Yoldan ge\u00e7erken birinin bir \u015feyini d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcrsek al\u0131p onu sahibine veririz. Ya da arkam\u0131zdan gelen i\u00e7in kap\u0131y\u0131 tutar\u0131z. Yak\u0131n zamana kadar bu gibi nezaket davran\u0131\u015flar\u0131nda insan\u0131n biricik oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrken, son zamanlarda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma bu tip hareketlerin sadece t\u00fcr\u00fcm\u00fcze \u00f6zel olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi.<\/p>\n
Kongo Havzas\u0131\u2019n\u0131n me\u015fhur arkada\u015f canl\u0131s\u0131 bonobolar, Duke \u00dcniversitesi Evrimsel Antropoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde postdoktora \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yapan Jingzhi Tan\u2019a g\u00f6re yabanc\u0131lara yard\u0131m edebilmek i\u00e7in epey zahmete girebiliyor.<\/p>\n
Bir \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmada Tan ve yine evrimsel antropolog Brian Hare, bonobolar\u0131n yiyeceklerini yabanc\u0131larla payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemi\u015fti. Yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda ise ekip, bu nezaketin nereye kadar gitti\u011fini anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Kongo Demokratik Cumhuriyeti\u2019nde yer alan Lola ya Bonobo S\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131\u2019ndaki vah\u015fi do\u011fan bonobolarla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar.<\/p>\n
Tek bir deneyde bonobolar\u0131n hemen bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmasa da yiyeceklerini yabanc\u0131larla payla\u015fabildi\u011fini g\u00f6rd\u00fcler. 16 bonobo birer birer birbirinden \u00e7itle ayr\u0131lm\u0131\u015f iki kom\u015fu odaya b\u0131rak\u0131ld\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bo\u015f odan\u0131n tavan\u0131na, g\u00f6r\u00fclebilecek ancak ula\u015f\u0131lamayacak \u015fekilde iple ba\u011flanm\u0131\u015f bir miktar elma ast\u0131lar.<\/p>\n
Bonobolar meyveye veya ipe ula\u015famayacaklard\u0131. Ancak \u00e7ite t\u0131rman\u0131p ipi tutan tahta raptiyeye ula\u015f\u0131r ve onu \u00e7\u0131kar\u0131rlarsa tavanda as\u0131l\u0131 olan meyve hevengini d\u00fc\u015f\u00fcrebileceklerdi ki, bu da di\u011fer odadan o anda giren herhangi bir bonobonun olabilecekti. Bonobolar bu d\u00fc\u015f\u00fcrmeyi 4 ve daha fazla olmak \u00fczere, oda bo\u015fken de\u011fil de odada tan\u0131mad\u0131klar\u0131 bir bonobo varken yapt\u0131lar.<\/p>\n
Dahas\u0131, bonobolar bunu bir talep olmaks\u0131z\u0131n sundular. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar daha sonra talepte bulunabilecek bonobolar\u0131n rahatl\u0131kla beden dillerini kullanabilecekleri \u015fekilde odan\u0131n geni\u015fli\u011fini de\u011fi\u015ftirdiler. B\u00f6ylece meyve demetini d\u00fc\u015f\u00fcren bonobo bu talebi rahatl\u0131kla g\u00f6rebilecekti. Sonu\u00e7ta yard\u0131m istensin ya da istenmesin, ayn\u0131 s\u0131kl\u0131kta yiyece\u011fin verildi\u011fi g\u00f6zlemlendi.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ayn\u0131 zamanda bonobolar\u0131n bu d\u00fcrt\u00fc hissinin, tamamen bilin\u00e7 kontrol\u00fc alt\u0131nda yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirlediler. Bir di\u011fer deneyde 21 bonoboya k\u0131sa video serisi izletildi. Baz\u0131 videolarda tamamen kendi grup \u00fcyelerine benzeyen esneyen veya \u00e7ok da anlaml\u0131 olmayan ifadeler yapmakta olan bir dizi \u015fempanze vard\u0131. Di\u011fer videoda ise U.S Columbus Hayvanat Bah\u00e7esi\u2019nde ya\u015fayan tamamen farkl\u0131, ancak ayn\u0131 hareketleri sergileyen bir grup \u015fempanze bulunmaktayd\u0131.<\/p>\n
T\u0131pk\u0131 esneyen birini g\u00f6ren insan\u0131n esnemesi gibi, esneme davran\u0131\u015f\u0131 bonobolar aras\u0131nda da bula\u015f\u0131c\u0131yd\u0131. Daha \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalarda da g\u00f6sterildi\u011fi gibi bu fenomen, empatinin temel \u015fekli olan \u201cduygusal bula\u015f\u0131c\u0131l\u0131k\u201d ile ba\u011flant\u0131l\u0131yd\u0131. Bir ki\u015finin duygu durumu, etraf\u0131ndakilerde de ayn\u0131 duyguyu tetikliyordu.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, grup \u00fcyelerinde oldu\u011fu kadar, yabanc\u0131lar\u0131n esnemesinin de ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde bula\u015f\u0131c\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Yabanc\u0131lara kar\u015f\u0131 ho\u015f davran\u0131\u015flar g\u00f6stermek, olas\u0131l\u0131kla evrimsel s\u00fcre\u00e7te \u201cyap\u0131lan yat\u0131r\u0131m\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 alabilme\u201d d\u00fcrt\u00fcs\u00fcyle fayda sa\u011flayarak geli\u015fmi\u015f olabilir.<\/p>\n
Di\u015fi bonobolar eri\u015fkinli\u011fe geldiklerinde, kendi gruplar\u0131ndan ayr\u0131l\u0131p, daha \u00f6nce tan\u0131mad\u0131klar\u0131 bir ba\u015fka gruba kat\u0131l\u0131rlar. B\u00f6ylelikle hi\u00e7bir ileti\u015fim kurmad\u0131klar\u0131 yeni bireylerle ba\u011f kurmak durumunda kal\u0131rlar. Belki de t\u0131pk\u0131 insanlarda oldu\u011fu gibi, onlar da iyi bir \u201cilk izlenim\u201d yaratmak istiyor olabilirler.<\/p>\n
Tan\u2019a g\u00f6re t\u00fcm ili\u015fkiler iki yabanc\u0131 aras\u0131nda ba\u015flar. Tan, \u201cBir yabanc\u0131yla tan\u0131\u015f\u0131rs\u0131n, ancak onunla tekrar kar\u015f\u0131la\u015facak olabilirsin. Bu da senin gelecekteki arkada\u015flar\u0131n\u0131 veya dostlar\u0131n\u0131 belirler. Senin i\u00e7in ilerde \u00f6nemli olabilecek birine ho\u015f davranmak isteyebilirsin\u201d diyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Yoldan ge\u00e7erken birinin bir \u015feyini d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcrsek al\u0131p onu sahibine veririz. Ya da arkam\u0131zdan gelen i\u00e7in kap\u0131y\u0131 tutar\u0131z. Yak\u0131n zamana kadar bu gibi nezaket davran\u0131\u015flar\u0131nda insan\u0131n biricik oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrken, son zamanlarda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma bu tip hareketlerin sadece t\u00fcr\u00fcm\u00fcze \u00f6zel olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Kongo Havzas\u0131\u2019n\u0131n me\u015fhur arkada\u015f canl\u0131s\u0131 bonobolar, Duke \u00dcniversitesi Evrimsel Antropoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde postdoktora \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":18917,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,21,32],"tags":[],"class_list":["post-18916","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-evrim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t