Meksika Puebla\u2019daki 15.000 metrelik uzun boylu bir yanarda\u011f\u0131n zirvesinde bulunan B\u00fcy\u00fck Milimetre Teleskobu (Large Milimeter Telescope – LMT), evrenin \u00fccra k\u00f6\u015felerini g\u00f6zlemleyebiliyor.\u00a0 Massachusetts Amherst \u00dcniversitesi ve Meksika Ulusal Astrofizik, Optik ve Elektronik Enstit\u00fcs\u00fc\u2019ndeki astronomlar, LMT\u2019nin hassasl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc art\u0131rarak, evrende \u015fimdiye dek g\u00f6zlenebilmi\u015f en ya\u015fl\u0131 astrofiziksel nesnelerden birini ke\u015ffettiler: 12,8 milyar ya\u015f\u0131ndaki galaksi.<\/p>\n
Amherst \u00dcniversitesi\u2019nden astrofizik\u00e7i Min Yun yapt\u0131\u011f\u0131 bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131nda, \u201cY\u0131ld\u0131z olu\u015fturan bu galaksi, \u015fekline B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan sonraki ilk milyar y\u0131lda kavu\u015ftu ve y\u00fcksek ihtimalle evrende meydana gelen ilk galaksilerden biri\u201d diyor. Devam\u0131nda ise \u201cEvrenin ilk milyar ya\u015f\u0131nda olu\u015fmu\u015f bir nesne yakalamak son derece \u00f6nemli. B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan sonraki ilk 400 milyon y\u0131l boyunca evren, tamamen iyonize oldu\u011fundan, yani \u00e7ok s\u0131cak ve d\u00fczg\u00fcn da\u011f\u0131l\u0131ml\u0131 bir yap\u0131da bulundu\u011fundan, en iyi tahminimiz, ilk y\u0131ld\u0131zlar\u0131n, galaksilerin ve karadeliklerin ilk yar\u0131m milyar ile bir milyar y\u0131l aras\u0131nda meydana geldi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde\u201d diye ekliyor.<\/p>\n
Futurism\u2019den Claudia\u00a0Geib\u2019in raporuna g\u00f6re, G09 83808 olarak kodlanan galaksi ilk olarak NASA\u2019n\u0131n Herschel Uzay Teleskobu ile ke\u015ffedilmesine ra\u011fmen, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin bulan\u0131k olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc proje LMT ekibine teslim edilmi\u015f.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar galaksinin uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131, k\u0131z\u0131lakayma denilen fiziksel fenomen kullan\u0131larak buldu. Herhangi bir \u0131\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131 g\u00f6zlemciden uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a, g\u00f6zlemciye varan \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n dalgaboyu kaynaktan daha b\u00fcy\u00fck olur (Doppler etkisi). Bu fiziksel fenomen k\u0131z\u0131la kayma<\/strong> olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Evren s\u00fcrekli geni\u015fledi\u011finden dolay\u0131, k\u00fctle\u00e7ekimsel olarak ba\u011fl\u0131 olmayan astrofiziksel nesneler de birbirlerinden uzakla\u015f\u0131r (esasen aralar\u0131ndaki uzay-zaman geni\u015fler) ve dolay\u0131s\u0131yla bu kaynaklardan gelen \u0131\u015f\u0131klar g\u00f6zlemciye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda k\u0131z\u0131la kaym\u0131\u015f olur. Daha uzak mesafeler daha fazla k\u0131z\u0131la kaymaya sebep olur.<\/p>\n Yun, \u201cY\u00fcksek k\u0131z\u0131la kaymalara sahip yani \u00e7ok uzak nesneler, astrofizi\u011fin mitolojik canavarlar\u0131d\u0131r. Orada olduklar\u0131n\u0131 her zaman biliyorduk, fakat gen\u00e7 y\u0131ld\u0131zlar\u0131n etraf\u0131n\u0131 saran kal\u0131n toz bulutlar\u0131, onlar\u0131 optik\u00a0 \u0131\u015f\u0131k spektrumuna kar\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fcnmez yap\u0131yor\u201d diyor.<\/p>\n G09 83808 evrendeki en ya\u015fl\u0131 galaksi de\u011fil. 2012 y\u0131l\u0131nda Hubble Uzay Teleskobu\u2019nun ke\u015ffetti\u011fi bir galaksinin, B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan yakla\u015f\u0131k 500 milyon y\u0131l sonra olu\u015ftu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Hubble\u2019nin 2016 y\u0131l\u0131nda yakalad\u0131\u011f\u0131 GN-Z11 galaksisi ise 13,4 milyar \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta bulundu ve bu da B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan 400 milyon y\u0131l sonras\u0131na takab\u00fcl ediyor.<\/p>\n Ba\u015fka ke\u015fiflerin gelece\u011fi de ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz. LMT k\u0131\u015fa dek tam rand\u0131manl\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olmayacak, fakat en b\u00fcy\u00fck ve en hassas tek a\u00e7\u0131kl\u0131kl\u0131 ara\u00e7 olmay\u0131 vaat ediyor. Yun ve ekibin geri kalanlar\u0131, G09 83808 gibi son derece s\u00f6n\u00fck ve uzak nesneleri g\u00f6zlemleme becerisine sahip bir teleskop e\u015fli\u011finde, yak\u0131n gelecekte ba\u015fka ke\u015fiflerin de gelece\u011finden umutlular.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Meksika Puebla\u2019daki 15.000 metrelik uzun boylu bir yanarda\u011f\u0131n zirvesinde bulunan B\u00fcy\u00fck Milimetre Teleskobu (Large Milimeter Telescope – LMT), evrenin \u00fccra k\u00f6\u015felerini g\u00f6zlemleyebiliyor.\u00a0 Massachusetts Amherst \u00dcniversitesi ve Meksika Ulusal Astrofizik, Optik ve Elektronik Enstit\u00fcs\u00fc\u2019ndeki astronomlar, LMT\u2019nin hassasl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc art\u0131rarak, evrende \u015fimdiye dek g\u00f6zlenebilmi\u015f en ya\u015fl\u0131 astrofiziksel nesnelerden birini ke\u015ffettiler: 12,8 milyar ya\u015f\u0131ndaki galaksi. Amherst \u00dcniversitesi\u2019nden […]<\/p>\n","protected":false},"author":634,"featured_media":18147,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[2146,30,19,26],"tags":[247,248,1651,404],"class_list":["post-18146","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-166-sayi","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-fizik","tag-astrofizik","tag-astronomi","tag-galaksi","tag-yildizlar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t