonra yapaca\u011f\u0131 Beagle yolculu\u011funda toplayaca\u011f\u0131 \u00f6rnekler aras\u0131ndaki deniz hayvanlar\u0131n\u0131 incelemek isteyen Grant\u2019e kibarca te\u015fekk\u00fcr etmekle yetinecek, \u00f6rnekleri incelemesi i\u00e7in ba\u015fka birini bulacakt\u0131).<\/p>\n

Cemiyetin ba\u015fka toplant\u0131lar\u0131na da kat\u0131larak d\u00f6nemin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ve muhalif Edinburgh havas\u0131n\u0131 soludu. Bilimin do\u011fa\u00fcst\u00fc olaylarla de\u011fil fiziksel ger\u00e7eklerle ilgilenmesi gerekti\u011fini savunan felsefi tart\u0131\u015fmalar\u0131 dinledi. \u201c\u00c7ok ho\u015f ve zeki biri\u201d olarak hat\u0131rlayaca\u011f\u0131 John Edmonstone ad\u0131ndaki bir siyahiden yine ileride \u00e7ok i\u015fine yarayacak ku\u015f doldurma dersleri ald\u0131. Eskiden bir k\u00f6le olan Edmonstone bu i\u015fi Guyana\u2019da \u00f6\u011frenmi\u015fti ve Darwin\u2019e G\u00fcney Amerika\u2019daki biyolojik ya\u015fam hakk\u0131nda da ilgi \u00e7ekici \u015feyler anlatt\u0131. Darwin sonunda Zoonomia\u2019y\u0131 okudu ve hayran kald\u0131. Ke\u015fke dedesini tan\u0131yabilmi\u015f olsayd\u0131. 1827\u2019de t\u0131bb\u0131 b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n

\"\"
Charles Darwin\u2019in dedeleri Erasmus Darwin Zoonomia adl\u0131 eseriyle (solda) ve Josiah Wedgwood kendi tasar\u0131m\u0131 olan k\u00f6lelik kar\u015f\u0131t\u0131 bir \u00e7\u00f6mlek amblemi ile (sa\u011fda) (kaynak: darwin-online.org.uk).<\/figcaption><\/figure>\n

Bir hekim olamayaca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi ile y\u00fczle\u015fmesi yetmiyordu, babas\u0131n\u0131 da ikna etmeliydi. Robert Darwin bu durumu kabullendi ama o\u011flunun baba paras\u0131 yiyen, i\u015fsiz g\u00fc\u00e7s\u00fcz bir aylak olmas\u0131na izin verecek t\u00fcrde bir adam de\u011fildi. B\u00f6ylece Charles\u2019\u0131 hi\u00e7 olmazsa bir ta\u015fra rahibi olsun diye Cambridge \u00dcniversitesi \u0130sa Koleji\u2019ne g\u00f6nderdi. Darwin burada, 1828 ve 1831 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda o zaman\u0131n \u0130ngiltere\u2019sinde rahip olmak i\u00e7in yeterli olan temel \u00fcniversite e\u011fitimini ald\u0131. Burada yine s\u0131k\u0131c\u0131 gramer ve klasiklerle bo\u011fu\u015fmak zorunda kald\u0131 ama en az\u0131ndan kan ve \u00e7\u0131\u011fl\u0131k yoktu. Ger\u00e7i en az o kadar can s\u0131k\u0131c\u0131 olabilen k\u0131demli disiplin g\u00f6revlisi ve jeoloji profes\u00f6r\u00fc Adam Sedgwick vard\u0131. Ondan jeoloji dersleri ald\u0131. Sedgwick y\u0131llar sonra K\u00f6ken<\/em> yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131nda Darwin\u2019i sert bir \u015fekilde ele\u015ftirenlerden biri olacakt\u0131. Darwin\u2019in jeolojiye merak salmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nem, kaya\u00e7lar\u0131n ya\u015f tayininde fosillerin kullan\u0131m\u0131n\u0131n kabul g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemdi. Frans\u0131z do\u011fa bilimci Georges Cuvier (1769-1832), Paris \u00e7evresinde yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarda nerede olursa olsun ayn\u0131 tip kaya\u00e7larda belli fosil tiplerine rastlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurmu\u015f ve bu, canl\u0131lar\u0131n ge\u00e7mi\u015fi ile ilgili bir tart\u0131\u015fma ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131. Cuvier bir zamanlar memelilerin de\u011fil s\u00fcr\u00fcngenlerin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yl\u00fcyordu. Baz\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6rnekleri kataloglamaya da ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Me\u015fhur \u0130ngiliz anatomist Richard Owen (1804-1892), 1842\u2019de bunlara Yunancada korkun\u00e7 kertenkele anlam\u0131na gelen dinozor ismini verecekti.<\/p>\n

Cambridge y\u0131llar\u0131nda b\u00f6cek koleksiyonculu\u011fu Darwin\u2019in neredeyse tek e\u011flencesi oldu. Etrafl\u0131 bir b\u00f6cek taksonomisi bilgisi edindi. B\u00f6cek toplamak i\u00e7in eline ge\u00e7en hi\u00e7bir f\u0131rsat\u0131 ka\u00e7\u0131rm\u0131yordu. Bir g\u00fcn y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f yaparken nadir rastlanan bir b\u00f6cek t\u00fcr\u00fc ve sonra bir t\u00fcr daha buldu. \u0130ki elinde de birer b\u00f6cekle y\u00fcr\u00fcmeye devam ederken, asla ka\u00e7\u0131rmak istemeyece\u011fi bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u00fcrle daha kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Ama elinde yer kalmam\u0131\u015ft\u0131. \u00c7aresiz bir elindeki b\u00f6ce\u011fi a\u011fz\u0131na att\u0131 ve yerdekini eline ald\u0131. Ancak a\u011fz\u0131na att\u0131\u011f\u0131 b\u00f6cek \u00f6yle ac\u0131 bir s\u0131v\u0131 sald\u0131 ki onu t\u00fck\u00fcrmek zorunda kald\u0131. Bu s\u0131rada bir elindeki b\u00f6ce\u011fi de d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcp kaybetti; eve a\u011fz\u0131nda k\u00f6t\u00fc bir tat ve elinde tek bir b\u00f6cekle d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n

\"\"
Charles Darwin\u2019in Edinburgh \u00dcniversitesi\u2019nde t\u0131p okurken derslerinden en \u00e7ok zevk ald\u0131\u011f\u0131 kimyac\u0131 Thomas Hope (solda) ve evrimci fikirleri \u00f6\u011frenmesine ve ilk bilimsel incelemelerini yapmas\u0131na arac\u0131l\u0131k eden deniz omurgas\u0131zc\u0131s\u0131 Robert Edward Grant (sa\u011fda) (kaynak: darwin-online.org.uk).<\/figcaption><\/figure>\n

Buldu\u011fu b\u00f6ceklerin bir k\u0131sm\u0131 James Francis Stephens (1792-1852) taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan \u00fcnl\u00fc b\u00f6cek kitab\u0131nda \u201cC. Darwin taraf\u0131ndan yakalanm\u0131\u015ft\u0131r\u201d notuyla yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok sevinmi\u015f ve sonradan otobiyografisinde \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: \u201cHi\u00e7bir \u015fairin ilk \u015fiirinin yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde duydu\u011fu sevin\u00e7, benim … (bu) b\u00fcy\u00fcl\u00fc s\u00f6zc\u00fckleri g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde duydu\u011fum sevin\u00e7ten b\u00fcy\u00fck olamaz.\u201d<\/p>\n

Darwin b\u00f6ceklerden arta kalan zaman\u0131n\u0131n neredeyse tamam\u0131n\u0131 bir botanik\u00e7i ve jeolog olan Profes\u00f6r John Stevens Henslow (1796-1861) ile ge\u00e7iriyor, haftada be\u015f g\u00fcn olan derslerinin t\u00fcm\u00fcne kat\u0131l\u0131yordu. Henslow\u2019un asistan\u0131 gibi olmu\u015f, ad\u0131 \u201cHenslow ile y\u00fcr\u00fcyen adam\u201da \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

BEAGLE SER\u00dcVEN\u0130<\/strong><\/h4>\n

Okulun bitti\u011fi sene kolejden hocas\u0131 Marmaduke Ramsay ile birlikte Kanarya Adalar\u0131\u2019na bir jeoloji gezisi yapmay\u0131 planlad\u0131lar. Ondan \u00f6nce, sonbahar d\u00f6neminde jeoloji dersleri ald\u0131\u011f\u0131 Adam Sedgwick\u2019in Galler\u2019e d\u00fczenledi\u011fi bir haftal\u0131k jeoloji gezisine kat\u0131ld\u0131 ve burada jeoloji bilimine \u00e2\u015f\u0131k oldu. D\u00f6n\u00fc\u015fte zavall\u0131 Ramsay\u2019in \u00f6l\u00fcm haberini ald\u0131 ve b\u00f6ylece Kanarya Adalar\u0131 plan\u0131 suya d\u00fc\u015ft\u00fc. Ancak tam da bu s\u0131rada, 1831\u2019in A\u011fustos ay\u0131nda, ba\u015fka bir gezi teklifi ald\u0131. Profes\u00f6r Henslow, yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta Darwin\u2019e, donanmaya ba\u011fl\u0131 bir gemi ile d\u00fcnya \u00e7evresinde iki y\u0131l s\u00fcrecek bir geziye kat\u0131lmak isteyip istemedi\u011fini soruyordu.<\/p>\n

\"\"\u0130mparatorluk \u0130ngiltere\u2019si i\u00e7in d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerinde s\u00f6m\u00fcrgeler edinerek buralarla ticaret ili\u015fkileri tesis etmek son derece \u00f6nemliydi. Ticaret demek liman demekti; liman demek de co\u011frafya… Ayr\u0131ca yeni yerle\u015filen diyarlar\u0131n yeralt\u0131 ve yer\u00fcst\u00fc zenginlikleri de ticari \u00f6nemi haiz olabilirdi. Bu da jeoloji ve biyoloji demekti. Bu nedenle \u0130ngiltere yeni s\u00f6m\u00fcrgelere ke\u015fif gemileri g\u00f6nderiyordu. Bu d\u00f6nemde G\u00fcney Amerika\u2019n\u0131n haritas\u0131 h\u00e2l\u00e2 sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f de\u011fildi. Geli\u015fmekte olan ticaret ili\u015fkileri nedeniyle bu i\u015fin bir an evvel yap\u0131lmas\u0131 gerekiyordu. \u0130ngiliz Donanmas\u0131\u2019nda bunun i\u00e7in bir Hidrografi Ofisi ve burada g\u00f6rev alacak subaylar yeti\u015ftirmek \u00fczere Ara\u015ft\u0131rma Subaylar\u0131 Birli\u011fi kurulmu\u015f; bu birlik i\u00e7in alt\u0131 adet k\u00fc\u00e7\u00fck gemi in\u015fa edilmi\u015fti. 28 metrelik Beagle<\/strong> da bunlardan biriydi. 1826-1830 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Majestelerinin (HMS) gemisi Beagle\u2019\u0131n G\u00fcney Amerika\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 ilk seferinin kaptan\u0131 Amiral Pringle Stokes idi; ama adamca\u011f\u0131z yolculu\u011fun stresine dayanamay\u0131p 1828\u2019de, gemi \u015eili\u2019de Macellan Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131 ge\u00e7erken intihar etti. Mezar\u0131 \u015eili\u2019de Puerto del Hambre sahilindeki minik bir \u0130ngiliz Mezarl\u0131\u011f\u0131\u2019ndad\u0131r ve mezar\u0131ndaki ha\u00e7\u0131n \u00fczerinde \u015f\u00f6yle yazar: \u201cTierra del Fuego\u2019nun bat\u0131 sahillerini ara\u015ft\u0131r\u0131rken ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131 ve zorluklar\u0131n etkisiyle \u00f6len Komutan Pringle Stokes\u201d. Stokes \u00f6l\u00fcnce yerine Robert FitzRoy g\u00f6nderildi. FitzRoy soyad\u0131, Frans\u0131zca \u201cFils du roi\u201d (kral\u0131n o\u011flu) tamlamas\u0131n\u0131n \u0130ngilizcele\u015fmi\u015f halidir. FitzRoy\u2019un baba taraf\u0131ndan d\u00fckler ve ba\u015fbakanlarla dolu soyu Kral 2. Charles\u2019a (1663-1690) dayan\u0131r. B\u00fcy\u00fck b\u00fcy\u00fck babas\u0131 1. Grafton D\u00fck\u00fc Henry FitzRoy, kral\u0131n gayrime\u015fru o\u011fludur. Robert FitzRoy, Beagle\u2019\u0131 devrald\u0131\u011f\u0131nda yirmi \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131ndayd\u0131 ve g\u00f6revi sa\u011f salim tamamlayarak gemiyi \u0130ngiltere\u2019ye geri getirmi\u015fti. 1831\u2019de tekrar Beagle\u2019\u0131n kaptanl\u0131\u011f\u0131na getirildi. Yeni g\u00f6revi G\u00fcney Amerika\u2019n\u0131n sahil haritas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na devam etmek ve bir dizi kronometrik \u00f6l\u00e7\u00fcmler yapmakt\u0131. Ama Kaptan FitzRoy kendisine bir g\u00f6rev daha edinmi\u015fti. Daha \u00f6nceki seferden d\u00f6nerken Tierra Del Fuego\u2019dan d\u00f6rt yerliyi \u0130ngilitere\u2019ye getirmi\u015fti (bunlara Fuegia Basket, Jemmy Button, York Minister ve Boat Memory isimlerini vermi\u015flerdi; sonuncusu \u0130ngiltere\u2019ye getirildiklerinde Plymouth\u2019taki asker hastanesinde su\u00e7i\u00e7e\u011finden \u00f6ld\u00fc). Amac\u0131 bunlar\u0131 e\u011fitip \u0130ngiliz Kilisesi\u2019ne ba\u011fl\u0131 misyonerler olarak Fuego\u2019ya geri g\u00f6t\u00fcrmekti.<\/p>\n

Bu tip yolculuklarda gemide gidilen yerden jeolojik ve biyolojik \u00f6rnekler ve \u0130ngiltere\u2019ye yarar\u0131 dokunacak bilgiler toplayacak do\u011fa bilimciler de bulunuyor ve bunlar genellikle gemi cerrahlar\u0131 oluyordu. Beagle\u2019\u0131n cerrah\u0131 ve do\u011fa bilimcisi otuz bir ya\u015f\u0131ndaki Robert McCormick\u2019ti. McCormick, bilim camias\u0131nda bir yer edinmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve bu yolculukta toplayaca\u011f\u0131 ilgin\u00e7 \u00f6rnek ve bilgilerle bu amac\u0131na ula\u015faca\u011f\u0131n\u0131 umuyordu. Ancak evdeki hesap \u00e7ar\u015f\u0131ya uymayacakt\u0131.<\/p>\n

Peki, Darwin\u2019in gemide ne i\u015fi vard\u0131? Bir asilzade ve bir gemi kaptan\u0131 olarak FitzRoy\u2019un sefer s\u0131ras\u0131nda gemi m\u00fcrettebat\u0131yla arkada\u015fl\u0131k etmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Ancak bu uzun yolculu\u011fu arkada\u015fs\u0131z da ge\u00e7iremezdi, \u00fcstelik sadece geminin eski kaptan\u0131 Amiral Stokes\u2019un de\u011fil, day\u0131s\u0131 Robert Stewart\u2019\u0131n da intihar etmi\u015f olmas\u0131 gibi ger\u00e7ekler varken… Bu nedenle kendisine uygun bir yol arkada\u015f\u0131 ar\u0131yordu. Hidrografi Ofisi\u2019nin ba\u015f\u0131ndaki Kaptan Francis Beaufort\u2019tan bu konuyla iligili tavsiye istedi. Beaufort da Cambridge Trinity College\u2019daki matematik\u00e7i arkada\u015f\u0131 George Peacock\u2019a sordu. O da Henslow\u2019a. Peacock, \u00f6nce do\u011fa tarihi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapan ve ilk fenoloji kay\u0131tlar\u0131n\u0131 tutanlardan biri olan Peder Leonard Jenyns\u2019a teklif etti ama Jenyns yo\u011fundu, teklifi geri \u00e7evirdi. Henslow ise Peacock\u2019a gen\u00e7, asilzade ve gelecek vaat eden ve bu gezi i\u00e7in olduk\u00e7a uygun bir bilgi birikimine sahip bir isim bildi\u011fini s\u00f6yledi: Charles Darwin. Charles bu teklifi ald\u0131\u011f\u0131nda sevin\u00e7ten havalara u\u00e7tu ama babas\u0131na da dan\u0131\u015fmas\u0131 gerekiyordu. Neticede seyahat masraflar\u0131n\u0131 babas\u0131 kar\u015f\u0131layacakt\u0131. Bu aksi adam\u0131 ikna etmenin kolay olmayaca\u011f\u0131n\u0131 biliyordu. Konuyu babas\u0131na a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda bekledi\u011fi gibi bir red cevab\u0131 ald\u0131. Babas\u0131 onu bu uzun ve tehlikelerle dolu yolculu\u011fa g\u00f6nderemezdi. Kimse bu teklifi kabul etmemi\u015f olmal\u0131yd\u0131 ki en son Charles\u2019a gelmi\u015flerdi. Yoksa Charles\u2019\u0131n b\u00f6yle bir teklif almas\u0131n\u0131n ba\u015fka ne gibi bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 olabilirdi? Bir rahiplik g\u00f6revi bulup, g\u00fcvenli bir k\u00f6ye yerle\u015fmek varken bu tip bir maceraya ne gerek vard\u0131? G\u00f6r\u00fcnen o ki Robert Darwin, hen\u00fcz ba\u015fkalar\u0131n\u0131n o\u011flunda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc cevheri g\u00f6rememi\u015fti. Ama dar kafal\u0131 bir adam da de\u011fildi. O\u011fluna \u201cBana bunun iyi bir fikir oldu\u011funu s\u00f6yleyecek akl\u0131 ba\u015f\u0131nda tek bir adam g\u00f6ster; izin verece\u011fim.\u201d dedi. Charles\u2019\u0131n imdad\u0131na Jos day\u0131s\u0131 yeti\u015fti. Bu seyahatin Charles\u2019\u0131n ki\u015fili\u011finin geli\u015fmesinde \u00e7ok faydas\u0131n\u0131n dokunaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu ve eni\u015ftesini ikna etti.<\/p>\n

\"\"
HMS Beagle ve Kaptan Robert FitzRoy. Kaptan, insanlar\u0131n karakter \u00f6zelliklerinin burunlar\u0131n\u0131n \u015feklinden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na inanan tutucu bir H\u0131ristiyand\u0131. \u0130lk g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcklerinde Darwin\u2019in burnunu pek be\u011fenmemi\u015fti(kaynak: darwin-online.org.uk).<\/figcaption><\/figure>\n

25 Eyl\u00fcl 1831\u2019de ba\u015flamas\u0131 planlanan yolculuk, hava durumu ve geminin bak\u0131m\u0131 ile ilgili aksakl\u0131klar nedeniyle \u00fc\u00e7 ay boyunca s\u00fcrekli ertelendi. Bu s\u00fcrenin son iki ay\u0131n\u0131 Plymouth\u2019ta yerle\u015fti\u011fi bir odada kalarak, Henslow\u2019dan yolculukla ilgili tavsiyeler alarak, yolculukta ihtiya\u00e7 duyabilece\u011fi malzemeleri edinerek, m\u00fcze gezerek ve uzmanlardan botanik, tahnit, hayvan anatomisi ve jeoloji dersleri alarak ge\u00e7irdi. Ancak bekleme s\u00fcrecinin uzamas\u0131 bir bilinmeze yelken a\u00e7an bir gemide (gemi hen\u00fcz limandayken m\u00fcrettebattan biri iskeleden d\u00fc\u015f\u00fcp \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc, yolculuk boyunca kimbilir neler olacakt\u0131), tamamen kendisine ait bile olmayan k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir kamarada, ailesi ve evinden \u00e7ok uzun bir s\u00fcre boyunca ayr\u0131 kalma d\u00fc\u015f\u00fcncesi kayg\u0131lar\u0131n\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn daha da art\u0131r\u0131yordu. Oldu olas\u0131 strese gelemez, hemen hastalan\u0131rd\u0131. A\u011fz\u0131 yara dolar, yatakl\u0131k olurdu. Ancak bu sefer g\u00f6\u011fs\u00fcnde bir a\u011fr\u0131 da peyda olmu\u015ftu. Bundan kimseye bahsetmedi; FitzRoy\u2019un onun zay\u0131f bir b\u00fcnyeye sahip oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmesini istemezdi. Bu durumu \u00f6\u011frense Robert Darwin de kay\u0131n birader falan dinlemez, Charles\u2019\u0131n seyahate \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 yasaklard\u0131. Daha sonralar\u0131 yazaca\u011f\u0131 biyografisinde Plymouth\u2019ta ge\u00e7irdi\u011fi bu s\u00fcreyi \u201chayat\u0131m\u0131n en sefil iki ay\u0131\u201d diye tan\u0131mlayacakt\u0131. Bu haldeyken 27 Aral\u0131k 1831 sabah\u0131 nihayet kaptan\u0131n demir alma karar\u0131 kendisine bildirildi ve Beagle, yetmi\u015f d\u00f6rt m\u00fcrettebat\u0131yla, Plymouth liman\u0131ndan, iki y\u0131l s\u00fcrmesi planlanan ama neredeyse be\u015f y\u0131l s\u00fcrecek o me\u015fhur seferine \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

Yolculu\u011fun ilk g\u00fcnlerinde Darwin, be\u015f y\u0131l boyunca kurtulamayaca\u011f\u0131 ac\u0131 ger\u00e7ekle tan\u0131\u015ft\u0131; kendisini deniz tutuyordu, hem de neredeyse b\u00fct\u00fcn g\u00fcn yatmak zorunda kalacak ve yedi\u011fi her \u015feyi \u00e7\u0131karacak kadar. Yeni yerler g\u00f6rece\u011fi, yeni \u015feyler ke\u015ffedece\u011fi i\u00e7in \u00e7ok heyecanlanm\u0131\u015ft\u0131. Oysa \u015fimdi yapabildi\u011fi tek \u015fey \u00e7aresizce yatmakt\u0131. Bat\u0131 Afrika adalar\u0131ndan Madeira Adas\u0131\u2019na vard\u0131lar ama olumsuz hava \u015fartlar\u0131 nedeniyle limana yana\u015famad\u0131lar. Tenerife Adas\u0131\u2019na y\u00f6neldiler; ancak adan\u0131n sa\u011fl\u0131k yetkilileri kolera salg\u0131n\u0131 nedeniyle yirmi g\u00fcn karantinada beklemeleri gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Kaptan FitzRoy zaman kaybetmek istemedi ve yola devam edildi. Deniz tutmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden can\u0131ndan bezen ve art\u0131k karaya ayak basmak i\u00e7in yan\u0131p tutu\u015fan Darwin i\u00e7in bu feci bir haberdi. \u00dcstelik Beagle yolculu\u011fundan \u00f6nce zavall\u0131 m\u00fcteveffa Marmaduke Ramsay ile birlikte bu adaya seyahat etmeyi planlad\u0131klar\u0131ndan adan\u0131n ayr\u0131 bir \u00f6nemi de vard\u0131. 16 Ocak 1832\u2019de Ye\u015fil Burun Adalar\u0131\u2019na vard\u0131lar. Beagle, Santiago Adas\u0131\u2019nda Praya liman\u0131na demir att\u0131. Darwin karaya ayak basman\u0131n sevinciyle bol bol gezdi ve \u00f6rnek toplad\u0131. Bu yolculuktaki ilk ke\u015ffi, Santiago\u2019da bir yarda buldu\u011fu yatay deniz kabu\u011fu katman\u0131 oldu. Bu katman deniz seviyesinin 15 metre \u00fczerindeydi. \u0130\u00e7erdi\u011fi deniz kabuklar\u0131na bak\u0131l\u0131rsa bir zamanlar suyun alt\u0131nda olmal\u0131yd\u0131. \u0130yi ama nas\u0131l y\u00fckseldi? Acaba k\u0131ta yukar\u0131 do\u011fru hareket mi etmi\u015fti? Bu \u00e7ok \u015fiddetli bir hareket olsayd\u0131, katman bu kadar d\u00fcz kalmaz, k\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Darwin\u2019in yan\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 kitaplardan biri, ona Henslow\u2019un yolculukta okumas\u0131n\u0131 tavsiye etti\u011fi, Lyell\u2019\u0131n \u0130lkeler<\/em>\u2019iydi. Lyell burada, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn o g\u00fcne kadar bilinmeyen bir \u00f6zelli\u011finden, \u00e7ok ama \u00e7ok yava\u015f de\u011fi\u015fti\u011finden s\u00f6z ediyordu. Darwin\u2019in buldu\u011fu bu katman ona Lyell\u2019\u0131n teorisinin do\u011fru olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n

\"\"
\u201cDo\u011fal Seleksiyon.\u201d: Darwin\u2019in Vanity Fair dergisinde 30 Eyl\u00fcl 1871\u2019de yay\u0131mlanm\u0131\u015f olan bir karikat\u00fcr\u00fc.<\/figcaption><\/figure>\n

1832 \u015eubat\u2019\u0131n\u0131n sonunda Brezilya\u2019ya, Bahia\u2019ya (Salvador) vard\u0131lar. Darwin burada uzun y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fler yaparak tropik ormanlar\u0131 inceledi ve ya\u015fam\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011finden b\u00fcy\u00fclendi. Buralar\u0131 daha \u00f6nce gezmi\u015f olan Alexander von Humboldt\u2019un yaz\u0131lar\u0131n\u0131 okumu\u015f ve okur okumaz Humboldt, Darwin\u2019in kahraman\u0131 olmu\u015ftu. Seyahat arzusunun ilk k\u0131v\u0131lc\u0131mlar\u0131 i\u00e7ine o zaman d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Defterine Humboldt\u2019un buray\u0131 tarif ederken yetersiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 not etti; buradaki do\u011fa, en vah\u015fi r\u00fcyalar\u0131n\u0131n da \u00f6tesindeydi. \u015eehri gezerken k\u00f6lelere ne kadar k\u00f6t\u00fc davran\u0131ld\u0131\u011f\u0131na \u015fahit oldu ve d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde bu konuda FitzRoy ile b\u00fcy\u00fck bir kavga ya\u015fad\u0131. FitzRoy\u2019a g\u00f6re k\u00f6leler hallerinden memnundu; bir keresinde sahibinin yan\u0131nda k\u00f6leye mutlu olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sormu\u015f, k\u00f6le de \u00e7ok mutlu oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. Darwin, \u201cSahibinin yan\u0131nda aksini s\u00f6ylemesini nas\u0131l beklersiniz?\u201d deyince FitzRoy \u00f6yle sinirlendi ki Darwin\u2019in bir daha kendisiyle yemek yemesini yasaklad\u0131! Gemiyi terk etmesi gerekece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcyse de k\u0131sa bir s\u00fcre sonra sinirleri yat\u0131\u015fan FitzRoy ondan \u00f6z\u00fcr diledi. Bu olay Darwin\u2019e FitzRoy\u2019un nas\u0131l kal\u0131n kafal\u0131 ve aksi bir adam oldu\u011funu \u00f6\u011fretmi\u015f oldu. Geminin m\u00fcrettebat\u0131 ile aras\u0131 iyiydi. Hayat\u0131n\u0131n her d\u00f6neminde kendisine bir isim tak\u0131lan Darwin\u2019in gemideki lakab\u0131 \u201cfilozof\u201dtu.<\/p>\n

Nisan ay\u0131nda Rio de Janeiro\u2019ya vard\u0131lar. \u0130ngiltere\u2019den ilk postalar\u0131n\u0131 burada ald\u0131lar. Bu postalardan birinde Charles, can\u0131n\u0131 s\u0131kan bir haber ald\u0131; k\u0131z arkada\u015f\u0131 Fanny Owen bir ba\u015fkas\u0131yla evlenmi\u015fti. Pe\u015fi s\u0131ra gemide ya\u015fanan bir olay daha da can s\u0131k\u0131c\u0131yd\u0131; m\u00fcrettebattan on bir ki\u015fi k\u00fc\u00e7\u00fck bir koyu gezmeye gitmi\u015fti. Bunlar\u0131n \u00fc\u00e7\u00fc s\u0131tma kaparak k\u0131sa bir s\u00fcre sonra \u00f6ld\u00fc. Rio k\u0131y\u0131s\u0131nda at s\u0131rt\u0131nda yakla\u015f\u0131k 160 km\u2019lik ve on be\u015f g\u00fcn s\u00fcren bir gezi yapan Darwin \u00e7ok say\u0131da bitki, b\u00f6cek ve ba\u015fka hayvanlar\u0131 toplad\u0131. Bu gezi s\u0131ras\u0131nda k\u00f6lelere yap\u0131lan zul\u00fcmden bir kez daha nefret edecekti. Bu arada gemi cerrah\u0131 ve seyahatin resmi do\u011fa bilimcisi McCormick g\u00f6revi b\u0131rakt\u0131. Darwin bir sivil oldu\u011fu i\u00e7in gemide herhangi bir g\u00f6revi yoktu. B\u00fct\u00fcn zaman\u0131n\u0131 okumaya ve \u00f6rnek toplamaya ay\u0131rabiliyordu. Her zaman karaya ilk ayak basan, dolay\u0131s\u0131yla toplanacak \u015feylere ilk ula\u015fan Darwin oluyordu. \u00dcst\u00fcne bir de kendisine mutfak i\u00e7in bal\u0131k tutmak gibi g\u00f6revler verilince McCormick dayanamad\u0131. Darwin\u2019e olan b\u00fcy\u00fck haseti g\u00fcnl\u00fcklerinde Darwin\u2019den hi\u00e7 bahsetmemesinden anla\u015f\u0131l\u0131yor (kader yine a\u011flar\u0131n\u0131 \u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc, Darwin gibi bir adam\u0131n hayat\u0131ndaki en belirleyici s\u00fcre\u00e7te yan\u0131nda olup ona \u201cuyuz\u201d olmak ve bu s\u00fcre\u00e7ten kopmak, ne b\u00fcy\u00fck talihsizlik!) \u0130stifas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Darwin, McCormick\u2019in do\u011fa tarihinden ziyade odas\u0131n\u0131n badanas\u0131n\u0131n rengine kafa yordu\u011funu ve gidi\u015finin bir kay\u0131p olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazd\u0131. Tarih zavall\u0131 McCormick\u2019e kullanamad\u0131\u011f\u0131 f\u0131rsatlar sunmaya devam edecekti. \u0130ngiltere\u2019ye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde Antarktika\u2019ya yap\u0131lan bir seferde g\u00f6revlendirilecek ve yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131na ileride Darwin\u2019in en yak\u0131n arkada\u015f\u0131 olacak olan Joseph Dalton Hooker getirilecekti. Gezi sonunda geminin tan\u0131nan do\u011fa bilimcisi yine McCormick de\u011fil Hooker olacakt\u0131!<\/p>\n

Toplanan \u00f6rnekler yava\u015f yava\u015f birikiyor ve zaten k\u00fc\u00e7\u00fck olan gemide g\u00f6ze batar hale gelmeye ba\u015fl\u0131yordu. FitzRoy buldu\u011fu her \u015feyi gemiye getirmesini \u00e7ok anlam\u0131yordu, d\u0131rd\u0131r etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca bozulacaklar\u0131ndan uzun s\u00fcre gemide tutulamazlard\u0131; bir an \u00f6nce \u0130ngiltere\u2019ye g\u00f6nderilmeleri, ya te\u015fhis edilmeleri ya da bozulmayacak \u015fekilde saklanmalar\u0131 gerekiyordu. Darwin bu i\u015fler i\u00e7in Henslow ile anla\u015fm\u0131\u015ft\u0131 ve ona ilk \u00f6rnekleri 19 A\u011fustos 1932\u2019de Rio\u2019dan bir sand\u0131kla g\u00f6nderdi. Sand\u0131kta \u00e7ok say\u0131da kaya, tropik bitki, ispirtoda d\u00f6rt \u015fi\u015fe hayvan, \u00e7ok say\u0131da b\u00f6cek ve \u00e7e\u015fitli deniz hayvanlar\u0131; numaraland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, kataloglanm\u0131\u015f ve tan\u0131mlanm\u0131\u015f olarak bulunuyordu. Darwin, Henslow\u2019un bu \u00f6rnekleri \u00e7ok az ve do\u011fa tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemsiz bulaca\u011f\u0131ndan neredeyse emindi. Ancak Henslow\u2019un tam tersine, \u00f6rnekleri ne kadar heyecan verici buldu\u011funu, \u00fcstelik bulduklar\u0131 sayesinde \u0130ngiltere\u2019de olduk\u00e7a \u00fcnl\u00fc oldu\u011funu 9 Mart 1834\u2019te Henslow\u2019un mektubu eline ge\u00e7inceye kadar \u00f6\u011frenemeyecekti.<\/p>\n

2 Eyl\u00fcl 1932\u2019de Buenos Aires dolaylar\u0131na vard\u0131lar. Montevideo \u2013 Bahia Blanca aras\u0131ndaki gezide asker taraf\u0131ndan \u015f\u00fcphe ile kar\u015f\u0131land\u0131lar ve incelemelerini yak\u0131n takip alt\u0131nda s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler. Bunun nedeni Darwin\u2019di. FitzRoy\u2019un notlar\u0131ndan anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kadar\u0131yla, yetkili asker Darwin\u2019in elindeki tuhaf alet edevat\u0131 g\u00f6r\u00fcp onun kim oldu\u011funu sordu\u011funda gezide kendilerine e\u015flik eden \u0130ngiliz t\u00fcccar Mr. Harris onun bir \u201cnaturalista\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. Asker bunun ne demek oldu\u011funu bilmiyordu. Mr. Harris, \u201cyani her \u015feyi bilen adam\u201d dedi. Bu a\u00e7\u0131klama Darwin\u2019in bir ajan oldu\u011funun san\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131! Darwin, Punta Alta\u2019da devasa kemik fosilleri buldu. Paleontolojiden pek anlam\u0131yordu ama bu fosillerin \u0130ngiltere\u2019deki uzmanlar\u0131n ilgisini \u00e7ekece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Buldu\u011fu fosillerin dev kemirici benzeri hayvanlara, dev armadillolara ve dev tembel hayvanlara ait oldu\u011fu sonradan anla\u015f\u0131lacakt\u0131. Bunlar, bilim d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in yeni bulgulard\u0131.<\/p>\n

\"\"
Laura Russell taraf\u0131ndan 1869\u2019da yap\u0131lan Darwin\u2019in ya\u011fl\u0131 boya portresi.<\/figcaption><\/figure>\n

18 Aral\u0131k 1932\u2019de Tierra del Fuego g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Gemideki misyoner (!) Fuegolular bir rahip ile birlikte burada b\u0131rak\u0131ld\u0131lar ve rahip hem kendi besinini \u00fcretsin hem de vah\u015filere tar\u0131m\u0131 \u00f6\u011fretsin diye ufak tarlalar yap\u0131ld\u0131. Beagle, kanallar\u0131 dola\u015fmaya devam etti. Burada bir g\u00fcn Darwin, ke\u015fif teknelerinden birinin, suya d\u00fc\u015fen bir buzulun olu\u015fturdu\u011fu dalga nedeniyle s\u00fcr\u00fcklenip gitmesini son anda engelledi\u011fi i\u00e7in FitzRoy, \u00f6d\u00fcl olarak ad\u0131n\u0131 buradaki bir ge\u00e7ide verdi (Darwin Sound) (bir sene sonra da Darwin\u2019in do\u011fum g\u00fcn\u00fcn\u00fc kutlamak amac\u0131yla buradaki en y\u00fcksek da\u011fa Darwin ad\u0131n\u0131 verdi). Birka\u00e7 ay sonra Fuegolularla birlikte rahibin b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yere kontrol ama\u00e7l\u0131 d\u00f6nd\u00fcklerinde, rahibin yerliler taraf\u0131ndan soyuldu\u011funu, tarlalar\u0131n da talan edildi\u011fini g\u00f6rd\u00fcler. Bu FitzRoy\u2019u \u00e7ok \u00fczd\u00fc. Daha sonra \u00fc\u00e7 Fuegolu ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc ve onlardan her \u015feyi yeniden yapacaklar\u0131 s\u00f6z\u00fcn\u00fc ald\u0131. Ancak bir sene sonra yollar\u0131 tekrar ayn\u0131 noktaya d\u00fc\u015fecek (as\u0131l ama\u00e7 \u00f6l\u00e7\u00fcmler yapmak ve liman haritalar\u0131n\u0131 do\u011fru bir \u015fekilde \u00e7\u0131karmak oldu\u011fundan daha \u00f6nce ge\u00e7tikleri yerden birka\u00e7 kez daha ge\u00e7ebiliyorlard\u0131; bu kimi zaman herkes i\u00e7in bezdirici olabiliyordu) ve FitzRoy, bu projenin tamamen ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6recekti. Darwin yerlilerin ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131 ve davran\u0131\u015f bi\u00e7imlerini hayretle izlemi\u015fti. Ayn\u0131 t\u00fcrden iki canl\u0131, Avrupal\u0131 medeni insan ve Fuegolu vah\u015fi insan, birbirinden nas\u0131l bu kadar farkl\u0131 olabilirdi? \u0130kisini de ayn\u0131 Tanr\u0131 m\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131? Aralar\u0131ndaki fark vah\u015fi bir hayvanla evcil bir hayvan\u0131n aras\u0131ndaki farktan \u00e7ok daha fazlayd\u0131. Acaba medeni insan da bir zamanlar b\u00f6yle miydi?<\/p>\n

Beagle, 1 Mart 1833\u2019te Falkland Adalar\u0131\u2019na vard\u0131. \u0130ngiliz Donanmas\u0131, adalar\u0131 Arjantin\u2019den daha yeni, ge\u00e7en Ocak ay\u0131nda alm\u0131\u015ft\u0131 ve donanmadan takviye kuvvet gelene kadar g\u00fcvenli\u011fi Beagle sa\u011flayacakt\u0131. Darwin burada bolca fosil toplad\u0131. Adalardaki fosillerin G\u00fcney Amerika\u2019da bulduklar\u0131ndan ne kadar farkl\u0131 olduklar\u0131na dikkat etti. Bundan sonra gezi s\u0131ras\u0131nda toplad\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn fosilleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaya karar verdi. Bu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar bitki ve hayvan da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ve en nihayetinde benzer t\u00fcrlerin farkl\u0131 \u00e7evrelere nas\u0131l uyum sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerinin \u015fekillenmesini sa\u011flayacakt\u0131. Beagle buradan Montevideo\u2019ya Nisan sonunda geri d\u00f6nd\u00fc. Darwin Maldonado\u2019da yakla\u015f\u0131k bir ayl\u0131k bir kara gezisine \u00e7\u0131kt\u0131. Burada yine \u00e7ok say\u0131da \u00f6rnek toplad\u0131. G\u00fcney Amerika kovboylar\u0131 olan \u201cgaucho\u201dlarla tan\u0131\u015ft\u0131. Onlardan kement atmay\u0131 \u00f6\u011frenmek istedi; ilk denemesinde kendi at\u0131n\u0131 yakalamas\u0131 gaucholar\u0131 \u00e7ok e\u011flendirdi! Darwin bu arada 80 ku\u015f t\u00fcr\u00fc, 9 y\u0131lan t\u00fcr\u00fc, o b\u00f6lgeye ait bir geyik t\u00fcr\u00fc, 9 fare t\u00fcr\u00fc, bir capybara ve bir de tuco-tuco yakalam\u0131\u015ft\u0131. \u00d6rneklerle tek ba\u015f\u0131na ba\u015fa \u00e7\u0131kmas\u0131 gittik\u00e7e daha da zor hale geliyordu. Babas\u0131ndan kesenin a\u011fz\u0131n\u0131 biraz daha a\u00e7mas\u0131n\u0131 istedi, b\u00f6ylece kendisine yard\u0131m edecek birini tutabilecekti. Kaptan FitzRoy, Darwin\u2019in, gemide getir g\u00f6t\u00fcr i\u015flerine bakan ve keman \u00e7alan Syms Covington\u2019u hizmetine almas\u0131n\u0131 kabul etti. Darwin, Covington\u2019a hayvan vurma ve doldurma y\u00f6ntemlerini \u00f6\u011fretti. Covington, Beagle seyahatinden \u00e7ok sonra da (Avustralya\u2019ya yerle\u015fecekti) Darwin\u2019e yard\u0131m etmeye devam edecek; g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak ona \u00e7ok say\u0131da \u00f6rnek g\u00f6nderecekti.<\/p>\n

\"\"
Charles Darwin\u2019in kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve be\u015f y\u0131l s\u00fcren me\u015fhur Beagle yolculu\u011fu.<\/figcaption><\/figure>\n

A\u011fustos\u2019ta Rio Negro\u2019ya vard\u0131lar. Burada Darwin yine bir kara yolculu\u011funa \u00e7\u0131kt\u0131. Hayat\u0131nda ilk kez y\u0131ld\u0131zlar\u0131n alt\u0131nda uyudu. Ak\u015famlar\u0131 gaucholarla i\u00e7ki ve sigara i\u00e7ip \u015fark\u0131 s\u00f6yleyerek vakit ge\u00e7irdi. Buradan Punta Alta\u2019ya gidip Beagle\u2019\u0131n gelmesini beklerken sahilde bir deniz kabuklusu fosil katman\u0131n\u0131n alt\u0131ndaki bir katmandan dev bir tembel hayvan fosilini b\u00fct\u00fcn olarak buldu. Darwin \u015fu sorular\u0131 soruyordu: Bu kara hayvan\u0131 denizel bir katman\u0131n alt\u0131nda ne ar\u0131yordu? Buras\u0131 \u015fimdi bir karayd\u0131 ama \u00f6nceleri bir deniz, daha da \u00f6nceleri yine bir kara m\u0131yd\u0131? Neden burada \u015fimdi bu hayvana benzer bir hayvan ya\u015fam\u0131yordu? \u00c7evresel de\u011fi\u015fiklikler onun yok olmas\u0131na m\u0131 neden olmu\u015ftu? \u00c7evrenin de\u011fi\u015fmesine neden olan \u015fey neydi? Bu hayvan ne kadar zaman \u00f6nce \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc? \u00d6ld\u00fc\u011f\u00fc yere bak\u0131l\u0131rsa ve e\u011fer Lyell hakl\u0131ysa binlerce y\u0131l \u00f6nce \u00f6lm\u00fc\u015f olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Bunun d\u0131\u015f\u0131nda dev bir armadillo kabu\u011fu, bir mastodon di\u015fi ve pek \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck fosil buldu. Avrupa ve G\u00fcney Amerika t\u00fcrlerinin birbirine benzerli\u011fi \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131. Bu kadar farkl\u0131 \u00e7evrelerde benzer hayvan tiplerinin bulunmas\u0131 tuhaft\u0131. Tanr\u0131\u2019n\u0131n t\u00fcm t\u00fcrleri bulunduklar\u0131 ortama m\u00fckemmel bir \u015fekilde uygun bir \u015fekilde yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu s\u00f6yleniyordu. Bir \u00e7iftlikte b\u00fcy\u00fck bir hayvana ait bir fosilin bulunmu\u015f oldu\u011funu \u00f6\u011frenip oraya gitti; fosili buldu ve sat\u0131n ald\u0131. Bu bildi\u011fi bir hayvana ait bir fosil de\u011fildi; Richard Owen daha sonra bunu bir toxodon (soyu t\u00fckenmi\u015f toynakl\u0131) olarak tan\u0131mlayacakt\u0131.<\/p>\n

Beagle 1834\u2019\u00fcn Mart ay\u0131nda Macellan Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131 ge\u00e7ip Pasifik\u2019e girdi. Temmuz ortas\u0131nda Valparaiso\u2019ya vard\u0131lar. Darwin burada uzun s\u00fcre karada kalma f\u0131rsat\u0131 yakalad\u0131ysa da zaman\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 hasta olarak ge\u00e7irdi. Ekim ay\u0131 boyunca yatt\u0131. Bu arada Kaptan FitzRoy\u2019un bir ruhi \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc ya\u015fay\u0131p istifa etti\u011fini \u00f6\u011frendi. \u0130ngiltere\u2019deki donanma komutanl\u0131\u011f\u0131 ikinci kaptan\u0131n g\u00f6revi devralmas\u0131 halinde Beagle\u2019\u0131n, g\u00f6revi sonland\u0131rarak Atlantik \u00fczerinden \u0130ngiltere\u2019ye geri d\u00f6nmesi emrini verdi. Bu, Darwin\u2019in d\u00fcnyay\u0131 turlama hayallerini sona erdirmekle kalm\u0131yor, sonradan kuram\u0131n\u0131 geli\u015ftirmekte \u00e7ok \u00f6nemli olacak Galapagos gezisini ve Avustralya g\u00f6zlemlerini de yapamamas\u0131 anlam\u0131na geliyordu. FitzRoy kendini toparlamasayd\u0131, bilim tarihi bildi\u011fimiz gibi olmayabilirdi. Neyse ki FitzRoy istifas\u0131n\u0131 geri \u00e7ekti ve g\u00f6rev devam etti. Mendoza\u2019da (Arjantin) bir gece, Darwin \u00f6p\u00fcc\u00fck b\u00f6ce\u011fi (Tryatomine) sald\u0131r\u0131s\u0131na maruz kald\u0131. Bu b\u00f6cekler Chagas hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 bula\u015ft\u0131r\u0131r. Bu hastal\u0131\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7taki belirtileri ate\u015f, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, lenf bezi \u015fi\u015fmesi olmakla beraber 10-30 y\u0131l i\u00e7erisinde kalp yetmezli\u011fine neden olabilir. Darwin\u2019in otuzlu ya\u015flar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan ve hayat\u0131 boyunca devam eden sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131 bu hastal\u0131\u011fa ba\u011flayanlar olmu\u015fsa da a\u011f\u0131r basan g\u00f6r\u00fc\u015f Darwin\u2019in strese ba\u011fl\u0131 psikosomatik sorunlar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndedir.<\/p>\n

Darwin Arjantin\u2019deki jeolojik g\u00f6zlemleri s\u0131ras\u0131nda b\u00f6lgedeki da\u011flar\u0131n ana bile\u015fiminin denizalt\u0131 lav\u0131 oldu\u011funu tespit etti. Bu, inan\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 bir bulguydu. Bu da\u011flar\u0131n denizden y\u00fcksekli\u011fi 3000 metre, denizden uzakl\u0131\u011f\u0131 ise 300 km idi. Dahas\u0131 hi\u00e7bir a\u011fac\u0131n yeti\u015fmedi\u011fi bu y\u00fckseklikte a\u011fa\u00e7 fosilleri buldu. Belli ki bu yerler bir zamanlar a\u011fa\u00e7 yeti\u015fecek kadar al\u00e7ak olmakla kalmay\u0131p, bir de deniz seviyesinin alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, a\u011fa\u00e7lar orada fosille\u015fmi\u015f, sonra da zemin y\u00fckselmi\u015fti. Acaba bu ne kadar zaman alm\u0131\u015ft\u0131? Ama ne olursa olsun, Lyell\u2019\u0131n hakl\u0131 oldu\u011fu kesindi, yava\u015f bir de\u011fi\u015fim b\u00fct\u00fcn yerk\u00fcreyi muazzam bir \u00f6l\u00e7ekte etkilemi\u015fti. O zamana kadar san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz d\u00fcnya bu \u015fekilde yarat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. 20 \u015eubat 1835\u2019te Valdivia\u2019da ger\u00e7ekle\u015fen deprem d\u00fcnyan\u0131n nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fine ili\u015fkin do\u011frudan bir kan\u0131t da sa\u011flad\u0131. Depremden sonra Darwin buradan yeniden ge\u00e7erken k\u0131y\u0131daki kayalar\u0131n ge\u00e7en seferden beri yakla\u015f\u0131k 1 metre y\u00fckselmi\u015f oldu\u011funu farketti; \u00fczerlerinde, su seviyesinin \u00fcst\u00fcnde kal\u0131nca \u00f6lm\u00fc\u015f midyeler bulunuyordu.<\/p>\n

Eyl\u00fcl 1835\u2019te Galapagos adalar\u0131na vard\u0131lar. Canl\u0131lar \u00f6yle pek ah\u0131m \u015fah\u0131m bir g\u00fczelli\u011fe sahip de\u011fildi; hatta bir k\u0131sm\u0131, \u00f6zellikle s\u00fcr\u00fcngenler, olduk\u00e7a \u00e7irkindi ama \u00e7e\u015fitlilik b\u00fcy\u00fcleyiciydi. Darwin merak ediyordu, burada bir yarat\u0131l\u0131\u015f merkezi mi vard\u0131? Bu canl\u0131lar nereden geliyordu? Buradaki canl\u0131lar\u0131n anak\u0131tadakilerle bir ili\u015fkisi var m\u0131yd\u0131? Burada ne bulduysa toplad\u0131. \u00d6zellikle ku\u015flar \u00e7ok ilgin\u00e7ti. \u0130ngiltere\u2019ye d\u00f6nd\u00fckten sonra \u00f6rneklerin incelenip tan\u0131mlanmas\u0131 i\u015fi bitti\u011finde not defterine \u015f\u00f6yle yazacakt\u0131: \u201cSanki farkl\u0131 adalardaki bu ku\u015flar tek bir orijinal t\u00fcr\u00fcn de\u011fi\u015ftirilmesiyle olu\u015fmu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar.\u201d Ger\u00e7ekten de \u00f6yleydi; anak\u0131tadaki tek bir atasal t\u00fcr adalarda farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f, her adada ayr\u0131 bir t\u00fcre d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu vaka, evrim kuram\u0131n\u0131n en bilindik \u00f6rneklerinden biri olacakt\u0131. Galapagoslar\u0131n adalara ad\u0131n\u0131 veren uysal kaplumba\u011falar\u0131 da ilgin\u00e7ti. Darwin, adalardan birini bunlardan birinin s\u0131rt\u0131nda gezdi. Adadan adaya farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterdikleri s\u00f6yleniyordu. Darwin o zaman bu s\u00f6ylentiye pek itibar etmedi ancak \u0130ngiltere\u2019ye d\u00f6nd\u00fckten sonra bunun \u00f6nemini anlayacakt\u0131. Adalarda bir t\u00fcr\u00fcn farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f formlar\u0131 ya\u015f\u0131yordu. Canl\u0131 bir yavru \u00f6rnek olarak gemiye al\u0131nd\u0131. Harry ismi verilen bu kaplumba\u011fa Darwin\u2019i g\u00f6ren son ki\u015fi (!) olarak ve sonradan di\u015fi oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan Harriet ismiyle 2006 senesinde 176 ya\u015f\u0131nda Avustralya\u2019da \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n

Beagle, Kas\u0131m 1835\u2019te Tahiti\u2019ye vard\u0131. Avustralya\u2019da Sydney ve biraz daha i\u00e7erileri gezdiler, sonra g\u00fcneyini gezerek 1 Nisan 1836\u2019da Cocos (o zamanki ad\u0131yla, k\u00e2\u015fif kaptana ithafen Keeling) Adalar\u0131\u2019na vard\u0131lar. Darwin burada resif ve atol olu\u015fumu hakk\u0131nda bol bol g\u00f6zlemler yapt\u0131 ve fikirler \u00fcretti. D\u00f6n\u00fc\u015fte mercan resiflerinin jeolojisi \u00fczerine yazaca\u011f\u0131 ve \u00f6d\u00fcl almas\u0131n\u0131 sa\u011flayan kitab\u0131n\u0131 bu g\u00f6zlem ve fikirleri ile in\u015fa edecekti.<\/p>\n

Nisan 1836\u2019da G\u00fcney Afrika\u2019ya vard\u0131lar. Darwin, Cape Town\u2019da Sir John Herschel (1792-1871) ile tan\u0131\u015ft\u0131 (Uran\u00fcs\u2019\u00fc bulup o zamanki krala ithafen gezegenin ad\u0131n\u0131 George koyan William Herschel\u2019in o\u011flu; renkli foto\u011fraf \u00fczerine ilk \u00e7al\u0131\u015fan insanlardan). Herschel buradaki Kraliyet G\u00f6zlemevi\u2019ni y\u00f6netiyordu. Volkanlar, depremler, k\u0131talar\u0131n hareketi, insan\u0131n ve di\u011fer t\u00fcrlerin k\u00f6keni gibi konularda uzun uzun sohbet ettiler. Darwin\u2019in K\u00f6ken<\/em>\u2019de kulland\u0131\u011f\u0131 \u201cgizemlerin gizemi\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn de sahibidir. Darwin sonunda onun yan\u0131na (Newton\u2019\u0131n birka\u00e7 ad\u0131m soluna), Westminister Kilisesi\u2019nin i\u00e7ine g\u00f6m\u00fclecekti.<\/p>\n

2 Ekim 1836\u2019da \u0130ngiltere Falmouth\u2019a vard\u0131lar; 4 Ekim\u2019de yani yakla\u015f\u0131k be\u015f y\u0131l sonra Darwin baba oca\u011f\u0131na d\u00f6nd\u00fc. Art\u0131k o toy delikanl\u0131 de\u011fildi. Day\u0131s\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131, bu gezi Darwin\u2019in karakterini \u015fekillendirmi\u015f ve bu da y\u00fcz\u00fcne yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131. Ablalar\u0131 bunu hemen fark edeceklerdi. Biraz dinlendikten sonra ilk i\u015fi Beagle\u2019da kalan e\u015fyalar\u0131n\u0131 ve son \u00f6rneklerini de al\u0131p Londra\u2019ya yerle\u015fmek oldu. Kendisini bekleyen i\u015f y\u00fck\u00fc onu fazlas\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor ve korkutuyordu. Toplad\u0131\u011f\u0131 y\u00fczlerce hayvan ve bitki t\u00fcr\u00fcn\u00fcn te\u015fhisi i\u00e7in uzmanlar\u0131n bulunmas\u0131, t\u00fcm bunlar\u0131n ayr\u0131 ayr\u0131 yay\u0131mlanmas\u0131, jeoloji notlar\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesi ve yay\u0131mlanmas\u0131, gezi notlar\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesi ve yay\u0131mlanmas\u0131, gezi s\u0131ras\u0131nda akl\u0131na gelen deneylerin yap\u0131lmas\u0131 ve yay\u0131mlanmas\u0131… Art\u0131k bir k\u00f6y papaz\u0131 olamazd\u0131. B\u00f6yle bir pozisyon i\u00e7in fazla \u00fcnl\u00fcyd\u00fc ve de \u00e7ok i\u015fi vard\u0131. Kim bilir belki de profes\u00f6rl\u00fck gibi bir \u015feyler bulabilirdi. Henslow ile bulu\u015fup, \u00f6rnekleri konusunda ondan yard\u0131m istedi. O da Darwin\u2019in \u0130ngiltere\u2019nin en me\u015fhur do\u011fa bilimcileri ile tan\u0131\u015fmas\u0131na \u00f6nayak oldu. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda Darwin\u2019i \u00e7ok heyecanland\u0131ran Charles Lyell ve Richard Owen vard\u0131. \u00d6nceleri sadece yaz\u0131lar\u0131n\u0131 okudu\u011fu bu b\u00fcy\u00fck adamlarla tan\u0131\u015f\u0131yor ve seyahat s\u00fcresince yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlerden ve toplay\u0131p g\u00f6nderdi\u011fi \u00f6rneklerden \u00e7ok etkilendiklerini \u00f6\u011frendik\u00e7e zevkten d\u00f6rt k\u00f6\u015fe oluyordu. O zamanki ruh halini \u201ckuyru\u011funa hayran bir tavus ku\u015fu\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yordu.<\/p>\n

Toplad\u0131\u011f\u0131 \u00f6rneklerin t\u00fcrleri ve Avrupa\u2019daki t\u00fcrlerle ve birbirleriyle ili\u015fkileri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131k\u00e7a Darwin\u2019in t\u00fcrlerin olu\u015fumuna ve da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na ili\u015fkin sordu\u011fu sorular daha incelikli hale gelmeye ve buldu\u011fu cevaplar da netle\u015fmeye ba\u015fl\u0131yordu. Yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn s\u00fcrekli ve yava\u015f bir jeolojik de\u011fi\u015fim ge\u00e7irdi\u011fine art\u0131k \u015f\u00fcphesi yoktu. Sabit yery\u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc z\u0131rvadan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. Bug\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz da\u011flardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n zirvelerinin ge\u00e7mi\u015f zamanlarda denizin taban\u0131nda olabilece\u011fine dair y\u0131\u011f\u0131nla kan\u0131t bulmu\u015ftu. Depremlerin kara par\u00e7alar\u0131n\u0131 deniz seviyesinin \u00fczerine nas\u0131l \u00e7\u0131karabildi\u011fini g\u00f6zleriyle g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Mercan resiflerini incelemi\u015f, atollerin nas\u0131l olu\u015ftu\u011funu anlam\u0131\u015ft\u0131. Anak\u0131tadan uzakta, volkanlar\u0131n deniz taban\u0131ndan y\u00fckselmesiyle Galapagoslar gibi adalar olu\u015fabiliyordu. Daha sonra anak\u0131tadan gelen t\u00fcrler buralarda \u00e7e\u015fitleniyor ve farkl\u0131la\u015f\u0131yordu. Hatta anak\u0131tadan yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f halde \u00f6ylesine farkl\u0131la\u015f\u0131yorlard\u0131 ki yirmili ya\u015flar\u0131ndaki Darwin gibi acemi bir ku\u015f g\u00f6zlemcisi onlar\u0131 kolayl\u0131kla bamba\u015fka t\u00fcrler zannedebiliyordu. Peki, bu farkl\u0131la\u015fma nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fiyordu? Belli baz\u0131 tiplerin belli baz\u0131 co\u011frafyalarda ya\u015famas\u0131n\u0131n nedeni neydi? Ufak adalarda g\u00f6zlemledi\u011fi olgular daha b\u00fcy\u00fck olan k\u0131ta \u00f6l\u00e7e\u011finde de ger\u00e7ekle\u015fiyor olmal\u0131yd\u0131. Ya\u015fam ne muazzam bir \u00e7e\u015fitlili\u011fe sahipti. Bu nas\u0131l olmu\u015ftu? T\u00fcm evrenin i\u015fleyi\u015finde belli yasalar\u0131n oldu\u011funun yeni yeni anla\u015f\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde ya\u015f\u0131yordu. Acaba canl\u0131l\u0131k ile ilgili genel yasalar da var m\u0131yd\u0131? \u0130\u015fte Charles Darwin, hayat\u0131n\u0131n kalan k\u0131sm\u0131n\u0131 bu b\u00fcy\u00fck soruya adayacakt\u0131.<\/p>\n

Bir yandan bu sorularla, bir yandan da gezi g\u00fcnl\u00fcklerini yay\u0131mlamakla u\u011fra\u015f\u0131rken 1838\u2019in Eyl\u00fcl ay\u0131nda onca i\u015finin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn aras\u0131nda biraz e\u011flence olsun diye okudu\u011fu bir kitap kafas\u0131nda \u015fim\u015fekler \u00e7akmas\u0131na neden oldu. Thomas Malthus (1766-1834) ad\u0131nda bir iktisat\u00e7\u0131 ve n\u00fcfus bilimci (babas\u0131, David Hume\u2019un yak\u0131n arkada\u015f\u0131d\u0131r) N\u00fcfus \u0130lkesi \u00dczerine Bir Deneme<\/em> ad\u0131nda bir kitap yazm\u0131\u015ft\u0131. Darwin, asl\u0131nda yak\u0131n \u00e7evresinden bu kitab\u0131 ve i\u00e7indeki fikirleri i\u015fitmi\u015fti ancak kitab\u0131 okurken bir \u015fey fark etti. Malthus kontrol alt\u0131na al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131nda insan n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131n\u0131n besin \u00fcretim h\u0131z\u0131n\u0131 ge\u00e7ece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordu; \u00e7\u00fcnk\u00fc n\u00fcfus geometrik olarak artarken, besin \u00fcretim h\u0131z\u0131 \u00e7ok daha yava\u015f art\u0131yordu. \u00d6rne\u011fin bir anne ve baba d\u00f6rt \u00e7ocuk yapsa, bu \u00e7ocuklar\u0131n da d\u00f6rder tane \u00e7ocu\u011fu olsa ve bunlar\u0131n da her biri d\u00f6rder \u00e7ocuk yapsa d\u00f6rt nesilde say\u0131 2\u2019den 4\u2019e, sonra 24\u2019e, sonra 96\u2019ya \u00e7\u0131kard\u0131. Besin art\u0131\u015f h\u0131z\u0131 bunu kar\u015f\u0131layamazd\u0131. Ancak insan n\u00fcfusu b\u00f6yle bir art\u0131\u015f g\u00f6stermemi\u015fti. Bunun nedeni sava\u015flar, hastal\u0131klar ve a\u00e7l\u0131kt\u0131. Darwin\u2019in kafas\u0131nda \u015fim\u015fekler bu noktada \u00e7akmaya ba\u015flad\u0131. Durum do\u011fada da ayn\u0131yd\u0131. Hayatta kalabilecek say\u0131dan \u00e7ok daha fazla canl\u0131 \u00fcretiliyordu. Bunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 \u00fcreme \u015fans\u0131 elde edemeden yok oluyordu. E\u011fer b\u00f6yle olmasayd\u0131 her t\u00fcr birka\u00e7 y\u00fcz nesil sonra t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 kaplayacak kadar y\u00fcksek bir \u00fcreme potansiyeline sahipti. Ancak b\u00f6yle bir \u015fey olmuyor, aksine canl\u0131lar her y\u0131l a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 sabit n\u00fcfuslara sahip oluyordu. Peki, kimin hayatta kal\u0131p \u00fcreyece\u011fini ve kimin \u00fcreyemeden \u00f6l\u00fcp gidece\u011fini belirleyen genel ilke neydi? Bunlar aras\u0131nda bir fark olmal\u0131yd\u0131. Belli ki ya\u015fam\u0131 \u00fcreyebilenler devam ettiriyor, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz t\u00fcm \u00e7e\u015fitlilik de bunlar sayesinde olu\u015fuyordu. \u00dcreyemeden \u00f6l\u00fcp gidenlerle aralar\u0131ndaki fark, t\u0131pk\u0131 hayvan yeti\u015ftiricilerinin hayvanlar\u0131 belli \u00f6zellikleri i\u00e7in se\u00e7erken yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, sa\u011f kalanlar\u0131n se\u00e7ilmesini sa\u011fl\u0131yordu; ancak bu sefer se\u00e7en yeti\u015ftiriciler de\u011fil do\u011fayd\u0131. Do\u011fa hangi ko\u015fullar\u0131 sunuyorsa onlara ayak uydurabilen \u00e7e\u015fitler hayatta kal\u0131yor, uymayanlar yok oluyordu. Sadece hayatta kalanlar \u015fekil ve yeteneklerini sonraki nesillere aktarabiliyordu. Belli \u00e7e\u015fitlerin belli yerlerde ya\u015f\u0131yor olmas\u0131n\u0131n nedeni buydu. Darwin buna \u201cdo\u011fal se\u00e7ilim\u201d<\/strong> dedi ve b\u00f6ylece hayat\u0131n\u0131n sonuna kadar hakk\u0131nda kan\u0131t toplayaca\u011f\u0131 bir kuram elde etmi\u015f oldu. Daha sonra buna baz\u0131 t\u00fcrlerde bireylerin kar\u015f\u0131 cinsteki belli baz\u0131 \u00f6zellikleri se\u00e7mesi anlam\u0131na gelen ve b\u00f6ylece do\u011fada ba\u015fka bir evrimsel g\u00fcc\u00fc olu\u015fturan \u201ce\u015feysel se\u00e7ilim\u201d<\/strong>i de ekleyecekti. Se\u00e7ilim fikri onu \u00e7ok heyecanland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131 ama t\u00fcrlerin sabit oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki yerle\u015fik inan\u0131\u015fla \u00e7eli\u015fiyordu. Bunu d\u00fc\u015f\u00fcnmek bile midesinin bulanmas\u0131na, kalbinin fazlaca \u00e7arpmas\u0131na neden oluyordu.<\/p>\n

T\u00dcRLER\u0130N K\u00d6KEN\u0130<\/em><\/strong>\u2019NE DO\u011eRU<\/strong><\/h4>\n

Hastal\u0131kta ve sa\u011fl\u0131kta<\/strong><\/p>\n

Yap\u0131lacak i\u015f \u00e7oktu. Ancak ya\u015f\u0131 da yava\u015f yava\u015f ge\u00e7iyordu. Art\u0131k evlenme konusunu ciddi ciddi d\u00fc\u015f\u00fcnmeliydi. Bir k\u00e2\u011f\u0131t ve kalem ald\u0131, evlen ve evlenme ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 ve altlar\u0131na bunlar\u0131n sa\u011flayaca\u011f\u0131 faydalar\u0131 yazd\u0131. Evlen ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131ndakiler a\u011f\u0131r bast\u0131 ve evlenmek i\u00e7in birini bulmaya karar verdi. \u0130ngiltere\u2019de kuzenler aras\u0131 evlili\u011fin h\u00e2l\u00e2 normal kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemdi ve buldu\u011fu ki\u015fi day\u0131s\u0131n\u0131n k\u0131z\u0131 Emma Wedgwood (1808-1896) oldu. Ablas\u0131 Caroline da Emma\u2019n\u0131n abisi Jos (III.) ile evlenmi\u015fti. Emma ve Darwin 28 Ocak 1839\u2019da evlendiler. Emma, Jos Wedgwood\u2019un en b\u00fcy\u00fck k\u0131z\u0131yd\u0131. \u0130yi bir e\u011fitim alm\u0131\u015ft\u0131. Almanca, Frans\u0131zca ve \u0130talyanca biliyordu. Chopin\u2019den piyano dersleri alm\u0131\u015ft\u0131. Emma\u2019n\u0131n piyanosundan \u00e7\u0131kan na\u011fmeler Charles\u2019a hep iyi gelecekti. Evliliklerinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Charles\u2019\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 bozulacak ve ara s\u0131ra iyiye gitse de hi\u00e7bir zaman tam olarak iyile\u015fmeyecek, her zaman ilgi ve bak\u0131ma gerek duyacakt\u0131. Emma, kocas\u0131n\u0131n son nefesine kadar b\u00fcy\u00fck bir sevgi ve ilgiyle yan\u0131nda olacakt\u0131. Dindar bir kad\u0131nd\u0131. Charles\u2019\u0131n dini duygular\u0131 ise zamanla k\u00f6relecek ama o bu konuda sevgili kar\u0131s\u0131n\u0131 incitmekten hep korkacakt\u0131. Belki biraz da bu y\u00fczden Darwin o zamanki yerle\u015fik H\u0131ristiyan inan\u0131\u015flar\u0131na ters d\u00fc\u015fen kuram\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klama i\u015fini a\u011f\u0131rdan alacakt\u0131.<\/p>\n

Bu evlilikle iki zengin ailenin \u00e7eyizleri birle\u015fince Emma ve Charles\u2019\u0131n hayatlar\u0131n\u0131n sonuna kadar \u00e7al\u0131\u015fmadan, s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekmeden ya\u015famalar\u0131na yetecek kadar bir servetleri olmu\u015ftu. Tutumluluklar\u0131 ve ak\u0131ll\u0131ca yat\u0131r\u0131mlar\u0131 sayesinde de bu servetlerini olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fcteceklerdi. \u00d6nceleri Londra\u2019da ya\u015fad\u0131lar \u00e7\u00fcnk\u00fc Charles\u2019\u0131n toplad\u0131\u011f\u0131 \u00f6rneklerin te\u015fhisi ve yay\u0131nlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 i\u015fleri i\u00e7in s\u00fcrekli Londra\u2019da olmas\u0131 gerekiyordu. Ancak Londra\u2019n\u0131n pisli\u011fi ve kalabal\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Avrupa\u2019da esen de\u011fi\u015fim r\u00fczg\u00e2rlar\u0131n\u0131n \u0130ngiltere\u2019de yaratt\u0131\u011f\u0131 gerginlik sonucu g\u00fcnl\u00fck rutin haline gelen g\u00f6steriler ve \u00e7at\u0131\u015fmalar, kasaba hayat\u0131na al\u0131\u015fk\u0131n bu \u00e7ifti Londra\u2019dan \u00e7ok da uzak olmayan kasabalarda sakin bir ya\u015fam aramaya itti. Aray\u0131p tarad\u0131lar ve sonunda,1842\u2019de Downe kasabas\u0131nda, hayatlar\u0131n\u0131n sonuna kadar yuvalar\u0131 olacak The Down House ad\u0131nda sade bir eve yerle\u015ftiler. Buras\u0131 sessiz ve sakin olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Darwin\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ve \u00e7ok say\u0131da \u00e7ocuk yeti\u015ftirmeye yetecek b\u00fcy\u00fckl\u00fckteydi. On \u00e7ocuklar\u0131 oldu. Bunlar\u0131n biri dokuz, biri iki ya\u015f\u0131ndayken, biri de do\u011fduktan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra \u00f6ld\u00fc. Dokuz ya\u015f\u0131ndaki sevgili k\u0131z\u0131 Annie\u2019nin \u00f6l\u00fcm\u00fc art\u0131k ya\u015fl\u0131 bir dede oldu\u011funda dahi hat\u0131rlad\u0131k\u00e7a gizli gizli a\u011flamas\u0131na neden olan derin bir yara olarak kalacakt\u0131.<\/p>\n

Hooker, \u0130zler, s\u00fcl\u00fckayakl\u0131lar ve Huxley<\/strong><\/p>\n

Bu tarihlerde Darwin \u00f6nemli bir arkada\u015f edindi; Kew\u2019deki Kraliyet Botanik Bah\u00e7eleri\u2019nin m\u00fcd\u00fcr\u00fc Sir William Jackson Hooker\u2019\u0131n o\u011flu Sir Joseph Dalton Hooker (1817-1911). Kendisi de babas\u0131 gibi bir botanik\u00e7i olan ve Darwin\u2019in Beagle ser\u00fcveninden \u00e7ok etkilenerek benzer ser\u00fcvenlere \u00e7\u0131kan (birinde ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ama sonra kurtulmu\u015ftur) ve daha sonra Botanik Bah\u00e7elerinin m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, Kraliyet Cemiyeti\u2019nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan, botanik bilimini \u0130ngiltere\u2019de sayg\u0131n bir u\u011fra\u015f\u0131 haline getirip Kraliyet Botanik Bah\u00e7eleri\u2019ni geli\u015ftiren ve t\u0131pk\u0131 Darwin gibi \u00f6lene kadar faal olarak \u00e7al\u0131\u015fan Hooker, Darwin\u2019in en yak\u0131n dostu ve en b\u00fcy\u00fck destek\u00e7isi oldu. Darwin kuram\u0131 ile ilgili ilk taslaklar\u0131 \u201cbir cinayetin itiraf\u0131 gibi\u201d diyerek Hooker\u2019a g\u00f6sterdi.<\/p>\n

\"\"
Darwin ailesi.<\/figcaption><\/figure>\n

1844\u2019te yazar\u0131 belli olmayan bir kitap yay\u0131mland\u0131. Sonradan yazar\u0131n\u0131n \u0130ngiltere\u2019nin en \u00fcnl\u00fc yay\u0131nc\u0131lar\u0131ndan biri olan Robert Chambers oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan bu kitab\u0131n ad\u0131 Yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n Do\u011fa Tarihinin \u0130zleri <\/em>(ya da k\u0131saca \u0130zler<\/em>) (Vestiges of the Natural History of Creation<\/em>) idi. Kitapta evrim, yani t\u00fcrlerin de\u011fi\u015fti\u011fi fikri i\u015fleniyordu ama buna ili\u015fkin hi\u00e7bir mekanizma \u00f6nerilmiyor, hi\u00e7bir sa\u011fl\u0131kl\u0131 kan\u0131t sunulmuyordu. Dahas\u0131 evrim fikri Darwin\u2019e hi\u00e7 do\u011fru gelmeyen bir geli\u015fim mant\u0131\u011f\u0131yla sunuluyordu. Bu kitaba g\u00f6re canl\u0131lar zamanla m\u00fckemmelle\u015fiyorlard\u0131. Oysa Darwin\u2019e g\u00f6re kusurluluk t\u00fcm t\u00fcrlerin temel \u00f6zelli\u011fi ve evrimin de itici g\u00fcc\u00fcyd\u00fc. Ancak Chambers\u2019\u0131n kitab\u0131 devrim sanc\u0131lar\u0131 \u00e7eken \u0130ngiliz toplumunda ve sonra Avrupa genelinde b\u00fcy\u00fck bir etki yaratt\u0131. H\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde kar\u015f\u0131tlar\u0131 ve taraftarlar\u0131 t\u00fcredi. Kar\u015f\u0131tlar beklenece\u011fi \u00fczere muhafazak\u00e2r-aristokrat \u00e7evreden, taraftarlar ise yenilik\u00e7i-devrimci \u00e7evredendi. Kar\u015f\u0131tlar aras\u0131nda Darwin\u2019in Cambridge\u2019den hocalar\u0131 ve arkada\u015flar\u0131, toplad\u0131\u011f\u0131 \u00f6rnekleri de\u011ferlendiren Richard Owen gibi etkili isimler de vard\u0131 ve bu isimler s\u00f6z konusu kitab\u0131n do\u011frudan dine k\u00fcf\u00fcr oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Kitab\u0131 Darwin de be\u011fenmemi\u015fti ama do\u011fru fikri yanl\u0131\u015f savundu\u011fu i\u00e7in… Yani kendisi de bu \u201csap\u0131k\u201d fikre sahipti. Ancak bu fikri a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 anda olacaklar\u0131n bir provas\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f oldu. \u00d6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceli de olsa aristokrat bir aileden geliyordu. Kuram\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klarsa babas\u0131n\u0131n korktu\u011fu onun ba\u015f\u0131na gelecek, ait oldu\u011fu s\u0131n\u0131ftan d\u0131\u015flanacak, ailesine hakaret edilecekti. Acaba daha da ileri giderler miydi? Kim bilir Emma nas\u0131l \u00fcz\u00fclecekti? Peki, onu destekleyenler kimler olacakt\u0131? Yeni yetme do\u011fa tarih\u00e7iler, devrimciler ve Frans\u0131zlar! Hay\u0131r, bunu yapmayacakt\u0131, bu kadar riski g\u00f6ze al\u0131p yeni kuram\u0131 ile ilgili taslaklar\u0131 yay\u0131mlamayacakt\u0131. Mide bulant\u0131lar\u0131 s\u0131kla\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Doktorlar dinlenmesi gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Ancak o sadece \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken huzur buluyordu. Kuram\u0131n taslaklar\u0131n\u0131 derledi; fikir ger\u00e7ekten \u00fczerinde konu\u015fulmaya de\u011ferdi; do\u011fa bilimcilerinin bunu mutlaka duymas\u0131 gerekiyordu. Bir makale haz\u0131rlad\u0131. Bunu bir notla Emma\u2019ya verdi: \u201cE\u011fer \u00f6l\u00fcrsem bunu yay\u0131nlat.\u201d Hooker\u2019a yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta \u015f\u00f6yle diyecekti: \u201cBenim d\u00fc\u015f\u00fcnceme g\u00f6re (yuhalas\u0131nlar diye herkese anlat\u0131yorum) s\u0131n\u0131fland\u0131rma, varl\u0131klar\u0131 ger\u00e7ekteki ili\u015fkilerine, yani akrabal\u0131klar\u0131na, yani ortak bir atadan t\u00fcremelerine g\u00f6re grupland\u0131rmaktad\u0131r.\u201d Ortaya att\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir kuramd\u0131; t\u00fcm yerle\u015fik inan\u0131\u015fla \u00e7eli\u015fiyordu. Hooker ona e\u011fer t\u00fcrlerden s\u00f6z etmeyi ve s\u00f6ylediklerinin dinlenmesini istiyorsa \u00f6nce t\u00fcrler konusunda s\u00f6z sahibi oldu\u011funu g\u00f6sterecek \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmas\u0131 tavsiyesinde bulundu. Darwin\u2019in Beagle yolculu\u011fundan kalan ve hen\u00fcz dokunmad\u0131\u011f\u0131 tek grup s\u00fcl\u00fckayakl\u0131lard\u0131 ve Hooker\u2019\u0131n tavsiyesine uyarak s\u00fcl\u00fckayakl\u0131lar\u0131n taksonomide tart\u0131\u015fmal\u0131 olan yerini kesinle\u015ftirmek \u00fczere kollar\u0131 s\u0131vad\u0131. Birka\u00e7 ayda bitirebilece\u011fi bir i\u015fti; ne de olsa elinde sadece bir avu\u00e7 \u00f6rnek vard\u0131. Ama inceledik\u00e7e daha fazla s\u00fcl\u00fckayakl\u0131 t\u00fcr\u00fcn\u00fc g\u00f6rmek istedi. D\u00fcnyan\u0131n her k\u00f6\u015fesine haberler g\u00f6ndererek ya\u015fayan t\u00fcm t\u00fcrleri toplamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131; yetmezmi\u015f gibi s\u00fcl\u00fckayakl\u0131 fosillerine de ula\u015ft\u0131. Evin her yeri s\u00fcl\u00fckayakl\u0131 \u00f6rnekleriyle dolup ta\u015ft\u0131. \u00c7ocuklar\u0131 onu s\u00fcrekli s\u00fcl\u00fckayakl\u0131larla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken g\u00f6r\u00fcyordu. Bir baban\u0131n ba\u015fka bir \u015fey yapabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnemeyen k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011flu, bir arkada\u015f\u0131n\u0131n evine ziyarete gitti\u011finde, ona babas\u0131n\u0131n s\u00fcl\u00fckayakl\u0131lar\u0131 nerede tuttu\u011funu sormu\u015ftu! B\u00fct\u00fcn bunlar olurken Darwin\u2019in hastal\u0131\u011f\u0131 \u015fiddetleniyor, g\u00fcn\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 heba oluyordu. Sanki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 dallan\u0131p budakland\u0131k\u00e7a, akl\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131ran sorular y\u0131\u011f\u0131ld\u0131k\u00e7a, midesi ve kalbi de k\u00f6t\u00fcle\u015fiyordu. \u00c7o\u011fu g\u00fcnler birka\u00e7 saatten daha fazla \u00e7al\u0131\u015fam\u0131yordu. Hastal\u0131\u011f\u0131na \u00e7aresizce bir \u00e7\u00f6z\u00fcm ararken Dr. James Gully ad\u0131nda birinin, Shrewsbury\u2019den yakla\u015f\u0131k 80 km uzaktaki Malvern\u2019de su k\u00fcr\u00fc uygulayan bir merkezi oldu\u011funu \u00f6\u011frendi ve vakit kaybetmeden buraya gitti. Bu bir i\u015fkenceden farks\u0131zd\u0131, g\u00fcn boyu so\u011fuk sularla y\u0131kanmak, havlularla d\u00f6v\u00fclmek gibi y\u00f6ntemler vard\u0131. Darwin bir m\u00fcddet burada kald\u0131 ve bu k\u00fcr \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bi\u00e7imde ona iyi geldi. Sevgili k\u0131z\u0131 Annie dokuz ya\u015f\u0131na girince sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 k\u00f6t\u00fcye gitmeye ve hi\u00e7bir tedaviye cevap vermemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Onu da Malvern\u2019deki su k\u00fcr\u00fcne sokmaya karar verdiler. \u00d6nce iyile\u015fir gibi olduysa da k\u0131zca\u011f\u0131z 23 Mart 1851\u2019de Malvern\u2019de \u00f6ld\u00fc. Darwin\u2019in en sevdi\u011fi \u00e7ocu\u011fu olarak bilinen Annie\u2019nin kayb\u0131n\u0131n Darwin\u2019in dinden uzakla\u015fmas\u0131na neden oldu\u011funu s\u00f6yleyenler vard\u0131r; ancak kendi notlar\u0131ndan anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kadar\u0131yla o H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok daha \u00f6nce tart\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve d\u00fczenli olarak kiliseye gitmeyi \u00e7ok daha \u00f6nce b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak tarih\u00e7iler Annie\u2019nin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Darwin\u2019in aile i\u00e7i evlilik yapman\u0131n sak\u0131ncalar\u0131 konusunu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp kendini su\u00e7lamas\u0131na ve hem Annie\u2019nin \u00f6l\u00fcm\u00fcne \u00fcz\u00fcl\u00fcp hem de ayn\u0131 \u015feyin di\u011fer \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n da ba\u015f\u0131na gelece\u011finden korkmas\u0131na neden oldu\u011funu ve hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n da bu nedenle a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. 1846\u2019da ba\u015flayan s\u00fcl\u00fckayakl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, b\u00fct\u00fcn bu ac\u0131 ve keder i\u00e7erisinde 1854\u2019te tamamland\u0131 ve iki ciltlik kitap olarak yay\u0131mland\u0131. Sekiz senesine mal olsa da Darwin art\u0131k t\u00fcrler konusunda uzmand\u0131 ve konu\u015fabilirdi.<\/p>\n

1856\u2019da hayat\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli bir yer edinecek bir ba\u015fka isimle tan\u0131\u015ft\u0131: Thomas Henry Huxley (1825-1895). Zek\u00e2s\u0131 ile \u00fcn yapan Huxley ailesinin ilk \u00fcnl\u00fc \u00fcyesi olan Thomas Huxley, reformcu bir do\u011fa bilimciydi. \u00d6zellikle bilimde aristokratlar\u0131n egemenli\u011finin son bulmas\u0131 i\u00e7in sava\u015f\u0131yordu. S\u00f6zl\u00fc d\u00fcelloyu severdi ve bu konuda kavga etmek i\u00e7in f\u0131rsat kolluyordu. \u00d6nceleri Darwin\u2019in do\u011fal se\u00e7ilim ile evrim kuram\u0131na ikna olmad\u0131ysa da sonra kuram\u0131n en ate\u015fli savunucusu oldu. Darwin toplant\u0131lara kat\u0131lmaktan hi\u00e7bir zaman zevk almad\u0131. Ba\u011f\u0131r\u0131\u015f \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f ise onun asla anlayamayaca\u011f\u0131 davran\u0131\u015flard\u0131. Bir centilmen gibi konu\u015fmak varken insanlar birbirlerine neden ba\u011f\u0131r\u0131rlard\u0131 ki? B\u00fct\u00fcn \u015famatal\u0131 toplant\u0131lara Darwin yerine Huxley kat\u0131l\u0131rd\u0131. Bu nedenle ad\u0131 \u201cDarwin\u2019in buldogu\u201dna \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\"\"
Charles Darwin k\u0131rkl\u0131 ya\u015flar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda, yeni yeni bozulan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n izleri art\u0131k y\u00fcz\u00fcne yans\u0131maya ba\u015flam\u0131\u015f (kaynak: darwin-online.org.uk).<\/figcaption><\/figure>\n

Nisan 1856\u2019da Darwin, Huxley ve Hooker\u2019\u0131 aileleri ile birlikte Down House\u2019a \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. \u0130ngiltere bilim geleneklerinin de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemdi. Richard Owen gibi ya\u015fl\u0131 bilim insanlar\u0131n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 bilimsel yakla\u015f\u0131mlar ve y\u00f6ntemler gen\u00e7 bilim insanlar\u0131 taraf\u0131ndan yayg\u0131n bir \u015fekilde ele\u015ftiriliyordu. Tahmin edilebilece\u011fi gibi Huxley s\u0131kl\u0131kla bu ele\u015ftirilerde ba\u015f\u0131 \u00e7ekiyordu. Hooker da ona kat\u0131l\u0131yor, birlikte bu konular\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Darwin\u2019in toplanma teklifi tam da bu zamana denk gelmi\u015fti. Bu toplant\u0131dan y\u0131llar \u00f6nce Hooker, Darwin\u2019in t\u00fcrler hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini biliyordu. T\u00fcrlerin de\u011fi\u015febilirli\u011fi ile ilgili fikirleri zaman i\u00e7erisinde geli\u015fmi\u015f, Darwin\u2019e yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Ancak Huxley t\u00fcrlerin sabit oldu\u011funu savunanlardand\u0131. \u0130zler<\/em>\u2019de anlat\u0131lan geli\u015fimci ilerlemeyi \u015fiddetli bir dille ele\u015ftiriyordu. Huxley \u00e7ok zeki bir adamd\u0131. Darwin kuram\u0131n\u0131 onun gibi birine anlatamazsa ba\u015fka da kimseye anlatamazd\u0131. Onun sorular\u0131n\u0131 ve itirazlar\u0131n\u0131 dinlemeliydi. Onlar\u0131 bu y\u00fczden \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Konuklar\u0131n\u0131 t\u0131pk\u0131 hastalar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fen bir doktor gibi tek tek \u00e7al\u0131\u015fma odas\u0131na ald\u0131. Onlar i\u00e7in \u00e7e\u015fitli soru k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131; verdikleri cevaplar\u0131 not etti. Huxley t\u00fcrlerin de\u011fi\u015fmesi ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flere bu g\u00f6r\u00fc\u015fmede de itiraz etti. Darwin ald\u0131\u011f\u0131 notlarda Huxley\u2019in cevaplar\u0131ndaki hatalara ve sordu\u011fu sorular\u0131n nas\u0131l kolayca yan\u0131tlanabilece\u011fine dikkat \u00e7ekiyordu ki bunlar camian\u0131n en zeki adamlar\u0131ndan birinden geliyordu. Belki de fikrini savunma i\u015fi sand\u0131\u011f\u0131 kadar zor olmayacakt\u0131.<\/p>\n

\u2018Art\u0131k yazmal\u0131s\u0131n!\u2019<\/strong><\/p>\n

Darwin en sonunda Lyell\u2019a da evrim fikrini anlatt\u0131. Lyell tam olarak kat\u0131lmasa da \u00f6nemli oldu\u011funu; kuram\u0131n\u0131 mutlaka ve hemen yay\u0131nlamas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi. \u00c7\u00fcnk\u00fc Alfred Russel Wallace ad\u0131nda gen\u00e7 bir koleksiyoner yazd\u0131\u011f\u0131 bir makalede t\u00fcrlerin de\u011fi\u015fiminden bahsediyordu. Ancak kulland\u0131\u011f\u0131 dil \u00e7ok kapal\u0131yd\u0131. Darwin\u2019e g\u00f6re Lyell\u2019\u0131n tela\u015f\u0131 yersizdi. Wallace da ba\u015fka herkes gibi yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131yd\u0131. Ancak Lyell, Darwin\u2019i bu konuda d\u00fcrtmeye ba\u015flad\u0131 ve sonunda Darwin notlar\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma masas\u0131na koydu.<\/p>\n

T\u00fcrlerin de\u011fi\u015fimi konusunda yazmak sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyice bozmu\u015ftu, bir s\u00fcre sonra \u00e7al\u0131\u015famaz hale geldi. Malvern\u2019e gidemezdi, orada her k\u00f6\u015fe Annie\u2019nin ac\u0131 hat\u0131rlar\u0131 ile doluydu. 15 g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne Dr. Edward Lane\u2019in daha yak\u0131nlardaki sanatoryumuna gitti. Burada t\u00fcrler \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmekten uzak duracakt\u0131 ama olmad\u0131. G\u00f6zlerinin g\u00f6rmesini engelleyemiyordu. S\u0131k a\u011fa\u00e7l\u0131klarla a\u00e7\u0131k alanlardaki ayn\u0131 t\u00fcrden a\u011fa\u00e7lar aras\u0131ndaki geli\u015fimsel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 not ediyordu. Ama sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 d\u00fczelmi\u015fti. Buradan Wallace\u2019a bir mektup yazd\u0131. Uzun zamand\u0131r u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrlerin k\u00f6keni konusundaki kitab\u0131n\u0131 nihayet yazmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131. Eve d\u00f6n\u00fcp \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131ktan sonra kusma n\u00f6betleri yine ba\u015flad\u0131. Gardener\u2019s Chronicle\u2019a k\u00fcl rengi midillilerin k\u00f6keni konusunda bir mektup yazd\u0131 ve sonra yine sanatoryumun yolunu tuttu. Ama bu sefer epeydir hasta olan k\u0131z\u0131 Etty\u2019yi de yan\u0131na ald\u0131. Tabii ki bu endi\u015feli adam Annie\u2019ye olanlar\u0131n Etty\u2019nin de ba\u015f\u0131na gelmesinden korkuyordu. Neyse ki Etty iyile\u015fti. Eve d\u00f6nd\u00fcler ve kitab\u0131n\u0131n varyasyon b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc bitirdi.<\/p>\n

19. y\u00fczy\u0131l\u0131n en \u00fcnl\u00fc Amerikal\u0131 botanik\u00e7isi olan Asa Gray (1810-1888) ile Amerika k\u00f6kenli bitkiler hakk\u0131nda bol bol yaz\u0131\u015f\u0131yordu. Sonunda ona da neyle u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131: \u201cOrganik varl\u0131klar\u0131n m\u00fckemmel olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yaln\u0131zca rakipleriyle rekabet edebilecek kadar m\u00fckemmel oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in c\u00fcretk\u00e2r k\u00fc\u00e7\u00fck bir tart\u0131\u015fma kaleme al\u0131yorum.\u201d Gray kendisinin de uzun zamand\u0131r bitkilerdeki \u00e7e\u015fitlili\u011fi a\u00e7\u0131klayan bir kanun aray\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011funu s\u00f6yledi. \u201cPeki, bir kanuna ula\u015ft\u0131n\u0131z m\u0131?\u201d diye sordu. Darwin hemen do\u011fal se\u00e7ilim kuram\u0131n\u0131n bir \u00f6zetini \u00e7\u0131kard\u0131 ve Gray\u2019e g\u00f6nderdi. Eski teologlar\u0131n \u00f6\u011fretti\u011fi gibi yeni uyarlan\u0131mlar m\u00fckemmel olamazd\u0131; aksi takdirde hi\u00e7 rekabet, se\u00e7ilim ve dolay\u0131s\u0131yla ilerleme olamazd\u0131. Gray adeta b\u00fcy\u00fclenmi\u015fti.<\/p>\n

Bu arada Down House\u2019un bah\u00e7esinde deneyler yap\u0131yordu. Anak\u0131tadan uzak adalara canl\u0131lar nas\u0131l gitmi\u015f olabilir? Acaba polenler tuzlu suda ne kadar ya\u015fayabilir? G\u00f6\u00e7men ku\u015flar ayaklar\u0131na bula\u015fan \u00e7amurda ne gibi canl\u0131lar\u0131 ta\u015f\u0131yabilirler? Ku\u015flar\u0131n d\u0131\u015fk\u0131 ve kusmuklar\u0131ndan hangi tohumlar \u00e7imlendirilebilir? S\u00fcr\u00fcngenler ne kadar y\u00fczebilir? Ve daha onlarca soru ve bitmek bilmez deneyler, deneyler, deneyler…<\/p>\n

Wallace\u2019\u0131n mektubu<\/strong><\/p>\n

18 Haziran 1858\u2019de Darwin, d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na y\u0131k\u0131lmas\u0131na neden olan bir mektup ald\u0131. Alfred Russel Wallace imzal\u0131 mektup, y\u0131llard\u0131r \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 evrim kuram\u0131n\u0131n bir \u00f6zetiydi. Y\u0131llarca s\u00fcren b\u00fct\u00fcn o \u00e7al\u0131\u015fmalar, berbat kokular, g\u00f6z, ba\u015f, mide a\u011fr\u0131lar\u0131, kusmalar, hastanelik olmalar, uykusuz geceler, bunal\u0131mlar\u2026 Hepsi bir hi\u00e7 i\u00e7indi. \u00dcstelik tam da o g\u00fcnlerde minik yavrusu Charles Waring k\u0131z\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131na yakalanm\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdi de Wallace\u2019\u0131n mektubu. Darwin \u015f\u00f6yle diyecekti: \u201c1842\u2019de yazd\u0131\u011f\u0131m tasla\u011f\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f olsayd\u0131, daha iyi bir \u00f6zet \u00e7\u0131karamazd\u0131.\u201d<\/p>\n

\"\"
Alfred Russel Wallace (1823-1913) do\u011fan\u0131n en \u00e7e\u015fitli oldu\u011fu co\u011frafyalardan birinde, Yeni Zelanda ve Avustralya\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarda Charles Darwin\u2019in yirmi y\u0131l \u00f6nce buldu\u011fu ama hen\u00fcz a\u00e7\u0131klamad\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n ayn\u0131s\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f ve Darwin\u2019e art\u0131k bulgular\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir.<\/figcaption><\/figure>\n

Wallace, ge\u00e7imini do\u011fadan toplad\u0131\u011f\u0131 canl\u0131 \u00f6rneklerini koleksiyonerlere satarak sa\u011fl\u0131yordu. Babas\u0131 yoksul bir avukat olan Wallace, 14 ya\u015f\u0131nda Londra\u2019da bir in\u015faat ustas\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u00e7\u0131rakl\u0131\u011fa ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Geceleri kahvenin bedava oldu\u011fu, \u00f6zel m\u00fclkiyet ve dine kar\u015f\u0131 ate\u015fli tart\u0131\u015fmalar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u201cBilim Salonu\u201dna giderdi. Siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnceleri burada \u015fekillendi. Wallace insanl\u0131\u011f\u0131, do\u011fa kanunlar\u0131n\u0131n h\u00fckmetti\u011fi, ilerleyen bir d\u00fcnyan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyordu. \u0130zler<\/em>\u2019den \u00e7ok etkilenmi\u015fti, do\u011fa zaman i\u00e7erisinde y\u00fckselmi\u015f olmal\u0131yd\u0131, gelecekte daha da iyi olacakt\u0131. Bu, onun siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle de uyumlu bir do\u011fa anlay\u0131\u015f\u0131yd\u0131. Humboldt ve Darwin\u2019in gezi notlar\u0131na hayran kalm\u0131\u015ft\u0131. \u0130zler<\/em>\u2019deki savlar\u0131n s\u0131nanmas\u0131na yarayacak \u00f6rnekler toplamak i\u00e7in onlar gibi gezmek, tropik b\u00f6lgelere gitmek istiyordu ve bunun i\u00e7in para biriktiriyordu. Borneo\u2019daki Dayak yerlileri ile zaman ge\u00e7irdi. Onlar\u0131, Darwin\u2019in Fuegolular\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi vah\u015fi de\u011fil, e\u015fitlik\u00e7i ve iyicil g\u00f6r\u00fcyordu. Wallace Darwin\u2019den farkl\u0131 olarak do\u011fal se\u00e7ilimin amac\u0131 \u00fczerine de konu\u015fmak istiyordu. Do\u011fa adil bir toplum olu\u015fturma e\u011filimindeydi (ger\u00e7i hayat ona pek de adil davranm\u0131yordu; 1852\u2019de \u0130ngiltere\u2019ye d\u00f6nerken yan\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 ve toplamas\u0131 tam iki y\u0131l s\u00fcren e\u015fsiz \u00f6rnekleri gemiyle birlikte batm\u0131\u015f, Wallace can\u0131n\u0131 zor kurtarm\u0131\u015ft\u0131). Darwin ise bu g\u00f6r\u00fc\u015fe tamamen kar\u015f\u0131yd\u0131. Do\u011fan\u0131n, do\u011fal se\u00e7ilimin, evrimsel s\u00fcrecin bir amac\u0131 olamazd\u0131. Do\u011fa bu tip \u00fctopyac\u0131 ama\u00e7lar \u00fczerinden i\u015fleyen bir yap\u0131 de\u011fildi. Basit, sade kurallar\u0131 vard\u0131 ve e\u015fitlik, adalet, iyicillik bunlar aras\u0131nda de\u011fildi. Tam tersine do\u011fada k\u0131ran k\u0131rana bir m\u00fccadele vard\u0131. Bir kelebek t\u0131rt\u0131l\u0131n\u0131n i\u00e7ine yumurtas\u0131n\u0131 b\u0131rakan bir parazitoit ar\u0131n\u0131n yavrular\u0131, t\u0131rt\u0131l\u0131 i\u00e7ten i\u00e7e kemirip parampar\u00e7a ederek d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor, kendilerine yeni avlar ar\u0131yorlard\u0131. \u0130yilik bunun neresindeydi? Bununla birlikte ortada bir ger\u00e7ek vard\u0131 ki o da Wallace\u2019\u0131n Darwin\u2019in kuram\u0131n\u0131n genel \u00e7er\u00e7evesinin ayn\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7izmi\u015f olmas\u0131yd\u0131. T\u0131pk\u0131 Darwin gibi Wallace da sa\u011fkal\u0131m m\u00fccadelesinin \u00e7e\u015fitleri ana t\u00fcrden farkl\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor, do\u011fada n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131n\u0131 dengede tutan etkenlerden bahsediyordu. Bir \u00e7ift ku\u015fun, do\u011fan\u0131n bask\u0131s\u0131 olmasa, 15 y\u0131l i\u00e7inde 10 milyon kat artaca\u011f\u0131n\u0131 ama zay\u0131flar\u0131n sa\u011fl\u0131k ve kuvvet bak\u0131m\u0131ndan en iyi olanlar\u0131n gerisinde kal\u0131p var olma m\u00fccadelesini kaybetti\u011fini yaz\u0131yordu. (Ancak Wallace bu d\u00e2hiyane yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n devam\u0131n\u0131 getiremeyecek, insan\u0131 do\u011fan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rmeyi beceremeyecekti. Wallace\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck bir bilim insan\u0131 ve y\u00fcce bir karakter oldu\u011fu kesindir. Bununla birlikte ne yaz\u0131k ki ileri ya\u015flar\u0131nda ruh \u00e7a\u011f\u0131rma seanslar\u0131 gibi \u015farlatanl\u0131klara kendini kapt\u0131racak ve kendisine resmi bir maa\u015f ba\u011flanmas\u0131 i\u00e7in epey u\u011fra\u015fan Darwin i\u00e7in bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 olacakt\u0131r. Wallace belki biraz kendi ya\u015fam\u0131n\u0131n zorluklar\u0131ndan, biraz da ki\u015fisel zay\u0131fl\u0131klar\u0131ndan, evrim kuram\u0131n\u0131n as\u0131l sahibi olarak g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. Kimisi bunun kendisine yap\u0131lan bir haks\u0131zl\u0131k oldu\u011funu ve kuram\u0131n Darwin-Wallace kuram\u0131 olarak an\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Ben bundan o kadar emin de\u011filim. Ancak bu ayr\u0131 bir konu.)<\/p>\n

Wallace makaleye bir g\u00f6z at\u0131p Lyell\u2019a g\u00f6ndermesini rica ediyordu. Darwin de \u00f6yle yapt\u0131. Lyell\u2019a \u201cSen hakl\u0131yd\u0131n, kuram\u0131m\u0131 yay\u0131mlamal\u0131yd\u0131m\u201d, diye yazd\u0131. Wallace\u2019\u0131n b\u00f6yle bir talebi olmad\u0131ysa da Darwin, Wallace\u2019\u0131n makalesini bir dergiye g\u00f6nderecek, basmalar\u0131n\u0131 isteyecekti. Kendisi de art\u0131k ikinci adam olarak bu makaleyi destekleyecek bir makale yazar, toplad\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlar\u0131 s\u0131ralard\u0131. \u015eansl\u0131ysa belki ad\u0131 tarihe evrim kuram\u0131n\u0131 ilk destekleyen ki\u015fi olarak ge\u00e7erdi. Lyell farkl\u0131 bir yol \u00f6nerdi. Ke\u015fiflerini birlikte a\u00e7\u0131klayacaklard\u0131. Darwin \u00f6nce bunun etik olmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Ama 1844\u2019te bu konuda yazd\u0131\u011f\u0131 makaleyi Hooker g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc, Asa Gray ise makalenin bir \u00f6zetini okumu\u015ftu. Yani asl\u0131nda Darwin\u2019in ayn\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 daha \u00f6nce buldu\u011funun kan\u0131tlar\u0131 mevcuttu. B\u00f6yle olmasa bu konuda tek kelime etmeden geri ad\u0131m atard\u0131. \u015e\u00f6yle diyordu: \u201cWallace ya da ba\u015fka birisinin k\u0131ymetsiz bir ruh gibi davrand\u0131\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmesi yerine, kitab\u0131m\u0131n tamam\u0131n\u0131 yakmay\u0131 tercih ederim.\u201d<\/p>\n

Bu s\u0131rada hasta o\u011flu Charles Waring \u00f6ld\u00fc. Darwin Wallace\u2019\u0131n mektubundan haber alan ve Lyell\u2019\u0131n fikrini destekledi\u011fini yazan Hooker\u2019a, \u201c\u015eimdi d\u00fc\u015f\u00fcnemiyorum\u201d, diye yazd\u0131 \u201cHi\u00e7 g\u00fcc\u00fcm yok, bir \u015fey yapam\u0131yorum; ama Wallace\u2019a Asa Gray\u2019e yazd\u0131\u011f\u0131m mektubun \u00f6zetini g\u00f6nderdim. Pek umrumda de\u011fil, ne diyorsan\u0131z o olsun.\u201d Hooker ve Lyell ortak bir tebli\u011f konusunda uzla\u015ft\u0131lar. B\u00f6ylece Darwin\u2019in 1844\u2019te kaleme ald\u0131\u011f\u0131 makaleden par\u00e7alar, 1857\u2019de Asa Gray\u2019e yazd\u0131\u011f\u0131 mektubun bir k\u0131sm\u0131 ve Wallace\u2019\u0131n mektubu, ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Darwin\u2019in Beagle yolculu\u011funda toplad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcr\u00fcngenleri te\u015fhis eden Thomas Bell\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 Linne Cemiyeti\u2019nde 30 Haziran 1858 ak\u015fam\u0131 otuz k\u00fcsur \u00fcyenin \u00f6n\u00fcnde cemiyet sekreteri taraf\u0131ndan okundu. Toplant\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 derecede sessiz bir \u015fekilde sona erdi. Tek hadise ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131n\u0131n bu tebli\u011fi dinledikten sonra kendi tebli\u011finde yer alan ve t\u00fcrlerin de\u011fi\u015fmez oldu\u011funa vurgu yapan c\u00fcmleleri \u00e7\u0131karmas\u0131 oldu! Darwin ise bu s\u0131rada sevgili minik o\u011flunun kilise mezarl\u0131\u011f\u0131na defnedilmesi i\u015fiyle u\u011fra\u015f\u0131yor, akraba evlili\u011fi yaparak zay\u0131f ve sa\u011fl\u0131ks\u0131z \u00e7ocuklar d\u00fcnyaya getirdi\u011fi i\u00e7in bir kez daha kendini su\u00e7luyor ve ayakta duramayacak kadar bitkin hissediyordu.<\/p>\n

Darwin y\u0131llarca \u00fcz\u00fcnt\u00fc, s\u0131k\u0131nt\u0131, hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f ama art\u0131k fikirlerini, biraz zorlama ile de olsa if\u015fa etmi\u015fti. Bu arada bir de b\u00fcy\u00fck ablas\u0131 Marianne \u00f6ld\u00fc. Ac\u0131 ve kederin ard\u0131 arkas\u0131 gelmiyordu ama art\u0131k daha fazla erteleyemezdi. Kuram\u0131yla ilgili toplad\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlar\u0131 aktard\u0131\u011f\u0131 kitab\u0131n\u0131 yazmal\u0131yd\u0131. En iyisi yo\u011fun bir makale yazmakt\u0131. Ayr\u0131nt\u0131land\u0131rma i\u015fini sonra yapard\u0131. Makaleyi yazmaya ba\u015flad\u0131 ama makale uzad\u0131k\u00e7a uzad\u0131 ve bir kitap haline geldi. Bu arada sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 da \u00e7ok k\u00f6t\u00fcye gidiyordu. Yine su tedavisine ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Y\u00fcce g\u00f6n\u00fcll\u00fc Wallace\u2019tan bir destek mesaj\u0131 geldi. Ke\u015fiflerinin beraber yay\u0131mlanmas\u0131na \u00e7ok sevindi\u011fini, Darwin\u2019in geri durmas\u0131 halinde \u00e7ok ac\u0131 ve pi\u015fmanl\u0131k duyaca\u011f\u0131n\u0131 bildiriyordu. Bu Darwin\u2019i biraz olsun rahatlatm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

K\u00f6ken<\/strong><\/p>\n

Nisan ay\u0131nda kitab\u0131 yazmay\u0131 bitirdi. \u00c7ok s\u0131k\u0131c\u0131 bir kitap oldu\u011fundan emindi. Yay\u0131nc\u0131 Murray ile yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde kitab\u0131n isminin Do\u011fal Se\u00e7ilim Yoluyla T\u00fcrlerin K\u00f6keni ya da Hayat M\u00fccadelesinde Avantajl\u0131 Irklar\u0131n Korunumu \u00dczerine <\/em>(On the Origin of Species by Means of Natural Selection or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life<\/em>) olmas\u0131na karar verildi. Kitap 24 Kas\u0131m 1859\u2019da sat\u0131\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131 ve o g\u00fcn t\u00fckendi. Hemen ertesi g\u00fcn gazete haberleri ve mektuplar ya\u011fmaya ba\u015flad\u0131. Kitab\u0131n Amerika\u2019daki ilk bask\u0131s\u0131 2500 adet yap\u0131ld\u0131. Alman bilim insanlar\u0131 kitab\u0131 \u00e7evirmek istediklerini bildirdiler. Darwin \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f ve sevinmi\u015fti. Elbette tepki g\u00f6sterenler de vard\u0131. Huxley ya\u015fl\u0131 bilimcilerin itirazlar\u0131n\u0131 dillendirecekleri bir toplant\u0131y\u0131 iple \u00e7ekiyordu. Darwin \u00fcz\u00fclerek g\u00f6r\u00fcyordu ki do\u011fal se\u00e7ilim kuram\u0131n\u0131 ele\u015ftirenlerin \u00e7ok az\u0131 kuram\u0131n asl\u0131nda ne oldu\u011funu anlam\u0131\u015ft\u0131. \u201c(Bir \u015feyleri) a\u00e7\u0131klama konusunda \u00e7ok k\u00f6t\u00fc olmal\u0131y\u0131m\u201d diye hay\u0131flan\u0131yordu. Darwin hayattayken kitap Darwin\u2019in kendi \u00e7e\u015fitli d\u00fczeltme, ekleme ve \u00e7\u0131karmalar\u0131yla alt\u0131 bask\u0131 (13.000 kitap) yapt\u0131. Bir grup Lancashirel\u0131 i\u015f\u00e7inin kitab\u0131 sat\u0131n alabilmek i\u00e7in paralar\u0131n\u0131 birle\u015ftirdi\u011fini duyu\u011funda, Darwin kitab\u0131n ucuzlat\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etti ve alt\u0131nc\u0131 bask\u0131, fiyat\u0131 yar\u0131 yar\u0131ya indirilmi\u015f olarak 19 \u015eubat 1872\u2019de \u00e7\u0131kt\u0131. Evrim (evolution<\/em>) kelimesi de ilk kez bu bask\u0131da kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n

\"\"
Piskopos Samuel Wilberforce (solda) K\u00f6ken\u2019in tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir toplant\u0131da boyundan b\u00fcy\u00fck laflar edince Thomas Huxley (sa\u011fda) ve Joseph Dalton Hooker\u2019\u0131n (ortada) efsanevi \u201ckapaklar\u0131na\u201d maruz kalm\u0131\u015ft\u0131. Bunlar \u00f6yle etkili oldu ki aradan ge\u00e7en bir bu\u00e7uk asra ra\u011fmen hala ve \u00fcstelik ba\u015fka bir \u00fclkede bile ilk g\u00fcnk\u00fc kadar tazeler!<\/figcaption><\/figure>\n

30 Haziran 1860\u2019ta, Londra\u2019da, Britanya Bilimin \u0130lerlemesi Cemiyeti\u2019nde yap\u0131lan bir toplant\u0131da do\u011fal se\u00e7ilim kuram\u0131 tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Henslow\u2019un yapt\u0131\u011f\u0131 bu toplant\u0131ya Piskopos Samuel Wilberforce, British Museum\u2019un Do\u011fa Tarihi B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019n\u00fcn y\u00f6neticisi Richard Owen, Thomas Huxley ve Joseph Dalton Hooker ile birlikte toplam 700 ki\u015fi kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Olduk\u00e7a hararetli ge\u00e7en toplant\u0131da Wilberforce, Owen\u2019\u0131n \u00f6\u011fretti\u011fi c\u00fcmlelerle olduk\u00e7a zay\u0131f bir konu\u015fma yapt\u0131, Huxley\u2019ye b\u00fcy\u00fckannesi taraf\u0131ndan m\u0131, yoksa b\u00fcy\u00fckbabas\u0131 taraf\u0131ndan m\u0131 maymun oldu\u011funu sordu\u011funda, Huxley k\u00fcplere bindi ve s\u00f6z s\u0131ras\u0131 kendisine geldi\u011finde \u015f\u00f6yle dedi: \u201cB\u00fcy\u00fckbabam\u0131n maymun olmas\u0131n\u0131, do\u011fan\u0131n bah\u015fetti\u011fi zenginlik ve n\u00fcfuzu ciddi bir bilimsel tart\u0131\u015fmay\u0131 suland\u0131rmak i\u00e7in kullanan bir adam olmaya tercih ederim.\u201d Salon kahkahalara bo\u011fuldu, Wilberforce \u00f6fkeden \u00e7\u0131ld\u0131rd\u0131. Hemen sonras\u0131nda Hooker da s\u00f6z ald\u0131 ve Wilberforce\u2019un konu\u015fmas\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn mant\u0131k hatalar\u0131n\u0131 ve bilgisizlikleri tek tek s\u0131ralad\u0131.<\/p>\n

Bizim zavall\u0131 Darwinimiz ise b\u00fct\u00fcn bu ba\u011f\u0131r\u0131\u015f \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f, kavga d\u00f6v\u00fc\u015f\u00fcn i\u00e7inde olma fikrini bir k\u00e2bus gibi g\u00f6r\u00fcyor, bir insan bunu yapmaya nas\u0131l raz\u0131 olur, anlayam\u0131yordu. \u201cPiskopos\u2019u \u00f6yle bir toplant\u0131da cevaplamaya \u00e7al\u0131\u015fsam orac\u0131kta \u00f6l\u00fcrd\u00fcm\u201d diyordu. Bu tart\u0131\u015fmalara tabii ki ihtiya\u00e7 vard\u0131 ve bunlara katland\u0131klar\u0131 i\u00e7in Huxley ve Hooker\u2019a minnettard\u0131 ama o k\u00fcmes hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda sakin bir sohbeti tercih ederdi. Zaten b\u00fct\u00fcn bunlar olurken o yine su k\u00fcr\u00fcndeydi.<\/p>\n

K\u00f6ken<\/em> ba\u015fyap\u0131t\u0131yd\u0131 ama sonras\u0131nda deneyler yapmaya ve bunlar\u0131 yay\u0131mlamaya devam etti. T\u00fcrlerin birbiriyle uzaktan ya da yak\u0131ndan akrabal\u0131k ili\u015fkileri olan birimler oldu\u011funu s\u00f6yledi. Ona g\u00f6re insan da bu do\u011fan\u0131n bir par\u00e7as\u0131yd\u0131 ve bu do\u011fan\u0131n kanunlar\u0131 ile de\u011ferlendirilerek anla\u015f\u0131labilirdi. Evrim kuram\u0131n\u0131n H\u0131ristiyan inanc\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan en \u00e7arp\u0131c\u0131 yanlar\u0131ndan biri de yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n hen\u00fcz bitmedi\u011fini, yeni t\u00fcrlerin olu\u015fmaya devam etti\u011fini s\u00f6ylemesiydi. Bu fikirleri nedeniyle kilise onu lanetledi (2008\u2019de ise bilime ve insanl\u0131\u011fa katk\u0131lar\u0131n\u0131n paha bi\u00e7ilmez oldu\u011funu kabul ederek kendisinden \u00f6z\u00fcr diledi ve evrim olgusunun \u0130ncil ile uyumlu oldu\u011funu s\u00f6yledi). Darwin \u00f6lene kadar \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 b\u0131rakmad\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 b\u0131rak\u0131rsa \u00f6lece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. \u00d6lmeden k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce toprak solucanlar\u0131 \u00fczerine bir kitap yazd\u0131, sonra \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 b\u0131rakt\u0131 ve 19 Nisan 1882\u2019de arkas\u0131nda de\u011fi\u015fmi\u015f bir d\u00fcnya b\u0131rakarak \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n

Charles Darwin, hi\u00e7 tarz\u0131 olmamas\u0131na ra\u011fmen t\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemlerine bir dinamit yerle\u015ftirmi\u015f ve patlatm\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdi d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015ftan ba\u015flay\u0131n diyordu. T\u0131pk\u0131 kendi midesi gibi d\u00fcnya da \u00e7alkaland\u0131. Desmond ve Moore, dilimize de \u00e7evrilen Charles Darwin<\/em> adl\u0131 devasa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bu olayla ilgili \u015f\u00f6yle derler: \u201c\u2018\u0130nsan\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck yasalar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu gizli odalar\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7acak b\u00fcy\u00fck bir anahtar\u0131m\u0131z hen\u00fcz yok; kap\u0131lar\u0131 h\u00e2l\u00e2 beceriksizce yokluyoruz\u2019 demi\u015f bir yazar. Darwin, midesi hay\u0131r diye ba\u011f\u0131r\u0131p, ba\u015f\u0131yla evet diye cevap verirken, anahtar\u0131 sessizce \u00e7eviriyordu.\u201d \u0130lk ba\u015flarda kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar daha fazlayd\u0131 ama taraftarlar da hi\u00e7 az say\u0131lmazd\u0131. Y\u0131llar i\u00e7inde bu durum de\u011fi\u015fti. Evrim olgusuna ve Darwin\u2019in a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 temel evrimsel mekanizmalara bilim d\u00fcnyas\u0131nda itiraz kalmad\u0131. Bununla birlikte 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Darwinci evrim fikri k\u00f6t\u00fc bir de\u011fi\u015fime u\u011frat\u0131ld\u0131. Darwin, \u015fefkatin insan evriminin en y\u00fcksek \u00f6zelliklerinden biri oldu\u011funu belirtmesine ra\u011fmen, baz\u0131 \u00e7evreler \u0131rksal safl\u0131k ve g\u00fc\u00e7 kavramlar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar ve bu fikir Darwin\u2019in kuzeni Francis Galton (1822-1911) taraf\u0131ndan bulunan \u00f6jeni<\/strong> terimi ad\u0131 alt\u0131nda baz\u0131 devletlerin program\u0131na al\u0131nd\u0131. Darwin\u2019in \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n en az zeki olan\u0131 Leonard da (bu L.\u2019nin kendi ifadesidir) Galton\u2019\u0131n destek\u00e7ileri aras\u0131na kat\u0131ld\u0131 ve kurdu\u011fu \u00d6jeni Cemiyeti\u2019nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131. Ancak sonra tutup kendi kuzeniyle evlendi! \u0130ngiltere\u2019de devlet bu fikri hi\u00e7bir zaman desteklemedi. 1948\u2019de yay\u0131mlanan Birle\u015fmi\u015f Milletler Evrensel \u0130nsan Haklar\u0131 Bildirgesi de Sosyal Darwinizm denen bu kepazeli\u011fe kar\u015f\u0131 yaz\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Biyolojide yap\u0131lan her yeni ke\u015fif Darwin\u2019i pek \u00e7ok konuda hakl\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131. \u015e\u00f6yle demi\u015fti \u201cBen g\u00f6remeyecek olsam da inan\u0131yorum ki bir zaman gelecek, do\u011fan\u0131n b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck \u00e2lemleriyle ilgili olduk\u00e7a do\u011fru soy k\u00fct\u00fcklerine ula\u015fm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131z.\u201d Bug\u00fcn neredeyse b\u00fct\u00fcn biyoloji laboratuvarlar\u0131nda standart olarak kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z genetik ara\u00e7lar\u0131m\u0131z sayesinde olduk\u00e7a do\u011fru soy k\u00fct\u00fcklerine ula\u015f\u0131yor, evrim kuram\u0131n\u0131 d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir k\u00f6\u015fesinde her g\u00fcn s\u0131nay\u0131p do\u011fru oldu\u011funu tekrar tekrar g\u00f6r\u00fcyoruz. Art\u0131k zaman\u0131n in\u015fa etti\u011fi bu muhte\u015fem do\u011fan\u0131n muhte\u015fem bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fumuzdan hi\u00e7 ku\u015fku duymuyoruz. Darwin\u2019in dedi\u011fi gibi, \u201cgezegenimiz yer\u00e7ekimi yasas\u0131na tabi olarak d\u00f6nmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan beri az say\u0131daki \u00e7ok basit ba\u015flang\u0131\u00e7lardan s\u0131n\u0131rs\u0131z say\u0131da en g\u00fczel ve en harika yeni bi\u00e7imler evrilegeldi. Bu ya\u015fam g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ne g\u00f6rkemli.\u201d Ke\u015fke bunu herkese anlatabilseydik. Kim bilir belki bir g\u00fcn…<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

– About Darwin, http:\/\/www.aboutdarwin.com<\/p>\n

– Bizzo N, Bizzo LEM (2006) Charles Darwin in the Andes. Journal of Biological Education, 40(2): 68-73.<\/p>\n

– Burstyn HL (1975) If Darwin wasn’t the “Beagle’s” naturalist, why was he on board? The British Journal for the History of Science, 8(1): 62-69.<\/p>\n

– Clements J (2009) Darwin\u2019s Notebook. The Life, Times and Discoveries of Charles Robert Darwin. The History Press. 160 s.<\/p>\n

– Darwin C (1839) The Voyage of the Beagle. Penguin Classics. 381 s.<\/p>\n

– Darwin C (1859) On the Origin of Species. John Murray. 502 s.<\/p>\n

– Darwin Correspondence Project, https:\/\/www.darwinproject.ac.uk\/<\/p>\n

– Darwin Online, http:\/\/darwin-online.org.uk\/<\/p>\n

– Derry JF (2009)Bravo Emma! Music in the life and work of CharlesDarwin. Endeavour, 33(1): 35-38.<\/p>\n

– Desmond A, Moore J (2011) Charles Darwin (\u00c7ev.: Ebru K\u0131l\u0131\u00e7). T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 K\u00fclt\u00fcr Yay\u0131nlar\u0131. 924 s.<\/p>\n

– Ertan H (2010) Biyolojik Evrim Kuram\u0131n\u0131n Arkas\u0131ndaki Ya\u015fam Charles Robert Darwin. T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 K\u00fclt\u00fcr Yay\u0131nlar\u0131. 326 s.<\/p>\n

– Paul D, Stenhouse J, Spencer HG (2013) The two faces of Robert Fitzroy, captain of HMS Beagle and governor of New Zealand. The Quarterly Review of Biology, 88(3): 219-225.<\/p>\n

– Rudwick MJS (1998) Lyell and the Principles of Geology. Geological Society, London, Special Publications, 143: 3-15.<\/p>\n

– Turpill WB (1953) Pioneer Plant Geography. The Phytogeographical Researches of Sir Joseph Dalton Hooker. Springer, 267 s.<\/p>\n

– Van Wyhe J (2013)\u2018\u2018My appointment received the sanction of the Admiralty\u2019\u2019: Why Charles Darwin really was the naturalist on HMS Beagle. Studies in History and Philosophy of Biological and Biomedical Sciences, 44: 316-326.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Biyolojide yap\u0131lan her yeni ke\u015fif Darwin\u2019i pek \u00e7ok konuda hakl\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131. \u015e\u00f6yle demi\u015fti \u201cBen g\u00f6remeyecek olsam da inan\u0131yorum ki bir zaman gelecek, do\u011fan\u0131n b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck \u00e2lemleriyle ilgili olduk\u00e7a do\u011fru soy k\u00fct\u00fcklerine ula\u015fm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131z.\u201d Bug\u00fcn neredeyse b\u00fct\u00fcn biyoloji laboratuvarlar\u0131nda standart olarak kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z genetik ara\u00e7lar\u0131m\u0131z sayesinde olduk\u00e7a do\u011fru soy k\u00fct\u00fcklerine ula\u015f\u0131yor, evrim kuram\u0131n\u0131 d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir k\u00f6\u015fesinde […]<\/p>\n","protected":false},"author":369,"featured_media":17399,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1123,21,1464,32],"tags":[1143,197,461,1637,200,1474],"class_list":["post-17387","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-161-sayi","category-biyoloji","category-dosya","category-evrim","tag-biyografi","tag-biyoloji","tag-darwin","tag-dogal-secilim","tag-evrim","tag-turlerin-kokeni"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t