Biliminsanlar\u0131, beynin \u201cbellek\u201d b\u00f6lgesi i\u00e7erisinde, istenmeyen d\u00fc\u015f\u00fcnceleri bast\u0131rmam\u0131z\u0131 sa\u011flayan \u00f6nemli bir kimyasal madde belirledi. Bu bulu\u015f, anksiyete, travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu (TSSB), depresyon ve \u015fizofreni gibi hastal\u0131klardan mustarip ki\u015filerin, neden bu devrelerde bir terslik oldu\u011fu zaman, \u0131srarc\u0131 davetsiz d\u00fc\u015f\u00fcnceleri s\u0131k s\u0131k deneyimlediklerini a\u00e7\u0131klamaya yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n
Bazen istenmeyen d\u00fc\u015f\u00fcnceleri hat\u0131rlatan \u015feylerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z; tats\u0131z an\u0131lar, imgeler veya endi\u015feler hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnceler. Bu oldu\u011funda, d\u00fc\u015f\u00fcnce geri \u00e7a\u011fr\u0131labilir ve d\u00fc\u015f\u00fcnmemeyi tercih etsek bile, kendimizi yeniden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken buluruz. Bu \u015fekilde hat\u0131rlatma, d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz pozitif oldu\u011fu zaman sorun olmayabilir; fakat e\u011fer konu ac\u0131, travmatik ise d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz \u00e7ok negatif olabilir ve olanlar hakk\u0131nda kara kara d\u00fc\u015f\u00fcnmemize ve olaya tekrar tekrar geri d\u00f6nmemize yol a\u00e7abilir.<\/p>\n
Cambridge \u00dcniversitesi\u2019ndeki T\u0131bbi Ara\u015ft\u0131rma Konseyi Bili\u015f ve Beyin Bilimleri Birimi\u2019nden Prof. Michael Anderson, \u201cD\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi kontrol etme kabiliyetimiz sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in esast\u0131r,\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yap\u0131yor, \u201cBu yetene\u011fimizin bozulmas\u0131 psikiyatrik hastal\u0131klar\u0131n en \u00e7ok zay\u0131flatan belirtilerinden baz\u0131lar\u0131na neden olur; davetsiz an\u0131lar, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, hal\u00fcsinasyonlar, ruminasyonlar ile patolojik ve s\u00fcrekli endi\u015feler. Bunlar TSSB, \u015fizofreni, depresyon ve anksiyete gibi zihinsel hastal\u0131klar\u0131n anahtar belirtileridir.\u201d<\/p>\n
Prof. Anderson, belirli an\u0131lar\u0131n ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerin geri \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131na m\u00fcdahale etme ve durdurma yetene\u011fimizi, fiziksel bir hareketi durdurma yetene\u011fine benzetiyor. \u201cEylemlerimizi kontrol etmeden hayatta kalamay\u0131z,\u201d diyor; \u201c\u00c7o\u011fu kez yararl\u0131 olan h\u0131zl\u0131 reflekslerimiz vard\u0131r, ancak bazen bu eylemleri kontrol etmeye ve durdurmaya ihtiya\u00e7 duyar\u0131z. \u0130stenmeyen d\u00fc\u015f\u00fcncelerin olu\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemeye yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in de benzer bir mekanizma olmal\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n
Beynin \u00f6n taraf\u0131ndaki prefrontal korteks olarak bilinen bir b\u00f6lgenin, hareketlerimizi kontrol etmede kilit bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir ve yak\u0131n bir tarihte d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi durdurma konusunda da benzer derecede \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 bulunmu\u015ftur. Prefrontal korteks, eylemler i\u00e7in motor korteks ve an\u0131lar i\u00e7in hipokampus gibi di\u011fer beyin b\u00f6lgelerini kontrol eden ana d\u00fczenleyici olarak g\u00f6rev yapar.<\/p>\n
Nature Communications<\/em>\u00a0dergisinde yay\u0131mlanan ara\u015ft\u0131rmada Dr. Taylor Schmitz ve Prof. Anderson liderli\u011findeki ekip, prefrontal korteksin ba\u015far\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi bast\u0131rmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan \u00f6nemli bir beyin s\u00fcrecini tan\u0131mlamak i\u00e7in \u201cd\u00fc\u015f\u00fcn \/ d\u00fc\u015f\u00fcnme\u201d prosed\u00fcr\u00fc olarak bilinen bir g\u00f6rev kulland\u0131.<\/p>\n G\u00f6revde kat\u0131l\u0131mc\u0131lar, birtak\u0131m ikili kelime gruplar\u0131n\u0131 ili\u015fkilendirmeyi \u00f6\u011frendi, fakat bu kelime gruplar\u0131 birbirleriyle anlamsal olarak ba\u011flant\u0131s\u0131zd\u0131. \u00d6rne\u011fin \u00e7ile \/ b\u00f6cek ve yosun \/ kuzey kelime gruplar\u0131n\u0131 ili\u015fkilendirmek gibi. Bir sonraki a\u015famada, ipucu ye\u015fil ise, kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan ili\u015fkili kelimeyi \u00e7a\u011f\u0131rmalar\u0131 istendi; ipucu k\u0131rm\u0131z\u0131 oldu\u011funda ise bast\u0131rmalar\u0131. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, k\u0131rm\u0131z\u0131 renkte \u2018\u00e7ile\u2019 g\u00f6sterildi\u011finde, s\u00f6zc\u00fc\u011fe bakmalar\u0131, fakat ili\u015fkili kelime \u2018b\u00f6cek\u2019i d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi b\u0131rakmalar\u0131, yani bast\u0131rmalar\u0131 istenmi\u015fdi.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, fonksiyonel manyetik rezonans g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme (fMRI) ve manyetik rezonans spektroskopisinin bir kombinasyonunu kullanarak, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerini bast\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda beynin kilit b\u00f6lgelerinde neler oldu\u011funu izleyebildiler. Spektroskopi, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n genellikle g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda oldu\u011fu gibi sadece beyin aktivitesini de\u011fil beynin kimyas\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7melerini de sa\u011flad\u0131.<\/p>\n Prof. Anderson, Dr. Schmitz ve meslekta\u015flar\u0131, istenmeyen d\u00fc\u015f\u00fcnceleri \u00f6nleme yetene\u011finin beyindeki iletilerin sinir h\u00fccreleri aras\u0131nda ge\u00e7mesine izin veren bir kimyasala; GABA olarak bilinen n\u00f6rotransmittere dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. GABA, beynin ana \u201cinhibit\u00f6r\u201d n\u00f6rotransmitteridir ve bir sinir h\u00fccresi taraf\u0131ndan sal\u0131nmas\u0131, ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 di\u011fer h\u00fccrelerdeki aktiviteyi bast\u0131rabilir. Anderson ve meslekta\u015flar\u0131, beynin haf\u0131za yetene\u011finin \u00f6nemli bir alan\u0131 olan hipokampusun i\u00e7indeki GABA yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131n, insanlar\u0131n geri \u00e7a\u011f\u0131rma s\u00fcrecini engelledi\u011finin ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerle an\u0131lar\u0131n geri d\u00f6nmesini \u00f6nledi\u011finin \u00f6n habercisi oldu\u011funu buldular.<\/p>\n Anderson, \u201cBununla ilgili heyecan verici olan \u015fu ki, \u00e7ok spesifik bilgilere yakla\u015f\u0131yoruz,\u201d diyor. \u201c\u00d6nceden \u2018beynin \u015fu b\u00f6lgesi bu alanda rol oynuyor\u2019 diyorduk, ancak \u015fu anda, hangi n\u00f6rotransmitterlerin istenmeyen d\u00fc\u015f\u00fcnceleri engelleme konusunda \u00f6nemli oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliyor ve dolay\u0131s\u0131yla inhibe edici n\u00f6ronlar\u0131n rolleri hakk\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapabiliyoruz,\u201d diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor. \u00a0\u201c\u00d6nceki ara\u015ft\u0131rmalar prefrontal korteks, komuta merkezi, \u00fczerine yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131; biz ise bunun eksik bir resim olu\u015fturdu\u011funu g\u00f6sterdik. \u0130stenmeyen d\u00fc\u015f\u00fcnceleri \u00f6nlemek hipokampus i\u00e7indeki h\u00fccreler -prefrontal korteksten emir alan zemindeki botlar- i\u00e7in de \u00f6nemlidir. E\u011fer bir orduya ait piyadeler yetersiz donat\u0131lm\u0131\u015fsa, komutanlar\u0131n\u0131n emirleri iyi uygulanamaz.\u201d<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, sa\u011fl\u0131kl\u0131 gen\u00e7 eri\u015fkin \u00f6rneklerinde dahi, daha az hipokampal GABA\u2019ya sahip (daha az etkili piyadeler) olanlar\u0131n, prefrontal korteks taraf\u0131ndan hipokampal aktiviteyi daha az bast\u0131rabildiklerini ve sonu\u00e7 olarak istenmeyen d\u00fc\u015f\u00fcncelerin engellenmesinde \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu buldular.<\/p>\n Ke\u015fif, \u015fizofreniyle ilgili uzun zamand\u0131r devam eden sorular\u0131n birine cevap verebilir. Ara\u015ft\u0131rmalar, \u015fizofreniden etkilenen ki\u015filerin, hal\u00fcsinasyon gibi istenmeyen semptomlarla ili\u015fkili olan \u2018hiperaktif\u2019 hipokampusa sahip oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Otopsi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, bu bireylerin hipokampusunda inhibe edici n\u00f6ronlar\u0131n (GABA kullanan) bask\u0131lanarak, olas\u0131l\u0131kla prefrontal korteksin bu yap\u0131daki aktiviteyi d\u00fczenlemesini zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur. Bu durum, hipokampusun istenmeyen d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve an\u0131lar\u0131 engellemeyi ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu durumun hal\u00fcsinasyon olarak ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fini \u00f6nermektedir.<\/p>\n Dr. Schmitz\u2019e g\u00f6re, \u201cHipokampusta hiperaktiviteye neden olan \u00e7evresel ve genetik etkiler, istenmeyen d\u00fc\u015f\u00fcncelerin yayg\u0131n bir belirti olarak g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi bir dizi rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n alt\u0131nda yatabilir.\u201d<\/p>\n Ger\u00e7ekten, \u00e7al\u0131\u015fmalar, hipokampustaki artm\u0131\u015f aktivitenin, a\u015f\u0131r\u0131 stres veya ruminasyon gibi d\u00fc\u015f\u00fcnceleri kontrol etmede patolojik bir yetersizli\u011fi i\u00e7eren geni\u015f bir yelpazede -TSSB, kayg\u0131 ve kronik depresyon- g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fma herhangi bir acil tedaviyi incelemese de, Prof. Anderson, bu rahats\u0131zl\u0131klarda istenmeyen d\u00fc\u015f\u00fcncelerin \u00fcstesinden gelmek i\u00e7in yeni bir yakla\u015f\u0131m sunabilece\u011fine inan\u0131yor. \u201cOdaklanman\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu, prefrontal korteksin i\u015fleyi\u015fini iyile\u015ftirmek \u00fczerine yo\u011funla\u015ft\u0131; ancak ara\u015ft\u0131rmam\u0131z, hipokampus i\u00e7indeki GABA aktivitesini iyile\u015ftirmenin, insanlar\u0131n istenmeyen ve davetsiz d\u00fc\u015f\u00fcncelerini durdurmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini g\u00f6steriyor.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Biliminsanlar\u0131, beynin \u201cbellek\u201d b\u00f6lgesi i\u00e7erisinde, istenmeyen d\u00fc\u015f\u00fcnceleri bast\u0131rmam\u0131z\u0131 sa\u011flayan \u00f6nemli bir kimyasal madde belirledi. Bu bulu\u015f, anksiyete, travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu (TSSB), depresyon ve \u015fizofreni gibi hastal\u0131klardan mustarip ki\u015filerin, neden bu devrelerde bir terslik oldu\u011fu zaman, \u0131srarc\u0131 davetsiz d\u00fc\u015f\u00fcnceleri s\u0131k s\u0131k deneyimlediklerini a\u00e7\u0131klamaya yard\u0131mc\u0131 olur. Bazen istenmeyen d\u00fc\u015f\u00fcnceleri hat\u0131rlatan \u015feylerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z; tats\u0131z an\u0131lar, imgeler veya […]<\/p>\n","protected":false},"author":427,"featured_media":18922,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,35,33],"tags":[2287,1678,254,686,685,2288],"class_list":["post-18920","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-noroloji","category-saglik-bilimleri","tag-anksiyete","tag-bellek","tag-beyin","tag-depresyon","tag-sizofreni","tag-travma-sonrasi-stres-bozukluklari"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t