{"id":18558,"date":"2018-02-01T17:10:37","date_gmt":"2018-02-01T14:10:37","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=18558"},"modified":"2018-02-08T16:18:40","modified_gmt":"2018-02-08T13:18:40","slug":"gizli-genetik-cesitlilik-ve-adaptasyon-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/02\/01\/gizli-genetik-cesitlilik-ve-adaptasyon-2","title":{"rendered":"Gizli genetik \u00e7e\u015fitlilik ve adaptasyon – 2"},"content":{"rendered":"

Yaz\u0131da ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z her iki durumda da benzer bir olguyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunmaktay\u0131z: Ayn\u0131 bir genotipin (erkek ve di\u015fiden gelen iki ayn\u0131 gen kopyas\u0131n\u0131n) farkl\u0131 genetik soylarda ve ko\u015fullarda farkl\u0131 fenotipik sonu\u00e7lar (\u00fcr\u00fcnler) vermesi. <\/em><\/p>\n

Bir \u00f6nceki yaz\u0131m\u0131zda Coelacanth ve Limulus gibi yava\u015f evrimle\u015fmi\u015f olan canl\u0131lardan s\u00f6z etmi\u015f, bu canl\u0131lar\u0131n ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze \u00e7ok az say\u0131da t\u00fcrle temsil edilmelerini ve morfolojik ve anatomik a\u00e7\u0131dan son derece az miktarda de\u011fi\u015fim g\u00f6stermi\u015f olmalar\u0131n\u0131n arkas\u0131nda yatan nedenleri a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak genom bilimi \u00e7er\u00e7evesinden ele alan yan\u0131tlar\u0131 \u00f6zetlemi\u015ftik. Bununla birlikte, bu g\u00f6receli d\u00fc\u015f\u00fck de\u011fi\u015fim d\u00fczeylerinin yaln\u0131zca Coelacanth ve Limulus \u00f6rne\u011fiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 tarihsel s\u00fcre\u00e7lerin sonu\u00e7lar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, gizli genetik \u00e7e\u015fitlilik denen genel ge\u00e7er bir evrimsel olgu ile ili\u015fkili oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftik. \u015eimdi bu ve sonraki iki yaz\u0131m\u0131zda, gizli genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fi tan\u0131mlay\u0131p, \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rnekler e\u015fli\u011finde izah edip, Coelacanth ve Limulus\u2019taki evrimsel kararl\u0131l\u0131k d\u00e2hil pek \u00e7ok benzeri biyolojik \u00f6rne\u011fi a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Gizli genetik \u00e7e\u015fitlilik kavram\u0131n\u0131n, ayn\u0131 zamanda, genler ve fenotipler aras\u0131ndaki ili\u015fkinin indirgemeci yorumunun ciddi bir ele\u015ftirisine imk\u00e2n tan\u0131yan bir y\u00f6ntemin de anahtar\u0131 rol\u00fcn\u00fc oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6rece\u011fiz.<\/p>\n

Gizli genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fi izah etmenin en kolay yolunun, ayn\u0131 genetik \u00f6zelli\u011fin farkl\u0131 k\u00f6kenlere sahip bireylerdeki farkl\u0131 ifade durumlar\u0131na odaklanmaktan ge\u00e7ti\u011fini s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Bu konuda verebilece\u011fimiz \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rne\u011fi, genetik ve evrimsel biyolojinin \u00f6nemli model organizmas\u0131 olan \u201cmeyve sine\u011fi\u201d Drosophila melanogaster<\/em>\u2019deki, scalloped<\/em> ad\u0131yla tan\u0131mlanan geninin ifadesi olu\u015fturmaktad\u0131r. Ciddi mutasyonlar\u0131n kanat \u015fekli ve boyutunu \u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imde de\u011fi\u015ftirdi\u011fi bu gen, kanat ve n\u00f6ron \u00f6zg\u00fclle\u015fmesinde i\u015f g\u00f6ren bir transkripsiyon fakt\u00f6r\u00fc kodlamaktad\u0131r. (1)<\/p>\n

Konumuz a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 nokta ise, scalloped<\/em> genindeki belirgin bir mutasyonla yarat\u0131lan genetik varyant\u0131n\u0131n (biri di\u015fi di\u011feri erkek ebeveynden gelen) iki e\u015f kopyas\u0131n\u0131n farkl\u0131 co\u011frafyalardan gelen ancak ayn\u0131 t\u00fcre (D.melanogaster<\/em>) ait iki farkl\u0131 sinek pop\u00fclasyonunda g\u00f6sterdi\u011fi ifadelerle ilgili. S\u00f6z konusu genetik varyant, P<\/em> elementi ad\u0131yla bilinen hareketli genetik elementin (transpozon) scalloped<\/em> genine girmesiyle olu\u015fturulmu\u015f ve scallopedE3<\/sup><\/em> \u00f6zel ad\u0131yla tan\u0131nan bir alelden ibaret. (2) Bu alel iki kopya halinde, co\u011frafi k\u00f6keni ne olursa olsun, bir D.melanogaster<\/em> bireyine \u00f6zel genetik manip\u00fclasyon teknikleriyle sokuldu\u011funda, ortaya \u00e7\u0131kan kanat yap\u0131s\u0131 genellikle indirgenmi\u015f ve \u015fekil a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011fada g\u00f6r\u00fclen kanat yap\u0131s\u0131ndan hayli deforme olmu\u015f bir yap\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Bununla birlikte, co\u011frafi k\u00f6kenin \u00f6nemi, bu genetik varyant\u0131n (alelin) ifade d\u00fczeyi s\u00f6z konusu oldu\u011funda net bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, D.melanogaster<\/em>\u2019in yakaland\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyalar\u0131 ifade eden Oregon ve Samarkand soylar\u0131nda bu genetik varyant bariz bi\u00e7imde kanat yap\u0131s\u0131 ve boyutu bak\u0131m\u0131ndan fark g\u00f6sterir. Oregon bireylerinin kanatlar\u0131 neredeyse yok denecek denli indirgenmi\u015f ve kanat tan\u0131nmayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde deforme olmu\u015fken, Samarkand bireylerinin kanat \u015fekli yine \u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imde deforme olmas\u0131na kar\u015f\u0131n boyutlardaki indirgenme d\u00fczeyi Oregon\u2019a g\u00f6re \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. (3)<\/p>\n

Benzer bir \u00f6rne\u011fi, yine genetik\u00e7ilerin belli ba\u015fl\u0131 model organizmalar\u0131ndan olan bir nematod t\u00fcr\u00fcnde, Caenorhabditis elegans<\/em>\u2019ta g\u00f6r\u00fcyoruz. S\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131daki h\u00fccresiyle de (1000 civar\u0131) \u00e7ok elveri\u015fli bir model canl\u0131 s\u0131fat\u0131n\u0131 hak eden C.elegans<\/em>\u2019ta kuyruk k\u0131sm\u0131nda e\u015feysel farkl\u0131la\u015fmay\u0131 etkileyen tra-2<\/em> ve xol-1<\/em> genlerinin mutasyonla olu\u015fan varyantlar\u0131n\u0131n ifadesi, bu genlerin farkl\u0131 s\u0131cakl\u0131klarda yeti\u015ftirilmelerine ve farkl\u0131 soylarda yer almalar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fmektedir. (4)<\/p>\n

\u015eimdi, her iki durumda da benzer bir olguyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunmaktay\u0131z: Ayn\u0131 bir genotipin (erkek ve di\u015fiden gelen iki ayn\u0131 gen kopyas\u0131n\u0131n) farkl\u0131 genetik soylarda ve ko\u015fullarda farkl\u0131 fenotipik sonu\u00e7lar (\u00fcr\u00fcnler) vermesi. Neden ayn\u0131 genetik yap\u0131 farkl\u0131 birey ve ko\u015fullarda farkl\u0131 fenotipik sonu\u00e7lar do\u011furmaktad\u0131r? Bu soruya verilen ve art\u0131k hayli demode olmu\u015f, gen ile \u00fcr\u00fcn\u00fc aras\u0131nda do\u011frusal bir ili\u015fki kabul eden ve genlerin di\u011fer genlerden ve geni\u015f manas\u0131yla \u00e7evresel ko\u015fullardan ba\u011f\u0131ms\u0131z \u201cbencil\u201d varl\u0131klar \u015feklinde i\u015f g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc varsayan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn de bir kenara b\u0131rak\u0131lmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck pay\u0131 bulunan yan\u0131t\u0131 irdelemeye bir sonraki yaz\u0131m\u0131zda devam edece\u011fiz.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

1) http:\/\/flybase.org\/reports\/FBgn0003345<\/p>\n

2) http:\/\/flybase.org\/reports\/FBal0032670#phenotypic_data_sub<\/p>\n

3) Dworkin, I. ve ark. (2009), Genomic consequences of background effects on scalloped mutant expressivity in the wing of Drosophila melanogaster<\/em>, Genetics<\/em> 181: 1065\u20131076.<\/p>\n

4) Chandler, C.H. (2010), Cryptic intraspecific variation in sex determination in Caenorhabditis elegans<\/em> revealed by mutations, Heredity<\/em> 105: 473\u2013482.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yaz\u0131da ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z her iki durumda da benzer bir olguyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunmaktay\u0131z: Ayn\u0131 bir genotipin (erkek ve di\u015fiden gelen iki ayn\u0131 gen kopyas\u0131n\u0131n) farkl\u0131 genetik soylarda ve ko\u015fullarda farkl\u0131 fenotipik sonu\u00e7lar (\u00fcr\u00fcnler) vermesi. Bir \u00f6nceki yaz\u0131m\u0131zda Coelacanth ve Limulus gibi yava\u015f evrimle\u015fmi\u015f olan canl\u0131lardan s\u00f6z etmi\u015f, bu canl\u0131lar\u0131n ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze \u00e7ok az say\u0131da t\u00fcrle […]<\/p>\n","protected":false},"author":67,"featured_media":18559,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[2148,1475,21,32],"tags":[1746,200,239,292],"class_list":["post-18558","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-168-sayi","category-bilim-ve-tarih","category-biyoloji","category-evrim","tag-cesitlilik","tag-evrim","tag-fosiller","tag-genetik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t